Budżet państwa - Notatki - Finanse publiczne, Notatki'z Finanse publiczne. University of Zielona Góra
Abraxas88
Abraxas8826 February 2013

Budżet państwa - Notatki - Finanse publiczne, Notatki'z Finanse publiczne. University of Zielona Góra

PDF (249.9 KB)
6 strona
581Liczba odwiedzin
Opis
W systemie finansów publicznych centralne miejsce zajmuje budżet państwa. Wynika to nie tylko stąd, że w budżecie państwa gromadzi się i dzieli największą część środków publicznych, lecz także stąd, że władze centralne n...
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 6
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Budżet państwa

W systemie finansów publicznych centralne miejsce zajmuje budżet państwa.

Wynika to nie tylko stąd, że w budżecie państwa gromadzi się i dzieli największą część

środków publicznych, lecz także stąd, że władze centralne nadal są dominującym

podmiotem systemu politycznego, gospodarczego i społecznego kraju.

Budżet państwa dokonuje też istotnych transferów na rzecz innych elementów systemu

finansów publicznych, zwłaszcza budżetów samorządowych oraz funduszy ubezpieczeń

społecznych. Budżet państwa odgrywa ważną rolę w kształtowaniu finansowych

stosunków międzynarodowych. m.in. jako źródło pożyczek dla innych krajów.

Budżet państwa przedstawiany jest jako scentralizowany fundusz publiczny służący

gromadzeniu środków pieniężnych w związku z funkcjami państwa. Podstawą tworzenia

budżetu jest ustawa przyjmowana przez parlament, która upoważnia rząd do realizacji

określonych w ustawie dochodów i wydatków. W tym sensie budżet państwa jest aktem

prawnym o określonym czasie obowiązywania. Cele i zadania państwa realizowane za

pomocą budżetu muszą być z góry określone. Można go zatem traktować jako plan

finansowy państwa

Obecny kształt budżetu jest wynikiem wielowiekowych burzliwych dziejów tej instytucji

ekonomicznej, prawnej i politycznej.

Najogólniej można stwierdzić, że rozwój budżetu państwa jest ściśle związany z

rozwojem instytucji państwa.

Dla rozwoju instytucji budżetu państwa decydujące znaczenie miały:

 rozwój stosunków towarowo-pieniężnych,

 oddzielenie majątku państwa od majątku królewskiego,

 rozwój parlamentaryzmu,

 rozwój socjalnych funkcji państwa,

 rozwój gospodarczych funkcji państwa,

 rozwój międzynarodowych stosunków gospodarczych i finansowych,

 procesy integracyjne zachodzące, we współczesnym świecie.

docsity.com

Cechy budżetu państwa

Na podstawie obserwacji funkcjonowania budżetu państwa można wymienić

następujące jego cechy:

1. budżet państwa jest funduszem scentralizowanych zasobów pieniężnych

gromadzonych i dzielonych przez państwo w związku z realizacją zadań (funkcji

państwa);

2. gromadzenie środków budżetowych odbywa się - z reguły - w sposób przymusowy;

ten tryb gromadzenia zasobów budżetowych jest charakterystyczny dla działalności

państwa wynikającej z atrybutu władzy;

3. szczególna rola budżetu w funkcjonowaniu państwa;

4. procesy gromadzenia i dzielenia dochodów za pomocą budżetu implikują zasady

ustrojowo-konstytucyjne; najogólniej chodzi o zakres uprawnień władzy

ustawodawczej i wykonawczej w określaniu źródeł, wysokości i rodzajów dochodów

oraz kierunków wydatków; wymaga to nadania budżetowi państwa formy

normatywnej, tzn. formy aktu prawnego wysokiej rangi - ustawy;

5. procesy gromadzenia i dzielenia przez państwo dochodów w budżecie zawsze mają

charakter nie tylko ekonomiczny, lecz także społeczny; wyraża się to w

przejmowaniu części produktu społecznego i dysponowaniu nią, co wpływa na

sytuację dochodową i socjalną poszczególnych osób, grup społecznych itd.;

6. dochody budżetowe powstają na skutek definitywnego przejęcia ich przez państwo

od różnych podmiotów; oznacza to, że dochody budżetowe gromadzone w budżecie

są bezzwrotne;

7. budżet państwa dotyczy działalności organów i podmiotów państwa w przyszłości,

stąd też zawsze jest planem dochodów i wydatków państwa na z góry ustalony czas;

8. budżet jako fundusz musi cechować specjalizacja, polegająca na nadaniu rygorów

prawnych wydatkom budżetowym;

9. wiązanie dochodów i wydatków budżetowych z działalnością państwa w zamkniętym

okresie oznacza, że w istocie budżet państwa tworzą strumienie dochodów i

strumienie wydatków;

10. strumieniowy charakter budżetu oznacza, z reguły, konieczność egzekwowania

należnych w danym okresie dochodów, jak również obliguje do wydatkowania

środków budżetowych przed upływem okresu budżetowego; ta cecha

gospodarowania środkami budżetowymi powoduje istotne skutki dla racjonalności

budżetu;

docsity.com

11. budżet państwa nie jest jedynym "urządzeniem", w którym znajduje finansowe

odzwierciedlenie działalność państwa, co oznacza, że nie może on być wystarczającą

podstawą oceny finansowej działalności państwa.

Funkcje budżetu państwa

W teorii wyodrębnia się następujące funkcje budżetu państwa:

1. redystrybucyjną albo rozdzielczą,

2. stabilizacyjną, zwaną wyrównawczą lub kompensacyjną,

3. alokacyjną,

4. fiskalną albo skarbową,

5. ustrojową,

6. demokratyczną,

7. kontrolną lub ewidencyjno-kontrolną,

8. bodźcową,

9. planowania,

10. prawną,

11. kredytową,

12. administracyjną,

13. koordynacyjną.

Możemy zaliczyć je do trzech grup: funkcje ekonomiczne, funkcje kontrolne, funkcje

polityczne.

Do funkcji ekonomicznych należy zaliczyć zwłaszcza funkcję redystrybucyjną,

stabilizacyjną i alokacyjną. Budżet państwa realizuje te funkcje w ramach ogólnych

funkcji finansów publicznych

Funkcja redystrybucyjna - jej istota polega na tym, że budżet jest narzędziem

redystrybucji dochodu narodowego. Działalność redystrybucyjna budżetu polega zatem

na regulowaniu dochodów podstawowych kategorii podmiotów występujących w

gospodarce narodowej. Zewnętrznym wyrazem redystrybucyjnej działalności budżetu jest

gromadzenie dochodów, głównie w postaci podatków, od podmiotów gospodarujących i

przeznaczanie ich na rzecz tych podmiotów, które albo w ogóle nie osiągają dochodów,

albo osiągają je, ale w stopniu nie wystarczającym na ich potrzeby (np. szkoły, szpitale,

jednostki administracji publicznej).

W ramach redystrybucyjnej działalności państwo dokonuje też korekty bardzo wysokich

docsity.com

dochodów pewnej części społeczeństwa. Wysokie dochody powstałą najczęściej na skutek

niesprawności mechanizmu rynkowego.

Warto także podkreślić, że budżet państwa jest podstawowym narzędziem redystrybucji

wewnątrz systemu finansów publicznych. Wyrazem tego są transfery budżetu państwa na

rzecz budżetów samorządowych, funduszów ubezpieczeń społecznych itp.

Z redystrybucyjną funkcją budżetu ściśle wiąże się funkcja fiskalna, ale w teorii nie ma

zgodności co do istoty tej funkcji. Najogólniej, istota funkcji fiskalnej polega na

przejmowaniu na rzecz państwa dochodów. Przejmowanie dochodów budżetowych wiąże

się z prowadzeniem przez państwo rozmaitej działalności związanej z funkcjami

państwa., między funkcją redystrybucyjną a funkcją fiskalną zachodzą różnice co do

zakresu, polegające na tym, że funkcja fiskalna budżetu dotyczy tylko jego strony

dochodowej, a funkcja redystrybućyjna dotyczy zarówno dochodów, jak i wydatków

budżetowych, przy czym główny akcent położony jest na stronę wydatkową. Funkcja

alokacyjna budżetu z punktu widzenia treści ekonomicznej w pełni pokrywa się z funkcją

redystrybucyją.

Do funkcji ekonomicznych budżetu należy również zaliczyć funkcję stabilizacyjną

(wyrównawczą). Istota funkcji stabilizacyjnej budżetu polega na wykorzystaniu go jako

narzędzia państwa w celu łagodzenia wahań cyklu koniunkturalnego oraz zapewnienia

zrównoważonego wzrostu gospodarki kapitalistycznej.

Kolejną funkcją ekonomiczną budżetu jest tzw. funkcja bodźcowa. Jej istotę można

sprowadzić do pozytywnego zachowania się podmiotów wobec stosowanych przez

państwo instrumentów budżetowych, zwłaszcza w zakresie ciężarów podatkowych.

Funkcja kontrolna budżetu polega na wykorzystywaniu procesów i zjawisk pieniężnych do

obserwacji oraz analizy zjawisk i procesów rzeczowych. Funkcja kontrolna budżetu może

polegać na analizie przyczyn (rzeczowych) niewykonania budżetu po stronie dochodów

lub wydatków, w kwotach globalnych lub w pozycjach szczegółowych, co oznacza, że

pewna część zadań publicznych nie jest realizowana.

Funkcja kredytowa budżetu sprowadza się do ustalenia, czy państwo ma zdolność

kredytową.

Należy podkreślić, że funkcje polityczne budżetu, do których zalicza się funkcję

ustrojową, demokratyczną i prawną, są też istotne. Istota wszystkich funkcji politycznych

budżetu sprowadza się bowiem do relacji między władzą ustawodawczą a władzą

wykonawczą lub, inaczej. między parlamentem a rządem.

Demokratyczna funkcja budżetu jest jedną z ważniejszych funkcji politycznych. Istota tej

funkcji polega na zainteresowaniu społeczeństwa opracowywaniem i wykonywaniem

budżetu i wpływie na to. Sporządzanie i realizacja budżetu państwa inspiruje

zainteresowanie sprawami publicznymi oraz gospodarczymi, sprzyja wyborowi

docsity.com

właściwych przedstawicieli do władz uchwalających budżet i kontrolujących jego

wykonywanie.

Reasumując rozważania dotyczące funkcji budżetu państwa - na podstawie

analizowanych poglądów teoretycznych - można wyciągnąć wniosek. że funkcje budżetu

są ponadustrojowe. Budżet ze swej istoty nie jest ani feudalny, ani kapitalistyczny.

Budżet państwa jest więc instytucją istniejącą niezależnie od ustroju.

Zasady budżetowe

 W literaturze wymienia się najczęściej następujące zasady budżetowe.

 równowagi,

 zupełności (powszechności),

 jedności formalnej,

 jedności materialnej,

 szczegółowości,

 jawności,

 przejrzystości,

 realności,

 uprzedniości,

 gospodarności,

 operatywności,

 jednoroczności,

 polityczności.

Zasada zupełności wymaga ujęcia w budżecie wszystkich dochodów i wydatków państwa.

Zasada reaIności postuluje maksymalną precyzję w planowaniu dochodów i wydatków

państwa. Zasadla jawności głosi, iż wszystkich dochody i wydatki państwa powinny być

jednym planem budżetowym. Zasada specjalizacji budżetu na charakter złożony, gdyż

wedle niej: - dochody i wydatki powinny być ujmowanie nie w sumach ogólnych lecz z

dokładnym określeniem źródeł dochodów oraz przeznaczenia wydatków, - środki

budżetowe powinny być wydatkowane tylko do wysokości ustalonej w budżecie, - środki

budżetowe powinny być wydatkowane w okreśonym czasie. Zasada operatywności

budżetu wymaga opracowania go w układzie podmiotowym, czyli wskazania zadań w

zakresie gromadzenia dochodów oraz realizacji wydatków dla konkretnych podmiotów.

Układ budżetu przejrzysty co pozwala na rozpoznanie procesów zachodzących w obszarze

budżetu państwa. Zasada jawności głosi konieczność prezentowania dochodów i wydat-

ków społeczeństwu. Zasada gospodarności wymaga racjonalnego, a więc i oszczędnego,

docsity.com

wydatkowania środków budżetowych.

Reasumując należy stwierdzić, że zasady budżetowe są i pozostaną w przyszłości

ważnymi oraz pożytecznymi wskazówkami do prowadzenia działalności finansowej

państwa.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome