Pojęcie kultury, różnorodność jej pojmowania - Notatki - Kulturoznawstwo, Notatki'z Kultura
xena_90
xena_9028 May 2013

Pojęcie kultury, różnorodność jej pojmowania - Notatki - Kulturoznawstwo, Notatki'z Kultura

RTF (47.8 KB)
5 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Kulturoznawstwo: notatki opisujące pojęcie kultury oraz różnorodność jej pojmowania.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 5
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Pojęcie Kultury, różnorodność jej pojmowania

POJĘCIE KULTURY 1.Różnorodność pojmowania kultury.łac. colo, colere - pielęgnować, uprawiać. Pierwotnie termin cultura wiązał się z uprawą roli (cultura agri - uprawa ziemi) lub hodowlą i oznaczał przekształcanie poprzez ludzką pracę naturalnego stanu przyrody w stan inny, bardziej pożądany i użyteczny dla człowieka. Światowa kariera łacińskiego terminu cultura zaczęła się jednak od czasów Cycerona . Cyceron w Rozprawach tuskulańskich rozszerza zakres pojęcia i używa słowa cultura w wyrażeniu cultura animi (dosłownie: uprawa umysłu) na określenie filozofii. Od tego momentu terminu kultura zaczęto używać dla oznaczania wszelkich czynności ludzkich mających na celu pielęgnowanie, kształcenie, doskonalenie. Starożytni Grecy wyrażali podobną myśl za pomocą słowa pelomai oznaczającego wewnętrzny wysiłek zmierzający do przekształcenia sfery ludzkiego ducha (myślenia). W tradycji greckiej odpowiednikiem wyrażenia cultura była paideia, oznaczająca kształtowanie w człowieku ideału człowieczeństwa. 2. Przegląd sposobów definiowania kultury."Nie ma nic bardziej nieokreślonego niż słowo kultura" - J. G. Herder. Istnieją setki definicji kultury. Każda z nich uwzględnia jakiś wycinkowy aspekt kultury. Jak pisał Ralph Linton: Istotą wszelkiej definicji kultury jest bowiem to, że wybiera pewne aspekty całego pojęcia oznaczanego owym terminem i kładzie nacisk na nie kosztem innych aspektów. Nacisk ten, a w konsekwencji także wartość definicji będą zależały od tego, jaki szczególny cel definiujący miał na uwadze. Istnieje wiele możliwości definiowania kultury, a każda jest użyteczna w powiązaniu z dociekaniami określonego rodzaju. A.L. Kroeber i C. Kluckhohn w rozprawie Culture. A Critical Review of Concepts and Definitions przeprowadzili wyczerpującą analizę pojęcia kultury i zebrali 168 jej określeń. Sześć grup definicji kultury by Kroeber & Kluckhohn (akcentują one różne aspekty kultury). A) Definicje opisowo-wyliczające (nominalistyczne). Definiowanie kultury sprowadza się tutaj do wyliczania jej części składowych. Np. definicja Edwarda Taylora: Kultura czyli cywilizacja jest to złożona całość, która obejmuje wiedzę, wierzenia, sztukę, moralność, prawa, obyczaje oraz inne zdolności i nawyki nabyte przez ludzi jako członków społeczeństwa. Słabość definicji: dlaczego takie a nie inne dziedziny kultury zostały wyliczone B) Definicje historyczne. Kładą one nacisk na czynnik tradycji jako mechanizm przekazywania dziedzictwa kulturowego, które konstytuuje kulturę i człowieczeństwo. Dla

określenia kultury używa się tutaj takich określeń jak: dziedziczenie, dorobek, tradycja. C) Definicje normatywne. Akcentują podporządkowanie zachowań człowieka normom, wzorom, wartościom i modelom. Wzory, modele i zasady wartościowania są traktowane jako elementy konstytutywne kultury, a podporządkowanie się tymże normom jako właściwość zachowań kulturowych. Kultura jest tu pojmowana jako zespół norm obowiązujących członków danej zbiorowości ludzkiej i warunkujących jej trwanie. Np. def. A. L. Kroebera i T. Parsonsa: Kultura to przekazane i wytworzone treści i wzory wartości, idei i innych symbolicznie znaczących systemów, będące czynnikami kształtującymi ludzkie zachowania oraz wytwory (artifacts) stanowiące produkt zachowania. D) Definicje psychologiczne. Skupiają uwagę na psychicznych mechanizmach kształtowania się kultury; analizują zatem mechanizmy uczenia się, formowania nawyków kulturowych, internalizacji norm obowiązujących w danej zbiorowości i wartości przez tę zbiorowość uznawanych oraz wpływ kultury na kształtowanie osobowości jednostek. Szczególny nacisk jest tu położony na uczenie się i naśladownictwo jako procesy przyswajania kultury. Np. def. St. Ossowskiego: "kultura jest ... pewnym zespołem dyspozycji psychicznych przekazywanych w łonie danej zbiorowości przez kontakt społeczny i uzależniony od całego systemu stosunków międzyludzkich". Rozpatrywanie kultury jako rezultatu psychologicznych mechanizmów (kojarzenia idei, naśladownictwa, tworzenia się motywów działania, kryteriów wartościowania itd.) poszerza zakres pojęcia kultury o problematykę badawczą z obszaru filozofii społecznej i psychologii. E) Definicje strukturalne. Starają się uwypuklić strukturę konkretnej kultury i ukazać wzajemne powiązania jej elementów. Definicje tego typu badają specyficzną strukturę konkretnych kultur - nie dotyczą kultury w ogóle. F) Definicje genetyczne. W tych definicjach kładzie się nacisk na wyjaśnienie pochodzenia kultury. Można tu wyróżnić dwie grupy definicji. Pierwsza dotyczy wewnętrznego rozwoju kultury, wyłaniania się jednych (wyższych) jej form z form innych (niższych, wcześniejszych). Druga grupa dotyczy problemu wyłaniania się kultury z natury Kładzie nacisk na wyjaśnienie pochodzenia kultury: Jak w ogóle kultura powstała, jak wyłoniła się z natury.3.Podstawowe pojęcia związane z kulturą.W słowniku Johanna Adelunga (wyd. w 1774 i 1793r) kultura to "uszlachetnienie lub wysubtelnienie wszystkich duchowych i fizycznych sił człowieka albo całego ludu (...) Oznacza oświecenie i uszlachetnienie rozumu przez wyzwolenie z przesądów, jak też ogładę, uszlachetnienie i wysubtelnienie obyczajów". Jest to jeszcze definicja

wartościująca, traktująca kulturę jako przeciwieństwo barbarzyństwa. Termin kultura był do XVIII w. terminem pozytywnie wartościującym i selektywnym (np. kultura umysłu). Podróżnicy, konkwistadorzy, misjonarze i kupcy stykający się w ciągu wieków z tzw. ludami pierwotnymi odmawiali im posiadania jakichkolwiek obyczajów, wierzeń, moralności i wiedzy - odmawiali im kultury. Wartościujące rozumienie kultury spotykamy w życiu potocznym - popularnie mówi się kulturalny o człowieku spokojnym, dobrze wychowanym, o szerokich zainteresowaniach, etc. W XVIII w. pojawia się za sprawą J. G. Herdera uniwersalistyczne pojęcie kultury, zrywające z wartościującym rozumieniem kultury, bliskie współczesnym pojęciom antropologii kulturowej. Johann Gottfried von Herder ujmuje kulturę przede wszystkim jako narzędzie przystosowania rekompensujące niedostatki fizycznego wyposażenia człowieka w walce o byt (przykładowo: kobieta nie może zajść w ciążę i nie istnieje zapłodnienie in vitro, jak wtedy, ostatecznie stara się sobie wytłumaczyć swą bezpłodność karą za grzechy, karmą , jaki sens nadaje swemu cierpieniu czy problemy te znikają gdy pojawią się techniczne możliwości zapłodnienia ) Główny mechanizm kultury widział w przekazywaniu i przejmowaniu tradycji, dzięki której ustalają się wzory zachowań. Tradycja i określone cechy organiczne składają się na zasadę człowieczeństwa. Kultura zostaje uznana za powszechny atrybut społecznego współżycia; nie ma ludów niekulturalnych i kulturalnych. Wszystkie społeczeństwa mają kulturę - nawet "dzicy". W oświeceniu mówiono o tym, że istnieje linearny postęp społeczny (doskonalenie intelektualnych i moralnych władz ludzkości), przekraczający to, co było wcześniej. Stąd ludy dzikie były traktowane jako mniej rozwinięte, a nie jako w ogóle pozbawione kultury. Od epoki oświecenia, obok dominujących w niej oświeceniowych i ewolucjonistycznych tez o jednolitym i postępowym rozwoju dziejów zaczyna torować sobie drogę koncepcja różnorodnych i równorzędnych kultur kultury są różne, ale żadna z nich nie jest ani lepsza, ani gorsza.Współcześnie w antropologii i socjologii kultury, kulturę ujmuje się w rozumieniu: a)wartościującym. Wartościujące rozumienie kultury zawiera ocenę kultur poszczególnych zbiorowości ludzkich. W rezultacie takiej oceny kultury klasyfikuje się jako lepsze lub gorsze, wyższe lub niższe, bardziej lub mniej "cywilizowane". Z wartościującym rozumieniem kultury związany jest termin "kulturalny", który jest odbiciem myślenia wartościującego. Określa on np. człowieka ocenianego pozytywnie jako oczytanego, obytego w towarzystwie, liczącego się z potrzebami i uczuciami innych. b) opisowym (neutralnym). To pojęcie kultury rozumie ją jako zespół wielu zróżnicowanych zjawisk, których wzajemne powiązanie i uwarunkowania mogą być przedmiotem opisu i analizy, ale nie wartościowania. Z opisowym rozumieniem kultury związany jest termin

"kulturowy"Płaszczyzny zjawisk kulturowych (szerzej w: E.Nowicka, Świat człowieka, świat kultury, str. 43) Każdą kulturę możemy analizować na czterech płaszczyznach.Płaszczyzna materialna. To materialny aspekt zjawisk kulturalnych. Wszystkie zjawiska kulturalne mają jakiś wymiar materialny (płótno, farby, instrument muzyczny, papier z partyturą, czy nawet własne ciało - taniec)Płaszczyzna behawioralna. Zjawiska kulturowe są nierozerwalnie związane z zachowaniami motorycznymi. Są nimi wszystkie czynności związane z tworzeniem i odbiorem dzieła kulturowego. Czy uczę się tańczyć, czy też maluję, śpiewam, recytuję wiersz, to zawsze się jakoś poruszam.Płaszczyzna psychologiczna to wartościowanie, ocenianie, postawy wobec różnych obiektów kultury, to nadawanie przez człowieka przedmiotom materialnym i zachowaniom znaczenia.(Poruszyć w tym miejscu problem dziedzictwa kulturowego i jego korelatów wg. St. Ossowskiego).Płaszczyzna aksjonormatywna. To normy i wartości. Niektórzy autorzy normy i wartości interpretują w kategoriach indywidualnych przeżyć, emocji i przekonań, innymi słowy, sprowadzają je do płaszczyzny psychologicznej. Inni utrzymują, że wartości i norm nie można określać tylko w kategoriach psychologicznych. Dlatego wyodrębniają nadto w kulturze płaszczyznę aksjonormatywną.Definicja kultury R. Lintona i A. Kłoskowskiej - kultura jest to względnie zintegrowana całość obejmująca zachowania ludzi przebiegające według wspólnych dla zbiorowości społecznej wzorów wykształconych i przyswajanych w toku interakcji oraz zawierająca wytwory takich zachowań. Kultura więc to: 1. zachowania (działania); 2. wytwory tych zachowań; 3. Ludzkie postawy, nawyki, wartości. 1,2,3 - stanowi względnie zintegrowaną całośćDo kultury wchodzą tylko te zachowania, które stały się społecznym nawykiem, które odznaczają się regularnością właściwą dla licznych członków określonej grupy czy kategorii społecznej. Głównym źródłem tej regularności jest proces uczenia się. Zachowania kulturowe są zatem wyuczone a nie instynktowne. Instynkt - pewna tendencja do całych ciągów doświadczeń i zachowań oparta na podstawach neurofizjologicznych. (Są funkcjonalne, przydatne, dobrze dostosowane do warunków, są ślepe i niedostosowane do warunków nadzwyczajnych.) Instynkty są wspólne wszystkim członkom danego gatunku aczkolwiek ich manifestacje mogą być różne i pojawiają się na początku bądź w procesie wzrostu. Nie są one wyuczone. Są wyuczone, ale tylko w sensie filogenetycznym - w procesie powstawania gatunku. Kultura w sensie filogenetycznym (gatunkowym) wyłania się z natury, a w sensie ontogenetycznym (jednostkowym) przeciwstawia się naturze poprzez wywieranie nacisku na jednostkę ludzką.Antropolog

powinien zastanawiać się nad kulturowymi manifestacjami instynktów, a nie "nagimi" instynktami, np. instynkt płciowy wyjaśnia miłość erotyczną, prostytucję, domy publiczne, a np. potrzeba jedzenia wyjaśnia istnienie restauracji, etc.Kulturę dzieli się czasem także na: k. jawną: wartości i normy , na podstawie których ludzie działają i których są świadomi k. ukrytą: wartości i normy, które są podstawą działania, ale nie są przez działających uświadamiane Na podstawie: Marian Filipiak (1996), Socjologia kultury. Wyd. UMCS w Lublinie. Antonina Kłoskowska (1983), Kultura masowa. PWN, s. 9-42 A.Kłoskowska (1981), Socjologia kultury. PWN, s. 19 ost. akapit 37 Ewa Nowica (1991), Świat człowieka, świat kultury, s. 43

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome