Wirusy i wiroidy - Notatki -Biologia, Notatki'z Biologia
hannibal00
hannibal0031 May 2013

Wirusy i wiroidy - Notatki -Biologia, Notatki'z Biologia

PDF (209.6 KB)
15 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Biologia: notatki z zakresu biologii przedstawiające wirusy i wiroidy; metody identyfikacji i źródła infekcji.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 15
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1

Wykład 1 CHOROBA- długotrwały proces patologiczny, spowodowany przez czynniki biotyczne (wirusy, bakterie, grzyby) powodujący zakłócenie funkcji fizjologicznych (transpiracji, oddychania, fotosyntezy). Ujawnia się ona zmianami w wyglądzie roślin i uniemożliwia ich normalny rozwój. STRES- krótkotrwałe zaburzenia metabolizmu roślin

czynniki abiotyczne- brak wody, powietrza w glebie, zbyt silne nawożenie, zanieczyszczone powietrze, błędy w uprawie

czynniki biotyczne- wirusy (wiroidy), bakterie (700gat), grzyby (80 tyś gatunków) Najważniejsze działy fitopatologii: *symptomatologia * etiologia- nauka zajmująca się ustalaniem przyczyn chorób infekcyjnych (wirusy, mikoplazmy, bakterie, grzyby, pasożytnicze rośliny nasienne)i nieinfekcyjnych (niekorzystne warunki środowiska) * patogeneza – wyjaśnia mechanizm rozwoju choroby od momentu zakażenia rośliny * epidemiologia– zajmuje się rozwojem chorób i ich szkodliwością w populacji roślin (źródła infekcji, wpływ czynników zewnętrznych na rozwój chorób i rozprzestrzeniania się patogenów) * ochrona roślin przed chorobamiMetody diagnostyczne: * TEST ELISA (test immunoenzymatyczny)- Do próbówki bierzemy sok rośliny i dodajemy przeciwciała. Roztwór mętnieje. Do przeciwciała doczepiamy enzym metodą chemiczną; jeśli połączy się przeciwciało z białkiem, to wówczas enzym jest aktywny. Zmienia się barwa roztworu na skutek tej reakcji. Wykład 2 WIRUSY i WIROIDY- wirus zbudowany jest z kwasu nukleinowego najczęściej RNA i otoczki białkowej. Wirusy przenoszone są przez nicienie. WIRONY (bez otoczki białkowej) Namnażanie: - wnikanie wirusa i oddzielanie się RNA od otoczki białkowej - RNA indukuje syntezę enzymów replikacyjnych - transkrypcja i namnażanie się RNA wirusa (głównie w jądrze) - translacja - odczytanie kodu genomu wirusa przez rybosomy i tworzenie polipeptydów - tworzenie kapsydu (całość ok. 10 godzin) Źródła infekcji: - organy wegetatywne (podstawowe źródło infekcji) - nasiona - rośliny wieloletnie - pasożyty, w tym rośliny nasienne - owady - nicienie - gleba (resztki zakażonych roślin) Metody identyfikacji: * metoda roślin wskaźnikowych * metody serologiczne:

- test precypitacji i aglutynacji (reakcja precypitacji i aglomeracji) - test podwójnej dyfuzji w żelu agarowym - test Elisa

* metody oparte na analizie budowy kwasów nukleinowych: - PCR- służy do powielania elementów decydujących (kw. nukleinowego) - Finger printing (odcisk palca)- enzym tnie nić tylko między adeniną i guaniną. Ważna jest częstotliwość cięcia. Kwas nukleinowy składa się z 2 nici, które pod wpływem podwyższonej temperatury rozplatają się a pod wpływem niskiej temperatury zacieśniają się. Powielanie kwasu nukleinowego polega na tym, że podwyższając temperaturę nici się rozplatają. Nowe nici się nabudowują, obniżamy temperaturę i nici się zacieśniają. Czynność tę powtarzamy kilkakrotnie i z małej ilości kwasu otrzymamy większą ilość. Proces ten wykonuje się w tzw. termocyklerze. Zapobieganie chorobom wirusowym: * termoterapia (dla roślin w ogrodach botanicznych, cenne rośliny) - PLRV- bulwy, temp. 37,5oC przez 25 dni moczymy

2

- AMV- zdrewniałe zrazy jabłoni, temp.50oC przez 10-15 minut - Wiroidy, bulwy, temp. 5-6oC przez kilka miesięcy * chemioterapia- azotan kobaltu, jodek cynku, dwuchromian potasu, chitozan, mleko chitozan- pochodna chityny; pokrywając roślinę chitozomem wymuszamy odporność rośliny, ogranicza zakażanie roślin. Zapobieganie przez: * uprawę odmian odpornych * rozmnażanie roślin zdrowych (hodowla in vitro) * niszczenie źródeł infekcji (selekcja negatywna) * zwalczanie wektorów * zachowanie zasad higieny przy pracach pielęgnacyjnych * rejonizacja * szklarnie, odkażanie podłoża BAKTERIE (nie trzeba znać budowy) Wewnątrz bakterii znajdują się m.in. plazmidy- mają zapisane cechy bakterii, dzięki którym mogą zakażać Rozmnażanie: - podział komórki co 20 minut- 1 komórka- 24 godz = 17 * 106 - pączkowanie Zmienność bakterii: - koniugacja, dzięki której przekazują cechy -transformacja (jeżeli część bakterii umrze, to druga część przyjmie jej DNA) -transdukcja - przenoszenie kw. nukleinowego za pomocą wirusa (bakteriofaga) -mutacje F+ dobra zdolność przenoszenia Hfr ogromna zdolność F nie ma zdolności Źródła infekcji: - organy wegetatywne - rośliny wieloletnie, oziminy Wnikanie: - zranienia - naturalne otwory - organy nie pokryte kutykulą Objawy: - plamistości bakteryjne - mokre i suche zgnilizny - narośla (na forsycjach) - kolonie bakteryjne na owocach Ochrona rośliny przed bakteriami a) niszczenie źródeł choroby * kontrola zdrowotności roślin matecznych * selekcja nasion * zaprawianie nasion (formalina 0,25%, siarczan streptomycyny 0,2%, kwas solny) * niszczenie resztek pożniwnych b) ograniczenie infekcji: * zmianowanie * selekcja negatywna w sezonie wegetacyjnym * zabiegi pielęgnacyjne (np. nie po deszczu) * dezynfekcja narzędzi * kwarantanna * hodowla odmian odpornych * ochrona chemiczna (antybiotyki, preparaty zawierające związki miedzi) * metody biologiczne (Agrobacterium tumefaciens) * rośliny transgeniczne * proces przekazywania- koniugacja

3

Wykład 3 BAKTERIE Enzymy restrykcyjne wycinają kawałki genów, z plazmidów. Bakterie przenoszą fragmenty genów do rośliny aby roślina np. produkowała opiny, którymi roślina się odżywia i stymuluje podział plazmidu; w podobny sposób produkuje się rośliny transgeniczne. RIKETSJE: * rodzaj prostych bakterii, zdolnych do rozmnażania tylko wewnątrz żywych komórek * zaliczane wcześniej do organizmów riketsjopodobnych (ODP) * gram ujemne, tlenkowe pałeczki i ziarnkowce * nie da się ich wychodować * posiadają dobrze rozwiniętą, silnie pofałdowaną ścianę komórkową * przenoszone przez skoczki * są termofilne (32-35oC) dlatego w termoterapii wymagają wysokich temp. 50-58oC * są wrażliwe na antybiotyki FITOPLAZMY i spiroplazmy: * nie posiadają ściany komórkowej (kształt ich komórki się zmienia) * kuliste, rozgałęzione, elipsoidalne, nitkowate * trójwarstwowa błona elementarna * rozmnażanie przez pączkowanie, przewężenie * przenoszone przez skoczki i prawdopodobnie przez miodówki * wrażliwe na antybiotyki (chloramfenikol), odporne na penicylinę * spiroplazmy są najczęściej spiralnie zwinięte ale mogą mieć inny kształt; do wzrostu potrzebują sterolu * niektóre są wrażliwe na erytromycynę * do wzrostu potrzebują sterolu Objawy powodowane przez fitoplazmy: * żółtaczki * karłowatość * zaburzenia wzrostu i rozwoju:

- drobnienie zielonych organów - zgrubienia lub staśmienia pędów - wytworzenie licznych pączków śpiących (powstają czarcie młoty)

* zielenienie kwiatów lub ich sterylność * fyllodia- przekształcanie się płatków korony lub organów generatywnych w drobne listki Zwalczaniefitoplazm: - kontrola zdrowotności roślin rozmnażanych wegertatywnie - zwalczanie wektorów- skoczków, miodówek - chemoterapia - antybiotyki, głównie tetracykliczne np. przeciwko żółtaczce astra,

- podlewanie roślin chloramfenikolem (200-500ppm) - termoterapia - fitoplazmy i spiroplazmy (30-37oC), riketsje(50-55oC) GRZYBY I ORGANIZMY GRZYBOPODOBNE

EUKARIOTY

PROTISTA MYCOTA

PSEUDOMYCOTA GRZYBY WŁAŚCIWE myxomycota skoczkowe plasmoliophoromycota sprzeżniaki oomycota workowce

podstawczaki grzyby mitosporowe

Grzybopodobne OOMYCOTA (Lęgniowe): * są diploidalne * budowa komórczakowa

4

* plecha pozbawiona ściany komórkowej * przemieszczają się za pomocą pływek (środowisko wodne) * rozmnażają się przez izogamię- łączą się ze sobą; może pojawić się lęgnia i plemia- błądGrzyby właściwe (ściana komórkowa z chityny, są haploidalne) - skoczkowe (są formą pośrednią) - sprzężniaki (Zygomycota) - workowce (zarodnią jest worek) - podstawczaki (zarodnią jest podstawka) - grzyby mitosporowe Wykład 4 Lęgniowe

OOMYCETES (Lęgniowe)

(Rząd) PERENOSPORALES

(Rodzina) PYTHIACEAE PERONOSPORACEAE ALBUNGINACEAE * pythium (rozwijają się w * peronospora wytwarzają pływki; kuliste pęcherze ogrodnictwie, niszczą korzenie, * plasnopara (na chrzanie, rzepaku, cebule) * bramia rośl. krzyżowych) * phytophthora (więdnięcie sektorami rododendrona, patogen wewnętrzny, ziemniaki, pomidory, zarodniki konidialne, zimuje w bulwach, resztkach pożniwnych) Peronosporales: mączniaki rzekome * patogenny wewnętrzne, silnie niszczą tkankę * trzonki konidialne- wyrastają z aparatów szparkowych * przenosi się wewnątrz cebul i w postaci żywej plechy * grzybnia, posiada ściany poprzeczne * wzrost grzybni – strzępki rozgałęziają się * budowa i ultrastruktura komórki grzyba * lomasony- struktury wydzielnicze; wydzielają enzymy na zewnątrz błony Budowa ściany komórkowej grzyba: * warstwa bezpostaciowego glukanu * glukoproteina w formie grubej siatki wypełnionej glukanem stopniowo zastępowanym przez białko (białko z cukrem) * białko * białko z mikrofibrylami chityny Odżywianie grzybów: SAPROFITY (organizmy cudzożywne): * obligatoryjne - rozwijają się tylko na martwym podłożu * fakultatywne - organizmy żyjące zazwyczaj jako pasożyty; mogą również rozwijać się na martwej powierzchni PASOŻYTY: *obligatoryjne (bezwzględne)- mogą rozwijać się tylko na organizmach żywych * fakultatywne - żyją głównie jako saprofity mogące rozwijać się na organach żywych SYMBIONTY- współżyją z roślinami (korzenie sosny, wrzosa) Pobieranie pokarmu: - kontakt z żywicielem wewnątrzkomórkowo (intercelularnie) i międzykomórkowo (interceklarnie) - osmotyczne pobieranie prostych związków - rozkład enzymatyczny komórek (enzymy obligatoryjne)

5

EUKARIOTY ↓ MYCOTA (grzyby) ↓ CHYTRIDIOMYCOTA: - zygomycota - ascomycota - basidiomycota - denteromycota Rak ziemniaka (cykl rozwojowy) Sprzężniaki- zygomycota- (cykl rozwojowy) - grzyby właściwe, zarodnia to zygospora Workowce – ascomycota- drożdże (zarodnią jest worek po 8 zarodników; są haploidalne, powodują silna

defoliację; blastospory- dzieli się na pół; askospory) Taphrinales- zewnętrzniaki workowe- poraża brzoskwinie, powodują silną deformację tkanek, blastospory- kiełkujące zarodniki, które powstały w wyniku podziału. Cykl rozwojowy workowców: - kiełkujące zarodniki przechodzą podział mejotyczny i powstaje BLASTOSPORA, która dzieli się na pół -2 haploidalne blastospory, które łączą się ze sobą; następuje dikariofaza; grzybnia się rozrasta; kariogamia; następnie zachodzi mitoza i tworzy się 8 zarodników. Wykład 5 Ascomycota- WORKOWCE zarodniki workowe = ascospory worek = ascus Tworzenie worków: - na szczycie zarodni tworzy się para jąder - wygina się w formę haczyka, pojawia się ściana - zamyka ściana Owocniki workowców: - worki rozpychają sobie miejsce same, tzw. askolokularne ułożenie worków, np. myviotecjum, pseudotecjum, hysteriotecjum - mają już wytworzone tzw. askohymenialne, np. perytecja, apotecja, owocniki tuflowców klejstotecja (owocniki)- mają ujście, gotową przestrzeń Mączniaki prawdziwe: - pasożyty zewnętrzne, bezwzględne, występują na powierzchni tkanki - obfity biały nalot na powierzchni liści - zarodniki workowe powstają w sposób płciowy - pasożytują wpuszczając ssawki do wnętrza tkanki - zarodniki konidialne powstają przez podział - zimują klejstotecja - powstają w sposób bezpłciowy - zarodniki workowe powstają w sposób płciowy apotecjum- otwarty; miseczka z workami peryecjum- ma ujscie sklerotecja- mocno, zbita grzybnia przetrwalnikowa Podstawczaki- grupa grzybów wytwarzają zarodnię tzw. podstawka wytwarza ją na komórce zarodników Choroby powodowane przez Ascomycota: - Vetrelina selerctium - Claviceps purpurea WYKŁAD 6 21.11.2005 PODSTAWCZAKI: - są to organizmy dikariotyczne (czyli posiadają 2 jądra)

6

- nz pochodzi od podstawki, w której zachodzi mejoza, gdzie później powstają zarodniki haploidalne - cała grzybnia rozpada się na zarodniki (hlamydospory lub teliospory) - pieczarka w dikariofazie, poźniej podział na mniejsze i powstają zarodniki Grzyby głowniowe mogą infekować pojedyncze miejsca, np. kwiaty. Śnieć cuchnąca - przerasta ziarniaka i pogarsza wartość wypiekową mąki; wewnątrz ziaren są zarodniki Rdza śnieżka - występuje na liściach i innych organach; mają postać rdzawych plam (uszkadzają epi) RDZE: - 99,9% są w diplofazie - jedno i dwudomowe - pełnocykliczne i niepełnocykliczne - ecjospory I, spermacja 0, urediniospory II, teliospory III, basidiospory III - jeśli te wszystkie zarodniki występują w całym cyklu są pełnocykliczne Ecja tworzą się wewnątrz ecjospory. Grzybnie powodują silne zniekształcenia tkanki zanim wytworzą się ecja. Na źdźble zimują teliospory (2 jądra); skupienia teliospor zw. teliami. Zarodniki podstawkowe nie są jednakowe; z takiego zarodnika wyrasta spermogonium a w nich powstaje spermacja- nie zakażają rośliny ale przenoszą jądra z jednego spermogonia na drugie. Jądro wnika do strzępi i zakaża komórkę. W urediniach są urediniospory- rozwijają się szybko i zakażają roślinę, decydują o tempie przenoszenia epidemii. WYKŁAD 7 28.11.2005

DEUTEROMYCOTA Hyphomycetes Coleomycetes Mycella sterylla

Strzępczaki (zarodniki warstwiaki brak zarodników na strzępkach) Melanconiales (Jamkowe) Fusarium Sphaeropsidales (Kulnidowce) Sucha zgniliza zapustnych Przebieg choroby infekcyjnej: (zależy od patogenna, środowiska) * infekcja- przygotowanie się czynnika chorobotwórczego do wnikania; wnikanie i nawiązywanie pasożytniczego

kontaktu * inkubacja- okres pomiędzy zakończeniem infekcji a wystąpieniem pierwszych objawów chorobowych * choroba właściwa- okres od pierwszych objawów przez wszystkie kolejne zmiany symptomów do zamarcia lub

wyzdrowienia rośliny * wyzdrowienie- okres rekonwalescencji rośliny * wyrównanie- okres powrotu rośliny do równowagi fizjologicznej Cechy patogenna: * patogeniczność- zdolność patogena do wywoływania choroby * wirulencja- specyficzna patogeniczność; zdolność do zakażania określonego genotypu rośliny przez wariant

patogenna (rasa fizjologiczna lub patotyp) mający gen zdolny do przełamania genu odporności w tej roślinie i wywołanie choroby lub nie mający genu wirulencji wywołującego u rośliny reakcje odpornościową

* agresywność- wskaźnik intensywności przebiegu choroby (pojęcie coraz rzadziej stosowane) INFEKCJA: * przygotowanie się czynnika chorobotwórczego do infekcji - namnażanie się bakterii (próg infekcyjny) - przygotowanie się zarodników do kiełkowania, pobieranie wody * kiełkowanie zarodników grzybów zależy od: - wilgotności, a w szczególności od obecności kropli wody; bez wody kiełkują Eryoiphe polygoni - obecności substancji odżywczych (pyłek stymuluje rozwój zarodników) Botrytis cinerea z 6-16% do 95% - temperatury; Blumeria graminis 6-10 C optimum; Plasmopara viticola 18-24 C; Phythophthora infestans <18C pływki - światła; Puccinia graminis (urediniospory kiełkują w ciemności), Tilletia controversa (teliospory kiełkują w pełnym świetle) - kwasowości; Plasmodiophora brassicae (Ph 5,2), bakterie * Inhibitory i stymulatory kiełkowania: - inhibitory wewnętrzne- etanol, kw. pelargonowy

7

- inhibitory zewnętrzne- etylen w glebie, kwas katechinowy w cebuli - substancje stymulujące kiełkowanie (wydzieliny korzeni i liści, kw. tłuszczowe, estry, aldehydy) * autotropizm- zjawisko wywierania wpływu jednych zarodników na inne w zagęszczonej populacji Wnikanie infekcji: - czynne - grzyby; patogeny wnikające czynnie mogą wytwarzać aparat infekcyjny - bierne – wirusy, bakterie, fitoplazmy Wnikanie przez: - zranienia- wirusy, bakterie, grzyby, np. Fusarium oxysporum, Monilia laxa, Botrytis cinerea, Chandrostereum purpureum, Nectria galligena - blizny po liściach - naturalne otwory- bakterie, ecjospory, uredinoispory rdzawnikowe, pływki Organizmy nie pokryte kutikulą- bakterie Botyllis cinerea WYKŁAD 8 05.12.2005 Wnikanie patogena: * przez nieuszkodzoną kutikulę- mączniaki prawdziwe, basidiospory rdzawników, pływki Phytophthora infestans, Botritis cinerea * mechanicznie lub enzymatycznie. Po pokonaniu kutyny (kutynazy) enzymatycznie rozkładane są ściany komórek przez: - pektynazy (rozkład pektynu): metyloesteraza pektynowa, poligalaktouronaza, polimetylaktouronaza - celulozy (rozkład celulozy): endo i egzoglukanazy - enzymy lignolityczne- tylko u grzybów niszczących drzewo - enzymy proklityczne (rozkład białek): proteinazy, peptydazy - lipazy (rozkład tłuszczów) - fosfolipidazy (rozkład fosfolipidów) - oksydazy i dehydrogenazy- utlenianie metabolitów KONTAKT PASOŻYTNICZY * grzyby bezssawkowe: - odżywiają się całą powierzchnią strzępek - rozwijają się międzykomórkowo, intercelularnie; najczęściej są to pasożyty lub saprofity okolicznościowe - rozwijają się śródkomórkowo, intercelularnie; większość Plasmodiosphorales * grzyby ssawkowe: - odżywiają się za pomocą specjalnych struktur pasożytniczych tzw. ssawek (haustoria) - są to gatunki z rzędu Erysiphales, Peronosporales, Uredmales

- pasożyty zewnętrzne odżywiają się wyłącznie za pomocą ssawek - pasożyty wewnętrzne odżywiają się za pomocą ssawek i całą powierzchnią grzybni Inkubacja i choroba właściwa 1. Reakcja roślin porażonych przez patogeny * zmiany w strukturze komórek - degeneracja jądra komórek - dezorganizacja chloroplastów - powstawanie brodawki - w przypadku nadwrażliwości nagła koagulacja protoplastu - skupienie się mitochondriów w okolicach ssawki, a następnie zanikanie kryst. w ich wnętrzu 2. Zmiany morfologiczne: * progresywne- narośla czarcie mioty (Agrobacterium tumefaciens, Plasmodiophora brassicae, Albugo candida), regulatory wzrostu, auksyny (kwas indoilotrójoctowy, Agrobacterium tumefaciens), cytokininy (Agrobacterium tumefaciens) * regresywne- prowadzące do zdrobnienia rośliny (Venturia inegualis) lub do degeneracji i zamierania komórek (Phytophthora infestans, Ervinia spp.) - etylen- wzrost zawartości w tkankach opanowanych przez Blumeriella jaapi, Pseudomonas sp. Erwinia sp - toksyny- wtórne produkty metabolizmu (metabolity wtórne) wykazujące szkodliwe działanie dla roślin,

ludzi i zwierząt

8

MYKTOKSYNY Ochratoksyna- Asperiqillus ochraceus. A. sulphureus Zaralenon- Fusarium Trichotecyny- Fusarium Paulina- Penicillium urticae, P. expansum, A. giganteus Zmiany w fizjologii: * zmiany patofizjologiczne (w fazie inkubacji) - zmiany w oddychaniu (początkowo wzrost, potem stopniowy spadek intensywności oddychania) - zaburzenia fotosyntezy - zmiany w zawartości cukrów prostych Odporność roślin: * jest to reakcja roślin na kontakt z patogenem * niezakażalność (immunia) - patogen nie nawiązuje kontaktu pasożytniczego * tolerancja - patogen nawiązuje kontakt pasożytniczy, lecz nie wywołuje silnych zakłóceń w procesach fizjologicznych * odporność właściwa - odporność związana z właściwościami anatomicznymi i biochemicznymi rośliny; może być wrodzona, indukowana * unikanie choroby Odporność bierna - związana jest z budową anatomiczną; liczba szparek, ich wielkość, grubość ściany komórkowej (kutikuli), wysycenie substancjami woskowymi (zw. chemiczne- fenole, fitoncydy) Odporność czynna - związana ze zmianami strukturalnymi lub biochemicznymi w roślinie (koagulacja cytoplazmy, powiększanie się jądra, powstawanie brodawki, zwiększanie ilości zw. fenolowych,); polifenole (oksydaza polifenolowa) w reakcji utleniania powstaje oksydaza polifenolowa do okrydazy Wykład 9 12.12.2005 Związki chemiczne przedinfekcyjne: * prohibityny- metabolity ograniczające lub całkowicie hamujące rozwój mikroorganizmów in vitro (pochodne zw. fenolowych, terenów, flawonoidów) * inhibityny- metabolity, których zawartość po infekcji musi wzrosnąć aby zadziałać toksycznie (pochodne kumarynn, kw. hydroksycynamonowego) Związki chemiczne poinfekcyjne: * postinhibitory - metabolity powstające z istniejących nieaktywnych związków przez ich hydrolizy lub utlenianie * fitoaleksyny - metabolity syntetyzowane de novo po inwazji przez derepresję genu lub aktywację systemu enzymatycznego Rozkład inhibityny Glikoproteiny (Colletotrichum graminicola) dezaktywacja Fenole zakażenie Choroba rośliny FITOALEKSYNY: * są to związki, które hamuje rozwój patogenna; w tkankach powstaje lub jest aktywowany tylko wtedy, gdy roślina wejdzie w kontakt, z patogenem lub jest uszkodzona przez czynnik abiotyczny * reakcje obronne zachodzą tylko w żywych komórkach * są związkami niespecyficznymi * różnice między gospodarzem wrażliwym i odpornym na szybkości formowania fitoaksynu, a nie sposobie ich działania * reakcja obronna ogranicza się do tkanek zaatakowanych i ich najbliższego otoczenia * odporność nie jest dziedziczna * pizotyna (izoflawony) wytwarzana w strąkach Pisum sativum po infekcji Botrytis cinerea * są związkami typowymi dla gatunków roślin z rodziny Convonvulaceae, Orchidaceae * najprostsza chemicznie to kwas benzoesowy (Nectria galligena, jabłoń)

9

* terpenoidy (ryzatyna, ipomeamaron) * pochodne kwasów tłuszczowych (sofinae) * pochodne indolowe * dibenzofurany ELICYTORY: * są wytwarzane przez rośliny; patogen rozpoznaje, że roślina może być zakażana, lub patogen poznaje, że w roślinach występują geny, które uniemożliwiają zakażenie - glikoproteiny - polisacharydy (glukan, mannan, chitozan) - lektyny (proteiny, rzadziej glikoproteiny) - uważa się, że związki te indukują wytwarzanie fitoaleksyn Teoria operowa: - gen nie działa sam; działa zespół genów umożliwiających jakiś proces - gen promotor→ gen operator→gen struktury Rośliny posiadają gen odporności i wrażliwości oraz gen wrażliwości i gen recesywny Geny wrażliwości są niezbędne dla roślin, ponieważ zapobiegają zastąpieniu genów odporności, w których są umiejscowione przez inne geny, dlatego ułatwiają ponowne uzyskanie odporności podczas krzyżowania. Patogen posiada dominujący gen awirulencji „A” (awirulencja nie jest ta sama z niepatogenicznością) oraz recesywny gen wirulencji „r” Wg teorii Flora gen wirulencji jest odpowiednikiem genu wrażliwości u roślin. Geny odpornościowe i wrażliwe w roślinie Geny wirulencji i awirulencji patogena R (odporności) dominujący r (wrażliwy) recesywny A (awirulencji) dominujący AR – (odporność) Ar + a wirulencji recesywne aR + aR + Wykład 10 19.XII.2005 Odporność pionowa - specyficzna odporność wysokiego stopnia warunkowana jednym lub kilkoma genami Odporność pozioma - odporność rasowo niespecyficzna, stosunkowo trwała, warunkowana wieloma genami o mniejszej sile oddziaływania ODPORNOŚĆ PIONOWA: (specyficzna, wertykalna, mono- lub oligogenowa ) * warunkowana przez 1 gen dominujący, kilka genów lub ich kombinacje * nieliczne geny chronią tylko przed określonymi rasami patogena * gatunek może posiadać 20-40 genów warunkujących odporność na patogenna, poszczególne odmiany mają tylko 1 lub kilka genów * odmiany z tą odpornością mają całkowitą odporność na określoną rasę we wszystkich warunkach środowiska * nowe rasy patogenna mogą powstać w wyniku mutacji lub rekombinacji genetycznej i zakazić odmiany dotąd odporne, mogą być również przeniesione z innych rejonów uprawy * może dojść do „załamania odporności” tzn. szybkiego i bardzo silnego porażenia odmiany dotąd odpornej * odporność na rdzę i mączniaki prawdziwe zbóż utrzymuje się około 7 lat * epidemiologicznie jest to odporność rasowo specyficzna co oznacza, że pomiędzy genotypem patogenna i gospodarza zachodzi proces odrzucenia lub faworyzowania pewnych ras patogena ODPORNOŚĆ POZIOMA (poligeniczna, horyzontalna, polowa) * jest warunkowana przez kilkadziesiąt genów * pojedynczy gen odgrywa nieznaczną rolę; liczne geny razem kontrolują wiele etapów fizjologicznych i tworzą mechanizmy obronne * nie zabezpiecza rośliny przed zakażeniem lecz wpływa hamująco na rozwój patogenna na lub w roślinie, ogranicza zarodnikowanie i rozprzestrzenianie * może się zmieniać w zależności od warunków środowiska * jest mniej efektywna od odporności pionowej lecz trudniej ją przełamać * jest niespecyficzna i dotyczy w mniejszym lub większym stopniu wszystkich ras patogena * jest to odporność opóźniająca rozwój epifitozy Metody hodowli: - selekcja czystych linii homozygotycznych - hodowla rodowodowa

10

- krzyżowanie wsteczne - odmiany wielodyniowe - metody biotechnologiczne:

- kultury tkankowe - mutacje - przekształcanie form haploidalnych w diploidalne lub poliploidalne - fuzja protoplastów - transformacje genetyczne (rośliny transgeniczne)

Epidemiologia - nauka zajmująca się zmianami w populacji patogenów na dużej przestrzeni i czasie Epidemia - masowe występowanie choroby na dużym obszarze Pandemia - masowe występowanie choroby na obszarze kraju, kontynentu Rozwój epidemii zależy od: * rośliny - obecności gatunków lub odmian roślin podatnych na zachorowanie

- jednolita genetycznie, poziom odporności - rodzaj uprawy- jednoroczne, wieloletnie - wiek i faza rozwojowa rośliny - obszar uprawy

* patogena: - wirulencja - potencjał: - sposób rozmnażania (głownie pylące, pasiastość liści jęczmienia)

- sposób rozprzestrzeniania - łańcuchy zarodowe ciągłe i nieciągłe - źródła infekcji - pierwotne i wtórne

Epidemiologia: * pasożytnicze formy rozwojowe patogenów * saprotroficze formy rozwojowe patogenów (parch jabłoni) * stadia przetrwalnikowe (oospory, zygospory, owocniki, piknidia, acerwulusy, chlamydospory, sklerocja, pseudosklerocja, mumie) * patogenny zimujące w wektorach (wirusy przenoszone przez mszyce) Środowisko: - wilgotność ma największe znaczenie - temperatura - wiatr Człowiek: * działalność bezpośrednia (przenoszenie patogena) * działalność pośrednia (faworyzowanie patogenna przez masowość nasadzeń, szkółki, nagromadzanie w jednym miejscu nasion sadzonek) * zmiana warunków środowiska: nawożenie, melioracje, deszczowanie, monokultury, uszkadzanie roślin, uprawa pod osłonami * introdukcja patogenna wraz z aklimatyzacją nowych gatunków roślin uprawnych Rozprzestrzenianie czynników chorobowych: - bezpośrednie (nasiona, organy wegetatywne); patogen znajduje się w tkance - pośrednie (patogen przenoszony przez wiatr, człowieka, zwierzę, wodę)

- hydrochoria, anemochoria, zoochoria, antropochoria, Wykład 11 09.I.2005 Indeks porażenia ∑ (P x W) x 100/ N x K

∑ (P x W)- suma iloczynów liczby roślin porażonych w określonym stopniu P przez odpowiadającą im wartość stopnia porażenia W

N- liczba ocenianych roślin K- najwyższy stopień skali

11

Wskaźnik zasięgu epidemii- suma obszarów, na których zaobserwowano rośliny z objawami chorobowymi;

całkowita badana powierzchnia x 100 Metody ochrony roślin przed chorobami: - hodowlana - biologiczna - agrotechniczna (mechaniczna) - fizyczna - kwarantannowa - chemiczna Ochrona biologiczna: zależności między organizmami SYMBIOZA - stałe lub czasowe współżycie z różnymi gatunkami; korzystne często nieodzowne dla jednego lub obu partnerów; ścisłą więzią ekologiczną, łączącą organizmy jest głównie pokarm, schron, obrona KOMENSALIZM- współzawodnictwo; forma współżycia organizmów dwóch gatunków. Komensal korzysta z pokarmu udostępnionego przez gospodarza, bez jego szkody MIKORYZA EKTOTROFICZNA- strzępki grzyba otulają korzeń rośliny i wnikają do warstwy zewnętrznych komórek gospodarza (obligatoryjna u buka, dębu, grabu; fakultatywna u wierzby, brzozy, jałowca). Symbiontem są wytwarzające owocniki MIKORYZA ENDOTROFICZNA- strzępki grzyba wnikają do wewnętrznych tkanek roślin (symbioza storczyków i Rhizoctonia intercekularna oraz interacekularna, pęcherzykowo-arbuskularna, Endogonaceae z kukurydzą, tytoniem, bawełną) ANTAGONIZM- zależność między gatunkami organizmów danej biocenozy, przy której fizjologiczna aktywność jednego gatunku jest szkodliwa dla innego gatunku lub gatunków WSPÓŁZAWODNICTWO (konkurencja)- biologiczne współubieganie się organizmów o identycznych lub zbliżonych niszach ekologicznych o niezbędne do życia czynniki (pokarm, światło, przestrzeń) dostępne w ograniczonej ilości AMENSALIZM (antybioza)- odmiana antagonizmu, polegająca na hamowaniu wzrostu jednego gatunku przez antybiotyki lub inne substancje wytwarzane przez inny gatunek PASOŻYTNICTWO- forma współżycia, w której jeden z gatunków (pasożyt) pobiera pokarm z drugiego organizmu (nadpasożytnictwo) Ochrona biologiczna- polega na ograniczaniu populacji czy aktywności pasożyta. Celem jest stabilizacja choroby na niskim poziomie. Poziom zachorowań można ograniczyć przez: * wprowadzenie do środowiska organizmu, który ma go zwalczać * sprzyjanie rozwojowi przez manipulowanie środowiskiem (zmianowanie, zmiana pH gleby, stosowanie uprawy modyfikującej strukturę gleby, melioracje, dobór odmian, nawożenie) * faworyzowanie rozwoju antagonistów Atrybuty skutecznego patogena to odpowiednia liczba cząsteczek.

roślina odporność krzyżowa

środowisko czynnik ochrony biologicznej antagonizm

patogen ODPORNOŚĆ KRZYŻOWA - hypowirulencja- niektóre szczepy Endothia parasitica są mało wirulentne (hypowirulentne). O niskiej wirulencji decydują cząstki ds RNA obecne w cytoplazmie; mogą być one przekazywane przez anastomozy innym silnie wirulentnym szczepom. ODPORNOŚĆ INDUKOWANA – występujący wirus nekrozy tytoniu indukuje u ogórka odporność na Colletotrichum orbiculare (antraknoza ogórka). Zakażenie mało wirulentnymi szczepami wirusów chroni przed szczepami wirulentnymi (utworzenie otoczki białkowej). Produkcja inhibitorów ograniczających dostęp mikroorganizmu do żywiciela lub innego rodzaju współzawodnictwo w dostępie do rośliny (Agrobacterium tumefaciens i antybiotyk agrocyna 84)

12

Rhizosfera: - sfera o szczególnie dużej koncentracji CO2 i O2 - strefa o stosunkowo wysokim potencjale wodnym - wydzieliny korzeni - obecność substancji pokarmowych - silnie zmieniamy pH (dodatek saletry do gleby zwiększa wydzielanie jonu H- przez korzenie; pH wzrasta- dodatek mocznika NH4+ zwiększa uwalnianie jonów OH-pH maleje); bakterie są wypierane w środowisku kwaśnym (grzyby), a w środowisku zasadowym namnażają się Wykład 12 16.I.2006 Metody agrotechniczne: - uprawa roli: niszczenie źródeł infekcji - podorywka, orka, uprawki - zmianowanie (klasyczne, zbiorowe), monokultury, zasiewy mieszane, wsiewki - rejonizacja upraw - nawożenie (niedobór, nadmiar, nawożenie dolistne) NPK, (N- sprzyja wzrostowi plonu i zakarzeniom), mikroelementy - odczyn gleby (wapnowanie, nawozy zielone)- pamiętać o bakteriach rozwijających się w różnych odczynach - termin siewu, sadzenie i zbioru - zdrowotność nasion i organów wegetatywnych służących do rozmnażania - niszczenie chwastów - usuwanie chorych roślin (selekcja negatywna) lub ich fragmentów; niszczenie resztek pożniwnych - niszczenie żywicieli pośrednich - zabiegi higieniczne (odkażanie narzędzi i opakowań) Metody fizyczne: * wysoka temperatura - odkażanie nasion - odkażanie gleby - termoterapia - dosuszanie materiału nasiennego po zbiorze * niska temperatura - przechowywanie - termoterapia (wiroidy) - zraszanie (kraje śródziemnomorskie) - zadymianie Metody agrotechniczne: * światło - promieniowanie ultrafioletowe - promieniowanie rentgenowskie - promieniowanie laserowe * dźwięk - dezintegratory ultradźwiekowe Kwarantanna: Zwyczajowe określenie metody ochrony roślin, składającej się z systemu prawnego (ustawa) i organizacyjnego (Inspektoraty Ochrony Roślin i Nasiennictwa), której celem jest niedopuszczenie do zawleczenia groźnych szkodników i patogenów w kraju (kwarantanna zewnętrzna) lub ograniczenie ich rozprzestrzeniania w kraju (kw. wewnętrzna). Metody ustalenia listy obiektów kwarantannowych: - patogen nie występuje w kraju lub występuje tylko w niektórych regionach - patogen może być zawleczony do kraju i może się na jego terenie rozwijać - epidemie wywoływane przez patogena mają charakter wyspowy i są możliwe do ograniczenia na określonym obszarze - rozprzestrzenianie patogena jest ograniczone i w jakimś stopniu zależne od działań człowieka - do zwalczania patogena są potrzebne specjalne środki, które wykraczają poza standardowe zabiegi ochrony roślin Sposoby działania fungicydów (metody chemiczne)

13

zapobiegawcze interwencyjne infekcja inkubacja choroba właściwa powierzchniowe (na powierzchni, nie wnikają do środka) wgłębne (wnika do epidermy i do miękiszu palisadowego) systemiczne - systemiczne- oprysk całej rośliny albo od dołu; cały wnika do wnętrza i rozchodzi się po roślinie przez wiązki przewodzące; stosowane w początkowych okresach rozwoju rośliny, gdy intensywnie rośnie- stosujemy wczesną wiosną, wtedy działanie tego środka jest bardzo skuteczne. Częstość stosowania zależy od tempa wzrostu blaszki liściowej, tkanki, początkowo bardzo szybko rośnie, później coraz wolniej. - powierzchniowe, wgłębne, kontaktowe- możemy stosować przez cały sezon co 7-14 dni powtarzać zabieg; zależy to od tempa wzrostu tkanki, np. jeśli pierwszego dnia zastosujemy środek, to po kilku następnych dniach np. liść urośnie i nie będzie cały pokryty preparatem, dlatego też należy zastosować kolejną dawkę. Fungicydy działające przed infekcją: - blokuja procesy energetyczne w zarodnikach (zw. miedzi, nieorganiczne zw. siarki, tiokarboniniany, zw. ftalimidowe, proste zw. aromatyczne) - mają małą selektywność działania zarówno na grzyby i roślinę - mała aktywność grzybobójcza In vitro - niska presja selekcyjna- małe prawdopodobieństwo uodpornienia się na grzyba Fungicydy działające przed infekcją i w początkowych fazach infekcji: (np. przeciwko Centuria inegualis) * f. powierzchniowe- zw. miedzi, siarki * f. wgłębne- ich aktywność jest najczęściej określona liczbą godzin od początku zwilżenia liści, umożliwiającego kiełkowanie zarodników do momentu, w którym użycie fungicydu jest jeszcze dostatecznie skuteczna; trzeba je zastosować w warunkach kiedy są dobre warunki dla rozwoju patogenna i od tej pory liczymy liczbę godzin; większość patogenów rozwija się w warunkach wilgotnościowych; stosuje się w pewnym przedziale czasowym, w odpowiednim stadium rozwoju patogenna. Wykład 13 23.I.2006 Fungicydy działające w późniejszych fazach choroby, po infekcji: * f. systemiczne: - mogą działać w czasie inkubacji i w początkowych etapach choroby właściwej; są zazwyczaj skuteczne do 96 godz od momentu rozpoczęcia infekcji (zw. triazolowe, imidiazolowe, benzymidazolowe, pirydynowe, pirimidynowe). Niektóre z nich np. fenarimol działają dopiero po rozwinięciu się grzybni. - hamują biosyntezę białek, steroli, kw. nukleinowych, podział jądra - mają dużą selektywność działania (powodują szybkie uodpornianie się grzybów) - są przeważnie silnie fungistatyczne in vitro - są bezpieczne dla roślin, niebezpieczne dla ludzi Mechanizm działania fungicydów: * działanie grzybobójcze- fungicydalne * działanie hamujące rozwój- fungistatyczne * zakłócenia procesów energetycznych: - zakłócenie glikolizy glukozy do pirogronianu - fosforyzacji oksydacyjnej ADP do ATP (zw. miedzi, cyny, rtęci, zw. ftalimidowe, morfilinowe) * zahamowanie biosyntezy składników komórki - synteza białek zw. fosforu (pirazofos) - kw. nukleinowych - metalaksyl - zw. sterolowych - IBE fenarimol (zahamowanie przemian ergosterolu) * zakłócenia w funkcjonowaniu błony komórkowej - DODYNA- niszczy błonę cytoplazmatyczną - TRIDEMORF- działa na białka membranowe * blokada mitotycznego podziału jądra - zakłócenie tworzenia mikrotubul (benzimidazol, karbendazym) * stymulowanie reakcji obronnych organizmu (Bion, Regalis) - zmiany w metabolizmie zw. fenolowych - likwidacja tkanek

14

- indukowanie tworzenia fitoaleksyn, białek odpornościowych - zmiany w strukturze ścian komórkowych (Alliette- fosetyl glinu) Odporność na fungicydy: - trwała- zmiany genetyczne zachodzą w komórkach, które przeżyły i przekazuje cechy dalej - nietrwała- zmiany w metabolizmie; nie przekazuje dalej O toksyczności fungicydów decyduje: - dawka śmiertelna (LD50)- miara toksyczności doustnej. Dawka, która powoduje śmierć 50% populacji zwierząt testowych (w mg/kg masy ciała) - są 4 klasy toksyczności (I-najbardziej, II, III, IV-najmniej toksyczna) KARENCJA- okres, jaki musi upłynąć od zabiegu chemicznego do zbioru rośliny TOLERANCJA- największa dopuszczalna pozostałość środka chemicznego w produkcji roślin PREWENCJA DLA LUDZI- okres, w ciągu którego ludzie nie powinni się stykać z roślinami, na których wykonano zabieg chemiczny PREWENCJA DLA PSZCZÓŁ I RYB- okres, w którym możliwe jest zatrucie tych organizmów preparatem chemicznym Inne oddziaływania fungicydów: - fitotoksyczność- nekrozy na liściach i owocach (f. miedziowe, siarkowe) - przedłużenie wegetacji wzrost transpiracji kutykularnej (f. miedziowe) - wzmożona fotosynteza, wzrost pędów, dobre wybarwienie jabłek (kaptan) - metylotiofanat (topsin) - stymuluje wzrost truskawek i malin - benomyl - powoduje spadek liczebności dżdżownic w glebie oraz zmiany w składzie mikroorganizmów - zaprawy nasienne mogą zmniejszyć zdolność kiełkowania nasion Preparaty chemiczne: * etykieta preparatu (nazwa, na co, jak stosować itp.) * formy użytkowe a) ciekłe: - koncentrat do sporządzania emulsji wodnej (EC) - koncentrat rozpuszczalny tylko w wodzie (SL) - koncentrat w postaci stężonej zawiesiny (S.C.) - ciecz ultra nisko objętościowa (UL) - dyspenser aerozolowy (AE) Stosowanie fungicydów: * zaprawianie nasion, bulw, cebul, korzeni * opryskiwanie * opylanie * odkażanie pomieszczeń- fumigacja, sulfuracja (spalanie siarki) * stosowanie fungicydów do zwalczania patogenów żyjących w glebie (granulaty) * leczenie ran drzew (pasty i farby z fungicydami) Metody integrowane: Opierają się na wykorzystaniu wszystkich dostępnych metod (np. parch jabłoni) * odmiany odporne lub tolerancyjne * staranne kształtowanie korony drzewa * opryskiwanie liści jesienią 5% mocznikiem w celu likwidacji źródeł infekcji pierwotnych * stosowanie sygnalizacji opartej na znajomości biologii patogena (tabela Millsa) Objawy chorobowe w postaci zarodnikowania pojawiają się po: - 9 dniach w temperaturze 17-24oC (opryskiwanie- Miedzian, Kaptan, Dithane) - 14 dniach w temperaturze 12-13oC (opryskiwanie- Miedzian, Kaptan, Dithane) - 16 dniach w temperaturze 10oC Diagnostyka: - rodzaj objawów chorobowych - zasięg objawów (lokalne, systemiczne)

15

- oznaki etiologiczne - wilgotna kamera Diagnostyka u wirusów- szczepienie testowe roślin wskaźnikowych; metody serologiczne np. Elisa Diagnostyka u bakterii- objawy chorobowe, oznaki etiologiczne gołym okiem, izolacja, test Klemensa, metody serologiczne Jeśli patogen nie jest rozpoznawany to stosujemy reguły Kocha (nie służą one do identyfikacji patogena): * infekcyjny czynnik chorobotwórczy znajduje się w chorym organie * izolacja czynnika chorobotwórczego * wyizolowany czynnik chorobotwórczy przeniesiony na zdrową roślinę musi wywołać typowe, obserwowane wcześniej objawy chorobowe * ponowna izolacja (reizolacja) czynnika chorobotwórczego z zakażonej rośliny w formie czystej kultury. Czynnik chorobotwórczy powinien być identyczny jak ten, który pierwotnie wyizolowano i użyto do sztucznej infekcji

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome