Prawo pracy - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo. University of Zielona Góra
ares_89
ares_8920 March 2013

Prawo pracy - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo. University of Zielona Góra

PDF (387.0 KB)
14 strona
525Liczba odwiedzin
Opis
Notatki obejmują tematy z zakresu prawa: prawo pracy.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 14
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1

PRAWO PRACY – ogół norm prawnych regulujących stosunki związane z pracą człowieka. DZIAŁY PRAWA PRACY:

1. Prawo stosunku pracy 2. Prawo sporów pracy 3. Prawo zbiorowych stosunków pracy 4. Prawo administracji pracy

PODSTAWOWE ZASADY PRAWA PRACY:1-(Rozdział II – art. 10 – 18): 1. Zasada wolności pracy – art. 10§1 – „Każdy ma prawo do swobodnie wybranej pracy. Nikomu, z wyjątkiem przypadków określonych w

ustawie, nie można zabronić wykonywania zawodu.” 2. Zasada prawa do wynagrodzenia – art.10§2 – „Państwo określa minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę”. 3. Zasada – obowiązek pracodawcy szanowania godności i innych dóbr osobistych pracownika

-art. 111-„Pracodawca jest obowiązany szanować godność i inne dobra osobiste pracownika”. Art. 943. [Obowiązek przeciwdziałania mobbingowi] §1. Pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi. § 2. Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

4. Zasada równego traktowania pracowników –art.112.-„Pracownicy mają równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków; dotyczy to w szczególności równego traktowania mężczyzn i kobiet w zatrudnieniu”

5. Zasada zakazu dyskryminacji pracowników – art. 113. „Jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy – jest niedopuszczalna.”

6. Zasada prawa pracownika do wypoczynku – art. 14 – „Pracownik ma prawo do wypoczynku, który zapewniają przepisy o czasie pracy, dniach wolnych od pracy oraz o urlopach wypoczynkowych.”

7. Zasada swobody nawiązania stosunku pracy – art.11- „Nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika.”

8. Zasada odpłatności pracy – art.13 –„Pracownik ma prawo do godziwego wynagrodzenia za pracę. Warunki realizacji tego prawa określają przepisy prawa pracy oraz polityka państwa w dziedzinie płac, w szczególności poprzez ustalanie minimalnego wynagrodzenia za pracę.”

9. Zasada zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy – art.15- „Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy.”

10. Zasada zapewnienia bytowych, socjalnych i kulturalnych potrzeb pracowników –art.16 - „ Pracodawca, stosownie do możliwości i warunków, zaspokaja bytowe, socjalne i kulturalne potrzeby pracowników”

11. Zasada umożliwienia pracownikowi przez pracodawcę podnoszenia kwalifikacji zawodowych – art. 17 – „ Pracodawca, jest obowiązany ułatwiać pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych”

ŹRÓDŁA PRAWA PRACY: 1. Konstytucja RP. 2. Ustawy: Kodeks pracy – ustawa z dn. 26.VI.1974 r. 3. Akty podstawowe – rozporządzenia RM, Prezesa RM oraz poszczególnych ministrów. 4. Układy zbiorowe pracy – regulaminy pracy (regulamin wynagradzania – art.772, regulamin pracy – art.104§1, statuty pracy. 5. Prawo pracy UE – traktaty i rozporządzenia

USTAWA Z DNIA 26 CZERWCA 1974 ROKU – „ KODEKS PRACY” Według art.1- „Kodeks pracy określa prawa i obowiązki pracowników i pracodawców.” STOSUNEK PRACY- art.22.§1 – „Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem”

Art. 22§ 11. Zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. CECHY STOSUNKU PRACY:  Obowiązek osobistego świadczenia pracy  Odpłatność pracy  Podporządkowanie pracownika przełożonym w procesie pracy –art. 100§ 1. Pracownik jest obowiązany wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą

pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę. § 2. Pracownik jest obowiązany w szczególności: 1) przestrzegać czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy, 2) przestrzegać regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku, 3) przestrzegać przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożarowych, 4) dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić

pracodawcę na szkodę, 5) przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych przepisach, 6) przestrzegać w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego.  Zasada ryzyka pracodawcy – tylko pracodawca ponosi ujemne skutki swojej działalności gospodarczej.

PRACODAWCA –art..3– „Pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników.

Art. 31. § 1. Za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednostką albo inna wyznaczona do tego osoba.”

1

2

PRACOWNIK – art.2 – „Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.” POWSTANIE STOSUNKU PRACY:

1. Na podstawie umowy o pracę 2. Na podstawie powołania 3. Na podstawie mianowania 4. Na podstawie spółdzielczej umowy o pracę 5. Z wyboru

Powstanie stosunku pracy z mocy zawarcia umowy między stronami. Umowa–zgodne oświadczenie woli dwóch stron, co do stosunku pracy. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dn. 28.V.1996 r.

W sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracowników.

Pracodawca może żądać od osoby ubiegającej się o zatrudnienie złożenia następujących dokumentów: 1) wypełnionego kwestionariusza osobowego wraz z niezbędną liczbą fotografii, 2) świadectwa pracy z poprzedniego miejsca pracy, 3) dokumentów potwierdzających kwalifikacje zawodowe, wymagane do wykonywania oferowanej pracy, 4) świadectwa ukończenia szkoły podstawowej - w przypadku osoby niepełnoletniej, ubiegającej się o zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego, 5) orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku, 6) innych dokumentów, jeżeli obowiązek ich przedłożenia wynika z odrębnych przepisów. 2. Osoba ubiegająca się o zatrudnienie może dodatkowo przedłożyć dokumenty potwierdzające jej umiejętności i osiągnięcia zawodowe, świadectwa pracy z poprzednich miejsc pracy oraz dokumenty stanowiące podstawę do korzystania ze szczególnych uprawnień w zakresie stosunku pracy.

- Według KP - Art.22 § 1. Pracodawca ma prawo żądać od osoby ubiegającej się o zatrudnienie podania danych osobowych obejmujących: 1) imię (imiona) i nazwisko, 2) imiona rodziców, 3) datę urodzenia, 4) miejsce zamieszkania (adres do korespondencji), 5) wykształcenie, 6) przebieg dotychczasowego zatrudnienia.

BADANIA LEKARSKIE - § 1. Wstępnym badaniom lekarskim podlegają: 1) osoby przyjmowane do pracy, 2) pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska pracy i inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują

czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe. Badaniom wstępnym nie podlegają jednak osoby przyjmowane ponownie do pracy u danego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy, na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę z tym pracodawcą.

RODZAJE UMÓW O PRACĘ:- art. 25§1 i 2.Umowa na czas próbny – terminowa, nie dłuższa niż 3 miesiące, zawierana, aby pracodawca mógł sprawdzić umiejętności pracownika.

Zawierana przed każdym rodzajem umowy o pracę.  Umowa na czas określony – określony czas trwania umowy – od…do…, w treści wskazuje końcowy moment jej trwania. ( Odmiana:

umowa na zastępstwo - Jeżeli zachodzi konieczność zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy, pracodawca może w tym celu zatrudnić innego pracownika na podstawie umowy o pracę na czas określony, obejmujący czas tej nieobecności.

Umowa na czas nieokreślony – najlepszy rodzaj umowy, bezterminowa, nie wskazuje końcowego terminu jej trwania.  Umowa na czas wykonania określonej pracy – (przy budowie obiektu), wskazuje w treści, że pracownik ma świadczyć pracę aż do

momentu wykonania danej pracy. FORMA I TREŚĆ UMOWY O PRACĘ:

§ 1. Umowa o pracę określa strony umowy, rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności: 1) rodzaj pracy, 2) miejsce wykonywania pracy, 3) wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia, 4) wymiar czasu pracy, 5) termin rozpoczęcia pracy.

§ 2. Umowę o pracę zawiera się na piśmie. Jeżeli umowa o pracę nie została zawarta z zachowaniem formy pisemnej, pracodawca powinien, najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez pracownika, potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenia, co do rodzaju umowy oraz jej warunków.

§ 3. Pracodawca informuje pracownika na piśmie, nie później niż w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę, o obowiązującej dobowej i tygodniowej normie czasu pracy, częstotliwości wypłaty wynagrodzenia za pracę, urlopie wypoczynkowym oraz długości okresu wypowiedzenia umowy, a jeżeli pracodawca nie ma obowiązku ustalenia regulaminu pracy – dodatkowo o porze nocnej, miejscu, terminie i czasie wypłaty wynagrodzenia oraz przyjętym sposobie potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy.

§ 4. Zmiana warunków umowy o pracę wymaga formy pisemnej. Ustanie stosunku pracy zawartego na podstawie umowy o pracę.

Art. 30 - Umowa o pracę rozwiązuje się: 1) na mocy porozumienia stron, 2) przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem), 3) przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia), 4) z upływem czasu, na który była zawarta, 5) z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta.

1. Rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem A) ROZWIĄZANIE UMOWY ZAWARTEJ NA CZAS NIEOKREŚLONY:

3

WYPOWIEDZENIE – to jednostronne oświadczenie woli złożone przez 1 ze stron stosunku pracy 2 stronie powodujące ustanie umowy o pracę po okresie wypowiedzenia przewidzianym w kodeksie.

W wypowiedzeniu musi być wskazany:  Okres wypowiedzeniaart. 36§1. Okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest uzależniony od okresu

zatrudnienia u danego pracodawcy i wynosi: 1) 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy, 2) 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony, co najmniej 6 miesięcy, 3) 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony, co najmniej 3 lata.

Przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie – art. 30§4 - W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony lub o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy.  Pouczenie o prawie do odwołania – art. 30§5 - W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę lub jej rozwiązaniu bez

wypowiedzenia powinno być zawarte pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie odwołania do sądu pracy. Pracownik może się odwołać w terminie zawitym 7 dni od doręczenia pisma o wypowiedzeniu, po upływie 7 dni traci on prawo do przywrócenia do pracy bądź do odszkodowania.

Okres wypowiedzenia: -Art.30§ 21. Okres wypowiedzenia umowy o pracę obejmujący tydzień lub miesiąc albo ich wielokrotność kończy się odpowiednio w sobotę lub w ostatnim dniu miesiąca.

 Skrócenie okresu wypowiedzenia – art. 361 - Jeżeli wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony następuje z powodu ogłoszenia upadłości tub likwidacji pracodawcy albo z innych przyczyn niedotyczących pracowników, pracodawca może, w celu wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę, skrócić okres trzymiesięcznego wypowiedzenia, najwyżej jednak do 1 miesiąca. W takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za pozostałą część okresu wypowiedzenia.

 Wydłużenie okresu wypowiedzenia B) ROZWIĄZANIE UMOWY ZAWARTEJ NA CZAS OKREŚLONY - Art. 33 1.- Okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony w okolicznościach, o których mowa w art. 25 § 1 zdanie drugie, wynosi 3 dni robocze. Wypowiedzenie powinno być na piśmie, dopuszczalne jest, gdy:

1. Gdy umowę zawarto na czas dłuższy niż 6 miesięcy 2. Gdy strony tej umowy zawarły w jej treści postanowienie o wypowiedzeniu tej umowy.

Okres wypowiedzenia - Art. 33. - Przy zawieraniu umowy o pracę na czas określony, dłuższy niż 6 miesięcy, strony mogą przewidzieć dopuszczalność wcześniejszego rozwiązania tej umowy za dwutygodniowym wypowiedzeniem. Wypowiedzenie umowy zawartej na czas określony nie wymaga podania przyczyny wypowiedzenia. - Art.30§ 5. W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę lub jej rozwiązaniu bez wypowiedzenia powinno być zawarte pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie odwołania do sądu pracy. Okres wypowiedzenia umowy zawartej na okres próbny - art. 34 - wynosi:

1) 3 dni robocze, jeżeli okres próbny nie przekracza 2 tygodni, 2) 1 tydzień, jeżeli okres próbny jest dłuższy niż 2 tygodnie, 3) 2 tygodnie, jeżeli okres próbny wynosi 3 miesiące.

Szczególna ochrona pracowników przed wypowiedzeniem Nie wolno wypowiedzieć umowy:

1. Pracownikowi na urlopach i w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy – art. 41 – „Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

2.Pracownicy w ciąży i w okresie urlopu macierzyńskiego – art. 177 § 1. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba, że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

3. Gdy brakuje pracownikowi 2 lata do emerytury 4. W czasie między powołaniem a odbyciem czynnej służby wojskowej. Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Ustawa ta dotyczy sytuacji, kiedy to zwolnienie następuje z przyczyn pracodawcy, np. ekonomicznych.

 Przepisy tej ustawy obejmują także grupowe zwolnienia –art.1 i indywidualne zwolnienia – art.10.  Ustawa ta przewiduje także obowiązek wypłacenia odprawy pieniężnej –art.8.jeżeli pracownik pracował:

- krócej niż 2 lata 0 to miesięczne wynagrodzenie, - od 2 do 8 lat – 2 miesięczne wynagrodzenie, - ponad 8 lat – to 3 miesięczne wynagrodzenie.

ROSZCZENIA PRZYSŁUGUJĄCE PRACOWNIKOM W RAZIE BEZPRAWNEGO WYPOWIEDZENIA MU UMOWY O PRACĘ A) Umowy na czas nieokreślony. - roszczenia alternatywne art.45§1 – (albo…albo). Termin wystąpienia – pracownik może wnieść odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę do sądu pracy - 7 dni. W takiej sytuacji o bezskuteczności wypowiedzenia orzeka sąd pracy, który może

Przywrócić pracownika do pracy, Orzec dla niego odszkodowanie,

- roszczenie o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy-, art.47- przysługuje nie więcej jednak niż za 2 miesiące, a gdy okres wypowiedzenia wynosił 3 miesiące- nie więcej niż za 1 miesiąc. Wyjątki:, jeżeli rozwiązano umowę:

 Z pracownicą w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego,  Z pracownikiem – ojcem wychowującym dziecko w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego,

- wówczas przysługuje mu wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy. Odmowa ponownego zatrudnienia

4

Art. 48- Pracodawca może odmówić ponownego zatrudnienia pracownika, jeżeli on się nie stawił do pracy w ciągu 7 dni od dnia przywrócenia go do pracy i nie zgłosił gotowości niezwłocznego podjęcia pracy, chyba, że taka sytuacja zaistniała nie z jego przyczyn. Jeżeli pracownik taki w tym czasie podjął pracę u innego pracodawcy a został przywrócony do poprzedniej pracy, może bez wypowiedzenia za trzydniowym uprzedzeniem rozwiązać umowę o pracę z tym pracodawcą w ciągu 7 dni. Nieuwzględnienie żądania o przywrócenie do pracy Art.. 52§ 2 - sąd pracy może nie uwzględnić żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, gdy ustali taką sytuację za niemożliwą lub niecelową, wtedy orzeka tylko o odszkodowaniu. Wiek emerytalny i kobieta w ciąży Art. 45§ 3 - odszkodowania takiego nie stosuje się w przypadku pracowników w wieku emerytalnym, – gdy brakuje nie więcej niż 4 lata, i pracownicy w okresie ciąży lub w okresie urlopu macierzyńskiego- takich pracowników powinno się ponownie zatrudnić. Wyjątkowo może to nie nastąpić w sytuacji upadłości lub likwidacji pracodawcy. Wysokość odszkodowania. Art. 47p.1 – odszkodowanie z art.45 przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres od 2 tygodni do 3 miesięcy, nie niższej jednak od wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. B) Umowy na czas określony

Art.50§3., Jeżeli wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu tych umów, pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie.

Wyjątek, – art.50§5 – pracownica w ciąży lub w okresie urlopu macierzyńskiego lub ojciec wychowujący dziecko w czasie urlopu macierzyńskiego może być ponownie przywrócony do pracy, chyba, że pracodawca ogłosił upadłość lub likwidację.

Wysokość odszkodowania Art. 50 §4 – odszkodowanie w tym przypadku przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do upływu, którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za 3 miesiące. C)Umowy na okres próbny Art.50§ 1, - Jeżeli wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na okres próbny nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu tych umów, pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie. Odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do upływu, którego umowa miała trwać. ROZWIĄZANIE UMOWY O PRACĘ BEZ ZASTOSOWANIA OKRESU WYPOWIEDZENIA - oświadczenie woli złożone przez jedną stronę stosunku pracy drugiej stronie powodujące natychmiastowe ustanie stosunku pracy. ROZWIĄZANIE UMOWY PRZEZ PRACODAWCĘ. Zgodnie z art.30:

§ 3. Oświadczenie każdej ze stron o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinno nastąpić na piśmie. § 4. W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony lub o rozwiązaniu umowy o pracę bez

wypowiedzenia powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy. § 5. W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę lub jej rozwiązaniu bez wypowiedzenia powinno być zawarte pouczenie

o przysługującym pracownikowi prawie odwołania do sądu pracy. Dochodzenie roszczeń przed sądem art.264 §2 - Żądanie przywrócenia do pracy lub odszkodowania wnosi się do sądu pracy w ciągu 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia lub od dnia wygaśnięcia umowy o pracę. Przyczyny rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia: a)zawinione przez pracownika – art.52§ 1:

1) ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych, 2) popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym

stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem, 3) zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

Pracodawca może (zg. Z art.50§2,3) zwolnić pracownika nie później niż po upływie miesiąca od uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy i po zasięgnięciu opinii reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej, która ma na wypowiedzenie się czas 3 dni. b) niezawinione przez pracownika – art. 531) jeżeli niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby trwa:

a) dłużej niż 3 miesiące - gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy, b) dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3

miesiące - gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy lub jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową,

2) w razie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1, trwającej dłużej niż 1 miesiąc. § 2. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia nie może nastąpić w razie:

 Nieobecności pracownika w pracy z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem,  W okresie pobierania z tego tytułu zasiłku,  A w przypadku odosobnienia pracownika ze względu na chorobę zakaźną - w okresie pobierania z tego tytułu wynagrodzenia

i zasiłku. Ograniczenie – art.53§3 – nie można zwolnić pracownika, gdy stawi się on do pracy w związku z ustaniem przyczyny nieobecności. Roszczenia przysługujące pracownikowi w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia. Roszczenie o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie – art.56 § 1. Pracownikowi, z którym rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie, przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowanie. O przywróceniu do pracy lub odszkodowaniu orzeka sąd pracy. Wynagrodzenie po przywróceniu

 – art. 57 § 1. Pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, nie więcej jednak niż za 3 miesiące i nie mniej niż za 1 miesiąc.

 -, art. 57§ 2. Jeżeli umowę o pracę rozwiązano z pracownikiem, o którym mowa w art. 39, albo z pracownicą w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego, wynagrodzenie przysługuje za cały czas pozostawania bez pracy; dotyczy to także przypadku, gdy rozwiązano umowę o pracę z pracownikiem–ojcem wychowującym dziecko w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego albo, gdy rozwiązanie umowy o pracę podlega ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego.

5

Wysokość odszkodowania – art.58 – odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Jeżeli rozwiązano umowę o pracę, zawartą na czas określony albo na czas wykonania określonej pracy, odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za 3 miesiące. Odszkodowanie wyłączne – art.59 - W razie rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę, zawartej na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy, z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia, pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie, jeżeli upłynął już termin, do którego umowa miała trwać, lub, gdy przywrócenie do pracy byłoby niewskazane ze względu na krótki okres, jaki pozostał do upływu tego terminu. Odszkodowanie przysługuje w wysokości określonej w art. 58. ROZWIĄZANIE UMOWY PRZEZ PRACOWNIKA Według art.55 pracownik może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli:

 §1- Zostanie wydane orzeczenie lekarskie stwierdzające szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na zdrowie pracownika, a pracodawca nie przeniesie go w terminie wskazanym w orzeczeniu lekarskim do innej pracy, odpowiedniej ze względu na stan jego zdrowia i kwalifikacje zawodowe,

 §2 - pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika; w takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a jeżeli umowa o pracę została zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy - w wysokości wynagrodzenia za okres 2 tygodni.

Pracownik powinien powiadomić pracodawcę o rozwiązaniu umowy o pracę oświadczeniem na piśmie, z podaniem przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy. MOBBING - Obowiązek przeciwdziałania mobbingowi.Art. 943. § 1. Pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi.

§ 2. Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

§ 3. Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

§ 4. Pracownik, który wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.

§ 5. Oświadczenie pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę powinno nastąpić na piśmie z podaniem przyczyny, o której mowa w § 2, uzasadniającej rozwiązanie umowy. RÓWNOŚĆ TRAKTOWANIA W ZATRUDNIENIU Zakaz dyskryminacji Art. 183a. § 1. Pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także bez względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.

 § 5. Przejawem dyskryminowania jest także: 1) działanie polegające na zachęcaniu innej osoby do naruszania zasady równego traktowania w zatrudnieniu, 2) zachowanie, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności albo poniżenie lub upokorzenie pracownika (molestowanie).

Molestowanie seksualne Molestowaniem seksualnym nazywamy według Art. 183a § 6. dyskryminowanie ze względu na płeć czyli każde nieakceptowane zachowanie o charakterze seksualnym lub odnoszące się do płci pracownika, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności lub poniżenie albo upokorzenie pracownika; na zachowanie to mogą się składać fizyczne, werbalne lub pozawerbalne elementy Prawo do jednakowego wynagrodzenia

Art. 183c. Według tego artykułu: § 1. Pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości. § 2. Wynagrodzenie, o którym mowa w § 1, obejmuje wszystkie składniki wynagrodzenia, bez względu na ich nazwę i charakter, a także inne

świadczenia związane z pracą, przyznawane pracownikom w formie pieniężnej lub w innej formie niż pieniężna. § 3. Pracami o jednakowej wartości są prace, których wykonywanie wymaga od pracowników porównywalnych kwalifikacji zawodowych,

potwierdzonych dokumentami przewidzianymi w odrębnych przepisach lub praktyką i doświadczeniem zawodowym, a także porównywalnej odpowiedzialności i wysiłku. Naruszenie zasady równego traktowania.

§ 1. Za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu, z zastrzeżeniem § 2–4, uważa się różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracownika z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 18 3a § 1, którego skutkiem jest w szczególności:

1) odmowa nawiązania lub rozwiązanie stosunku pracy, 2) niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę lub innych warunków zatrudnienia albo pominięcie przy awansowaniu lub przyznawaniu

innych świadczeń związanych z pracą, 3) pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe – chyba, że pracodawca udowodni, że kierował się obiektywnymi powodami.

Odszkodowanie za naruszenie zasady równego traktowania Art. 183d - Osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów. Wypowiedzenie zmieniające- art.42:

§ 1. Przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy. § 2. Wypowiedzenie warunków pracy lub płacy uważa się za dokonane, jeżeli pracownikowi zaproponowano na piśmie nowe warunki. § 3. W razie odmowy przyjęcia przez pracownika zaproponowanych warunków pracy lub płacy, umowa o pracę rozwiązuje się z upływem

okresu dokonanego wypowiedzenia. Jeżeli pracownik przed upływem połowy okresu wypowiedzenia nie złoży oświadczenia o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków, uważa się, że wyraził zgodę na te warunki; pismo pracodawcy wypowiadające warunki pracy lub płacy powinno zawierać pouczenie w tej sprawie. W razie braku takiego pouczenia, pracownik może do końca okresu wypowiedzenia złożyć oświadczenie o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków.

6

§ 4. Wypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy lub płacy nie jest wymagane w razie powierzenia pracownikowi, w przypadkach uzasadnionych potrzebami pracodawcy, innej pracy niż określona w umowie o pracę na okres nieprzekraczający 3 miesięcy w roku kalendarzowym, jeżeli nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika. STOSUNEK PRACY NA PODSTAWIE POWOŁANIA Powołanie – akt mocą, którego powierza się danej osobie stanowisko kierownicze lub inne samodzielne oraz nawiązuje się z nią stosunek pracy. Stosunek pracy na podstawie powołania nawiązuje się na czas nieokreślony lub na czas określony. Może być też przeprowadzone konkursem. Termin i forma nawiązania stosunku pracy - Art. 682 § 1. Stosunek pracy na podstawie powołania nawiązuje się w terminie określonym w powołaniu, a jeżeli termin ten nie został określony - w dniu doręczenia powołania, chyba, że przepisy szczególne stanowią inaczej. § 2. Powołanie powinno być dokonane na piśmie. Odwołanie ze stanowiska– art.70, w każdym czasie – niezwłocznie lub w określonym terminie, przez organ, który go powołał. Odwołanie powinno być dokonane na piśmie. Jest ono równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę. W okresie wypowiedzenia pracownik ma prawo do wynagrodzenia w wysokości przysługującej przed odwołaniem. Odwołanie jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli nastąpiło z przyczyn, o których mowa w art. 52 lub 53. STOSUNEK PRACY NA PODSTAWIE WYBORUWybór pracownika- Art. 73. § 1. Nawiązanie stosunku pracy następuje na podstawie wyboru, jeżeli z wyboru wynika obowiązek wykonywania pracy w charakterze pracownika. § 2. Stosunek pracy z wyboru rozwiązuje się z wygaśnięciem mandatu. Urlop bezpłatny – art.74. Pracownik pozostający w związku z wyborem na urlopie bezpłatnym ma prawo powrotu do pracy u pracodawcy, który zatrudniał go w chwili wyboru, na stanowisko równorzędne pod względem wynagrodzenia z poprzednio zajmowanym, jeżeli zgłosi swój powrót w ciągu 7 dni od rozwiązania stosunku pracy z wyboru. Niedotrzymanie tego warunku powoduje wygaśnięcie stosunku pracy, chyba, że nastąpiło z przyczyn niezależnych od pracownika. Odprawa, – art. 75. Pracownikowi, który nie pozostawał w związku z wyborem na urlopie bezpłatnym, przysługuje odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. STOSUNEK PRACY NA PODSTAWIE MIANOWANIAMianowanie – powierzenie obywatelowi w drodze aktu administracyjnego stanowiska związanego z wykonywaniem funkcji z zakresu administracji – jest to stosunek służbowy i jednocześnie stosunek pracy. Art. 76 - Stosunek pracy nawiązuje się na podstawie mianowania w przypadkach określonych w odrębnych przepisach. STOSUNEK PRACY NA PODSTAWIE SPÓŁDZIELCZEJ UMOWY O PRACĘ. Art.77§ 1.- Stosunek pracy między spółdzielnią pracy a jej członkiem nawiązuje się przez spółdzielczą umowę o pracę.

§ 2. Stosunek pracy na podstawie spółdzielczej umowy o pracę reguluje ustawa - Prawo spółdzielcze, a w zakresie nie uregulowanym odmiennie tą ustawą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu pracy. WYGAŚNIĘCIE STOSUNKU PRACY Umowa o pracę wygasa w przypadku: (art. 63- 66):

 śmierci pracownika,  śmierci pracodawcy,  tymczasowego aresztowania – po 3 miesiącach.

OBOWIĄZKI CIĄŻĄCE NA PRACODAWCY ZWIĄZANE Z USTANIEM UMOWY O PRACĘ. 1. Zwolnienie na poszukiwanie pracy – art.37 - W okresie, co najmniej dwutygodniowego wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pracodawcę pracownikowi przysługuje zwolnienie na poszukiwanie pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Wymiar zwolnienia wynosi:

 2 dni robocze – w okresie w okresie dwutygodniowego i jednomiesięcznego wypowiedzenia,  3 dni robocze - w okresie trzymiesięcznego wypowiedzenia, także w przypadku jego skrócenia na podstawie art. 36 1 § 1.

2. Obowiązek wydania pracownikowi świadectwa pracy- Art.97 – pracodawca musi niezwłocznie po rozwiązaniu stosunku pracy wydać pracownikowi świadectwo pracy. W świadectwie pracy należy podać: informacje dotyczące okresu i rodzaju wykonywanej pracy, zajmowanych stanowisk, trybu rozwiązania albo okoliczności wygaśnięcia stosunku pracy, a także inne informacje niezbędne do ustalenia uprawnień pracowniczych i uprawnień z ubezpieczenia społecznego. Ponadto w świadectwie pracy zamieszcza się wzmiankę o zajęciu wynagrodzenia za pracę w myśl przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Na żądanie pracownika w świadectwie pracy należy podać także informację o wysokości i składnikach wynagrodzenia oraz o uzyskanych kwalifikacjach. Pracownik może w ciągu 7 dni od otrzymania świadectwa pracy wystąpić z wnioskiem do pracodawcy o sprostowanie świadectwa. W razie nieuwzględnienia wniosku pracownikowi przysługuje, w ciągu 7 dni od zawiadomienia o odmowie sprostowania świadectwa pracy, prawo wystąpienia z żądaniem jego sprostowania do sądu pracy. - Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz o sposobie i trybie jego wydawania i prostowania. 3. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy z tytułu niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy- art.99 - Pracownikowi przysługuje roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracodawcę wskutek niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy. Odszkodowanie to przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy z tego powodu, nie dłuższy jednak niż 6 tygodni.

Orzeczenie o odszkodowaniu w związku z wydaniem niewłaściwego świadectwa pracy stanowi podstawę do zmiany tego świadectwa. CZAS PRACY Czas pracy – to wg. art. 128 – czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Doba – to 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Tydzień – to 7 kolejnych dni kalendarzowych, poczynając od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego. Czas pracy nie może przekraczać:

 8 godzin na dobę,  przeciętnie 40 godzin,

7

 w przeciętnie 5- dniowym tygodniu pracy.  Tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami nadliczbowymi nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie

rozliczeniowym. Ograniczenie przewidziane w § 1 nie dotyczy pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy.

Obliczanie wymiaru czasu pracy: Obliczając obowiązujący pracownika wymiar czasu pracy należy:

 Pomnożyć 40 godzin przez liczbę tygodni przypadających w okresie rozliczeniowym (np. 40 godzin razy 4 tygodnie, co daje 160 godzin),

 Następnie dodać do otrzymanego wyniku iloczyn 8 godzin i liczby dni pozostałych do końca okresu rozliczeniowego przypadających od poniedziałku do piątku (np. 160 godzin dodać 24 godziny /8 razy trzy dni/, co daje 184 godziny),

 Z kolei od otrzymanego wyniku należy odjąć po 8 godzin za każde święto przypadające w innym dniu niż niedziela (np. 184 minus 8 daje 176 godzin); gdy jednak w okresie rozliczeniowym w jednym tygodniu (rozumianym tradycyjnie, a zatem od poniedziałku do niedzieli) wystąpią dwa święta i żadne z nich nie przypadnie na niedzielę, (co jest czasami możliwe, choć wyłącznie w przypadku 1 i 3 maja oraz 25 i 26 grudnia) – odjąć należy nie 16 a 8 godzin, z tytułu jednego z tych świąt

Okresy odpoczynku Pracownikowi przysługuje prawo do odpoczynku w wymiarze:

Dobowym, – co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku,  Tygodniowym, – co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego, co najmniej 11 godzin nieprzerwanego

odpoczynku dobowego. Przepisy te nie dotyczą jednak:

1) pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, 2) przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo

usunięcia awarii. Prawo do przerwy

 –, art.134 -Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika wynosi co najmniej 6 godzin, pracownik ma prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut, wliczanej do czasu pracy.

 - art. 141 - Pracodawca może wprowadzić jedną przerwę w pracy, niewliczaną do czasu pracy, w wymiarze nieprzekraczającym 60 minut, przeznaczoną na spożycie posiłku lub załatwienie spraw osobistych.

Systemy czasu pracy: 1. System równoważnego czasu pracy – art.135 – dopuszczalne jest w nim przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. Przedłużony dobowy wymiar czasu pracy jest równoważony krótszym dobowym wymiarem czasu pracy w niektórych dniach lub dniami wolnymi od pracy. Odmiany systemu: - Art.136 - Przy pracach polegających na dozorze urządzeń lub związanych z częściowym pozostawaniem w pogotowiu do pracy może być stosowany system równoważnego czasu pracy, w którym jest dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 16 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. - Art. 137 - Do pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób, a także pracowników zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych może być stosowany system równoważnego czasu pracy, w którym jest dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 24 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. 2. System pracy w ruchu ciągłym – art. 138 - Przy pracach, które ze względu na technologię produkcji nie mogą być wstrzymane (praca w ruchu ciągłym), może być stosowany system czasu pracy, w którym jest dopuszczalne przedłużenie czasu pracy do 43 godzin przeciętnie na tydzień w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 tygodni, a jednego dnia w niektórych tygodniach w tym okresie dobowy wymiar czasu pracy może być przedłużony do 12 godzin. Za każdą godzinę pracy powyżej 8 godzin na dobę w dniu wykonywania pracy w przedłużonym wymiarze czasu pracy pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia, o którym mowa w art. 151 1 § 1 pkt 1. Przepis § 1 stosuje się także w przypadku, gdy praca nie może być wstrzymana ze względu na konieczność ciągłego zaspokajania potrzeb ludności. 3. System przerywanego czasu pracy, – art.139 - Jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją, może być stosowany system przerywanego czasu pracy według z góry ustalonego rozkładu przewidującego nie więcej niż jedną przerwę w pracy w ciągu doby, trwającą nie dłużej niż 5 godzin. Przerwy nie wlicza się do czasu pracy, jednakże za czas tej przerwy pracownikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia należnego za czas przestoju. 4. System zadaniowego czasu pracy – art. 140 - W przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy lub jej organizacją albo miejscem wykonywania pracy może być stosowany system zadaniowego czasu pracy. Pracodawca, po porozumieniu z pracownikiem, ustala czas niezbędny do wykonania powierzonych zadań, uwzględniając wymiar czasu pracy wynikający z norm określonych w art. 129. 5. System skróconego tygodnia pracy – art. 142 - Na pisemny wniosek pracownika może być do niego stosowany system skróconego tygodnia pracy. W tym systemie jest dopuszczalne wykonywanie pracy przez pracownika przez mniej niż 5 dni w ciągu tygodnia, przy równoczesnym przedłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. 6. System weekendowy - przedłużenia dobowego wymiaru czasu pracy – art. 144 - Na pisemny wniosek pracownika może być do niego stosowany system czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta. W tym systemie jest dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. 7. System indywidualnego rozkładu czasu pracy – art. 142 -Na pisemny wniosek pracownika pracodawca może ustalić indywidualny rozkład jego czasu pracy w ramach systemu czasu pracy, którym pracownik jest objęty. Praca w godzinach nadliczbowych

Art. 151 - Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy, stanowi pracę w godzinach nadliczbowych.

Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna w razie: 1) konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia

awarii, 2) szczególnych potrzeb pracodawcy.

- Bezwzględny zakaz pracy w godzinach nadliczbowych dotyczy także:  Pracownic w ciąży (art. 178 par. 1),

8

 Pracownika młodocianego (art. 203 par. 1),  Pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i

natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia (ale jedynie w przypadku pracy nadliczbowej ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy – art. 151 par. 2).

Względny zakaz takiej pracy dotyczy natomiast pracowników opiekujących się dzieckiem w wieku do 4 lat (art. 178 par. 2). Rekompensata pracy w godzinach nadliczbowych: 1.Udzielenie czasu wolnego od pracyArt. 1512 W zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych pracodawca, na pisemny wniosek pracownika, może udzielić mu w tym samym wymiarze czasu wolnego od pracy. Udzielenie czasu wolnego w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych może nastąpić także bez wniosku pracownika. W takim przypadku pracodawca udziela czasu wolnego od pracy, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego, w wymiarze o połowę wyższym niż liczba przepracowanych godzin nadliczbowych, jednakże nie może to spowodować obniżenia wynagrodzenia należnego pracownikowi za pełny miesięczny wymiar czasu pracy. 2.Wypłacenie dodatku – Art. 1511. § 1. Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, przysługuje dodatek w wysokości: 1) 100 % wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:

a) w nocy, b) w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, c) w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem

czasu pracy, 2) 50 % wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony w pkt 1

Praca w porze nocnej - Art. 151 § 1. Pora nocna obejmuje 8 godzin między godzinami 21.00 a 7.00.  § 2. Pracownik, którego rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie, co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub, którego

co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną, jest pracującym w nocy.  § 3. Czas pracy pracującego w nocy nie może przekraczać 8 godzin na dobę, jeżeli wykonuje prace szczególnie niebezpieczne

albo związane z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym.  § 4. Wykaz prac, o których mowa w § 3, określa pracodawca w porozumieniu z zakładową organizacją związkową, a jeżeli u

pracodawcy nie działa zakładowa organizacja związkowa – z przedstawicielami pracowników wybranymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy, oraz po zasięgnięciu opinii lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, uwzględniając konieczność zapewnienia bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia pracowników.

Praca w niedziele i święta Dni wolne od pracy – Dniami wolnymi od pracy są niedziele i święta określone w przepisach o dniach wolnych od pracy. Za pracę w niedzielę i święto uważa się pracę wykonywaną między godziną 6.00 w tym dniu a godziną 6.00 w następnym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina. Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy. Dni wolne od pracy to:

1. 1 styczeń – Nowy Rok, 2. 1 i 2 dzień Wielkanocy, 3. 1 i 3 maja, 4. 1 dzień Zielonych świątek, 5. Dzień Bożego Ciała, 6. 15 sierpień – Wniebowzięcie, 7. 1 listopada – Dzień Wszystkich Świętych, 8. 11 listopada – Dzień Niepodległości, 9. 25 i 26 grudnia – Boże Narodzenie.

Praca w niedziele i święta jest dozwolona:- Art. 15110.1) w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo

usunięcia awarii, 2) w ruchu ciągłym, 3) przy pracy zmianowej, 4) przy niezbędnych remontach, 5) w transporcie i w komunikacji, 6) w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych, 7) przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób, 8) w rolnictwie i hodowli, 9) przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w:

a) placówkach handlowych, b) zakładach świadczących usługi dla ludności, c) gastronomii, d) zakładach hotelarskich, e) jednostkach gospodarki komunalnej, f) zakładach opieki zdrowotnej i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych

lub całodziennych świadczeń zdrowotnych, g) jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz placówkach opiekuńczo-wychowawczych, zapewniających całodobową opiekę, h) zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku,

10) w stosunku do pracowników zatrudnionych w systemie czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta.

- Pracownikowi wykonującemu pracę w niedziele i święta, pracodawca jest obowiązany zapewnić inny dzień wolny od pracy: 1) w zamian za pracę w niedzielę – w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli, 2) w zamian za pracę w święto – w ciągu okresu rozliczeniowego.

- Korzystanie z niedzieli wolnej od pracy – art.15112- Pracownik pracujący w niedziele powinien korzystać, co najmniej raz na 4 tygodnie z niedzieli wolnej od pracy. Nie dotyczy to pracownika zatrudnionego w systemie czasu pracy, o którym mowa, w art. 144.

9

- Ewidencja czasu pracy – art. 149 - Pracodawca prowadzi ewidencję czasu pracy pracownika do celów prawidłowego ustalenia jego wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą. Pracodawca udostępnia tę ewidencję pracownikowi, na jego żądanie. W stosunku do pracowników objętych systemem zadaniowego czasu pracy, pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz pracowników otrzymujących ryczałt za godziny nadliczbowe lub za pracę w porze nocnej nie ewidencjonuje się godzin pracy. URLOP WYPOCZYNKOWY

Urlop wypoczynkowy - Pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego, zwanego dalej „urlopem”. Pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu. (Art.152). Nabycie prawa do urlopu:

 Urlop pierwszy - Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.

 Urlopy kolejne - Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym Wymiar urlopu:

1) 20 dni, – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat, 2) 26 dni, – jeżeli pracownik jest zatrudniony, co najmniej 10 lat.

Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika, biorąc za podstawę wymiar urlopu określony w § 1; niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. - Okres poprzedniego zatrudnienia i nauka w szkole - Do okresów pracy, od których zależy wymiar urlopu wypoczynkowego, wlicza się nie tylko wszystkie poprzednie okresy zatrudnienia, niezależnie od długości przerw między nimi, lecz również określoną w przepisach kodeksu pracy liczbę lat uzależnioną od rodzaju ukończonej przez pracownika szkoły. Zgodnie z art.155do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się z tytułu ukończenia:

 Zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,

 Średniej szkoły zawodowej – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,  Średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych – 5 lat,  Średniej szkoły ogólnokształcącej – 4 lata,  Szkoły policealnej – 6 lat,  Szkoły wyższej – 8 lat. Warunkiem zaliczenia wymienionych okresów nauki jest jej ukończenie w danej szkole. Chodzi tu o ukończenie danego typu szkoły

potwierdzone świadectwem, dyplomem czy uzyskaniem tytułu zawodowego. Tak, więc okresy nauki rozpoczęte, a niezakończone i nieudokumentowane świadectwem bez względu na rodzaj szkoły nie będą wliczane do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego. Nauka w czasie zatrudnienia - Jeżeli pracownik pobierał naukę w czasie zatrudnienia, do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się bądź okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka, bądź okres nauki, zależnie od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika. - Zasady udzielania urlopu:- Art. 1542

 Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu, z zastrzeżeniem § 4.

 Przy udzielaniu urlopu zgodnie z § 1, jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy.  Przepis § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do pracownika, dla którego dobowa norma czasu pracy, wynikająca z odrębnych

przepisów, jest niższa niż 8 godzin.  Udzielenie pracownikowi urlopu, w dniu pracy w wymiarze godzinowym odpowiadającym części dobowego wymiaru czasu

pracy jest dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy część urlopu pozostała do wykorzystania jest niższa niż pełny dobowy wymiar czasu pracy pracownika w dniu, na który ma być udzielony urlop.

 Urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów. (art.163) Plan urlopów ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Planem urlopów nie obejmuje się części urlopu udzielanego pracownikowi zgodnie z art. 167 2.

 Urlop na żądanie pracownika - Art. 1672 - Pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym nie więcej niż 4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym. Pracownik zgłasza żądanie udzielenia urlopu najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu.

 Obligatoryjne przesunięcie urlopu – art. 165 - Jeżeli pracownik nie może rozpocząć urlopu w ustalonym terminie z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, a w szczególności z powodu:

1) czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, 2) odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, 3) powołania na ćw. wojskowe albo na przeszkolenie wojskowe na czas do 3 mcy. 4) urlopu macierzyńskiego,

pracodawca jest obowiązany przesunąć urlop na termin późniejszy. Przesunięcie terminu urlopu na wniosek

 § 1. Przesunięcie terminu urlopu może nastąpić na wniosek pracownika umotywowany ważnymi przyczynami.  § 2. Przesunięcie terminu urlopu jest także dopuszczalne z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy, jeżeli nieobecność

pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy. Niemożność wykorzystania urlopu – art.166 - Część urlopu niewykorzystaną z powodu:

1) czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby, 2) odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, 3) odbywania ćwiczeń wojskowych albo przeszkolenia wojskowego przez czas do 3 miesięcy, 4) urlopu macierzyńskiego

pracodawca jest obowiązany udzielić w terminie późniejszym - Urlop w okresie wypowiedzenia, – art. 1671.- W okresie wypowiedzenia umowy o pracę pracownik jest obowiązany wykorzystać przysługujący mu urlop, jeżeli w tym okresie pracodawca udzieli mu urlopu.

10

- Podział urlopu na części, – art. 162 - Na wniosek pracownika urlop może być podzielony na części. W takim jednak przypadku, co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. - Odwołanie pracownika z urlopu, – art. 167 - Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko wówczas, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu. Pracodawca jest obowiązany pokryć koszty poniesione przez pracownika w bezpośrednim związku z odwołaniem go z urlopu. - Wynagrodzenie za czas urlopu, – art. 172 -Za czas urlopu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował. Zmienne składniki wynagrodzenia mogą być obliczane na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z okresu 3 miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu; w przypadkach znacznego wahania wysokości wynagrodzenia okres ten może być przedłużony do 12 miesięcy. - Urlop proporcjonalny: - art. Art. 1551.

§ 1. W roku kalendarzowym, w którym ustaje stosunek pracy z pracownikiem uprawnionym do kolejnego urlopu, pracownikowi przysługuje urlop:

1) u dotychczasowego pracodawcy – w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u tego pracodawcy w roku ustania stosunku pracy, chyba, że przed ustaniem tego stosunku pracownik wykorzystał urlop w przysługującym mu lub w wyższym wymiarze,

2) u kolejnego pracodawcy – w wymiarze: a) proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca danego roku kalendarzowego – w razie zatrudnienia na czas nie krótszy niż do końca

danego roku kalendarzowego, b) proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym – w razie zatrudnienia na czas krótszy niż do końca danego roku

kalendarzowego, z zastrzeżeniem § 2. Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczególnych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania… - Urlop bezpłatny – art. 174 -Na pisemny wniosek pracownika pracodawca może udzielić mu urlopu bezpłatnego. Okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Przy udzielaniu urlopu bezpłatnego, dłuższego niż 3 miesiące, strony mogą przewidzieć dopuszczalność odwołania pracownika z urlopu z ważnych przyczyn. Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy. Urlopy okolicznościowe:

 2 dni – w sytuacji ślubu pracownika, urodzenia dziecka pracownika, zgonu i pogrzebu małżonka, dziecka, ojca, matki, ojczyma, macochy.

 1 dzień – w sytuacji ślubu dziecka pracownika, zgonu i pogrzebu siostry, brata, teściowej, teścia, babci, dziadka, i innej osoby pozostającej na utrzymaniu.

WYNAGRODZENIE ZA PRACĘ Wynagrodzenie za pracę – to świadczenie wynikające ze stosunku pracy, obowiązkowe, okresowe, co do zasady wyrażone w pieniądzu, świadczone przez pracodawcę na rzecz pracownika. Wynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość świadczonej pracy. Pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę. - Wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią. - Wynagrodzenie za okres niezdolności do pracy – art. 92. Za czas niezdolności pracownika do pracy wskutek:

1) choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną - trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego - pracownik zachowuje prawo do 80% wynagrodzenia, chyba, że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują wyższe wynagrodzenie z tego tytułu,

2) wypadku w drodze do pracy lub z pracy albo choroby przypadającej w czasie ciąży - w okresie wskazanym w pkt 1 - pracownik zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia,

3) poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów – w okresie wskazanym w pkt 1 – pracownik zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia.

Przestój – art. 81- § 1. Pracownikowi za czas niewykonywania pracy, jeżeli był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, przysługuje wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania - 60% wynagrodzenia. W każdym przypadku wynagrodzenie to nie może być jednak niższe od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów.

§ 2. Wynagrodzenie, o którym mowa w § 1, przysługuje pracownikowi za czas niezawinionego przez niego przestoju. Jeżeli przestój nastąpił z winy pracownika, wynagrodzenie nie przysługuje.

§ 3. Pracodawca może na czas przestoju powierzyć pracownikowi inną odpowiednią pracę, za której wykonanie przysługuje wynagrodzenie przewidziane za tę pracę, nie niższe jednak od wynagrodzenia ustalonego zgodnie z § 1. Jeżeli przestój nastąpił z winy pracownika, przysługuje wyłącznie wynagrodzenie przewidziane za wykonaną pracę.

§ 4. Wynagrodzenie za czas przestoju spowodowanego warunkami atmosferycznymi przysługuje pracownikowi zatrudnionemu przy pracach uzależnionych od tych warunków, jeżeli przepisy prawa pracy tak stanowią. W razie powierzenia pracownikowi na czas takiego przestoju innej pracy, przysługuje mu wynagrodzenie przewidziane za wykonaną pracę, chyba, że przepisy prawa pracy przewidują stosowanie zasad określonych w § 3. Składniki wynagrodzenia - Art. 773.

 Wynagrodzenie zasadnicze pracowników,  Premie: regulaminowa i uznaniowa, – czyli nagroda.  Dodatki: za pracę w porze nocnej i w nadgodzinach,  Prowizje,

Ustawa z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Minimalne wynagrodzenie – 849 zł. brutto. Miejsce i forma wypłaty wynagrodzeniaart. 86. Pracodawca jest obowiązany wypłacać wynagrodzenie w miejscu, terminie i czasie określonych w regulaminie pracy lub w innych przepisach prawa pracy.

11

Wypłaty wynagrodzenia dokonuje się w formie pieniężnej; częściowe spełnienie wynagrodzenia w innej formie niż pieniężna jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy przewidują to ustawowe przepisy prawa pracy lub układ zbiorowy pracy. Obowiązek wypłacenia wynagrodzenia może być spełniony w inny sposób niż do rąk pracownika, jeżeli tak stanowi układ zbiorowy pracy lub pracownik uprzednio wyrazi na to zgodę na piśmie. Termin wypłaty wynagrodzenia – art. 85.

1. Wypłaty wynagrodzenia za pracę dokonuje się co najmniej raz w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie. 2. Wynagrodzenie za pracę płatne raz w miesiącu wypłaca się z dołu, niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości, nie później

jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego. 3. Jeżeli ustalony dzień wypłaty wynagrodzenia za pracę jest dniem wolnym od pracy, wynagrodzenie wypłaca się w dniu

poprzedzającym. Potrącenia z wynagrodzenia – art. 87, 88

Z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - podlegają potrąceniu tylko następujące należności:

1) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, 2) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, 3) zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi, 4) kary pieniężne przewidziane w art. 108.

§ 2. Potrąceń dokonuje się w kolejności podanej w § 1. § 3. Potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:

1) w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych - do wysokości trzech piątych wynagrodzenia, 2) w razie egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych - do wysokości połowy wynagrodzenia.

Potrącenia nie mogą przekroczyć w sumie połowy wynagrodzenia. Kwota wolna od potrąceń- art. 871.§ 1. Wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:

1) minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

2) 75 % wynagrodzenia określonego w pkt 1 – przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi, 3) 90% wynagrodzenia określonego w pkt 1 – przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108.

Zgoda pracownika na potrącenie – art. 91§ 1. Należności inne niż wymienione w art. 87 § 1 i 7 mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. Odprawa emerytalna lub rentowa - Art. 921 § 1. Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.§ 2. Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Nagrody i wyróżnienia – art. 105 - Pracownikom, którzy przez wzorowe wypełnianie swoich obowiązków, przejawianie inicjatywy w pracy i podnoszenie jej wydajności oraz jakości przyczyniają się szczególnie do wykonywania zadań zakładu, mogą być przyznawane nagrody i wyróżnienia. Odpis zawiadomienia o przyznaniu nagrody lub wyróżnienia składa się do akt osobowych pracownika. ODPOWIEDZIALNOŚĆ PORZĄDKOWA PRACOWNIKÓW Katalog kar - Art. 108 § 1. Za nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów przeciwpożarowych, a także przyjętego sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy, pracodawca może stosować:

1) karę upomnienia, 2) karę nagany.

§ 2. Za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy - pracodawca może również stosować karę pieniężną.

§ 3 Kara pieniężna za jedno przekroczenie, jak i za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności, nie może być wyższa od jednodniowego wynagrodzenia pracownika, a łącznie kary pieniężne nie mogą przewyższać dziesiątej części wynagrodzenia przypadającego pracownikowi do wypłaty, po dokonaniu potrąceń, o których mowa w art. 87 § 1 pkt 1-3. - Aby przyznać pracownikowi karę bierze się pod uwagę:

1. Bezprawne naruszenie przez pracownika obowiązków pracowniczych, 2. Wina po stronie pracownika- stopień winy, 3. Dotychczasowy stosunek pracownika do pracy.

Tryb stosowania kary – art. 109 § 1. Kara nie może być zastosowana po upływie 2 tygodni od powzięcia wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego i po upływie 3

miesięcy od dopuszczenia się tego naruszenia. § 2. Kara może być zastosowana tylko po uprzednim wysłuchaniu pracownika. § 3. Jeżeli z powodu nieobecności w zakładzie pracy pracownik nie może być wysłuchany, bieg dwutygodniowego terminu przewidzianego

w § 1 nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu do dnia stawienia się pracownika do pracy. Zawiadomienie pracownika – art. 110 - O zastosowanej karze pracodawca zawiadamia pracownika na piśmie, wskazując rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych i datę dopuszczenia się przez pracownika tego naruszenia oraz informując go o prawie zgłoszenia sprzeciwu i terminie jego wniesienia. Odpis zawiadomienia składa się do akt osobowych pracownika. Zastosowanie kary z naruszeniem przepisów prawa – art. 112. Pracownik w ciągu 7 dni od dnia zawiadomienia go o ukaraniu wnieść sprzeciw do pracodawcy. Pracodawca decyduje o: - uwzględnieniu sprzeciwu bądź, - odrzuceniu sprzeciwu, po rozpatrzeniu stanowiska reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej. Nie odrzucenie sprzeciwu w ciągu 14 dni od dnia jego wniesienia jest równoznaczne z uwzględnieniem sprzeciwu.

12

Pracownik, który wniósł sprzeciw, może w ciągu 14 dni od dnia zawiadomienia o odrzuceniu tego sprzeciwu wystąpić do sądu pracy o uchylenie zastosowanej wobec niego kary. W razie uwzględnienia sprzeciwu wobec zastosowanej kary pieniężnej lub uchylenia tej kary przez sąd pracy, pracodawca jest obowiązany zwrócić pracownikowi równowartość kwoty tej kary. Zatarcie kary – art. 113 - Karę uważa się za niebyłą, a odpis zawiadomienia o ukaraniu usuwa z akt osobowych pracownika po roku nienagannej pracy. Pracodawca może, z własnej inicjatywy lub na wniosek reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej, uznać karę za niebyłą przed upływem tego terminu. ODPOWIEDZIALNOŚĆ MATERIALNA PRACOWNIKÓW 1. Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy. Wina pracownika – art. 114 - Pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną według zasad określonych w przepisach niniejszego rozdziału.Przesłanki odpowiedzialności materialnej:

1. Niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków pracowniczych, 2. Fakt wyrządzenia szkody, 3. Wina po stronie pracownika, 4. Związek przyczynowy między działaniem zawinionym a szkodą.

Granice odpowiedzialności – art. 115 - Pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda. Wina umyślna i nieumyślna po stronie pracownika 1.Wina nieumyślna – pracownik bezmyślnie przewiduje, że wyrządził szkodę, ale sądzi, że uniknie odpowiedzialności, lub postępuje niedbale, bo nie zastanawia się nad skutkami swego działania. Art. 119 – wysokość odszkodowania przy winie nieumyślnej – nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody. 2.Wina umyślna – pracownik wiedział, że wyrządzi szkodę, ale chciał albo, co najmniej się godził na wyrządzenie tej szkody. Art. 122 – wysokość odszkodowania przy winie umyślnej - jeśli pracownik umyślnie wyrządził szkodę jest zobowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości. Szkoda osoby trzeciej – art. 120 - W razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca. Wobec pracodawcy, który naprawił szkodę wyrządzoną osobie trzeciej, pracownik ponosi odpowiedzialność przewidzianą w przepisach niniejszego rozdziału. Wyrządzenie szkody przez kilku pracowników – art. 118 - W razie wyrządzenia szkody przez kilku pracowników każdy z nich ponosi odpowiedzialność za część szkody stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych pracowników do powstania szkody, odpowiadają oni w częściach równych. 2.Odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi Pracownikowi, któremu powierzono z obowiązkiem

 Zwrotu (narzędzia i instrumenty lub podobne przedmioty, a także środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze) albo

 Do wyliczenia się ( pieniądze, papiery wartościowe lub kosztowności); odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w tym imieniu. - Pracownik odpowiada w pełnej wysokości również za szkodę w mieniu innym niż wymienione w § 1, powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się. Od odpowiedzialności określonej w § 1 i 2 pracownik może się uwolnić, jeżeli wykaże, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a w szczególności wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia. Wspólna odpowiedzialność materialna – art. 125 - Na zasadach określonych w art. 124 pracownicy mogą przyjąć wspólną odpowiedzialność materialną za mienie powierzone im łącznie z obowiązkiem wyliczenia się. Podstawą łącznego powierzenia mienia jest umowa o współodpowiedzialności materialnej, zawarta na piśmie przez pracowników z pracodawcą. Pracownicy ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną odpowiadają w częściach określonych w umowie. Jednakże w razie ustalenia, że szkoda w całości lub w części została spowodowana przez niektórych pracowników, za całość szkody lub za stosowną jej część odpowiadają tylko sprawcy szkody. - Rozporządzenie Rady Ministrów z 4.X.1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie. Rozporządzenie Rady Ministrów z 10.X. 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzone mienie. URLOP MACIERZYŃSKI Wymiar urlopu macierzyńskiego – art. 180:

1. 16 tygodni przy pierwszym porodzie, 2. 18 tygodni przy każdym następnym porodzie, 3. 26 tygodni w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie.

- Pracownicy, która wychowuje dziecko przysposobione lub, która przyjęła dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej pełniącej zadania pogotowia rodzinnego, przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 18 tygodni również przy pierwszym porodzie. Co najmniej 2 tygodnie urlopu macierzyńskiego mogą przypadać przed przewidywaną datą porodu. Po porodzie przysługuje urlop macierzyński niewykorzystany przed porodem aż do wyczerpania okresu ustalonego w § 1 i 2. Rezygnacja z urlopu macierzyńskiego Pracownica, po wykorzystaniu po porodzie, co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu; w takim przypadku niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego udziela się pracownikowi– ojcu wychowującemu dziecko, na jego pisemny wniosek. Pracownica zgłasza pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego, najpóźniej na 7 dni przed przystąpieniem do pracy; do wniosku dołącza się zaświadczenie pracodawcy zatrudniającego pracownika– ojca wychowującego dziecko, potwierdzające termin rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego przez pracownika, wskazany w jego wniosku o udzielenie urlopu, przypadający bezpośrednio po terminie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego przez pracownicę. Zasiłek macierzyński – art. 184 - Za czas urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach i warunkach określonych odrębnymi przepisami.

13

Ochrona kobiet w ciąży i czasie urlopu macierzyńskiego – art. 177 - Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba, że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy. - Wyjątki: Art. 177§ 4 - Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Pracodawca jest obowiązany uzgodnić z reprezentującą pracownicę zakładową organizacją związkową termin rozwiązania umowy o pracę. W razie niemożności zapewnienia w tym okresie innego zatrudnienia, pracownicy przysługują świadczenia określone w odrębnych przepisach. Okres pobierania tych świadczeń wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. URLOP WYCHOWAWCZY Urlop wychowawczy – art. 186 – może być przyznany:

1. Pracownikowi zatrudnionemu, co najmniej 6 miesięcy, 2. W wymiarze do 3 lat, 3. W celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, 4. Nie dłużej niż do ukończenia przez nie 4 roku życia, 5. Matce albo też ojcu.

- Pracownik mający okres zatrudnienia określony w § 1, bez względu na to, czy korzystał z urlopu wychowawczego przewidzianego w tym przepisie, może skorzystać z urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika. Rodzice lub opiekunowie dziecka spełniający warunki do korzystania z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać z takiego urlopu przez okres nieprzekraczający 3 miesięcy. Urlopu wychowawczego udziela się na wniosek pracownika. Urlop wychowawczy może być wykorzystany najwyżej w 4 częściach - Rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 16.XII. 2003 w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego. - wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego składa się pisemnie na 2 tygodnie przed rozpoczęciem urlopu. Trzeba w tym wniosku określić datę rozpoczęcia i zakończenia urlopu. - Rezygnacja z urlopu wychowawczego – art. 1863. Pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego:

1) w każdym czasie – za zgodą pracodawcy, 2) po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy – najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.

- Zakaz wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę - Art. 1861. § 1. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także, gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. § 2. W przypadku złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po dokonaniu czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę, umowa rozwiązuje się w terminie wynikającym z tej czynności. Powrót do pracypo urlopie wychowawczym – art.186 4. Pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem.

Przerwy w pracy przysługujące pracownikowi:  Przerwy na karmienie- Pracownica karmiąca dziecko piersią ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw w pracy wliczanych do

czasu pracy. Pracownica karmiąca więcej niż jedno dziecko ma prawo do dwóch przerw w pracy, po 45 minut każda. Przerwy na karmienie mogą być na wniosek pracownicy udzielane łącznie. Pracownicy zatrudnionej przez czas krótszy niż 4 godziny dziennie przerwy na karmienie nie przysługują. Jeżeli czas pracy pracownicy nie przekracza 6 godzin dziennie, przysługuje jej jedna przerwa na karmienie. (Art.187).

Zwolnienie od pracy - Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.(Art. 188).

ROZPATRYWANIE SPORÓW O ROSZCZENIA ZE STOSUNKU PRACY Dochodzenie roszczeń –Pracownik może dochodzić swych roszczeń ze stosunku pracy na drodze sądowej. Przed skierowaniem sprawy na drogę sądową pracownik może żądać wszczęcia postępowania pojednawczego przed komisją pojednawczą. (Art. 242.) Spory o roszczenia ze stosunku pracy rozstrzygają:

1) sądy pracy - stanowiące odrębne jednostki organizacyjne sądów rejonowych oraz 2) sądy pracy i ubezpieczeń społecznych - stanowiące odrębne jednostki organizacyjne sądów wojewódzkich,

zwane sądami pracy. Wniesienie sprawy z zakresu prawa pracy – art., 461 KPC – Powództwo w sprawach z zakresu prawa pracy może być wytoczone bądź przed sąd właściwości ogólnej pozwanego, bądź przez sąd, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana, bądź też przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład pracy. Do właściwości sądów rejonowych, bez względu na wartość przedmiotu sporu, należą sprawy z zakresu prawa pracy  Ustalenie istnienia stosunku pracy,  O uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy,  O przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia,  O odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy,  Sprawy dotyczące kar porządkowych i świadectwa pracy oraz roszczenia z tym związane. Wartość przedmiotu sporu: - art.17 pkt.4: - przekracza 75 tys. Zł – Sąd okręgowy, - poniżej 75 tyś. Zł. – Sąd rejonowy.

14

Pismo wszczynające postępowania – pozew - powinno zawierać: 1. Oznaczenie sądu, 2. Oznaczenie pozwanego, – czyli pracodawcy, 3. Oznaczenie powoda, – czyli pracownika, 4. Określenie żądania, 5. Uzasadnienie żądania, 6. Złożenie pozwu z odpisem dla strony przeciwnej, 7. Doręczenie mu podpisanego pisma.

Opłaty sądowe związane z postępowaniem – art. 263 - Postępowanie w sprawach o roszczenia pracownika ze stosunku pracy jest wolne od opłat sądowych. Wydatki związane z czynnościami podejmowanymi w toku postępowania, o którym mowa w § 1, ponosi tymczasowo Skarb Państwa. Sąd pracy w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji rozstrzyga o tych wydatkach, stosując odpowiednio przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, z tym, że obciążenie pracownika tymi wydatkami może nastąpić w wypadkach szczególnie uzasadnionych. WYROKI SĄDU:

1. Wyrok sądu I instancji – nie jest prawomocny, ale nadany jest z rygorem natychmiastowej wykonalności. (W czasie 7 dni od ogłoszenia wyroku należy złożyć wniosek o jego uzasadnienie, następnie jest 2 tygodnie na wniesienie apelacji od daty doręczenia wniosku.)

2. Wyrok sądu II instancji – to wyrok prawomocny, nadzwyczajny. Możliwość złożenia skargi kasacyjnej – środek zaskarżenia, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia jest nie mniejsza niż 10.000 zł. do SN w terminie 2 miesięcy. W przypadku wyroków tych można prowadzić egzekucję – przez komornika.

Ugoda – art. 291 - Roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jednakże roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody, wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych, ulegają przedawnieniu z upływem 1 roku od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie później jednak niż z upływem 3 lat od jej wyrządzenia.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome