Podstawy socjologii - Notatki - Socjologia - Część 2, Notatki'z Socjologia. Warsaw School of Economics
Elzbieta84
Elzbieta8425 March 2013

Podstawy socjologii - Notatki - Socjologia - Część 2, Notatki'z Socjologia. Warsaw School of Economics

PDF (1.6 MB)
51 strona
639Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach wyeksponowane zostają zagadnienia z socjologii: podstawy socjologii. Część 2.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 51
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
KULTURA

KULTURA

Czynniki skłaniające jednostkę do życia społecznego

Instynkt społeczny Rozum Natura

Człowiek jako istota społeczna

nie może żyć poza społeczeństwem człowiek jest taki, jakie środowisko społeczne, w którym

dojrzewa

Fundamentalny wyróżnik człowieka

Zwierzę społeczne Zwierzę tworzące narzędzia

Zwierzę posługujące się symbolami

docsity.com

Definicja kultury

Kultura to ogół wytworów działalności ludzkiej, na które składają się:

materialne i niematerialne wartości oraz uznawane sposoby postępowania

które zobiektywizowane są i przyjęte w zbiorowości, przekazywane innym zbiorowościom i następnym pokoleniom.

Rodzaje definicji kultury (Kroeber):

• wyliczające (enumeratywne) • historyczne (nacisk na społeczne dziedzictwo) • normatywne (nacisk na imperatywne funkcje kultury, to co

obowiązuje) • psychologiczne (nacisk na psychologiczne mechanizmy

kształtowania się kultury) • strukturalistyczne (nacisk na całościowy charakter kultury jako

systemu)

Definicja Murdocka : - Kultura jest zawsze wyuczona, obejmuje nawyki, które kształtują się pod wpływem społecznego doświadczenia, wpajane są na zasadzie transmisji społecznej. - Ma charakter ideacyjny - występuje w postaci idealnej, jest uświadamiana za pomocą norm i wzorów. - Jest aparatem zaspokajania potrzeb ludzkich. - Mimo że jest systemem otwartym, jest zintegrowana.

Definicja Herskovitza: - Kultura nie jest zjawiskiem wrodzonym, lecz nabytym . - Wywodzi się z elementów psychologiczno-historycznych - Ma charakter strukturalny i obejmuje wiele aspektów, - Ewoluuje w czasie i w przestrzeni, - Wykazuje prawidłowości, które pozwalają na jej naukowe badanie - Jest narzędziem, przy pomocy którego jednostka adaptuje się do środowiska, wykazuje środki swoich możliwości twórczych.

docsity.com

Cechy kultury

obejmuje całość życia człowieka nie ma charakteru wartościującego (kulturowy vs kulturalny) jest tworem zbiorowym, nie indywidualnym rozwija się i przekształca w czasie

Treść kultury

Wzory (idealne – realne; jawne - ukryte) Wartości (hierarchie, systemy, konflikty) Normy (rodzaje; ład aksjonormatywny) Sankcje (kary; nagrody)

Wielość kultur

Kryteria rozróżnienia Subkultury Kontrkultury

Kultura Cywilizacja Kultura wartościKultura rzeczywistości Sfera celów Sfera środków Racjonalizacja życia Kumulacja dziedzictwa

docsity.com

Kultura ubóstwa:

• Demoralizacja • Bezrobocie • Rozpad małżeństwa • Wzrost przestępczości • Niski stopień uczestnictwa w instytucjach publicznych • Zdezorganizowane życie społeczne • Wrogie nastawienie do świata zewnętrznego • Brak właściwego dzieciństwa • Silny fatalizm połączony z poczuciem beznadziejności i kompleksem

niższości wobec innych środowisk • Niski poziom aspiracji

Pierre Bourdieu - teoria reprodukcji kulturalnej: - Zróżnicowanie społeczne reprodukuje się w danym społeczeństwie dzięki odmiennej kompetencji kulturalnej (habitus).

Kultura masowa Przesłanki: • Edukacja powszechna • Demokracja • Postęp techniczny • Masowe społeczeństwo

Cechy: • Masowe uczestnictwo • Standaryzacja • Homogenizacja (wymieszanie niskiego i wysokiego poziomu) • Technicyzacja • Udział mediów

docsity.com

JEDNOSTKA A SPOŁECZEŃSTWO

Natura ludzka – trwałe, przyrodzone cechy człowieka jako takiego

Jakie ludzkie cechy pochodzą z natury:

Społeczne bytowanie? Egoizm?

Przyrodzona dobroć? Przyrodzone wadliwości?

……

Natura jest niezmienna; nie podlega zmianom czy udoskonaleniom w wyniku wpływu społecznego i kulturowego

Natura podlega nieznacznym korektom w toku historii ludzkiej

Natura ludzka jest plastyczna; można ją zmieniać poprzez inżynierię społeczną bądź genetyczną

docsity.com

Osobowość – natura ludzka wzbogacona przez wpływ społeczny i kulturowy

Osobowość to zespół trwałych cech każdej jednostki wpływających na jej postępowanie, wyrastających na podbudowie cech naturalnych, psychicznych, społecznych i kulturowych

Składniki osobowości

Cechy biogenne: płeć, wzrost, budowa ciała, rasa

Cechy psychogenne: wola, pamięć, wyobraźnia, inteligencja, temperament, uczucia, spostrzegawczość

Cechy socjogenne: jaźń subiektywna, jaźń odzwierciedlona, rola społeczna, kulturowy ideał osobowości

Składniki osobowości

/wg Freuda/

Id (natura; podświadomość)

Ego (świadomość indywidualna)

Superego (kultura; sumienie)

docsity.com

Typologie osobowości

Biologiczne

Temperament (Hipokrates):

• sangwinik • melancholik • choleryk • flegmatyk

Budowa ciała (Kretschmer)

• pyknik (grubasek, życzliwy, łagodny) • astenik (kościsty, mało życzliwy) • atletyk (dobrze zbudowany, zróżnicowany psychicznie) • dysplastyk (niekształtny, anomalie w zachowaniu)

Psychologiczno-socjologiczne

Introwertyk – Ekstrawertyk (Jung) Wewnątrzsterowny – Zewnątrzsterowny (Riesman) Tradycyjny – Nowoczesny (Inkeles)

Typy osobowości według Sprangera:

Teoretyk - poszukujący ogólnych teorii wyjaśniających świat • Utylitarysta - dążenie do bogactwa i zdobywania dóbr materialnych • Esteta - dążeniem do piękna i realizacji przejawów piękna w życiu • Altruista-społecznik - dążenie do niesienia pomocy ludziom w

potrzebie lub nieszczęściu • Człowiek polityczny dążący do władzy i dominowania nad innymi • Człowiek religijny dążący do poznania Boga, mistyk i misjonarz.

docsity.com

Proces socjalizacji

Socjalizacja to proces, w którym poprzez swoje doświadczenia jednostka:

nabywa zachowań ludzkich uczy się funkcjonowania w kulturze kształtuje własną osobowość

… a wychowanie:

Wychowanie jest to pojęcie węższe niż socjalizacja. Proces wychowawczy to socjalizacja jawna, zamierzona i celowa. Polega na wdrażaniu określonego postępowania poprzez wskazanie jednostce wzorów, jak należy postępować w sposób właściwy, łącząc to z nakłanianiem do akceptowania wartości, którym realizowanie tych wzorów ma służyć. Proces wychowawczy dokonuje się poprzez perswazję, nagradzanie i karanie.

Socjalizacja

pierwotna wtórna

Mechanizmy socjalizacji

Uleganie Identyfikacja Internalizacja

docsity.com

Pojęcia podstawowe

Zachowanie: reakcja na bodziec zewnętrzny Działanie: zachowanie świadome, celowe

celowo-racjonalne: działanie, w którym działający dobiera adekwatne w jego rozumieniu środki dla osiągnięcia zamierzonego celu

tradycjonalne: działanie, w którym cele wyznacza dotychczasowe doświadczenie (tradycja, przeszłość, rutyna) bez względu na efekty

emocjonalne: działanie jestmotywowane emocją (miłością, pasją, nienawiścią, gniewem); działanie takie jest oznaką, że działający nie panuje nad swoimi emocjami

Postawa: w miarę trwała dyspozycja jednostki do określonych zachowań; inaczej: gotowość jednostki do reagowania w określony sposób na różne sytuacje. Postawa to pochodna osobowości.

element poznawczy: wiedzaelement oceniający: wartości i motywy

Stereotyp: społeczne (zbiorowe) skrzywienie opinii o zjawiskach i kategoriach społecznych. Opinie stereotypowe, acz zafałszowane są powielane i upowszechniane w życiu zbiorowym

Pozycja (status): miejsce zajmowane przez jednostkę w jakiejkolwiek konfiguracji społecznej (zbiorowość, grupa, organizacja, społeczeństwo). Status społeczny jest najważniejszym czynnikiem społecznego umiejscawiania jednostki w hierarchicznych strukturach społecznych. Pomiar statusu dokonywany jest w relacji do innych (wyższych, niższych) statusów w tej samej konfiguracji.

• przypisany (wiek, płeć, pochodzenie rasowe, etniczne) • osiągany (status jako rezultat wysiłków i osiągnięć jednostki)

Rola społeczna: schemat zachowania związany z zajmowaną

pozycją; wzór zachowania określony przez pozycję

• jako czynnik porządkujący rzeczywistość społeczną (zewnętrzny gorset jednostki)

• jako element gry Wpływ osobowości na role Wpływ ról na osobowość (eksperyment Zimbardo)

docsity.com

KONTROLA SPOŁECZNA

Społeczna kontrola to zespół środków działania, jakimi rozporządza grupa w celu zapewnienia jedności i zwartości wewnętrznej, w szczególności zaś podporządkowania jej członków normom grupowym. Życie społeczne regulowane jest przez normy, które zdefiniować można jako przyjęte przez grupę reguły postępowania. Uznaje się, że źródłem norm są wartości w społeczeństwie cenione. Np. wartość taka, jak poszanowanie dla życia ludzkiego dyktuje normę zakazującą zabijania, a miłosierdzie i współczucie nakazują wspomaganie ubogich.

Norma społeczna to reguła postępowania wskazująca ludziom, jak powinni się zachowywać we wzajemnych stosunkach. Norma społeczna uzyskuje największą władzę kierowania zachowaniem jednostki, gdy jest przez nią zinternalizowana.

Internalizacja normy przez jednostkę to przyjęcie jej za własną; w takim wypadku jednostka jest przekonana, że norma nie została jej narzucona przez grupę, lecz wynika z natury rzeczy. Ze względu na źródło normy dzielimy na moralne, prawne, religijne i obyczajowe.

docsity.com

Norma moralna (etyczna) rodzi się w świadomości ludzi pod wpływem wewnętrznej oceny dobra i zła i jest przestrzegana dobrowolnie. Obowiązek moralny (powinność) wynika ze świadomości indywidualnej, choć najczęściej zakorzeniony bywa społecznie.

Norma prawna to powszechnie obowiązująca reguła postępowania ustanowiona przez upoważniony do tego organ państwa, które ustanawia także przymus stosowania się do normy.

Norma religijna wynika z zaleceń religii zapisanych w księgach uznanych za święte bądź utrwalonych przez instytucje religijne.

Norma obyczajowa to reguła postępowania przyjęta powszechnie w danej zbiorowości społecznej i narzucona jej członkom w oparciu o tradycję.

Ogół norm każdego rodzaju tworzy system normatywny.

SYSTEMY NORMATYWNE W SPOŁECZEŃSTWIE

MORALNOŚĆ PRAWO

OBYCZAJ RELIGIA

docsity.com

KONFLIKTY NORM

Zróżnicowana ocena w ramach jednej normy Niezgodność różnych norm Normy grup mniejszościowych Nowe wzory sprzeczne z dotychczasowymi

TYPY DEWIACJI W SPOŁECZEŃSTWIE

Dziwacy niegroźni dla otoczenia Osobnicy przejawiający zachowania patologiczne Przestępcy Innowatorzy

FUNKCJE DEWIACJI

Wyznaczenie granic dopuszczalnych zachowań Wewnętrzna integracja grupy Czynnik zmiany społecznej

docsity.com

REAKCJE JEDNOSTKOWE NA ANOMIĘ

Konformizm Dewiacja

Innowacja Rytualizm Eskapizm Kontestacja

Typ reakcji Cele kulturowe

Normy instytucjonalne

Konformizm + + Innowacja + - Rytualizm - + Eskapizm - - Kontestacja -/+/ -/+/

docsity.com

GRUPA

ZBIÓR

ZBIOROWOŚĆ

GRUPA

Zbiór społeczny jest to agregat ludzi o podobnych charakterystykach posiadających jakąś cechę wspólną, wyróżnioną przez obserwatora zewnętrznego, bez względu na to czy ludzie ci uświadamiają sobie posiadanie tej cechy (łysi, kulawi, blondyni).

Zbiorowość społeczna to zbiór ludzi zajmujących wspólną przestrzeń

zbiorowość terytorialna • miejska • wiejska • lokalna • regionalna • blokowa • osiedlowa

zbiorowość masowa • publiczność • tłum

docsity.com

Grupa społeczna to zbiór, w którym wytworzyła się w miarę trwała więź społeczna

Więź społeczna

identyfikacja (aprobująca świadomość przynależności) z poczuciem odrębności od innych grup

kult (pielęgnowanie) wspólnych wartości grupowych z tendencją do przestrzegania podstawowych konformizmów

wyznaczanie wspólnych norm wywiedzionych z wartości istnienie wspólnych interesów grupowych z tendencją do ich dominacji nad interesami własnymi

Przykłady grup:

• rodzina • grupa koleżeńska • parafia • grupa wyznaniowa, sekta • społeczność lokalna • gang • naród • partia polityczna • związek zawodowy • związek pracodawców • stowarzyszenie gospodarcze • armia • biurokracja • klub brydżowy

docsity.com

Rodzaje grup społecznych

Wielkość

małe (złożone tylko z osób, np. społeczność parafii) duże (grupy o wewnętrznych strukturach złożonych z podgrup, np. Kościół)

Typ więzi

pierwotne: więź oparta na osobistych interakcjach i postawach emocjonalnych

wtórne: więź wynikająca ze styczności rzeczowych i oparta na interesach

Rodzaj zadań

naturalne: w których jednostka przychodzi na świat, a grupa ją socjalizuje (rodzina, naród)

celowe: utworzone dla realizacji konkretnego celu (sportowe, partie polityczne, kluby zainteresowań itp.) • dobrowolne (zrzeszenia) • przymusowe (armia)

• odrębność sekty

Dostępność

inkluzywne: otwarte na nowych członków ekskluzywne: zamknięte • naród

Przepisy wewnętrzne (formalizacja)

formalne: sformalizowane reguły wewnętrzne (statuty, regulaminy, przywództwo)

nieformalne

docsity.com

Struktura grupy

• układ pozycji • układ ról • układ władzy (przywództwo) • wzory i normy grupy

Rodzaje struktur grupowych

Kryterium wielkości

Mikrostruktury Makrostruktury

Kryterium formalizacji

Struktury nieformalne Struktury formalne (geneza)

Style przywództwa

Kryterium wyłaniania

Przywództwo naturalne Przywództwo formalne

Sposób sprawowania przywództwa

Autorytarne Demokratyczne Liberalne

Kryterium prawomocności

Charyzmatyczne Tradycjonalne

docsity.com

Legalne

Grupa odniesienia

Grupa stanowiąca dla jednostki wzór (model) zachowań społecznie akceptowanych, dostarczający kryteriów oceny

własnego działania oraz działań innych ludzi

Grupą odniesienia może być dla jednostki zarówno grupa własna jak i obca, do której jednostka aspiruje bądź jest dla

niej układem odniesienia

• Grupa odniesienia pozytywnego • Grupa odniesienia negatywnego

Zbiorowości masowe

Publiczność • skupiona • rozproszona (opinia publiczna)

Tłum • zasada logiki kolektywnej • zasada emocyjności

docsity.com

Naród

Schemat formalny

Grupa wewnętrzna Grupa zewnętrzna Grupa etniczna Naród (bez aspiracji (dążność do utworzenia państwowych) wspólnoty politycznej)

np. Cyganie np. Polacy

Naród to wspólnota powstała na gruncie historycznym, terytorium, języka, życia ekonomicznego, przejawiająca się w świadomości

jego członków

Więź narodowa polega na uznawaniu wspólnych wartości kulturowych, poczuciu wspólnoty oraz odrębności w stosunku do

innych grup narodowych

docsity.com

Kryteria wyodrębniania narodów:

Kryteria obiektywne:Pochodzenie Terytorium Język Państwowość (jedność polityczna) Wspólność interesów ekonomicznych

Kryteria subiektywne: Samoidentyfikacja na bazie czynników

obiektywnych

Obiektywne kryteria przynależności narodowej a subiektywna więź narodowa

Autoidentyfikacja etniczna jednostki (np. poczucie niemieckie u Żyda w III Rzeszy)

Zakres przynależności (granic narodu) zdefiniowany przez

tych, których przynależność jest niekwestionowana

Tendencje asymilacyjne Tendencje segregacyjne (inkluzywne) (ekskluzywne)

dobrowolne przymusowe dobrowolne przymusowe

docsity.com

Etnocentryzm

Wartościująca postawa określająca afirmatywny stosunek do

kultury własnej grupy etnicznej, religijnej, rasowej itp., a zarazem deprecjonujący stosunek do kultury grupy obcej

Własna kultura jest uważana za najlepszą i wzorcową

Kultura obca oceniana jest jako odstępstwo od normy,

anomalia, a jednocześnie jako zagrożenie własnego sposobu życia (źródło zła)

Stereotyp narodowy i etniczny

Funkcjonujący w świadomości potocznej skrótowy, uproszczony, utrwalony i zabarwiony wartościująco obraz

rzeczywistości, odnoszący się do narodów, grup etnicznych, religijnych czy ras.

Zwykle oparty na niepełnej wiedzy o tych obiektach i trudnością poddający się zmianom.

docsity.com

ORGANIZACJA

Grupa formalna, w której istnieją względnie trwałe zasady postępowania w określonych sytuacjach

powołana do realizacji określonych celów sformalizowana struktura (przepisy wewnętrzne,

regulaminy, statuty) wyspecjalizowany podział pracy stosunki rzeczowe, bezosobowe (nie cechy osób, lecz

problemy określają wzajemne interakcje) wyraźnie wyodrębnione ośrodki decyzji (władzy)

Świat organizacji

Administracja państwa Armia Kościół Przedsiębiorstwo Stowarzyszenie Szkoła Partia Związek zawodowy

Organizacja to: zarówno fabryka samochodów, jak uniwersytet

w dawnych czasach ludzie przychodzili na świat w swoich domach, obecnie w szpitalach

człowiek przychodzi na świat w organizacji

jego życie dalsze polega na wprowadzaniu w świat kolejnych organizacji, w ramach których odbywa się edukacja, praca, służba wojskowa, zainteresowania i cele życiowe, a nawet samo życie z jego uzależnieniami od zorganizowanych dostaw prądu, wody, porządku prawnego, administracyjnego itp.

Główna przyczyna mnożenia organizacji: postępująca racjonalność

docsity.com

Organizacja biurokratyczna

to wprowadzenie zasady hierarchii do organizacji formalnej

- de Gournay (1745): biuro jako gabinet i stół do pisania; biuromania jako ówcześnie rodząca się choroba wynikająca z władzy urzędników - tradycje biurokracji w okresach szczególnych potrzeb państwa: powstawanie stałych armii, ciągłe wojny, ściąganie podatków, reformy, budowa piramid - biurokracja a administracja notabli (przewaga techniczna biurokracji)

Typ idealny biurokracji (Weber)

Zasada hierarchii

Zasada bezosobowości

Skodyfikowane reguły postępowania (przepisy) z

określeniem „drogi służbowej

Archiwizacja dokumentów; „pamięć” biurokracji

Zasada profesjonalizmu (specjalizacja i podział pracy)

Zasada pracy najemnej; urzędnicy nie są właścicielami

środków administrowania; sfera zawodowa oddzielona od

sfery prywatnej

docsity.com

Dysfunkcje biurokracji

(Merton, Blau, Mayo, Parkinson)

Rytualizm i wirtuozeria biurokratyczna przeciw innowacjom,

elastyczności i twórczym rozwiązaniom; „wyuczona

nieudolność” w sytuacjach nowych i nietypowych

Biurokratyczne procedury ponad celami organizacji;

dominacja środków nad celem i powołaniem organizacji

Zderzenie zasad bezosobowych z osobistymi przypadkami;

napięcia między obywatelami a administracją

Grupy nieformalne wewnątrz biurokracji

Rozrost biurokracji ponad potrzeby społeczne (biurokracja

jako pasożytnicza narośl)

Biurokracja w biznesie

Model zachodni (weberowski)

Model japoński

Ewolucja (wpływ modelu japońskiego i wymagań rynków

innowacyjnych)

Zarządzanie zasobami ludzkimi (poświęcenie dla firmy)

Kultura korporacyjna (solidarność grupowa)

docsity.com

Biurokracja a demokracja (Weber)

Kontrola biurokracji przez polityków pochodzących z wyborów

Politycy muszą polegać na informacjach i ekspertyzach

biurokracji; z punktu widzenia profesjonalnej administracji

biurokratycznej politycy to amatorzy

Żelazne prawo oligarchii (Michels)

W organizacjach demokratycznych (o masowym członkostwie)

nieuchronną tendencją jest monopolizacja przywództwa przez

wąską grupę pozostającą poza kontrolą mas członkowskich.

Nadzieja na utworzenie organizacji w pełni demokratycznej, w

której masy członkowskie byłyby w stanie poddać kontroli

poczynania nielicznych przywódców jest daremna, a w demokrację

wbudowane są tendencje oligarchiczne.

Instytucje totalne (Goffman)

Ścisłe oddzielenie od świata zewnętrznego

Podział na świat personelu i świat podwładnych

Uniformizacja jednostki i zduszenie osobowości

docsity.com

ROZROST BIUROKRACJI W ADMINISTRACJI PAŃSTWA

PRZECIĘTNE ZATRUDNIENIE w ADMINISTRACJI PUBLICZNEJna podstawie biuletynów GUS "Zatrudnienie i wynagrodzenia w

administracji publicznej"w ‘000

Wyszczególnienie 1991 1995 1999 2001 2001 1991

RAZEM ADMINISTRACJA PUBLICZNA 170,9 280,8 306,4 345,0 201,9

Administracja państwowa 93,3 141,5 147,8 152,8 163,8

Razem administracja centralna 60,8 110,2 122,4 110,1 181,1

15,6 19,4 20,3 b. d. xcentrale ministerstw i jedn. służby zagr. terenowe organy rządowej adm. specjalnej 45,2 90,8 102,0 b. d. X

Terenowe organy rządowej adm. ogólnej 32,5 31,3 25,5 42,7 131,4

18,8 16,1 9,4 10,2 54,3

13,7 10,1 - - x urzędy wojewódzkie

urzędy rejonowe jednostki pomocnicze

- 5,0 16,0 32,5 x

Administracja samorządu terytorialnego 77,6 139,3 158,6 191,4 246,6

77,0 138,5 132,2 133,2 173,0Gminy w tym: miasta na prawach powiatu - - 27,6 28,6 x

Powiaty - - 21,3 51,7 x

Województwa /sejmiki woj., urzędy marszałk./

0,6 0,4 4,5 6,6 1 100,0

Samorządowe kolegia odwoławcze b. d. 0,4 0,6 0,7 x

docsity.com

STRUKTURA SPOŁECZNA

Pojęcie struktury społecznej

w sensie statystycznym: Podział zbiorowości ze względu na: wiek, płeć, miejsce zamieszkania,

kategorie zawodowe itp. Wyszczególnienie grup wieku, zawodu, płci itp. z ich liczebnościami równoznaczne jest z opisaniem struktury wiekowej,

zawodowej, płci itp.

w sensie socjologicznym: Układ wzajemnych relacji elementów, z których składa się społeczeństwo.

Jako elementy struktury wyróżnia się na ogół klasy bądź warstwy, a w odniesieniu do społeczeństw tradycyjnych stany czy kasty.

W odróżnieniu od struktury rozumianej statystycznie, w której pomija się odniesienia wzajemne wyróżnionych elementów, w strukturze społecznej

rozumianej socjologicznie te właśnie odniesienia są traktowane jako najważniejsze. W ocenach wyróżnionych elementów struktury (klas,

stanów) istniejące podziały mogą rodzić nierówności, utrwalać uprzywilejowanie, upośledzenie itp. Poszukiwanie podobnych ocen

(zawartych w świadomości społecznej) w strukturze opisanej według kryteriów statystycznych byłoby przedsięwzięciem absurdalnym.

Klasy bądź warstwy społeczeństwa tworzą tzw. makrostrukturę społeczną, od której należy odróżnić mikrostrukturę rozumianą jako układ pozycji i

ról społecznych strukturze małych grup i społeczności lokalnych.

docsity.com

Stratyfikacja społeczna

Najczęściej stosowany sposób opisania struktury społecznej ufundowany na teorii stratyfikacji. Uznaje się w jej ramach, że każde społeczeństwo jest i musi być uwarstwione, czyli złożone z warstw (klas) ułożonych w społeczeństwie hierarchicznie. Pozycje jednostek przynależne do klas

(warstw) są wyżej lub niżej społecznie cenione, mniej lub bardziej korzystne. Oznacza to, że struktury społecznej nie da się oprzeć na

fundamencie równości, ponieważ pozycje (statusy) zajmowane przez jednostki muszą być nierówne.

Pionierem stratyfikacyjnego opisu był W.L. Warner (lata 30’ XX w.), który poddając analizie małomiasteczkową społeczność wyodrębnił w jej obrębie

sześć nierównych co do rangi warstw według kryteriów dochodu, wykształcenia i zawodu.

Źródła nierówności w społeczeństwie

Talenty, zdobyte kwalifikacje Praca i wysiłek Odziedziczona pozycja społeczna

Czy da się wkomponować zasadę równości pozycji społecznych w społeczny porządek?

Projekty (Morus, Campanella, Babeuf itp.) Realizacje (ruchy plebejskie, bolszewicy, maoiści itp.)

docsity.com

Formalne ujęcia struktury społecznej

Dychotomia oparta na radykalnym antagonizmie interesów (biedni- bogaci, rządzący-rządzeni, uprzywilejowani-upośledzeni)

Gradacja prosta: układ zróżnicowanych pozycji wyznaczony przez jeden czynnik, np. wydzielenie grup dochodu (wykształcenia itd.) w oparciu o kryterium dochodu (wykształcenia itd.) wyłącznie.

Gradacja syntetyczna: układ zróżnicowanych pozycji wyznaczony przez zsyntetyzowanie kilku czynników, np. dochód, odziedziczony majątek, wykształcenie, zakres władzy (wpływu), styl konsumpcji itd. łącznie.

Nacisk na ujęcia dychotomiczne dawał zwykle podstawę dla koncepcji rewindykacyjnych i rewolucyjnych, ujawniał immanentny konflikt zawarty w strukturze społecznej.

Akcentowanie podziałów gradacyjnych (stratyfikacyjnych) bywało związane z ideologicznym utrwalaniem nierówności społecznych.

docsity.com

Bariery w strukturze społecznej

Elementy struktur społecznych:

kastastanklasawarstwa

mogą być usankcjonowane w ramach porządku społecznego z instytucjonalnym zakreśleniem granic poszczególnych kategorii i ustaleniem barier między nimi nieprzekraczalnych dla jednostki

(kasta, stan w społeczeństwach immobilnych)

bądź też

granice podziałów mogą być zatarte, a jednostka może się dość swobodnie przemieszczać na pozycje wyższe czy niższe bez żadnych

sankcji społecznych, a nawet ze społeczną zachętą (klasy otwarte w społeczeństwach mobilnych)

docsity.com

System kastowy

jest najbardziej sztywny ze wszystkich znanych systemów stratyfikacji. Hinduski podział na cztery podstawowe kasty: braminów (duchowni),

kszatriów (dostojnicy i wojownicy), wajśjów (rzemieślnicy i rolnicy) oraz śudrów (służba) wywodzony był z religijnych wyobrażeń o stworzeniu ludzi z poszczególnych członków ciała Brahmy. Piąta kasta „niedotykalnych” nie

pochodzi według tych wyobrażeń od Boga. System podziału kastowego został uświęcony w porządku społecznym, a granice między kastami

uznane za nienaruszalne.

System stanowy

Opiera się również na przekonaniu, że społeczeństwo musi się składać z tych, którzy się modlą (duchowieństwo), walczą (rycerstwo, szlachta) i

pracują (kmiecie, stan miejski). Stany zostały w porządku średniowiecznym prawnie rozdzielone z odrębnymi przywilejami i

nieprzekraczalnymi barierami, choć tradycja upoważniała władcę do aktów zmiany statusu (nobilitacja, nadanie praw miejskich itp.). Stany były

oczywiście wyższe i niższe. Do wyższych przypisany był honor, godność, duma, do niższych praca pozostająca rodzajem dyskryminacji oraz wyrozumiała pogarda okazywana przez członków stanu wyższego.

System klas otwartych

Klasa nie jest kategorią prawną i przynależność do niej nie jest prawnie uregulowana. Jest kategorią ekonomiczną i w ten sposób definiującą

położenie społeczne jednostki. Struktura klasowa jest płynna i pulsująca w porównaniu z poprzednimi. Nie ma żadnych prawnych, religijnych czy

ekonomicznych barier przynależności, choć to wcale nie oznacza równości szans w uzyskiwaniu wyższej pozycji klasowej. Jednakże Max Weber

zwrócił uwagę na istnienie pewnych barier społecznych nawet w najbardziej otwartych społeczeństwach, gdzie, jak w USA, prestiż wynikający z pochodzenia, choćby przez związki matrymonialne z

dawnymi rodami arystokratycznymi jest wysoko ceniony jako pożądany element statusu. Weber sądził, że w społeczeństwie klasowym odtwarza

się struktura stanowa. Klasę, twierdził, tworzą osobnicy o zbliżonym położeniu ekonomicznym, a stan osobnicy o podobnej randze społecznej.

docsity.com

Ruchliwość społeczna (przesuwanie się jednostek w przestrzeni społecznej)

pozioma pionowa

awans degradacja

jednostkowy generacyjny klasowy

docsity.com

UJĘCIA TEORETYCZNE

Marksizm

1. Klasy jako podstawowy i uogólniony element każdej struktury 2. Podstawa wyodrębnienia klas: własność środków produkcji 3. Układ dychotomiczny 4. Immanentny konflikt klasowy i nieuchronność rewolucji 5. Ewolucja od klasy „w sobie” do klasy „dla siebie” 6. Klasy i konflikt klasowy jako fundament teorii upadku kapitalizmu

Weber

1. Zróżnicowanie struktur ekonomicznych, politycznych i społecznych: klasy, partie i stany

2. Klasy ekonomiczne określone przez szanse na rynku 3. Położenie stanowe wyznaczone przez pozytywną lub negatywną

ocenę społeczną, jak godność, szacunek, honor, ekskluzywne przywileje, jak styl życia dla stanu zarezerwowany, związki małżeńskie w obrębie stanu itp.

4. Stan a klasa: związki wspólnotowe wyznaczane przez subiektywnie odczuwaną przynależność do stanu wobec związków i działań masowych wspartych na interesach

docsity.com

Funkcjonalizm 1. Hierarchiczne zróżnicowanie jako nieusuwalna cecha społeczeństwa 2. Niezbędność wyodrębnienia ważnych społecznie pozycji poprzez

system gratyfikacji 3. Waga zdolności, pracy i wyrzeczeń jako czynników motywujących 4. Systemy stratyfikacji:

• otwarty – zamknięty • egalitarny – nieegalitarny • presja funkcjonalna na najważniejsze społecznie pozycje

5. Spójność i niespójność czynników statusu

Teoria elit (Mosca, Pareto, Michels, Mills)

1. Niezbędność elity w społeczeństwie 2. Elita a masy 3. Rekrutacja elit 4. Krążenie elit 5. Żelazne prawo oligarchii 6. Koncepcja klasy politycznej 7. Menadżerowie 8. Grupy nacisku (lobbing)

docsity.com

ŁAD SPOŁECZNY

MODELOWE TYPY ZACHOWAŃ ZBIOROWYCH

Wspólność utrwalonych Zachowania koordynowane wzorów i norm przez nadrzędny ośrodek w zachowaniach decyzji (taniec plemienny) (musztra) Indywidualna motywacja w zachowaniach (dansing, dyskoteka) Ład normatywny Ład policentryczny Ład monocentryczny (tradycyjne wzory) (indywidualne decyzje) (dyspozycje, . rozkazy)

docsity.com

Konsekwencje w systemach wychowawczych i cechy mentalności

jednostek

Ład normatywny:

- nacisk na konformizm (uwewnętrzniony przymus społeczny) - wierność wobec tradycyjnych wzorów - zamiłowanie do rutyny - wrogość wobec wszelkich innowacji - brak inicjatywy - wiara, że istniejący porządek jest naturalny i jedynie możliwy

Ład policentryczny:

- nacisk na niezależność i inicjatywę jednostki - dążność do innowacji - decentralizacja i samoregulacja - indywidualna inicjatywa i współzawodnictwo - w miejsce regulacji pozytywnej zachowań regulacja negatywna - wielość ośrodków decyzji i ograniczenia władzy zwierzchniej

Ład monocentryczny:

- urabianie posłuszeństwa z plastyczną zdolnością do zmiany opinii, gdy z góry przyjdą takie dyrektywy - lojalność wobec władzy zwierzchniej - poczucie, że za los indywidualny odpowiedzialne są władze - centralizacja (eliminacja rynku w gospodarce, areny w polityce i wielości opinii w kulturze)

docsity.com

Przykłady:

1. Ład normatywny

Społeczność pierwotna (plemienna) Tradycyjna społeczność terytorialna (wspólnota) Społeczeństwo tradycyjne, np. średniowieczne Ruchy społeczne odwołujące się do ducha wspólnoty

Przykłady historyczno-polityczne: księstwa feudalne

2. Ład policentryczny

Społeczeństwo demokratyczne Samoorganizująca się społeczność terytorialna Samorzutne, dobrowolne zrzeszenia Działania podmiotów w przestrzeni społecznej:

o na rynku o na scenie politycznej o w kulturze (prądy, wartości, światopoglądy itp.)

Przykłady historyczno-polityczne: Ateny, miasta hanzeatyckie, stany i miasta w Ameryce Płn., Anglia wiktoriańska

3. Monocentryczny

Armia, policja Organizacja biurokratyczna Instytucje totalne Społeczeństwa totalitarne Przedsiębiorstwo Gang, mafia

Przykłady historyczno-polityczne: Sparta, starożytny Egipt, Rosja carska i komunistyczna, hitlerowskie Niemcy

docsity.com

KONFLIKT

Odmiany konfliktu w społeczeństwie

Jednostka

konflikt ról

rola zawodowa <-> rola rodzinna

obowiązki zawodowe <-> hobby

konflikt interesów wyznaczonych przez pozycję i rolę

minister wydający koncesję własnej firmie

sędzia – kuzyn oskarżonego

prokurator w towarzystwie gangsterów

konflikt tożsamości (lojalności)

biały plantator decydujący się na ślub z murzynką,

profesor uniwersytetu z prostytutką

arystokrata – działacz partii lewicowej

historyk wobec faktów haniebnych dla własnego

narodu

docsity.com

Konflikty w zbiorowości

małe grupy (rodzina)

pokolenia

klasy

rasy

narody

kultury

Pojęcia skojarzone:

Interes Przymus Zależność Władza Antagonizm Zmiana Przywilej Upośledzenie Wykluczenie Deprywacja

docsity.com

Waga konfliktu w społeczeństwie konflikt jako źródło zmian (ewolucji)

konflikt zewnętrzny jako źródło wewnętrznej

integracji

Im większe poczucie zagrożenia zewnętrznego, tym większa integracja wewnętrzna.

(implikacja socjotechniczna): w wypadku dezintegracji grupy wewnętrznej należy poszukiwać zagrożenia zewnętrznego poprzez przekształcenie konfliktu wewnętrznego w zewnętrzny.

konflikt interesów <-> konflikt wartości

Osie konfliktu w społeczeństwie:

pracodawcy <-> pracobiorcy

producenci <-> konsumenci

bogaci <-> biedni

rządzący <-> rządzeni

mężczyźni <-> kobiety

mieszkańcy wsi <-> mieszkańcy miast

……..

nakładanie się <-> krzyżowanie się osi konfliktu

Ilość konfliktów w społeczeństwie jest odwrotnie proporcjonalna do ich intensywności

docsity.com

Rodzaje sytuacji konfliktowych

Natężenie konfliktu zależne od:

rodzaj konfliktu typ więzi

typ systemu społecznego

elastyczny -------- sztywny

instytucjonalizacja ----- eliminacja (tłumienie) konfliktu konfliktu konflikt realistyczny -–- konflikt nierealistyczny

rozwiązywanie sytuacji ---- rozładowywanie konfliktowej napięć

wekslowanie konfliktu poprzez:

zastępcze obiekty wentyle wrogich uczuć bezpieczeństwa (metoda „kozła ofiarnego”)

Liczba instytucji wentyla bezpieczeństwa wzrasta wraz ze sztywnością systemu społecznego.

Uwarunkowania psychologiczne:

frustracja agresja

(skala indywidualna – skala zbiorowa)

Im niższy status społeczny, tym większa skłonność do antagonizmu do obcych (ksenofobii)

docsity.com

ZMIANA

I. Definicje

Skrótowe ujęcie historii ludzkiej (Giddens)

- Historia gatunku liczy ok. 500 tys. lat

- Uprawa roli jako początek osiadłego trybu życia trwa ok. 12 tys. lat

- Pierwsze cywilizacje powstały ok. 6 tys. lat temu

- Rozwój społeczeństw nowoczesnych rozpoczął się 200-300 lat temu.

Gdyby historię ludzkości przedstawić w postaci jednej doby, to początki rolnictwa wypadłyby dopiero ok. 23.30, pierwsze cywilizacje ok. 23.43.

Nowoczesna faza historii to ostatnia minuta doby. Jednak w ciągu ostatniej minuty zaszło znacznie więcej zmian społecznych niż przez

pozostałą część doby.

* * *

Zmiana – nieodwracalne przekształcenie systemu społecznego w aspekcie strukturalnym (struktury interakcji, norm, interesów) bądź funkcjonalnym

(funkcje pełnione przez elementy systemu).

Nawarstwianie się zmian określamy pojęciem procesu.

Procesy zmian:

• Cykliczne (np. koniunktura w przemyśle) • Kierunkowe(np. industrializacja)

Procesy zmian dokonujących się w jednym kierunku nazywamy rozwojem (np. rozwój przemysłu, rozwój instytucji oświatowych, rozwój

przestępczości).

Rozwój oceniany pozytywnie nazywamy postępem, jego przeciwieństwo regresem. Relatywizacja postępu; np. wydziedziczenie wielkiej własności

ziemskiej lub przejście od Gemeinschaft do Gesellschaft.

docsity.com

II. Czynniki rozwoju

Wyjaśnienie natury zmiany społecznej

Czynniki geofizyczne (środowisko naturalne) Czynniki somatyczne (rasa) Czynniki demograficzne (wzrost ludności) Czynniki społeczne

• konflikty • ruchy społeczne • przywództwo (wybitne jednostki)

Czynniki kulturowe • kontakt kulturowy • religia; rodzaj systemu kulturowego • wynalazki, odkrycia i innowacje

Czynniki: podział

• egzogenne (wymuszenie zmiany; procesy reaktywne, adaptacja) • endogenne (wewnętrzny mechanizm zmian)

- Metafora z rozwojem organizmu od stanu zalążkowego do kresu

- Rozwój jedno- i wielo-torowy

- Rozwój skokowy i rewolucje między stadiami

III. Społeczeństwo a zmiana. Społeczne reakcje na zmianę

Społeczeństwo bez rozwoju Zmiana jako zagrożenie stabilności (opór wobec zmiany) Teza opóźnienia kulturowego; od dominacji kultury nad

cywilizacją do dominacji cywilizacji nad kulturą Nowoczesne formy komunikacji: efekt demonstracji

informacyjnej i frustracje

docsity.com

TEORIA MODERNIZACJI

Definicje

Społeczeństwo tradycjonalne: dominuje niechęć do zmian, tendencje zachowawcze, uświęcona tradycja, więzi rodzinne, fatalistyczny, pełen przesądów pogląd na świat, przypisany status.

Społeczeństwo nowoczesne: zmiana staje się elementem systemu wierzeń, tendencje progresywne, innowacyjność, dominacja poza- rodzinnych więzi np. zawodowych, racjonalność, status osiągany.

Twierdzenia podstawowe

1. Jeden kierunek rozwoju: Rozwój społeczny przechodzi przez rozmaite stadia od społeczeństwa tradycyjnego do społeczeństwa nowoczesnego

2. Teza o zapóźnieniu: Kraje obecnie zacofane znajdują się we wczesnej fazie zmian, u kresu których znajdują się społeczeństwa nowoczesne

3. Wielotorowość rozwoju: Drogi przejścia (stadia) od typu społeczeństwa tradycjonalnego do nowoczesnego są zróżnicowane; rozwój jest wielo-liniowy (multilinearny)

4. Dyferencjacja i integracja: Podstawowy mechanizm modernizacji to różnicowanie struktur i funkcji z równoczesnym zapewnieniem integracji i koordynacji różnicujących się elementów

5. Zróżnicowana transformacja: Jakkolwiek modernizacja w krajach zacofanych imituje różne osiągnięcia cywilizacji zachodniej, to jednak środki i instytucje wprowadzone na rzecz modernizacji muszą się różnić od swoich odpowiedników zastosowanych na Zachodzie. Modernizacja w krajach zapóźnionych jest procesem zamierzonym i sterowanym.

docsity.com

Charakterystyka społeczeństw:

Tradycjonalne Nowoczesne System wartości

Wrażliwość na normy; nacisk na stabilność, opór wobec zmian

Orientacja na osiągnięcia; dążność do zmian i

ulepszeń Wzór działania Tradycja Racjonalność Dominujący typ więzi

Osobista, rodzinna Formalna

Zbiorowość Wspólnota Zrzeszenie; organizacja Kontrola społeczna Religia, obyczaj Prawo, opinia publiczna Artykulacja napięć Tłumienie konfliktu Instytucjonalizacja

konfliktu Ruchliwość społeczna

Immobilne; status przypisany

Mobilne; status osiągany

Więź z państwem Poddany Obywatel Typ integracji Partykularna;

zwyczajowe lojalności Uniwersalistyczna, indywidualistyczna

Modernizacja w społeczeństwie zacofanym

Zachód Reszta Przebieg modernizacji Powolna

ewolucja Przewrót w sposobie

życia Podmiot modernizacji Jednostki Elita Metoda zmian Demokracja Dyktatura Uzasadnienie System wierzeń;

racjonalność Ideologia narzucona

docsity.com

RUCHY SPOŁECZNE

Społeczeństwo masowe:

• masowa produkcja • masowa konsumpcja • masowe osiedla • masowa rozrywka • masowa edukacja • masowa kultura • masowa komunikacja • masowa religijność

Formy aktywności zbiorowej w społeczeństwie masowym:

Działania masowe; ludzie działają jednakowo, choć osobno (suma działań indywidualnych) • masowe zakupy w sklepach wzrost inflacji • masowe oszczędności w banku wartość pieniądza • masowe zakładanie firm wzrost gospodarczy • masowe akty wyborcze zwrot polityczny • masowe powstrzymywanie się od zakładania rodziny

depopulacja • masowe stosowanie nowotworów językowych zmiany w

języku

Zachowania zbiorowe; ludzie działają jednakowo doświadczając tej samej sytuacji w ramach jednej przestrzeni (naśladownictwo; uniformizacja zachowań)

• zachowania tłumu • publiczność (audytorium, widownia) • zbiegowisko • szał (hula-hoop, kostka Rubika, taniec disco) • zachowania podległe standardom mody • histeria masowa – ciemne siły (czarownice z Salem,

religijne „widzenia”, „czerwone zagrożenie”, AIDS, Wojna światów G. H. Wellsa)

docsity.com

Działania zbiorowe; ludzie działają razem dla osiągnięcia wspólnych celów

• pielgrzymki religijne • strajkujące załogi • manifestacje uliczne

Ruch społeczny

Forma działań zbiorowych na skalę masową ukierunkowanych na cel, jakim jest zrealizowanie jakiegoś rodzaju zmiany społecznej

bądź zapobieżenie zmianie będącej w toku.

Ruch społeczny odbywa się na ogół w strukturach nieformalnych, a formalizacja ruchu jest najczęściej zapowiedzią jego końca (od

ruchu społecznego do partii politycznej).

W społeczeństwie nowoczesnym i masowym ruch społeczny jest dla jednostki namiastką utraconej wspólnoty.

Rodzaje ruchów społecznych:

I. Cel

Ruch reformatorski; „inżynieria cząstkowa (partykularna)” Ruch radykalny (rewolucyjny); „inżynieria całościowa (totalna)” Ruch ekspresywny (eskapistyczny); manifestacja i zaspokojenie

potrzeb osobowości

II. Zakres; perspektywa historyczna

Ruchy stare; klasowe, zawodowe (nacisk na interesy) partie polityczne, związki zawodowe

Ruchy nowego typu o ogólnospołecznym zakresie (nacisk na wartości); ekologiczne, feministyczne, pokojowe, konsumenckie, praw człowieka, praw zwierząt, za życiem <-> za wyborem

docsity.com

Struktura ruchu społecznego

Ideologia Przywództwo i charyzma Strategia i taktyka Organizacja

Dynamika ruchu społecznego

Sprzyjający kontekst strukturalny Napięcie strukturalne Relatywna deprywacja (krzywa osiągnięć <-> krzywa

aspiracji) Zdarzenie inicjujące <-> pluralistyczna ignorancja Charyzma przywódcy Rutynizacja charyzmy; formalizacja ruchu Rekrutacja pierwotna i wtórna (syndrom pasażera na gapę)

docsity.com

Rewolucja

Ruch społeczny nastawiony na zmiany:

we wszystkich dziedzinach społecznego życia (najszerszy zakres zmian)

radykalne, fundamentalne; zerwanie ciągłości historycznej zachodzące w krótkim czasie związane z masową mobilizacją społeczną rodzące nadzwyczajne stany emocjonalne: euforia, entuzjazm,

nadzieja, wola mocy, wybujałe aspiracje

Przykłady rewolucji:

• Angielska 1640; Chwalebna 1688 • Amerykańska 1776

• Francuska 1789 konsekwencje rewolucyjne w XIX w. • Rosyjska 1917

• Niemiecka 1918; Austriacka 1918 • Meksykańska 1919

• Narodowo-socjalistyczna 1933 (?) • Chińska 1949

• Portugalska 1974; Hiszpańska 1976 • Irańska 1979 (?)

• Środkowoeuropejska 1989

docsity.com

Problemy z definicją:

Szybkie i fundamentalne zmiany przeprowadzone odgórnie: Piotr Wielki, Ataturk, Meiji, Naser, Gorbaczow

Rewolucja bez krwi i terroru: Jesień Ludów w Europie Centralnej, Rewolucja Goździków w Portugalii, Ukraina 2004

Terminy pokrewne: pucz, zamach stanu, powstanie, rebelia, wojna domowa

Waga zdarzeń rewolucyjnych

• Mit rewolucji wieku XIX jako następstwo mitu rozumu • Zakwestionowanie mitu rewolucji w wieku XX • Wiek XXI - ?

Przyczyny rewolucji

Spontaniczny wybuch, jak wybuch wulkanu, czy dzieło rewolucjonistów-konspiratorów

Nędza czy pomyślność; poczucie relatywnej deprywacji progresywnej

Rewolucja jako następstwo prób zreformowania starego porządku Rewolucja jako produkt walki elit

docsity.com

Logika procesu rewolucyjnego

Sytuacja rewolucyjna

Świadomość rewolucyjna

Reakcja reżimu: cząstkowe reformy, liberalizacja

Poszerzone pole kontestacji i paraliż władzy

Mobilizacja rewolucyjna

Represyjna reakcja władzy Pokojowa (uległa) reakcja Gwałtowna zmiana rewolucyjna Rewolucja bezkrwawa Rządy umiarkowanych Demokratyczne walki frakcyjne Niezadowolenie i rządy radykałów (kompletne odcięcie od przeszłości, terror i wzajemne wyniszczanie: „rewolucja pożera własne dzieci”) Faza kontrrewolucji Dyktatura jednostki

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome