Metody badań socjologicznych - Notatki - Socjologia - Część 2, Notatki'z Socjologia. University of Wroclaw

Metody badań socjologicznych - Notatki - Socjologia - Część 2, Notatki'z Socjologia. University of Wroclaw

PDF (326.8 KB)
22 strony
1000+Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach omawiane zostają zagadnienia z socjologii: metody badań socjologicznych. Część 2.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 22
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

26 

 

graficzne opracowanie kwestionariusza, instrukcja dla ankieterów, badanie pilotażowe, rodzaje

weryfikacji informacji.

Wywiad kwestionariuszowy to technika o wysokim stopniu standaryzacji, czyli:

a) W wywiadzie kwestionariuszowym ujednolicenie następuje na poziomie poszukiwanych

informacji tzn. o poszczególnych jednostkach badania staramy się zdobyć te same informacje

b) Respondentom zadajemy jednolite pytania

c) Bardzo często mamy doczynienia z ujednoliceniem odpowiedzi, jakie mogą być udzielone przez

respondenta

d) Ujednolicone są tzw. inne zachowania ankietera tzn. wszystkie, które łączą się z interrogacją

wokół pytania

Interrogacja – wszystkie zabiegi mające na celu zdobycie informacji

e) Mamy doczynienia z ujednoliceniem bodźców, które trzeba dodatkowo skierować do

respondenta by otrzymać odpowiedź istotną

f) Ujednolicenie miejsca wywiadu (dom respondenta)

g) Istnieją dyrektywy mówiące o ujednoliceniu sytuacji wywiadu

h) Ujednolicane są tzw. środki techniczne (sposób rejestrowania)

Ujednolicenie w przypadku badań z wykorzystaniem wywiadu kwestionariuszowego

obejmuje następujące stopnie:

 Rodzaj i zakres pytań badaczach w stosunków do jednostek badania

 Przygotowanie pytań do respondentów

 Rodzaj pytań zadawanych respondentowi

 Sposób zapisu odpowiedzi

 Inne zachowania prowadzącego wywiad

Narzędzie badawcze w badaniach wykorzystaniem wywiadu kwestionariuszowego obejmuje:

1. Kwestionariusz wywiadu

2. Instrukcję dla ankietera

3. Materiały pomocnicze

Konstrukcja kwestionariusza wywiadu obejmuje:

27 

 

1. Przygotowanie koncepcji kwestionariusza

2. Przygotowanie pytań i wstępnej wersji kwestionariusza

3. Przygotowanie koncepcji instrukcji dla ankietera

4. Przygotowanie koncepcji badania pilotażowego

5. Zrealizowanie badania pilotażowego

6. Opracowanie rezultatów badania

7. Przygotowanie ostatecznej wersji kwestionariusza

Pilotaż to badanie nastawione na sprawdzenie przydatności narzędzia badawczego. To wywiad o

wywiadzie z elementami obserwacji i auto obserwacji.

Pretest to badanie wstępne mające na celu sprawdzenie tematyki badań.

Badanie próbne – mini badanie, na malej próbie pobranej z badanej później populacji.

W badaniu pilotażowym ankieter występuje w podwójnej roli ankietera zwykłego i ankietera

pilota. Zwykły realizuje instrukcję merytoryczną, pilot – metodologiczną.

Przygotowanie instrukcji dla ankietera:

1. Zawiera zasady doboru respondenta

2. Regułę aranżacyjną

3. Dyrektywy dotyczące sposobu zadawania pytań

4. Dyrektywy do stosowania dodatkowego sondażu (dopytywanie)

5. Dyrektywy dotyczące sposobu zapisywania odpowiedzi

6. Dyrektywy dotyczące zachowań ankietera

7. Dyrektywy dotyczące sposobu przeprowadzania wywiadu

Zwykle instrukcja dla ankietera dzieli się na dwie części:

1. Część ogólną – dotyczy całości postępowania ankietera

2. Część szczegółową – dotyczy poszczególnych pytań

Materiały pomocnicze:

1. Materiały służące aranżacji wywiadu

28 

 

2. Materiały stanowiące pomoc dla respondenta w czasie wywiadu

3. Materiały kontrolujące pracę ankietera (ankieta dla ankietera)

4. Materiały służące do zbierania dodatkowych informacji.

Wywiad kwestionariuszowy jest techniką opartą na bezpośrednim procesie komunikowania

 

 

 

 

 

 

B – badacz

A – ankieter

R – respondent

K – koder

1 – badacz przekazuje ankieterowi tekst pytań i dyrektywy jak te pytania zadawać. Badacz

przygotowuje warianty odpowiedzi i miejsce na ich zapis. Informuje ankietera, jaki jest cel

zadawania takiego, a nie innego pytania.

2 – pytania zadawane respondentowi przez ankietera, przekaz ma najczęściej charakter ustny, choć

czasem jest to tzw. karta respondenta (zmiana kanału komunikowania)

3 – reakcja respondenta na pytanie zadane przez ankietera, nie zawsze jest to odpowiedź wprost

4 – zapis odpowiedzi respondenta, jakiego w kwestionariuszu dokonał ankieter podczas wywiadu

5 – instrukcja kodowa przed stworzeniem, której badacz musi zapoznać się z zapisem w

kwestionariuszu (4 – przerywana). Instrukcja kodowa zawiera zasady klasyfikowania odpowiedzi

zapisywanych w kwestionariuszu oraz zasady ich numerycznego symbolizowania

6 – rezultat działalności kodera tzn. zaliczenie odpowiedzi respondentów do odpowiednich klas

wyróżnionych w instrukcji kodowej. Wyróżniając klasy w instrukcji kodowej badacz kieruje się

jednostkową poszukiwana informacjom.

Uwagi ogólne:

6  A  R 

29 

 

a. W wywiadzie kwestionariuszowym komunikowanie w zasadzie jest procesem ustnym.

b. Zapis odpowiedzi respondenta dokonywany jest przez ankietera

c. Zapis stanowi materiał źródłowy, który będzie poddany dalszej obróbce.

d. Komunikowanie w wywiadzie kwestionariuszowym jest bezpośrednie w tym sensie, iż

występuje naoczny kontakt ankietera z respondentem, co daje możliwość obserwacji reakcji

respondenta na pytanie.

e. Na skutek naocznego kontaktu na komunikację ma wpływ również otoczenie.

f. Czyli na odpowiedzi respondenta ma wpływ wiele czynników.

Pytanie kwestionariuszowe ma dwie funkcje:

1. Jest tekstem w kwestionariuszu wywiadu

2. Jest narzędziem badawczym

Pytanie to bodziec, który wywołuje u respondenta reakcję słowną. Pytanie w wywiadzie

kwestionariuszowym nie musi mieć formy pytającej, może mieć formę oznajmującą czy tez

równoważnika. Jest to każda wypowiedź mająca na celu wywołanie u respondenta reakcji (w

postaci udzielania odpowiedzi).

Pytanie jest dobrym narzędziem, gdy:

1. Badacz wie, jakie zjawisko chce przy pomocy tego pytania zbadać

2. Badacz wie, co upoważnia go do stwierdzenia, że przy pomocy danego pytania bada

dokładnie, a co inne zjawisko

3. Badacz posiada tę pewność wówczas, gdy potrafi on wyliczyć założenia, na których opiera

przejście od zakwalifikowania odpowiedzi respondenta na to pytanie do sądów o badanym

zjawisku (założenia te powinny mieć empiryczne potwierdzenie)

Rodzaje pytań kwestionariuszowych:

1. Otwarte – nie zawierają i nie podają gotowych odpowiedzi np. wiek... lat, Dlaczego Pan(i)

tak sądzi?, Z czym Panu(i) kojarzy się określenie „matka – Polska”?

2. Zamknięte – wyznaczają zakres, warianty odpowiedzi, czasami nazywamy pytaniami

skategoryzowanymi, wyboru bądź z wyborem

a. do rozstrzygnięcia – np. Czy zgadza się Pan/ Pani z opinią, że cywilizacja techniki i

wynalazków kieruje ludzkość ku rozkwitowi? - tak, nie, trudno powiedzieć

b. do uzupełnienia – np., Która wokalista na polskim rynku Pana/ Panią denerwuje?

Steczkowska, Doda, Tatiana

30 

 

c. Kafeteryjne ( z kafeterią) wraz ze zbiorem odpowiedzi

3. Dychotomiczne Czy jest pan za lub przeciw wejściu Polski w strefę euro? – nie może być

sugerujące

4. Ze skalą a. Słowna

Proszę powiedzieć w jakim stopniu zgadza lub nie zgadza się Pan(i) z następującym stwierdzeniem:

Wolny rynek ma podstawowe znaczenie dla naszego rozwoju gospodarczego.

1. zdecydowanie się zgadzam

2. raczej się zgadzam

3. częściowo się zgadzam, częściowo się nie zgadzam

4. raczej się nie zgadzam

5. zdecydowanie się nie zgadzam

b. graficzna

c. liczbowa

5. Z listą – zbiór odpowiedzi zazębiających się z pytaniem, nie są rozłączne

Gdyby miał(a) Pan(i) powiedzieć w jakim stopniu czuje się Pan(i) odpowiedzialny

(odpowiedzialna) za kłopoty, jakie Pan(i) ma, to czy powiedział(a)by Pan(i), że jest Pan(i) za nie:

1. całkowicie odpowiedzialny

2. częściowo odpowiedzialny

3. w ogóle pan za nie nie odpowiada

4. nie ma Pan kłopotów?

6. Dialogowe – dopuszcza się odpowiedzi nie istotne, niewłaściwe, nie ma ich w treści pytania

Spróbujmy porozmawiać teraz o tym jak sytuacja islamu w świecie będzie wyglądać w przyszłości,

powiedzmy że za jakieś 100 lat. Który z dwóch poglądów przedstawionych na tej karcie wydaje się

Panu trafniejszy, który z nich jest Pana zdaniem lepszą prognozą tego jaka będzie sytuacja na

świecie? (wręczyć kartę islam)

7. Pytania półotwarte – otwarte dla respondenta, zamknięte dla ankietera, zadawane, gdy nie

chcemy nic sugerować

Przypuśćmy że poproszono Pana o zaliczenie siebie do jednej wymienionych na liście klas

społecznych. Do której zaliczyłby Pan siebie?

31 

 

1. klasa niższa

2. klasa ludzi pracy

3. klasa średnia

4. wyższa klasa średnia

5. klasa wyższa

6. Inna (wpisać)

7. respondent odrzuca przedstawioną wizję klas

8. nie wiem

8. Zamknięte z wyborem preferencyjnym (ranga ważności)

9. Pytaniatabele na ich podstawie zadaje się wiele pytań prostych, które np. odwołują się do

jednej skali.

Struktura kwestionariusza - Struktura dynamiczna kwestionariusza jest wyznaczona przez

kolejność pytań, które należy zadawać respondentowi. O kolejności decyduje nie tylko numer

pytania lecz także typ odpowiedzi udzielanych na poprzednie pytania.

WSKAZÓWKI DO BUDOWANIA KWESTIONARIUSZA

Formuła aranżacyjna musi być krótka i treściwa; jeśli wcześniej był wysłany list

zapowiedni, to regułą musi się do niego odwołać;

Ważna jest kolejność zadawania pytań – pierwsze pytanie musi korespondować z formułą

aranżacyjną;

Blok pytań nie może zawierać więcej niż 6 pytań;

 Blok tematyczny zaczyna się od pytań ogólnych, potem przechodzi się do pytań

szczegółowych;

Pytania początkowe są pytaniami trudniejszymi – wymagają więcej wysiłku; na końcu

wywiadu umieszcza się pytania łatwe;

Pytanie filtrujące jest to pytanie za pomocą którego na wstępie całej serii pytań z góry wydziela

się tych respondentów, którym można z sensem zadać pewne dalsze pytania. By to uzyskać, na

liście odpowiedzi przy pytaniu filtrującym podaje się – przy odpowiednich punktach – reguły

32 

 

zadawania kolejnych pytań. Gdy reguła nakazuje zadać następne pytanie (pytanie o kolejnym

numerze) jest tzw. regułą sekwencji.

Reguła przejścia zaś to reguła przeskoku czyli przepuszczenia pytania o kolejnym numerze i

zadania pytania o numerze wskazanym tą regułą. Najprostsze pytanie filtrujące maja postać pytań

dychotomicznych typu „tak – nie”. Funkcję filtrującą mogą pełnić również pytania bardziej

rozbudowane, otwarte gdzie pojawia się specjalna instrukcja filtrująca.

Pytania które zadaje się po pytaniu filtrującym związane z nim tematycznie i logicznie to pytania

konkretyzujące. Wraz z nim tworzą one tak zwane bloki pytań. Blok pytań może być także

utworzony za pomocą ogólnej reguły typu zestaw pytań tylko dla.. lub za pomocą innej podobnie

działającej reguły. Obszerniejsze bloki pytań są wyodrębniane za pomocą tytułów. Blok tematyczny

zaczyna się zwykle od pytania wprowadzającego, po którym następują pytania rozwijające temat.

Pytania łączące tematy, zapewniające płynne przejście od tematu do tematu to pytania przejściowe

czyli pytania łączniki.

Struktura tematyczna jest więc określana przez związki miedzy poruszanymi tematami, które

układają się zwykle w pewną hierarchie, stąd też w obrębie jednego wielkiego bloku tematycznego

znaleźć się może wiele mniejszych bloków tematycznych. Bywają kwestionariusze w całości

poświęcone jednemu wielkiemu tematowi oraz kwestionariusze wielotematyczne zwane

omnibusami.

W większości kwestionariuszy socjologicznych wyodrębniany jest blok pytań o dane osobowe czyli

o cechy społeczno – demograficzne zwany metryczką. Pytania metryczkowe mogą być jednak

rozrzucone po całym kwestionariuszu i nie tworzyć bloku – ani jego początku ani jego końca.

Zdaniem większości badaczy przejście przez ścieżkę w kwestionariuszu, właściwą dla danego

respondenta wymaga zadania wszelkich dotyczących go pytań.

Struktura logiczna kwestionariusza wyznaczona przez związki logiczne zarówno między

pytaniami leżącymi blisko siebie jak i oddalonymi. Związki logiczne miedzy tymi pytaniami to

związek między odpowiednimi właściwymi (bezpośrednimi) na pytania i między ich założeniami.

Blok pytań powiązanych logicznie nosi nazwę baterii pytań. Specjalne komentarze badacza

poświęcają w użyciu kwestionariusza.Zalicza się do nich między innymi pytania puste czyli

pytania na które nie można odpowiedzieć prawdziwie, bo dotyczą np. nieistniejącej organizacji.

Warto pamiętać że w kwestionariuszach często pojawiają się pytania pośrednie, a wiec pytania,

którymi nie dociera się wprost do interesujących badacza spraw. Pytania te odnoszą się wprost do

33 

 

przekonań czy zachowań innych ludzi, zakłada się jednak że wypowiadając się o innych mówi

swoje zdanie.

W kwestionariuszach na początku umieszcza się tzw. pytania kontaktowe zwane też na

rozgrzewkę lub przełamującymi pierwsze lody. W środku kwestionariusza umieszcza się pytania

bufory mające neutralizować lub rozpraszać napięcie które zostało wywołane poprzednimi

pytaniami i które może mieć wpływ na odpowiedzi na następne pytania.

Wady pytań kwestionariuszowych:

1) strukturalne

2) związane z niedostosowaniem pytania do informacyjnego zapotrzebowania badacza

3) związane ze zbytnia trudnością pytania

4) związane ze zbytnia drażliwością pytania

5) wynikające z faktu, iż pytanie sugeruje odpowiedź

Wady strukturalne odnoszą się zarówno do poszukiwanej informacji jak i do sformułowania

pytania kwestionariuszowego.

Rodzaje wad strukturalnych:

a. ogólna niejasność pytania kwestionariuszowego (może być ona związana nieokreślonością

lub brakiem poszukiwanej informacji)

 Jak Pan sądzi co się u Pana wydarzyło w ostatnich latach na tle zmian w całym kraju i na

świecie? – pytanie ogólnikowe i niejasne

b. nieporządne sformułowanie pytania kwestionariuszowego wyrażające się np. w

zredagowaniu w postaci zdania oznajmującego (zamiast zdania pytającego lub rozkazującego),

niejednorodność formy gramatycznej itd.

 wiek, pochodzenie społeczne

 pytanie dotyczyło sposobów spędzania czasu wolnego od pracy zarobkowej w danym

tygodniu: uczyłem się, opieka nad dzieckiem, dodatkowa praca zawodowa, był Pan w kinie,

spał Pan, teatr, filharmonia, oglądałem telewizję – odpowiedzi mają różną formę

gramatyczną.

34 

 

c. Wszelkiego rodzaju błędy logiczne, a przede wszystkim niewyczerpalność bądź

nierozłączność kafeterii.

 jaki jest Pana stan cywilny? Kawaler, wdowiec, rozwiedziony. Odp. Respondenta: jestem

żonaty. – pominięcie jednej alternatywy.

d. Zdobywanie kilku informacji poprzez jedno pytanie kwestionariuszowe w tym również i

poprzez tzw. tabelki.

 czy ukończył P. szkołę średnią ogólną, w którym roki i gdzie?... – pytanie składa się z

trzech, którym odpowiadają trzy poszukiwane informacje.

e. Zbytnia czułość lub jednokierunkowość skal

f. Równoległe używanie w jednej odpowiedzi (alternatywnie) dwóch różnych określeń

g. Błędy tzw. multiplikacji – występują w pytaniach zamkniętych, dysjunktywnych

Wady związane ze zbytnią trudnością pytań:

a. nieprzemyślenie przez badacza poszukiwanej informacji lub całkowity jej brak

b. nieumiejętne przekształcenie informacji w pytanie przez jego autora

c. nieznajomość środowiska które się bada

d. nieumiejętność formułowania pytań w sposób zrozumiały i jasny.

 trudność wynika z języka w jakim się formułuje

 trudności wynikające z zdań jakie się stawia przed respondentem

Np. Jakie zawody reprezentują P. sąsiedzi? – nie dostosowanie języka. Powinno być Jakie zawody

mają P. sąsiedzi?

Wady związane z niedostosowaniem pytania do informacyjnego zapotrzebowania badacza

niedostosowanie to wynika z nieprzystosowania pytania do informacyjnego zapotrzebowania

badacza Np. W którym roku urodziła się Pana żona? Odp. Jestem kawalerem.

Wady związane ze zbytnią wrażliwością pytania

a. pytanie narusza w mniemaniu respondenta strefę jego prywatności i intymności

b. pytanie zagraża wartości własnej respondenta

c. pytanie zagraża społecznej egzystencji respondenta

Np. Z kim P. utrzymuje kontakty towarzyskie? Jakie zawody i stanowiska zajmują najbliżsi

znajomi P. /P. żony/?

35 

 

Wady wynikające z sugerującego charakteru odpowiedzi

a. więcej alternatyw pozytywnych niż negatywnych bądź na odwrót

b. brak drugiej części równoważącej część pierwszą

c. umieszczanie w pytaniu sugerujących sądów lub terminów

Np. Co powinno zrobić kierownictwo kraju, aby nadal polepszały się warunki życia w kraju?

36 

 

Temat 7: Ankieta jako przykład techniki opartej na komunikowaniu pośrednim: rodzaje

technik ankietowych, organizacja badań z zastosowaniem technik ankietowych.

Ankieta – rodzaje:

1. Ankieta ogólnodostępna najczęściej stosowana w badaniach konsumpcji kulturalnej do

badania różnego typu publiczności, wyłożona w odpowiednim miejscu, w którym musi być

uzupełniona i zwrócona. Musi być krótka. Musi dotyczyć spraw ważnych i interesujących. Musi

zawierać bardzo jasno sformułowane pytania. Jest w pełni anonimowa. W formie aranżacyjnej musi

znajdować się jasna informacja co do sposobu zwrotu tej ankiety. Zbiorowości do badania

dobierane są za pomocą doboru samorzutnego. Wnioski z reguły są wnioskami sprawozdawczymi.

2. Ankieta prasowa stosowana najczęściej do oceny pism ale także produktów. Nie powinna

być długa na ogół ma 30 pytań. Często wydrukowana w formie karty pocztowej lub oddzielnej

wkładki. Zwykle za udział w ankiecie proponuje się nagrody. Taka ankieta zazwyczaj zawiera

pytania zamknięte. Zazwyczaj na końcu znajduje się jedno lub dwa pytania otwarte. Dobór

samorzutny. Ankiety te mogą wychodzić poza zawartość i ocenę pism. Często tworzy się tzw.

quazireprezentacje. Dzieje się tak w przypadku bardzo dużej liczby ankiet zwrotnych.

3. Ankieta pocztowa

a) ankieta pocztowa kierowana do próby reprezentatywnej np. do gospodarstwa

domowego lub konkretnej osoby (wylosowanej). Największym sukcesem jest duża liczba zwrotów

ale jednocześnie jest to problem, forma graficzna ankiety powinna zachęcać. Kwestionariuszowi

musi towarzyszyć list badacza, który zawiera dokładnie informacje o badaniu, sposobie kontaktu z

badaczem, osobie badacza, celu badania, temacie, dlaczego zwracamy się do tego a nie innego

respondenta. Do ankiety załączamy dodatkowe koperty w których prosimy o informację od

respondentów. Termin odesłania nie może być zbyt długi. Muszą być dokonywane dokładnie

informacje odnośnie spływania materiałów – notatki. Ankiety spływają falami. Ustalenie momentu

zakończenia pewnej fali jest bardzo ważny ponieważ wtedy wysyłamy tzw. Monity przypominające

o wysłaniu ankiety. Najczęściej powtarza się operację 2 – 3 razy. Na koniec trzeciej fali dokonuje

się dokładnej analizy ankiet.

b) Ankieta pocztowa na adresy zgłoszone. Piszemy tzw. Apel informacyjny o tym że badanie

będzie prawdopodobne. Osoby zainteresowane są proszone o podanie swoich cech społeczno –

37 

 

demograficznych oraz adresu. Ankieta ta jest przydatna gdy nie ma operatów badania oraz

umożliwia by je stworzyć.

4. ankieta audytoryjna

a) z pisemnym przekazem badacza. Technika użyteczna do badania grup które istnieją

niezależnie od skali badania np. uczestnicy jakiegoś kursu. Są to zwykle badania prowadzone w

instytucjach. Trzeba mieć informację dotyczącą czy istnieje odpowiednie pomieszczenie nadające

się do przeprowadzenia badania. Należy przygotować urnę lub urny do których zwraca się ankiety.

W przypadku braku urn trzeba przygotować zaklejone koperty. Badacz musi dysponować

dodatkowymi przyborami do pisania. Grupie należy podać wszystkie informacje dotyczące badania.

Po badaniu należy napisać sprawozdanie z badania: data nr sali, atmosfera na sali itp. Ankieta ta

pozwala zebrać szybko informacje od dużej liczby osób.

b) Z ustnym przekazem badacza. Jest to ankieta socjopatyczna dotycząca sposobów badania

stosunków interpersonalnych w małych grupach. Stosunki można badać w grupach oznak:

 sympatia czy antypatia

 preferencje w sferze interakcji

 rzeczywiste interakcje

ankieta jest imienna a przy jej uzupełnieniu referenci posługują się imionami osób.

5. ankieta rozdawana – może być skierowana do wybranej próby. Badani zwykle uzupełniają

ja sami. Rozdawana jest najczęściej w kopercie w której następuje jej zwrot.

6. ankieta dołączona do zakupionych towarów. Zwrot następuje pocztą w dołączonej kopercie

ze znaczkiem.

7. ankieta telefoniczna, radiowa i telewizyjna - w przypadku ankiety telefonicznej zwrot i

ankieta jest przez telefon, a radiowa i telewizyjna zwracana jest pocztą.

8. techniki autorejestracji i autorejestracja - nie jest to ankieta ale ta sama grupa techniki –

służy do badania tzw. Budżetu czasu, także budżetów gospodarstw domowych, oglądania telewizji,

konsumpcji kulturalnej itp. Autorejestracja jest to zapis własnych wiadomości badanego wg

kategorii których dostarczył mu badacz. Jest to technika o wysokim stopniu standaryzacji. Badany

jest tu rejestratorem zdarzeń. Autorejestracja odbywa się przez określony czas. Badacz musi

38 

 

przygotować kategorie i karty lub dzienniczki rejestracji. Badacz to tzw. TUB czyli terenowy

uczestnik badań. Musi dotrzeć do badanego i kontrolować sposób prowadzenia rejestracji przez

badanego. Największym problemem jest zachowanie systematyczności rejestracji. Losuje się

bardzo dużą próbę do badania. Zaletą tej techniki jest to że daje dokładniejsze informacje o

badanych. Technika ta jest tańsza ponieważ TUB jest tańszy od ankietera. Powinno przewidzieć się

jakieś gratyfikacje dla badanych.

Temat 8: Badania surveyowe (sondażowe): historia, organizacja i kontrola badań

Badania sondażowe (surveyowe) są systematycznym zbieraniem informacji o jednostkach. Jest to

jedna z podstawowych metod empirycznych spełniająca cechy:

1. dane o jednostkach badania są gromadzone albo za pomocą techniki wywiadu

kwestionariuszowego albo za pomocą jakiejś techniki ankietowej.

2. bada się próbę pobraną z szerszej populacji tak aby można było przenieść wnioski z próby na

populację. Każda badana jednostka traktowana jest jednakowo – społeczeństwo jest zbiorem

jednostek.

3. rezultaty badania opracowywane w sposób ilościowy i statystyczny.

Krytyka badań surveyowych (sondażowych):

Nurty:

1. szkoła humanistyczna – współczynnik humanistyczny

 Zwracano uwagę na to, że survey powinien być uzupełniany metodami humanistycznymi –

np. empatia, retrospekcja;

 S. Nowak postulował badanie wskaźnikowe jako procedurę rozumienia;

2. twórcy surveyów  praktyka badawcza poddana określonym rygorom metodologicznym wyprowadzonym z teorii.

 Uniwersalny sposób badania w minimalnym stopniu zależnym od kontekstów społeczno –

kulturowych.

 Praktyka badawcza w surveyach nie jest społecznie neutralna abstrahująca od systemu wartości

badacza i niezakłucająca sposobu widzenia świata przez badanego.

39 

 

 Pewien sposób uzyskiwania danych ilościowych dotyczących opinii i zachowań społecznych,

który umożliwia na drodze przekształceń i uogólnień tworzenie teorii na różnym poziomie

neutralności.

3. krytyka przedstawicieli paradygmatu imperatywnego.

 W modelu badań surveyowych zakłada się pewną jednorodność języka naturalnego;

 Zakłada się posługiwanie się rolą ankietera i rolą respondenta;

 Zakłada się standaryzację bodźców;

Krytycy twierdzą, że badanie ankietowe jest antymodelem naturalne sytuacji rozmowy, gdyż

podczas rozmowy ludzie negocjują sensy znaczeń;

Socjolingwiści widzą inną rolę języka w myśleniu o świecie społecznym:

 Kwestionowanie założenia o standaryzacji kwalifikacji językowych i zdolności

komunikacyjnych ankietera i respondenta;

 Kwestionowanie założenia, że ludzie dysponują mechaniczną, niezmienną i uporządkowaną

zdolnością ewokowania swoich przeżyć na hasła, na żądanie;

 Kwestionowanie założenia, że wywiad jest „normalną rozmową”;

4. krytyka wynikająca z zaproponowanego przez Galtunga podejścia dialowego.

 Chodzi tu o zniesienie asymetrii kontaktu między ankieterem, a respondentem przez

upodmiotowienie badanego;

 Stosowanie otwartych sposobów interrogacji;

 Analizy wyników powinny zawierać analizy socjolingwistyczne (zróżnicowanie języka

respondenta);

 Ankieter musi być prawdomówny, musi szanować godność respondenta;

Kontrola w badaniach surveyowych (Sztabiński F.)

Co kontrolować – pytanie o przedmiot – kontrola ankietera lub wywiadu (sposób poprawność)

Ile kontrolować – pytanie o zakres – wszystkie wywiady i wszystkich ankieterów, część

wywiadów i wszystkich ankieterów, wszystkie wywiady i część ankieterów, część wywiadów i

część ankieterów.

Jak kontrolować – pytanie o metodę:

40 

 

1. nieterenowe metody kontroli:

 merytoryczna analiza wypełnionego kwestionariusza – sensowność, kompletność

odpowiedzi, czytelność zapisu – robimy to zawsze.

 weryfikacja sytuacji wywiadu – ankieta dla ankietera (analiza sytuacji wywiadu) – wpływ

ankietera i efekt ankieterski.

2. Terenowe wymagające wcześniejszego porozumienia z respondentem:

 ukryte nagrywanie wywiadu

 Podstawiony respondent

 Wywiad podsłuchiwany

3. Terenowe niewymagające porozumienia z respondentem:

 Wywiad obserwowany

 Powtórny wywiad

 Jawne nagrywanie

 Wywiad telefoniczny

 Kontrolna ankieta pocztowa

Metody terenowe sprawdzają przede wszystkim ankieterów a nieterenowe – wywiady.

System kontroli:

1. karta zapowiednia

2. karta adresowa imienna

3. ankieta dla ankietera

4. karta oceny odpowiedzi respondenta

5. karta błędów

6. kwestionariusz kontrolny

Temat 9: Opracowanie danych z wywiadów kwestionariuszowych i ankiet: sporządzanie

instrukcji kodowej, kodowanie danych, zakładanie zbioru danych, czyszczenie zbioru danych,

transformowanie zmiennych.

Opracowywanie danych z badań:

41 

 

1. krytyka, selekcja i wstępne przygotowanie materiałów do opracowania ilościowego. Nie ma

materiałów lepszych lub gorszych. Ogląda się kwestionariusze i selekcjonuje ze względu na

odpowiedzi respondenta. Ogląda się ankiety dla ankietera. Przeprowadza się analizy

metodologiczne. Dokonuje się tych analiz po zakodowaniu danych. Przeprowadza się procedury

weryfikacyjne – wewnętrzne i zewnętrzne.

2. krytyka przebiega w fazach. Początkowo kwestionariusz ocenia się powierzchownie.

3. przygotowanie materiałów do opracowania.

a. odtworzenie problemów badawczych które inspirowały do badania

b. stworzenie listy zmiennych: przejrzenie kwestionariusza i pytań kwestionariuszowych i

zdecydowanie czy będą im odpowiadały dwie czy jedna zmienna. Zmienne pierwotne są możliwie

najbliższe odpowiedzi w kwestionariuszu. Lista zmiennych tworzona na 1 etapie to lista zmiennych

pierwotnych.

c. sporządzenie instrukcji kodowej. Rubryki instrukcji kodowej to:

 nr zmiennej

 nr pytania w kwestionariuszu z którym związana jest dana zmienna

 wyróżnienie klas badanego zjawiska

 opis wyróżnionych klas

 symbolizacja numeryczna wyróżnionych klas

 miejsce na zapis symboli w kwestionariuszu

 ewentualnie miejsce na kodowanie

4. sprawdzenie instrukcji kodowej – wstępne zakodowanie danych przez kilku koderów.

5. kodowanie materiału za pomocą instrukcji – zapisanie odpowiednich symboli w

odpowiednim miejscu

6. założenie bazy danych pierwotnych w pamięci komputera.

7. czyszczenie bazy danych z błędów

a. jeśli kodowanie było podwójne porównuje się zbiory i eliminuje błędy.

b. wychwytywanie tzw. Znaków nielegalnych

c. logiczna kontrola poprawności kodowania

8. uzyskanie rozkładu zmiennych pierwotnych które są oprocentowane.

9. stworzenie listy zmiennych pierwotnych i zaplanowanie reguł.

10. uzyskanie wydruku ze zmiennymi pierwotnymi i transformowanymi.

11. analiza polegająca na ustalaniu zależności statystycznymi między zmiennymi:

a. określenie statystycznej istotności wykrytych korelacji

42 

 

b. sprawdzamy siłę związku

c. podejmujemy decyzje co do charakteru zmiennej zależnej, niezależnej w przypadku gdy

wykryjemy zależność asymetryczną między zmiennymi. Stwierdzenie zależności asymetrycznej

między zmiennymi stanowi pierwszy krok do wykrycia zależności przyczynowo – skutkowej.

Temat 10: Badania monograficzne i case study: reguły prowadzenia badań monograficznych,

rola badań monograficznych i ich krytyka.

Badania monograficzne to specjalny przypadek case study. Obiektem badania jest zawsze jeden

niepowtarzalny przypadek, czyli społeczność lokalna, która w tym podejściu traktowana jest jako

całość składająca się z różnorodnych powiązanych ze sobą elementów. Celem badań

monograficznych jest opis i zrozumienie tej całości. Takie podejście do badań społeczności

lokalnych zgodne jest z antropologia kulturową i etnologią. W badaniach tych wykorzystuje się

wypracowaną przez antropologię koncepcję kultury, a społeczność lokalną traktuje się jako

nosiciela i reprezentanta tej kultury.

Reguły prowadzenia badań monograficznych:

1. Monografia jest badaniem terenowym. Badacz przez dłuższy czas pozostaje w terenie i

osobiście prowadzi pracę badawczą.

2. Ponieważ badany obiekt jest wewnętrznie złożony i niejednorodny konieczne jest

zastosowanie różnorodnych technik zbierania i gromadzenia danych. Techniki prowadzące do ujęć

jakościowych pełnią w tym typie badań funkcję bardziej znaczącą niż techniki ilościowe.

3. Antropologiczna monografia społeczności lokalnych może zawierać w sobie specjalne casey

np. casey rodzin, jednostek, instytucji.

Rola badań monograficznych:

1. Dzięki nim mamy całościowy obraz kultury

2. Dzięki nim mamy możliwość zrozumienia zasad trwania i rozwoju społecznego.

3. Dzięki nim poznajemy historię tych społeczności.

4. Obraz, który uzyskujemy przedstawiony jest w sposób trafiający do wyobraźni czytelnika.

43 

 

Krytyka badań monograficznych:

 Brak intersubiektywnej kontroli badania ze strony osób niezaangażowanych.

 Brak reprezentatywności badania.

Case study – stadium indywidualnego przypadku. Jednostką analizy w tym rodzaju badań może

być: rodzina, małżeństwo, sytuacja, zdarzenie, organizacja, ruch społeczny, społeczność lokalna,

wydarzenie o niepowtarzalnym charakterze, a nawet konkretna decyzja i jej skutki.

Charakterystyczne cechy case study:

1. w miarę konkretna wyczerpująca badany problem szczegółowa analiza jakiegoś

konkretnego przypadku.

2. przypadek to zjawisko współczesne dziejące się tu i teraz.

3. przypadek ten może Stanowic przykład działania jakiś społecznych zasad czy reguł. Może

odznaczać się typowością dla jakiejś szerszej klasy zjawisk ale nie musi.

4. przypadek może nas interesować ze względu na swa nietypowość i wyjątkowość.

5. w obrębie tej strategii badawczej możliwy jest brak dążenia do generalizacji (co nie jest

wadą tych badań)

6. cechą szczególną case jest dialogowość procesu badawczego. Zachodzi tu ciągły dialog

między hipotezami a procesem zbierania danych. Jest to podejście elastyczne i podatne na

rozbudowę hipotez i narzędzi badawczych.

7. w miarę jak poznajemy obiekt badania wyjściowa koncepcja badawcza nie jest tak sztywna

jak w innych technikach badawczych.

8. bada się tu zjawiska w ich naturalnym społecznym kontekście.

9. w badaniach tych analiza ma bardzo szczegółowy charakter.

10. charakterystyką case jest tzw. Głębia badania. Badacz znajduje się w środku badania. Staje

się elementem danego zjawiska (bardzo często wykorzystywana technika obserwacji uczestniczącej

badania dokumentów osobistych i wywiadów swobodnych)

11. obiektem badania mogą być zjawiska w toku, w trakcie rozwoju, zmian dynamicznych.

Cechą wyróżniającą case od monografii terenowej jest to iż w tym typie techniki możliwe jest

wnioskowanie statystyczne.

12. raport z case jest bardzo trudny do napisania ze względu na bardzo dużą ilość danych

jakościowych. Raport jest pisany z perspektyw osoby zaangażowanej.

44 

 

13. case study są często zorganizowane jako badania mające na celu rozwiązanie istotnych

problemów społecznych.

Temat 11: Metoda biograficzna i jej zastosowanie w socjologii: metoda biograficzna jako

badanie dokumentów osobistych i badanie historii życiowych.

Metoda biograficzna:

1. jako metoda badania dokumentów osobistych

2. jako metoda badania historii życiowych

Dokumenty osobiste:

 szeroka definicja – wszelkie dokumenty zawierające projekcje stanów umysłu jakiejś osoby

a więc nie tylko autobiografie czy pamiętniki ale także listy czy dosłowne zapisy

wywiadów.

 Wąska definicja – pisemne wypowiedzi które relacjonują udział piszącego w pewnej

sytuacji społecznej zawierają również osobisty pogląd autora na tę sytuację a także opis

przebiegu zdarzeń i zachowań piszącego.

W definicji dokumentów osobistych akcentuje się znaczenie dokumentów osobistych do poznania

postaw psychicznych motywacji wypowiadających się osób. Dokumenty osobiste dają możliwość

poznania cudzych przeżyć osobistych.

Metoda biograficzna jako metoda badania dokumentów osobistych posiada założenia ontologiczne i

metodologiczne.

Koncepcję wyrażoną w :Chłopie polskim…” rozwinięto o współczynnik humanistyczny.

Koncepcja tegoż współczynnika nakazuje ujmować zjawiska społeczne jako przedmioty, których

istotnym składnikiem jest znaczenie jakie nadają im ludzie których doświadczają.

Koncepcja współczynnika humanistycznego

Nakazuje ujmować zjawiska społeczne jako przedmioty, których istotnym składnikiem jest

znaczenie jakie nadają im ludzie którzy ich doświadczają: „Przedmioty świata kultury istnieją tylko

w doświadczeniach, a poza nimi tracą ważność. Cała rzeczywistość społeczna jest kompleksem

subiektywnych postaw, dążeń i wartości”.

45 

 

DOKUMENTY OSOBISTE ZAWIERAJĄ 2 RODZAJE WYPOWIEDZI:

1. sądy o faktach – wyrażają obserwacje i uogólnienia autora dokumentu (zgodnie z założeniami ontologicznymi socjologa, one go nie interesują);

2. wypowiedzi wyrażające dążności i cechy autora dokumentu - w myśl założeń ontologicznych, są aktami społecznymi i powinny być poddane analizie;

dyrektywy metodologiczne nakazują badać znaczenie, jakie ludzie przypisują zdarzeniom i

przedmiotom, oraz dążności jakie ludzie z nimi wiążą;

autor życiorysu jest częścią środowiska społecznego, a jego świadomość przez to środowisko

ukształtowana, jest także jego częścią; zatem znając jego świadomość, postawy, dążenia – można

odtworzyć to, co w jego środowisku jest najważniejsze;

Zarzuty wobec metod biograficznych:

1. rzeczywistość społeczna nie jest subiektywnym wytworem ludzi a zatem nie jest to jedyny

materiał który powinien być poddany analizie.

2. na ogół techniki zdobywania materiałów nie pozwalają na uzyskanie materiałów

reprezentatywnych statystycznie.

3. rezultaty analiz prowadzonych w oparciu o dokumenty osobiste nie podlegają intersubiektywnej

kontroli.

4. autor dokumentów znajduje się zawsze w określonym nastroju który wpływa na sposób pisania

i charakteru materiałów.

5. w dokumentach osobistych znajdujemy interpretację życia dokonaną przez osobę piszącą, która

nie musi mieć wiele wspólnego z rzeczywistością.

Zalety metody biograficznej:

1. dokumenty osobiste dają wgląd w motywację dążenia postawy oceny jakie ludzie formułują. 2. materiał ten daje możliwość uchwycenia psychologicznej strony funkcjonowania instytucji społecznych, a także tworzenia się opinii publicznej.

3. materiał daje możliwości opisania wzajemnych relacji między środowiskiem a jednostką. 4. jest to materiał dający uchwycić pewne sekwencje zdarzeń. 5. materiał dostarcza informacji na temat tego jak ludzie radzą sobie w sytuacjach zmian społecznych.

46 

 

Temat 12: Analiza treści; jakościowa i ilościowa analiza treści

Analiza treści (zawartości)

Pierwsza definicja analizy treści została sformułowana przez Berelsona – jego zadaniem analiza

treści jest techniką badawczą służącą do obiektywnego, systematycznego i ilościowego (opisu

jawnej zawartości komunikatów definicji nie uwzględnia tzw. drugiego dna czyli aluzji intencji i

społecznych reakcji, które wypowiedź może wywołać)

Tzw. nowa definicja analizy treści – analiza treści to zespół technik badawczych umożliwiających

obiektywny systematyczny i ilościowy opis przejawów ludzkich zachowań na podstawie którego

wnioskuje się o motywacjach i charakterystyce socjologicznej autorów tych przekazów i decyduje

się jakie reakcje przekazy te mogą wywołać.

CECHY PRAWIDŁOWO WYKONANEJ ANALIZY TREŚCI (WG BERELSONA):

Musi uwzględniać tylko syntaktyczne (składniowe) i semantyczne (znaczeniowe)

aspekty przekazu - analiza treści ogranicza się do przedstawienia treści informacji, nie

pokazuje ukrytych intencji, jakie treść ma wyrażać i reakcji, jakie ma wywoływać; elementy

nieobecne w treści przekazu nie mogą być analizowane. Obecnie warunek ten został

odrzucony i analizuje się drugie dno przekazu.

Musi być obiektywna - kategorie analizy powinny być zdefiniowane tak precyzyjnie, aby

różni badacze stosując je do takiego samego zespołu treści, uzyskali takie same wyniki

analizy. Wg współczesnych badaczy fakt, że dwaj badacze otrzymują te same wyniki przy

zastosowaniu tych samych narzędzi jest raczej intersubiektywizmem, a nie obiektywizmem.

Dobra analiza treści powinna być obiektywna na poziomie swej rzetelności - tzn. taka sama

klasyfikacja, tego samego materiału, przez różnych badaczy, w różnym czasie. Ale jeśli

weźmiemy pod uwagę całość interpretacji wyników, zauważymy, że z tego samego zbioru

danych różni badacze wyciągną różne wnioski i z ich pomocą dokonają weryfikacji różnych

hipotez. Interpretacja wyników zależy od inwencji, erudycji, nastawienia badacza i jest jak

najbardziej subiektywna.

Musi być systematyczna - całość treści ma być analizowana w terminach wszystkich

odpowiadających jej kategorii, zmierza to do wyeliminowania analizy cząstkowej,

stronniczej, w której wybiera się tylko te elementy, które potwierdzają tezę badawczą.

47 

 

Właśnie ta systematyczność w wyborze materiału zastosowaniu narzędzi, opracowaniu

materiałów różni analizę treści od analiz, których dokonują ludzie, na co dzień.

Musi być ilościowa - określa się częstość występowania lub pomijania danych kategorii.

Obecnie badacze uważają, że zarówno ilościowe jak i jakościowe procedury mają swoje

miejsce w analizie zawartości.

Materiałem badawczym w analizie treści jest treści i forma przekazu, a przedmiotem badań są

związki zachodzące między treścią i formą przekazu a pozostałymi elementami procesu

komunikacyjnego.

Analiza treści dzieli się na:

o Analizę ilościową, która kładzie nacisk na częstotliwość, z jaką występują wybrane symbole oraz intensywność ich występowania. Przeprowadza się ją na dużych próbach wybranych losowo.

Badacz interesuje się treścią i budową przekazu, a nie jego przesłaniem. Zbiór przekazów

poddanych analizie, czyli tzw. uniwersum jest duże. Stosuje się sformalizowane kategorie i metody

statystyczne. Bada się raczej proste tematy.

o Analizę jakościową – badanie intencji nadawcy danej treści. Analizuje się tu kategorie występujące często, ale także treści pomijane. Przeprowadza się ją na małych czasem

niekompletnych próbach. Uniwersum zazwyczaj nie jest duże. Analizuje się przejawy treści i ich

głębsze znaczenie. Stosuje się mało sformalizowane kategorie i bardzo rzadko metody statystyczne.

Bada się tematy złożone i bardzo złożone.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome