Partie i systemy partyjne - Notatki - Politologia, Notatki'z Politologia. University of Bialystok
Moniczka
Moniczka12 June 2013

Partie i systemy partyjne - Notatki - Politologia, Notatki'z Politologia. University of Bialystok

PDF (525.5 KB)
13 strona
960Liczba odwiedzin
Opis
Politologia: notatki z zakresu politologii opisujące partie i systemy partyjne; historia rozważań nad zdefiniowaniem partii politycznych.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 13
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

 

I. Definicje partii politycznej.

Trudność w definiowaniu: Ustalenie jednoznacznej definicji partii politycznej jest niemożliwe,

co związane jest z faktem iż partia jako zjawisko podlega ciągłej ewolucji.

Zmieniają się realia jej funkcjonowania, ponadto ogromna jest różnorodność związana

z funkcjonowaniem lokalnych rynków politycznych. Wśród definicji partii jedne kładą nacisk

na pewne aspekty, inne zaś na inne z nich stąd różne kontrowersje.

Partia w ujęciu socjologicznym: grupa społeczna, dobrowolna, formalna, duża, celowa.

Określenie tych cech jednak nie pozwala na odróżnienie partii politycznych od innych grup,

więc definicje partii zawierają elementy pozwalające na określenie specyfiki, wskazujące na obszar

działania partii jakim jest polityka lub też wymieniają charakterystyczne funkcje wypełniane przez

te organizacje.

Historia rozważań nad zdefiniowaniem partii politycznych: Pierwsze pojawiły się w XVIII w.

Chociaż struktury, które były protoplastami współczesnych partii, a dały początek ówczesnym

rozważaniom pojawiły się już 100 lat wcześniej, w okresie Chwalebnej Rewolucji angielskiej.

Dla ówczesnych badaczy kluczowym było rozróżnienie między partią a frakcją.

Partia - była określana jako grupa oparta na zasadach, zorientowana na dobro wspólne

Frakcja – była określana jako grupa celowa zorientowana na partykularne interesy,

oceniana jednoznacznie negatywnie.

To David Hume dokonał tego rozróżnienia posługując się kategorią zasad na podstawie których

działają partie, w odróżnieniu od interesów lub emocji, będących podstawą tworzenia frakcji.

Jedną z pierwszych definicji pochodzących z pierwszego okresu rozważań nad partiami jest definicja

sformułowana przez Edmunda Burke’a .

Partia wg E.Burke’a: całość złożona z ludzi pragnących drogą wspólnych wysiłków realizować

interes narodu, zgodnie z zasadą przez wszystkich akceptowaną.

Współczesne definicje: Mniej są one skoncentrowane na problemie zasad i wartości.

Wiele z nich podkreśla te elementy charakterystyki partii, które wiążą się z ich konkretnymi

działaniami i funkcjami w życiu politycznym.

Definicje akcentujące rolę partii jako łącznika pomiędzy rządem a społeczeństwem:

Sigmund Neumann: wyodrębniona organizacja aktywnych politycznie aktorów społecznych,

którzy są zainteresowani kontrolowaniem władzy wykonawczej i którzy konkurują o poparcie

społeczne z inną grupą lub grupami o odmiennych poglądach.

Partia w tym rozumieniu jest ważnym pośrednikiem łączącym siły społeczne i ideologie z oficjalnymi

instytucjami rządowymi ponadto wiąże je z działaniem politycznym w ramach szerszej wspólnoty

politycznej.

docsity.com

 

Kay Lawson: partia to organizacja zrzeszająca jednostki, która poszukuje wyborczego

i pozawyborczego wsparcia ze strony społeczeństwa (lub jego części) dla określonych przedstawicieli

tej organizacji, po to by mogli sprawować władze polityczną związaną z konkretnymi stanowiskami

rządowymi, twierdząc, że władza ta wykonywana jest dla społecznego dobra.

W tej definicji funkcja łącznika między władzą a społeczeństwem jest specyficzna tylko dla partii

i tylko przez nie wypełniana.

Krytyka tych definicji: uważa się iż zbyt ściśle wiążą partie z procesami zachodzącymi

w społeczeństwie, nie doceniając w nich aktywności współtwórców procesów politycznych.

Definicje akcentujące działania partii w polityce, kładące nacisk na takie ich funkcje

jak uczestnictwo w wyborach czy sprawowanie władzy.

Anthony Downs: koalicja osób chcący legalnymi środkami zdobyć kontrolę nad aparatem władzy

wykonawczej.

Giovanni Sartori: grupa biorąca udział w wyborach i zdolna do obsadzenia w drodze wyborów,

swoimi kandydatami urzędów publicznych.

Zarzuty wobec tych definicji: na ich podstawie trudno odróżnić partie od innych struktur,

wykonujących podobne funkcje a także trudno odróżnić partie działające w warunkach demokracji

od tych, które funkcjonują w warunkach niedemokratycznych.

Partia wg V. O. Key Jr. : wprowadza kilka sfer grupowej aktywności politycznej, z których każda

może być samodzielnie określana terminem partia, a jednocześnie termin ten można odnieść

do wszystkich tych sfer jednocześnie. Rozróżnił trzy płaszczyzny składające się na partię: partia

wśród wyborców, partia w rządzie i partia jako organizacja. Perspektywa ta rozpowszechniona jest

na gruncie nauki amerykańskiej, gdyż bardzo pasuje do tamtejszych partii.

Partia wg Petera Maira i Richarda Katza: Wyróżnili trzy strefy, party In public Office,

party on the Ground i party In the central Office. Odpowiednio: partia obsadzająca urzędy publiczne,

partia “u podstaw” i partia jako struktura biurokratyczna.

Dwa powyżej przedstawione sposoby definiowania partii nazywamy odpowiednio

funkcjonalnym i strukturalnym. Sposób funkcjonalny ma pewną przewagę, gdyż ułatwia

on rozumienie procesów zmian i przekształceń, które są udziałem współczesnych partii.

II. Wybrane koncepcje genezy partii politycznych.

Max Weber: wiąże powstanie partii politycznych z parlamentem. Przedstawił historyczną ewolucję

partii wyróżniając kolejne etapy powstawania tego rodzaju organizacji: koterię arystokratyczną,

klub polityczny i partię masową.

docsity.com

 

Koteria ograniczała się wyłącznie do parlamentu, jej skład był płynny, podstawą współpracy

parlamentarzystów były w dużej mierze ich własne interesy.

Etap rozwoju klubowego charakteryzuje się już połączeniem aktywności grup parlamentarnych

z otoczeniem pozaparlamentarnym, znaczącą rolę zaczęła odgrywać ideologia.

Etap wyłaniania partii masowej charakteryzuje m. in. sformalizowana organizacja, prężnie działające

struktury pozaparlamentarny, oparte na masowej mobilizacji ludzi wstępujących do partii

jako jej członkowie. Ugrupowania te mają wyrazistą ideologię.

Maurice Devurger: współczesna partia pojawiła się w momencie, kiedy grupa parlamentarzystów

połączona została więzami instytucjonalnymi z komitetem wyborczym, mobilizującym poparcie

wyborców. Powstanie partii politycznych łączy nie tylko z parlamentem, ale również z wyborami,

kształtującymi jego skład. Pisze on, że partia związana jest z rozszerzeniem praw wyborczych,

a także prerogatyw parlamentu. Kierując się tym poglądem powstanie pierwszych partii politycznych

należałoby usytuować w I poł. XIX w., wtedy powiem parlamenty i wybory stopniowo rozszerzane

na wszystkie grupy społeczne weszły na stałe do praktyki państw europejskich. Wyłanianie się partii

z parlamentu odnosi się do sytuacji, kiedy w kraju nie ma jeszcze rozwiniętego systemu partii.

Przy powstawaniu następnych regułą jest ich geneza pozaparlamentarna.

U podstaw tworzenia partii poza parlamentem stoją różne organizacje i stowarzyszenia.

To co najważniejsze w dokonanym przez niego rozróżnieniu to konsekwencje jakie proces ten

ma co do kształtu partii. Po pierwsze: partie pozaparlamentarne są bardziej zcentralizowane

i spójne wewnętrznie oraz zdyscyplinowane. Znacznie mniejszą rolę odgrywa w nich frakcja

parlamentarna, a także aktywność nakierowana na zdobycie miejsca w parlamencie jest jedną

z wielu form działania i jest znacznie mniej istotna niż dla partii, które powstały w parlamencie.

Joseph LaPalombara i Myron Weiner: partia to zjawisko pochodzące z XIX w.

Kluczową rolę w ich poglądach odgrywa fakt, że organizacja partyjna obejmuje duże grupy ludzi

włączonych w politykę na skutek rozszerzenia prawa wyborczego. Funkcjonujące w parlamencie

grupy, które nie poszukują poparcia wyborczego są raczej klikami, frakcjami notabli, czy klubami

politycznymi, nie zaś partiami.Zwracają oni uwagę, że droga powstania partii jest wyraźnie związana

z Europą, natomiast nie jest do końca prawdziwa w odniesieniu do krajów poza kontynentem,

gdzie partie powstały zanim powstały parlamenty, lub też jak w niektórych krajach kolonialnych

ruchy masowe. Rozbudowując swoją koncepcję zwracają uwagę na dwie kwestie:

procesy politycznych przesileń i procesy modernizacji.

Do kryzysów, stanowiących kontekst powstania partii omawiania autorzy zaliczają szczególnie trzy:

kryzys legitymizacji, partycypacji i integracji.

docsity.com

 

Pierwszy wiąże się z wyzwaniem stawianym dotychczasowym strukturom władzy, drugi polega

na mobilizacji politycznej grup dotąd nieaktywnych w tej sferze, trzeci wiąże się z przekształceniem

struktur państwowych, ich rozpadem lub wprost przeciwnie, powstawaniem nowych.

Mogą one zachodzić sekwencyjnie, lub łącznie, czas ich trwania może być rozłożony na wiele lat,

lub skumulować się w krótkim czasie.

Kryzysy te są swoistym katalizatorem powstawania partii, chociaż zapewne nie doprowadziłyby

do takiego skutku, gdyby nie został w danym kraju osiągnięty pewien stopień zaawansowania

procesów modernizacyjnych.

Modernizacja

Odnosząc się do kwestii modernizacji zakładają, że partia jest symbolem nowoczesności politycznej.

Procesy unowocześniania są związane z masową mobilizacją, a to właśnie masowe uczestnictwo

polityczne wymaga takiej organizacji jaką jest partia. Podając przykłady procesów modernizacyjnych

La Palombra i Weiner wskazują m. in. na rozwój gospodarki kapitalistycznej, zwiększający mobilność

społeczną i rozsadzający struktury lokalnych zbieżności; na rozwój systemów komunikacyjnych

i transportowych ułatwiających przepływ ludzi i informacji.

Przesilenia polityczne i modernizacja razem stanowią warunki sprzyjające powstaniu partii.

III. Mechanizmy powstawania partii politycznych w procesach demokratyzacji.

Rola partii w procesach tranzycji.

Warto zauważyć, że demokratyzacja w Europie to proces wtórny, tak samo jak powstawanie partii,

gdyż w większości krajów istniały one już wcześniej. Spór trwa w kwestii: jaką rolę partie odegrały

w procesach zmian ustrojowych. W procesach tranzycji partie były bardzo ważne, ale nie wiadomo

czy dominujące, pewnym jest jednak, że spełniły szereg istotnych funkcji: były uczestnikami

pierwszych wolnych wyborów, inicjowały szereg reform składających się na proces demokratyzacji,

były jednym z kanałów rekrutacji elit politycznych, obsadzały pozycje władzy wykonawczej,

a także kształtowały główne kierunki jej działań zgodnie z swoją linią programową.

Odnowienie w Niemczech, Włoszech, Austrii.

Odnowienie partii politycznych po drugiej wojnie światowej w Niemczech, Włoszech i Austrii

w dużej mierze polegało na odtworzeniu się nurtów politycznych funkcjonujących w tych krajach

przed zwycięstwem sił faszystowskich. Głównie w przypadku partii socjalistycznych,

czy komunistycznych partie powrócił do działalności przedwojennej w niezmienionej postaci.

Tak było w przypadku SPD, czy włoskiej PCI, PSI. Także Socjaldemokratyczna Partia Austrii

to w dużym stopniu kontynuatorka ugrupowania powstałego w 1889r. Niekiedy partie tylko

nawiązywały do niedawno działających ugrupowań o podobnym obliczu programowym.

docsity.com

 

Tu przykładem mogą być powojenne partie chadeckie, które powstając jako ugrupowania nowe

w większym lub mniejszym stopniu kontynuowały tradycje swoich poprzedniczek.

Odnowienie i powstanie w Europie Południowej.

Tranzycja w Europie Południowej, głównie w Hiszpanii, w latach 70 przyniosła za sobą zarówno

odtworzenie partii „historycznych” jak i powstanie szeregu nowych ugrupowań.

Ważnym dla tego procesu jest fakt, że partie historyczne, czyli te które kontynuowały działalność

sprzed okresu autorytaryzmu, najczęściej działały także nielegalnie w czasie trwania dyktatury

w kraju, a także na emigracji.

Zjawiska w Europie Środkowo-Wschodniej.

Wszystkie wcześniej wymienione sposoby dotyczyły również powstawania partii w Europie

Środkowo-Wschodniej. Powstawały tam zarówno partie nowe jak i historyczne. Jednocześnie jednak

można było dostrzec różnicę w dwóch aspektach: po pierwsze – nastąpiło przekształcenie się byłych

partii rządzących w warunkach braku demokracji i ich sojuszniczek w partie o nowej tożsamości,

bazujące jednak na zasobach strukturalnych i członkowskich swoich poprzedniczek,

po drugie – pewna grupa partii nowo powstałych wyłoniła się w procesie dekompozycji dużych,

wielonurtowych, heterogenicznych struktur nazywanych ruchami społecznymi,

organizacjami typu forum, czy wielkimi koalicjami.

Wyłanianie się partii z ruchów społecznych.

Proces ten miał swoje uwarunkowania charakterystyczne tylko dla przypadków demokracji

środkowoeuropejskich. Ruchy stworzyły swoistą konkurencję partiom w organizowaniu działań

politycznych w pierwszym okresie przekształceń ustrojowych. Konkurencji trudnej, gdyż partie

kojarzono wciąż z rządowymi strukturami byłego reżimu. Ruchy zyskiwały sobie sympatię

dzięki silnym akcentowaniem swojego niepartyjnego charakteru.

Uwarunkowania powstawania partii w procesach demokratyzacji

Partie miały genezę głównie wewnątrzparlamentarną. Pierwsze partie były głównie efektem działania

niewielki grup ludzi, aktywnych politycznie, poszukujących dróg oddziaływania na dokonujące się

procesy polityczne. Często kandydowali oni do parlamentu w ramach wspomnianych ruchów

społecznych, natomiast w trakcie pracy w ciałach przedstawicielskich uświadamiali sobie konieczność

znacznie większej dywersyfikacji poglądów i działań, niż było to możliwe w ramach tych struktur.

Stało się to jednym z bodźców tworzenia przez nich partii politycznych, choć nie można wykluczyć

innych motywacji, chociażby związanych z osobistymi ambicjami.

docsity.com

 

Jedną z najważniejszych konsekwencji takiego powstania partii jest niewielka identyfikacja z tak

powstałą partią dużych grup społecznych. Partie wywodzące się z elit i z nimi kojarzone nie były

zdolne do pobudzenia masowej mobilizacji i identyfikacji.

Nie sprzyjała temu także słabość ich struktur, zwłaszcza na poziomie lokalnym.

Powodem tych problemów jest również słaba krystalizacja interesów, utrudniająca wytworzenie się

stabilnej relacji między partią, a określoną grupą społeczną, słabość społeczeństwa obywatelskiego

w krajach postsocjalistycznych, a także fakt, że współczesne relacje między wyborcą, a kandydatem

są zdominowane przez media. Zwłaszcza elektroniczne, co nie sprzyja formowaniu się

grupowych lojalności.

Kolejnym uwarunkowanie powstania partii politycznych w procesach transformacji były

uregulowania prawne określające charakter i sposób funkcjonowania najważniejszych instytucji

ustrojowych. Dotyczyło to w równym stopniu wszystkich partii bez względu na ich genezę.

W szczególności chodzi tutaj o prawo wyborcze, mające istotny wpływ na kształt ciał

przedstawicielskich, w tym oczywiście na ich skład partyjny. We wszystkich przypadkach

transformacji ustrojowych zdecydowano się na systemy nie stawiające wysokich barier dla zaistnienia

partii na rynku wyborczym. Mowa tu o systemach opartych na zasadzie proporcjonalności,

które nie ograniczając nadmiernie dostępu partii do instytucji przedstawicielskich,

pozwalają na znaczną swobodę ekspresji sympatii politycznych obywateli.

Teza Schmittera

Warunki działania współczesnych partii są trudniejsze, niż były kiedyś, co z pewnością należy brać

pod uwagę analizując, komentując, czy oceniając działanie nowo powstających partii w państwach

przechodzących procesy demokratyczne.

Narodziny partii – Maurice Duvenger

- wydaje się, że w całości rozwój partii związany jest z rozwojem demokracji, to znaczy

z rozszerzeniem się powszechnego prawa wyborczego i uprawnień parlamentarnych.

Im bardziej zgromadzenia polityczne rozszerzają swą działalność i niezależność tym więcej

ich członkowie odczuwają potrzebę grupowania się w związki celem ich uzgodnionego działania.

Im bardziej prawo głosu rozszerza się i częściej jest stosowany, tym bardziej staje się koniecznością

organizowanie wyborów poprzez komitety zdolne do przedstawiania kandydatów

i kierowania ku nim głosów wyborczych. Narodziny partii wiążą się więc z powstanie

grup parlamentarnych i komitetów wyborczych.

docsity.com

 

- Prosta jest geneza tego ogólnego mechanizmu: początkiem jest stworzenie grup parlamentarnych,

następnie wyłonienie komitetów wyborczych, w końcu ustalenie stałego związku,

między tymi dwoma elementami.

Źródła zewnętrzne partii:

- związki zawodowe

- spółdzielnie rolnicze i zawodowe grupy chłopów

- stowarzyszenia myśli

- wpływ kościoła, sekt religijnych

- stowarzyszenia kombatantów

- Ligi (przekształcane w partie ekstremistyczne)

- tajne związki i ugrupowania konspiracyjne

- ugrupowania przemysłowe, banki, przedsiębiorstwa.

IV. Funkcje partii politycznych - to zadania, które partia ma do spełnienia i wypełnia w systemie politycznym danego państwa.

Wyróżniamy:

Funkcje złożone – przewidziane do wypełnienia według danego modelu normatywnego

czy teorii socjologicznej

Funkcje wykonywane w praktyce.

Te dwa modele nie zawsze się pokrywają. Decydujące znaczenie ma analiza funkcji wykonywanych.

Często spotykamy się z definiowaniem partii politycznych ze wskazaniem na ich specyficzne funkcje,

które pozwalają odróżnić partie od innych organizacji. Z tej perspektywy definiuje się partie jako

organizacje pośredniczące pomiędzy społeczeństwem a państwem.

Klaus von Beyme wymienia cztery podstawowe funkcje pełnione przez partie polityczne:

1. Określanie celów przez tworzenie programów politycznych

2. Artykułowanie i agregowanie interesów społecznych

3. Mobilizowanie i socjalizowanie społeczeństwa w ramach istniejącego systemu politycznego.

4. Rekrutowanie elity politycznej i tworzenie rządu.

docsity.com

 

Sigmund Neumann wyróżnia również cztery podstawowe funkcje partii:

1. Organizowanie chaotycznych żądań społecznych – są reprezentantami różnych grup społecznych,

są pośrednikami idei, wypełniają lukę między jednostką a społeczeństwem.

2. Wychowywanie ludzi w duchu odpowiedzialności politycznej – przystosowuje potrzeby obywateli do

potrzeb społeczeństwa, żąda poświęceń w się współpracy.

Odnoszenie się do wizji przeciwników politycznych.

3. Spełnianie roli ogniwa łączącego rząd z opinią publiczną – łączy przywódców z ich zwolennikami.

Utrzymywanie otwartych kanałów tej komunikacji. Partie są rzecznikami własnych rządów.

Partie opozycyjne to kontrolerzy rządów.

4. Selekcja przywódców. - element mechanizmu wyłaniania elity rządzącej państwem.

Marek Sobolewski wyróżnia trzy funkcje:

1. Kształtowanie opinii i postaw politycznych.

2. Wyborcza (a w niej tworzenia programu politycznego i selekcji kandydatów)

– występuje cały czas z różnym stopniem nasilenia.

3. Rządzenia (a w niej kierowania organami państwowymi i kontrola rządu)

– występuje wówczas, gdy partia obsadzi miejsca w decydujących organach państwowych.

Ryszard Herbut:

1. Społeczna – realizacja jej polega na oferowaniu wyborcy określonej tożsamości wyborczej.

2. Państwowo – polityczna – wypełniana przez wygraną w wyborach, zapewnienie odpowiedniej liczby

mandatów, udział w formułowaniu gabinetu, zapewnianie w nim kontroli nad określonymi

ministerstwami.

3. Organizacyjna – zagwarantowanie ciągłości istnienia jako uczestnika życia politycznego.

Funkcje według S. M. Lipseta i S. Rokkana:

1. Ekspresyjne - wytwarzanie retoryki służącej do przekładania interesów i potrzeb społecznych

na postulaty działań oraz wywieranie nacisków w tej materii.

2. Instrumentalne – ułatwiają proces krystalizacji i artykulacji sprzecznych interesów

oraz ukrytych napięć tkwiących w strukturze społecznej.

Zmuszają obywateli do tworzenia sojuszy ponad podziałami.

3. Reprezentacyjne – jak wyżej V.O. Key

- partia wobec wyborcy – w tym obszarze ważną funkcją jest agregowanie i wyrażanie interesów.

Stwarzanie obywatelom możliwości uczestnictwa w procesie politycznym

docsity.com

 

- partia w rządzie - rekrutacja elit politycznych, obsadzanie stanowisk czy też opozycja,

wobec aktualnego rządu.

- partia jako organizacja – budowa struktur, określenie reguł rządzących aktywnością poszczególnych

części składowych, wyznaczanie miejsca dla rozmaitych kręgów ludzi związanych z partią.

Ewolucja modelu partii, a ewolucja funkcji

Podstawową organizacją w partii kadrowej jest według Duvergera komitet. Jest to struktura

obejmująca duże terytorium, bardzo luźna, nie zorientowana na przyciąganie dużej liczby członków.

Aktywność komitetu miała charakter sezonowy, związany z wyborami. W ramach partii komitet

cieszył się dużą autonomią, co skutkowało tym, że partia składająca się z takich struktur była raczej

zdecentralizowana.

Partia masowa wiąże się wg Duvergera z filią jako typem podstawowej organizacji partyjnej.

Filia ma charakter terenowy, nastawiona jest na przyciąganie dużej liczby członków.

Z tym łączy się jej sformalizowana struktura wewnętrzna i duża aktywność.

Zebrania filii były regularne, niezależne od cykli wyborczych, często partia angażowała się

w organizowanie członkom życia pozapartyjnego. Partia oparta na filii związana jest z pierwszymi

partiami socjalistycznymi. Duverger wyraźnie widzi ewolucję od partii kadrowej do masowej.

Partia wyborcza

Koncepcję sformułował Otto Kircheimer. Według niego w okresie powojennym w Europie partie

integracji zaczęły przemieniać się w model Catach All people’s party – czyli partie wyborcze.

Głowna cecha tego modelu to dążenie do zmonopolizowania reprezentacji interesów jednej grupy

społecznej i reorientacja na poszukiwanie zwolenników w możliwie najszerszych kręgach

społeczeństwa. Partie nie dążyły do zbudowania szerokiej bazy członkowskiej, podstawą ich

funkcjonowania stali się wybory. Partie zachowały struktury. Członkowie przestali być liczącą się

bazą finansową partii. Odsunięcie na dalszy plan roli członków. Wzrost znaczenia elity przywódczej.

Programy stały się mniej wyraźne ideowo, koncentrowały się na sprawach jak najmniej

kontrowersyjnych, były ogólne. Osłabienie tradycyjnych więzi z partią.

Partia kartel

Koncepcja Katza i Maira. Wskazują oni, że w pierwszym okresie rozwoju partii, zwłaszcza przed

rozszerzeniem w XIX w. praw wyborczych partie usytuowane były blisko struktur państwa.

Ograniczone do parlamentu, z nikłą aktywnością poza nim. Kolejny etap ewolucji nastąpił wraz

z upowszechnieniem prawa wyborczego – powstał wówczas model partii masowej, który sytuuje

partie bliżej społeczeństwa. Stanowi narzędzie za pomocą którego oddziałuje ono na państwo.

docsity.com

10 

 

Dalsza ewolucja prowadzi w kierunku rozluźnienia związków partii i społeczeństwa, umieszcza partie

w roli pośrednika między tym ostatnim, a państwem.

Partia działa jednocześnie w dwóch rolach – reprezentanta społeczeństwa wobec państwa oraz

rzecznika państwa i jego funkcjonariuszy wobec społeczeństwa. Podstawowe cechy proponowanego

modelu to wzajemne przeniknięcie się struktur partii i państwa oraz powstanie zespołu partii, kartelu

czerpiącego wspólnie z zasobów partii Partie mają wspólny interes – przetrwanie.

V. Partia, jako organizacja

Instytucjonalizacja partii politycznych – teorie

Instytucjonalizacja partii z socjologicznego punktu widzenia, to proces podczas którego

partia staje się instytucją.

Instytucjonalizacja prawna to inaczej uregulowanie prawne działalności partii.

Organizacja – względnie trwałe, celowe uregulowanie ludzkich działań i zachowań.

Instytucja – wyposażenie tych działań i zachowań w sens i znaczenie oparte na odnoszących się

do tych zachowań normach, wartościach, symbolach.

Proces instytucjonalizacji wiąże się z wykształceniem specyficznych dla organizacji celów, wartości

i norm rządzących jej działaniem. Stają się one przedmiotem identyfikacji członków, co składa się

na trwałość, stabilność i spójność organizacyjną. Ważna jest także symbolika i rytuały.

Koncepcja Angelo Panebianco:

pozwala na opisanie dynamiki procesu ewolucji partii w odróżnieniu od statycznych obrazów,

ograniczających się do analizy kolejnych faz rozwojowych partii.

Instytucjonalizacja to proces o różnym możliwym stopniu zaawansowania.

Mierzy się ją w dwóch wymiarach:

- autonomii wobec środowiska

- wewnętrznej spójności (systemowości) – czyli wzajemne zależności między danymi sektorami

organizacji.

Autonomia: relacja partii z jej środowiskiem. Partia ma pozycję autonomiczną, jeżeli to ona

kontroluje wzajemne relacje.

docsity.com

11 

 

Brak autonomii, oznacza, że działania i zasoby partii są kontrolowane przez inne organizacje.

Pozycje autonomii/zależności nie są absolutne. Są stopniowalne.

Instytucjonalizacja zawsze wiąże się z pewnym zakresem autonomii. Mała autonomia (Partia pracy –

uzależniona od związków zawodowych), duża autonomia (partie masowe, finansowane wewnętrznie,

wyłaniające liderów w drodze wewnętrznego awansu)

Systemowość: Odnosi się do strukturalnej spójności organizacji. Głownie chodzi o stopień autonomii

i samodzielności podgrup składających się na organizację. Jeśli samodzielność jest duża,

to systemowość jest niska, i odwrotnie.

Wskaźniki instytucjonalizacji:

1. Zakres rozwoju centralnej, pozaparlamentarnej organizacji partyjnej

2. Zakres jednolitości struktur organizacyjnych tego samego szczebla

3. Regularność finansowania i wielość źródeł

4. Relacje z zewnętrznymi organizacjami, a filiowanymi

5. Zakres zgodności pomiędzy normami statutowymi a strukturami władzy.

Konsekwencje silnej instytucjonalizacji:

1. Brak frakcji

2. Mocne jednolite kierownictwo centralne, wymuszające model awansu oparty na stopniowym

poruszaniu się w górę po kolejnych szczeblach

3. Wytworzenie subkultury partyjnej, pozwalającej na zdominowanie przez partię grup stanowiących

jej bazę społeczną.

Konsekwencje słabej instytucjonalizacji:

1.odwrotnie.

Procesy instytucjonalizacji, a uwarunkowania wynikające z różnych sposobów powstawania

partii:

- powstawanie partii poprzez penetrację terytorialną (impuls z jednego centralnego ośrodka)

- powstawanie partii poprzez dyfuzję terytorialną (powstanie z inicjatywy lokalnych elit,

dopiero po czasie osiągnięcie statusu inicjatywy ogólnonarodowej)

Istnienie lub nie tzw. sponsora – czyli organizacji, która wpływa na powstającą partię.

Jego istnienie wpływa, że partia dopiero jako druga będzie przedmiotem lojalności.

docsity.com

12 

 

Prymat będzie miała organizacja sponsorująca. Partia w zależności od istnienia lub braku sponsora

może być legitymowana wewnętrznie lub zewnętrznie. Trzeba tu rozróżnić pomiędzy sponsorem

wewnątrzpaństwowym, a zagranicznym.

Istnienie lub brak silnego charyzmatycznego lidera.

Koncepcja Michelska

Oparta na badaniu pierwszych partii socjalistycznych. Stała się ilustracją procesu ewolucji w kierunku

oligarchizacji. Partie socjalistyczne powstały jako ugrupowania rewolucyjne, a elementy dobrze

rozwiniętej organizacji miały służyć rewolucji, która miała być celem takiej partii.

Wraz z osiągnięciem to organizacja zaczęła sama w sobie być celem partii.

Instytucje, które początkowo powołano tylko dla zapewnienia funkcjonowania maszynerii partyjnej

zyskują znaczenie większe od poziomu wydajności samej maszyny.

Koncepcja Roberta Harmela i Larsa Savasanda

Instytucjonalizacja jest dla nich w pewnym sensie tożsama ze stabilizacją partii,

w trakcie swojego rozwoju stabilizacja przechodzi bowiem trzy fazy.

- identyfikacja (w trakcie trwania tej fazy partia formułuje swój zasadniczy cel, stara się by dotarł do

publicznej świadomości, przyciąga do siebie uwagę)

- organizacja (rozwój i rutynizacja procedur wewnętrznych, budowanie swojej siły wyborczej, a także

ustanawianie i utrwalanie konsensusu pomiędzy rozmaitymi kierunkami jakie mogą się w jej wnętrzu

pojawić)

- stabilizacja (lub instytucjonalizacja) (budowa wiarygodności i reputacji partii, dalsza koordynacja

wewnętrznych procedur, rozwój stosunków z innymi partiami. Szczególnie istotne w tej fazie jest

ustalenie dobrych i wiarygodnych relacji z otoczeniem. Partia wchodzi wówczas w relacje z innymi

partiami, jest to faza dojrzałości organizacyjnej, a zarazem wyrobienia sobie wiarygodnej stabilnej

pozycji w otoczeniu)

Problemy instytucjonalizacji partii w procesach demokratycznych.

Jednym z ważniejszych czynników, oddziałujących na proces instytucjonalizacji partii w procesach

demokratyzacji w Europie Środkowej był sposób ich powstawania. Z tego punktu widzenia partie

można dzielić na 4 grupy.

- Partie historyczne – nawiązujące do ugrupowań sprzed systemu niedemokratycznego

- Partie zupełnie nowe – tworzone przez byłych opozycjonistów antykomunistycznych

lub przez osoby zaangażowane w przemiany demokratyczne

docsity.com

13 

 

- Partie wyłaniające się z organizacji o charakterze forum, ruchów społecznych działających

w okresie transformacji.

- przekształcone byłe partie komunistyczne, które powstały po rozwiązaniu poprzednich,

albo zostały tylko przekształcone.

Najmocniejsze podstawy organizacyjne i wyraźnie określoną bazę członkowską i wyborczą,

oraz oparcie materialne miały byłe partie komunistyczne. Dawało im to mocną pozycję,

chociaż społeczeństwo i inne podmioty polityczne były niechętnie do nich nastawione.

Ograniczało to ich możliwości ekspansji i poszukiwania poparcia.

Partie wywodzące się z ruchów stawały przed koniecznością wyodrębnienia się z szerokiej,

heterogenicznej struktury. Musiały wykreować swój własny, wyraźne i atrakcyjny dla wyborcy

wizerunek. Wiązało się to również z pokonywaniem oporu tych, którzy w działaniu ruchu widzieli

pozytywny obraz jedności społeczeństwa, zagrożony przez powstawanie partii.

Problemy instytucjonalizacji partii wywodzących się z ruchów społecznych:

- ruchy były z jednej strony konkurencją, z drugiej stanowiły barierę dla wyodrębnienia się nowych,

samodzielnych podmiotów.

- niejasność podziałów socjopolitycznych

- partie pozbawione były wyraźnego oblicza

- partie były tworzone głównie przez elity parlamentarne, który trudno było zmobilizować

duże poparcie w kraju, by zbudować odpowiednie struktury

- brak aktywności obywateli na łonie partii politycznych

VI. Główne rodziny partii politycznych – ewolucja ideowa.

Jedna klasyfikacja partii jest bardziej popularna od innych. Mowa tu o klasyfikacji na rodziny.

Oparta jest ona na 3 zasadniczych kryteriach:

1. Genetycznych – łączących partie o wspólnym pochodzeniu, wiążącym się z podobnymi

historycznymi okolicznościami ich powstania, czy też podobnymi interesami,

które chciały reprezentować.

2. Związkach organicznych łączących te partie ze sobą – chodzi tu albo o międzynarodowe

organizacje partyjne (międzynarodówka socjalistyczna) albo o transnarodowe formy integracji

partii – np. frakcje w Europarlamencie.

3. Podobieństwach programowych

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome