Wokół problemów tożsamości - Notatki - Antropologia kulturowa - Część 1, Notatki'z Antropologia kulturowa. University of Warsaw
Polanski_R
Polanski_R4 March 2013

Wokół problemów tożsamości - Notatki - Antropologia kulturowa - Część 1, Notatki'z Antropologia kulturowa. University of Warsaw

PDF (387.2 KB)
10 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Notatki poświęcone są problemom tożsamości we wschodniej i zachodniej Europie końca XX wieku.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 10
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1

„Wokół problemów tożsamości”

Pomysł tek książki zrodził się na międzynarodowej konferencji, poświęconej problemom

tożsamości we wschodniej i zachodniej Europie końca XX wieku.

Konferencja ta odbyła się 20-23 listopada 1997 roku w Konstancinie.

W skład książki wchodzą referaty wygłoszone konferencji.

●pomimo różnych perspektyw, ujęty jest tu problem tożsamości w zmiennym i

niejednorodnym świecie.

●niebezpieczeństwa związane z budowaniem tożsamości.

CZĘŚĆ I

„TOŻSAMOŚĆ W PROCESIE ZMIAN

- co dzieje się z „tradycyjnymi” punktami odniesienia tożsamości?!

- granice wolności wyboru w społeczeństwie konsumpcyjnym;

- nowe formy zewnętrznych determinacji procesów samookreślania się.

1. Z. Barman „ Tożsamość- jaka była, jest i po co?”

- pojęcie tożsamości znów znalazło się w centrum uwagi, zaczynamy się nad nią

zastanawiać…zadajemy pytania, gdyż czujemy, że ją tracimy.

- jesteśmy otoczeni globalną siecią informacyjną, nie ma podziałów, granic także

geograficznych

- mamy do czynienia z dwoma kategoriami ludzi:

*elitą światową, która podróżuje, kupuje, rzadko bywa w domu;

*ludźmi pozostającymi w domu- raczej ze względów finansowych.

- finansowych współczesnym świcie nie trzeba wychodzić z domu, aby uczestniczyć w

globalnym świecie- On przychodzi do Nas, podcina „korzenie”

- globalizacja, w kwestii tożsamości, poszerza możliwości lub je odbiera, ma wpływ na jej

stałość, trwałość, zmienność i w konsekwencji płynność.

- Ricoeur dokonał rozróżnienia na tożsamość:

▪ różnica względem innych ▪ tożsamość względem siebie w czasie

-to rozróżnienie świadczy o chwiejności i nieokreśloności tożsamości w dzisiejszym świecie.

- tożsamość „ja” to dziś iluzja

docsity.com

2

- cechy tożsamości : rozchwianie, niestabilność, przemijalność

- można jedna odrzucić i wybrać inną, wg. własnego uznania i ochoty

-to jest zapowiedź nowej wolności samookreślanie się

- HALL- nie tożsamość, lecz IDENTYFIKACJA

…to proces bez fundamentu, proces dyskursywny, niekończące się budowanie, względna i

zdana na przygodność

- Świat łączy potrzeba przerabiania i uaktualniania tożsamości, a dzieli zdolność do jej

zaspokajania

- wyznacznikiem wysokiej pozycji społecznej, jest zatem zdolność zmiany tożsamości, gdy

nie jest już pożądana- łatwość i dowolność w wymianie.

-czyli pozorna wolność, kierowana i sterowana choćby przez środki masowego przekazu –

„życie jak na ekranie”

- rzeczy, przedmioty mają największe znaczenie

- jednostka wzoruje się, nie bierze inicjatywy

-w takim świecie należy być czujnym i elastycznym, należy podążać za prądami i umieć się

dostosować

- wolność jako złudna dowolność, stała się priorytetem, wartością nadrzędną a wybór

tożsamości stał się wartością samą w sobie

-wolność przekładana jest na zakres możliwości konsumenckiego wyboru

- życie polega na ciągłym wybieraniu i daje złudne poczucie bezpieczeństwa

-człowiek posiadający paletę możliwości, czyje się pewniej dokonując wyborów

- ciągłe wybory powodują poczucie niezaspokojenia, a to budzi lęk i niepokój

-im bogatsi bogacą się, biedniejsi widząc większą różnicę, czują się gorsi, niedopasowani

kuszą ich bardziej rzeczy łatwo dostępne bogaczom

-KUPOWANIE, KULTURA PIENIĄDZA- pokolenie bez dyscypliny, kary, rozpieszczone

pieniądzem

- „gdy przybywa możliwości, rośnie groźba destrukturacji, fragmentaryzacji i dezartykulacji”

- spokój, pewność i bezpieczeństwo stały się zagrożeniem dal wolności wypowiadania i

potwierdzania własnego JA- dlatego to pierwsze ulega degradacji.

2.Martin O’ Brnie „Esej o płynnej tożsamości”

-istnienie tożsamości jest raczej lepkie, klejące i niejednorodne niż płynne

docsity.com

3

- prawomocność tożsamości we współczesnym świecie jest najczęściej uwarunkowane

interwencja z zewnątrz

-niektóre tożsamości nie są trwałe bez względu na kontekst, do których nawiązują

▪ tożsamość płci(Gagne, Tewskbury)

Jest ona wyuczona i realizowana w interakcjach, ale na poziomie kulturowym jest narzucana

np. przez religię, czy przekazywana przez środki masowego przekazu i zapisana w

archetypach kulturowych

-gdy wyjdziemy poza taką seksualność natrafimy na bariery i ograniczenia, które krępują

swobodę przyjmowania lub odrzucania wyznaczników tożsamości

-pod wieloma względami współczesne tożsamości nie są stałe…lecz uogólnienie prowadzi do

błędnej interpretacji podstawowych symptomów wzorowania tożsamości, które pomimo

zmieniającego się świata nie ustępują

* autor jako przykład podaje książki feministek tożsamości płci dwóch feministek*

Jedna z nich pisze o współczesnej kobiecie bułgarskiej. Ma ona problemy z identyfikacją,

definicją i akceptacją siebie. Traktowana jest jak dawniej, lecz wrzucona w wir

postmodernizmu, co kłóci się z tezą płynności

- Cala praca ma na celu przeciwstawienie się poglądowi, że zachodzące zmiany oznaczają

przejście od stałości do płynności, od tradycyjnej tożsamości i planów życiowych do

tożsamości refleksyjnej i refleksyjnie układanych projektów

- we współczesnym społeczeństwie proce tożsamości jest nierównomierny, niebezpieczny

politycznie i społecznie, jest uregulowanym procesem podtrzymywania dawnych nierówności

i wytwarzania nowych.

3.Małgorzeta Jacyło

Alina Szulżycka „Uzależnienia. Między anemią i autonomią”

- uzależnienie= kompulsywna konsumpcja( np. alkohol), abstynencja(anoreksja), brak

samokontroli

-może być indywidualnie lub grupowo przezywane lub praktykowane

- aby stworzyć jedną charakterystyczną strukturę dla uzależnienia należy odwołać się do

kontekstu kulturowego

- dwa ważne procesy

▪ demografizacja (klasyfikowanie i ocenianie przez instytucje)

▪ indywidualizacja( różnica między jednostkami)

docsity.com

4

-Człowiek uzależniony nie ma cech podmiotu

● rozerwanie tradycyjnej więzi „ motyw- działanie- skutek” (podstawowy atrybut podmiotu)

● obfitość możliwych działań

● brak integracji ciała i duszy – żadne z nich nie odpowiada za siebie

„podmiot larwalni” i „podmiot wirtualny” – dzieci i osoby uzależnione

we współczesnym świecie osoby te uzyskały prawa podmiotów

-psychoanaliza – przykład zmian w myśleniu o podmiocie-nadała przemianom postać

systematycznych teorii i praktyk terapeutycznych

- „podmiot larwalny”- przebiegły, sprytny, robi wszystko aby przerwać terapię, rządzony jest

sprzecznościami, gdyż odzyskanie podmiotowości może dokonać się tylko z pozycji

samooskarżenia

- język samooskarżenia jest korelatem nowoczesnej władzy, chce ona aby każdy znalazł lub

stworzył dla siebie miejsce

- tradycyjne badania i terapia lekarska poszukują źródła przyczyn w biografii pacjenta, aby

jego motywom przypisać porządek

-w zachowaniach występuje także „powtórzenie”, które determinuje zachowanie pacjenta,

jest mechanizmem obronnym. Pozwala przeżyć, ale tylko teraz bo przyszłości nie bierze pod

uwagę

- samooskarżanie pozwala na postawienie sobie diagnozy, jest związane z konstruowaniem

tożsamości

-osoba uzależniona musi zerwać z przeszłością, stać się „nową osobą”, zerwać ze swoją

biografią

-wg. nowoczesnych metod terapii uzależnienie jest ogólnym wzorem tożsamości czy

powtarzalnym jego elementem

-każdy jest uzależniony

- nie można zerwać ze swoją biografią lub pozycja społeczną, to spowodowałoby

uruchomienie mechanizmów obronnych

- należy w uzależnieniu dojrzeć właśnie wirtualną strukturę- uniwersalną strukturę tożsamości

- demografizacja, towarzysząca indywidualizacji, dała początek do rozpoznania się w

pozycjach znamionujących stan „odstępstwa od normy”

-bark odstępstw mamy tylko w konformizmie

- należy umieścić się w obszarze a-nomii, gdyż to daje możliwość podlegania tylko tym

prawom, które wybraliśmy

- w takim razie uzależnienie traci sens irracjonalnego wyboru w racjonalnym świecie

docsity.com

5

- można mówić o irracjonalnym wyborze tylko w odniesieniu do tradycyjnej moralności

opartej na utylitarnym wartościowaniu czasu i ciała.

CZAS ●pracy ●odpoczynku

- współcześnie to karykatura czasu dobrej jakości wytworzona przez techniki dyscyplinarne –

kumulowanie czasu

-narzucona dyscyplina, w uzależnieniach powoduje „puste powtarzanie”, co powoduje nowe

uzależnienie- na początku niewidoczne

Efekt- psychologia i psychiatria mają na celu likwidację uzależnienia- choroby, defektu, a

przede wszystkim tego, co je wywołuje

-uzależnienia charakterystyczne dla określonych klas staja się uniwersalne, lecz większość z

nim funkcjonuje w klasie średniej

- uzależnienie jest powodowane niedostosowaniem, pod czym kryje się proces tworzenia

tożsamości

- uzależnienie można odnieść także do koncepcji społeczeństwa konsumpcyjnego:

● najważniejszy wybór, Anie to, co zostało wybrane

● każde działanie określane jako wybór

● wybór- kontekst moralny i ekonomiczny

● ekonomia polityczna nowoczesnej władzy nie przewiduje zakazów, tworzy przedmioty

podzadania, zwiększa nadzieje i szansę na sukces.

- aby to osiągnąć należy się dostosować

-różnica między pragnieniem a potrzebą jest w społeczeństwie konsumpcyjnym coraz

bardziej problematyczna

-konsumenta nigdy nie opuszcza niepewność, nigdy nie jest zaspokojony

- uzależnienie jawi się tu jako wybór nie wybierania- osoba nie szuka potwierdzeń

i gwarancji swej tożsamości w państwowym systemie- uwalnia się od niego

- uzależnienie staje się sposobem wyrwania się z koła konsumenckiej wolności- monotonia

sięgania cały czas po to samo „powtarzanie”

-z morza ofert nie wybiera nic

wg. Baudrillarda- wyzwolenie jest niemożliwe, gdy wyzwalamy się z pewnego wyobrażenia

wolności

docsity.com

6

4. Aldona Jawłowska „Tożsamość na sprzedaż”

-pytania dotyczące tożsamości pojawiają się w wyniki braku „punktu odniesienia” – wartości,

określenia prawdy, czy wizji przyszłości

- Pojęci pojawiające się w literaturze:

„kryzys tożsamości”

„rozpad tożsamości”

„schizofreniczność” kultury współczesnej

-pojawia się poczucie zagubienia, a także nowe możliwości autokracji

-„ dramat uznania niezgodności między tym kim chcemy być, a tym co inni są nam w stanie

przyznać”

-możemy nie zdobyć „uznania”, co buduje naszą tożsamość, gdyż nasze standardy nie będą

uznawane przez innych

- rozgrywa się to na poziomie indywidualnym i grupowym

- bez względu na uczestników dyskursu, to kultura popularna kształtuje aspiracje życiowe i

gwarantuje sukces w postkomunistycznej Polsce

- to wybór dóbr konsumpcyjnych i ofert rynkowych gwarantuje sukces i samookreślenie

● „TOŻSAMOŚĆ KULTUROWA” - to proces samookreślania się wobec jakichś

„składników” rzeczywistości symbolicznej, pozwalających odróżnić siebie od innych, zająć

miejsce w przestrzeni społecznej.

- posiadanie tożsamości jest gwarantem zdrowia psychicznego ładu społecznego

Dana czy uzyskana jest wartością, a jej brak powoduje zachwianie równowagi w skali

społecznej lub jednostkowej

●Tożsamość wg.E. Słoma

„przekonanie o posiadaniu zalet, poczucie własnej wartości i możliwości wywierania wpływu

na otoczenie

● L. Kołakowski wyróżnia 5 składników tożsamości:

1)substancja

2)pamięć

3)antycypacja

4)ciało

5)świadomość określonego początku.

Tożsamość jest postulatem, sytuacją, niż trwałym stanem posiadania

-ma zawsze charakter twórczy

docsity.com

7

-nie posiadamy jej, musimy ją wynaleźć

- ważne jest kim są „inni”, stanowiący punkt odniesienia dla procesów tworzenia tożsamości-

określenie ich to gwarant dla tych procesów( np. ruchy społeczne i kult., wspólnoty religijne

itd.)

- „rynkowe oferty tożsamości”- to wszystko co kształtuje osobowość konsumenta

-tożsamość tworzy granice

-„tożsamość słaba”- posiada łatwo przekraczalne granice, jest zmienna, chwiejna, to stały

wyścig z samym sobą. Charakterystyczna dla społeczeństw postindustrialnych

- tym tendencjom towarzyszą inne, tworzące „tożsamości silne”, dające poczucie

bezpieczeństwa i zakorzenienia w szybko zmieniającym się świecie

- mamy odczynienia, z jednej strony z banalizacją, wywołaną dominacją wartości

konsumpcyjnych, z drugiej zaś absolutyzacją

* to druga może prowadzić do nietolerancji i wrogości

- w tym punkcie znajduje się Polska- przejście od wschodniego komunizmu do zachodniego

kapitalizmu, procesy globalizacji.

- to wiąże się z załamaniem się dotychczasowego systemu wartości, porządku kulturowego

- jednostki stanęły wobec dylematu samookreślania

- w PRL-u funkcjonował jasny i konkretny podział na MY i ONI

- manifestowanie narodowej tożsamości, po upadku komunizmu, przestało być konieczne

- kanon kultury narodowej rozpadł się, czyli główne źródło idei

-Szpaciński mówi o kryzysie, nie rozpadzie kanonu kultury- jest on zmienny i otwarty,

zmieniają się treści, reguła „kanoniczności” pozostaje

- następuje kryzys dyskursu o Polsce i polskości, a po otwarciu granic pada mit Zachodu

-badania dotyczące religijności również słabo wypadają.

Pojawia się nowa kategoria ludzi „wierzących” -sekty, ludzie nie praktykujących, na swój

sposób odnoszących się do religii.

-tożsamość Polaka katolika staje się problematyczna

Ideologiakonsumpcyjna

- pojawia się w sytuacji bycia „pomiędzy”, na pograniczu, a wraz z nią oferty tożsamości

-świat postindustrialny to spektakl, który czci przedmioty i towary

- konsumpcja to naczelna zasada i godna realizacji wartość i jest źródłem legitymizacji

wszelkich wartości

docsity.com

8

- jest kryterium sukcesu i postępu jednostek i społeczeństw

- upadek autorytetów- państwa, kościoła, a zaufanie budzą instytucje finansowe, komercyjne i

biznesowe

- wg. J. Boudrillarda osiągnęliśmy stan, w jakim konsumpcja ogarnia całość ludzkiego życia,

a całe środowisko jest wg. niej „umeblowane”

- najważniejsze jest zabawa i bycie szczęśliwym- można to kupić

- wpisana jest tu jednak kategoria przestarzałości – wychodzenie z mody, nieustająca pogoń i

niezaspokojenie

- wolność wyboru- wybór samego siebie- być wolnym to różnić się od innych

- hiperprogram wyborów

- Barman „metoda rynkowa polega na budowaniu JA przy pomocy obrazów”- kształt ciała,

ubiór, domu i jego zawartości itd.

„Kupuję, więc jestem, jestem tym, co kupuje”

- wraz z towarami kupujemy style życia i oznaki przynależności do wspólnot, także

„rynkowych”

MEDIA

- MTV, VIVA, MLM- dają wzory autokracji- moda, styl zabawy, nieustanna rozrywka

-„składanie” siebie z różnych cech i wzorów zachowań „bohaterów” kultury popularnej

- konstytuowanie siebie poprzez manipulowanie własnym ciałem- fragmentaryzacja

-samookreślanie poprzez kupowanie

- w Polskiej wersji kultury konsumpcyjnej kobieta panuje w wiecie przedmiotów, a dzięki

temu może mieć władzę na mężczyzną

-jest również warunkiem zdobycia kariery

-reklamy skierowane są głównie do ludzi młodych

- młodych polskiej rzeczywistości „nowe” wzory mieszają się z tradycyjnymi

- media zmieniają jednak kontekst kulturowy, punkt odniesienia, w którym sytuujemy

tożsamość

- pomimo tego tworzą się grupy kultur mniejszościowych, które chcą szukać innych dróg

samookreślania się

docsity.com

9

5.Marian Kempny „Globalizacja kultury i ulokowanie tożsamości? Procesy

kulturowe w teoretycznym dyskursie współczesnej socjologii”

„kultura bez społeczeństwa” (A. Touraine)

-„ kultyralizacja”- zmiana statusu zjawisk poznawczych, które były mechanizmami

decydującymi o przemianach w społeczeństwach ponowoczesnych i postkomunistycznych

- zmiana dyskursu o tożsamości indywidualnej i społecznych, więzi solidarności, identyfikacji

-pojawia się globalizacja, która mówi, iż świat jest jedynym miejscem…to zakłóca relację

między społeczeństwem a kulturą

- następuje przejście od społeczeństw nowoczesnych do ponowoczesnych.- oznacza to

jakościową zmianę, zatarcie granic

-teoria funkcjonalistyczna- ewolucja nowoczesnych społeczeństw dokonuje się w wyniku

różnicowania i współzależności podsystemów systemu społecznego

Takim podsystemem jest kultura i ma ona za zadanie „kultywowanie wzorów”

-kulturowa nowoczesność jest niespójna, wew. zróżnicowana wręcz amorficzna

-dochodzi do fragmentaryzacji kultury, która często staje w sprzeczności do innych sfer

rzeczywistości społeczeństwa kapitalistycznego

-skutkiem jest rozproszenie kultury

-postmodernizacja oznacza zatem, że procesy modernizacji przekraczają pewien punkt

krytyczny, powstaje „postkultura”

-jej granice są zamazane, wieloznaczne i niejednorodne

- kultura jest tu tworem wewnętrznie sprzecznym

-poskultura, to zatracenie hierarchii i brak rozróżnienia na lepsze i gorsze

- jej cechą jest nieograniczone manipulowanie możliwościami,, pęd do rozróżnienia

F. Jameson- nigdy dotąd kultura nie była tak nasycona znakami i przekazami, jet ona obecna

w każdym elemencie społ. Konsumpcyjnego

- zatarcie granicy między realnością a obrazem

- znak i towar, to jeden twór

Trzy cechy podkultury wg. Barmana:

1)” teren samorządowy”- rozprasza się i koncentruje

2)żadne z działań kulturowych nie jest zwykłym naśladownictwem istniejących wzorów, brak

rozróżnienia na twórcę i odbiorcę

3) to powoduje zanegowanie poszukiwań istoty kultury, jej centralnych wartości

docsity.com

10

- kultura we współczesnych społeczeństwach niczemu nie służy, cechuje ją wolność i

emancypacja

- podstawowe kategorie kultury to „hybrydyzacja”, „kreolizacja”, „globalizacja”

- ogromne zmiany, które zachodzą w społ. globalnym, tworzą strukturę „społeczeństwa

sieciowego”- połączonego wartościami, ideałami, sposobami postępowania itd.

- ludzie zaplatani są w wielość struktur znaczeniowych, które tworzą kulturę światową

- kultura jest sfragmentaryzowana, a jej konsekwencją jest relatywizacja tożsamości

społecznych jednostek

- dziś „wszyscy są w ruchu”, więzi ulegają rozluźnieniu, a tożsamość jawi się jako świadomy

wybór z palety możliwości (Barman)

A. Gidens „samo-określanie”- wskazuje na obiekt indywidualnej samoświadomości. To

zadanie do wykonania, które nigdy nie będzie uwieńczone pełnym sukcesem

- to tworzenie tożsamości z odwołaniem do abstrakcyjnych reguł czy przedstawień, gdyż

często identyfikujemy się z obrazami

- problem tożsamości był odpowiedzią na niejednoznaczności nowoczesnego społeczeństwa,

był próba odnalezienia w sobie trwałego punktu oparcia jednostki

-globalizacja wpływa na intymność, cechująca indywidualna tożsamość

- tożsamość postmodernizmie tożsamość staje się „ swobodnie wybraną grą , teatralną

prezentacją jażni”

-społ. tożsamość kształtuje się w trakcie dokonywania przez jednostkę łączenia elementów.

Które pochodzą z różnych tradycji, lecz nie stanowi to trwałej całości

- swoiste alter ego stanowią jednostki żyjące w opozycji do „kosmopolitów”, lecz w dużym

stopniu taki styl życia także wynika z wyboru rozchwianych jednostek

- globalizacja nie musi wykluczać lokalności

Część II Być „innym”

1. Małgorzata Melchior

„Poczucie inności: konstruowanie tożsamości jednostkowej”

- jednym z podstawowych warunków określania przez jednostkę tożsamości jest dostrzeganie

własnej odrębności, indywidualności

- „Poczucie tożsamości”

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome