Prawo gospodarcze - Notatki - Prawo gospodarcze - Część 1, Notatki'z Prawo gospodarcze. Warsaw School of Economics
Elzbieta84
Elzbieta8425 March 2013

Prawo gospodarcze - Notatki - Prawo gospodarcze - Część 1, Notatki'z Prawo gospodarcze. Warsaw School of Economics

PDF (584.7 KB)
15 strona
557Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach wyeksponowane zostają zagadnienia z prawa gospodarczego. Część 1.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 15
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Skrypt materiałów z prawa gospodarczego Opracowanie: Paweł Grabowski

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

2

POJĘCIE PRAWA GOSPODARCZEGO

Prawo gospodarcze – odrębna dyscyplina prawnicza (wyróżniona dla celów dydaktycznych, naukowych i praktycznych) traktująca o regulacjach gospodarczych i ich stosowaniu przez przedsiębiorców i ich kontrahentów. Istnieją różne koncepcje prawa gospodarczego i dlatego jego zakres może być różny – różne są bowiem podejścia do tego, co powinno ono regulować i jakie ma spełniać funkcje. W szerokim ujęciu prawo gospodarcze to ogół norm prawnych, które regulują kwestie prowadzenia działalności gospodarczej i zasady funkcjonowania gospodarki. PRYWATNE PRAWO GOSPODARCZE

(metody cywilno-prawne) PUBLICZNE PRAWO GOSPODARCZE

(metody administracyjno-prawne) - regulacja stosunków społecznych na zasadzie równorzędności (po jednej stronie zawsze jest przedsiębiorca)

- regulacja stosunków społecznych na zasadzie podporządkowania / władztwa

- organizacja podmiotów prowadzących działalność gospodarczą - ustrój spółek - funkcjonowanie przedsiębiorców - wymiana dóbr i usług (umowy)

- bezpośrednie oddziaływanie państwa (wpływa mają także organy UE) na gospodarkę (szczególnie na podmioty prawa publicznego, chociaż nie są to organizacje publiczne), które ma na celu ochronę zasad gospodarki rynkowej - ukazanie wyjątków i odstępstw określonych przez prawo, które nie będą zakłócać funkcjonowania gospodarki

- inne regulacje prawne: - ochrona przed nieuczciwymi działaniami na rynku (przedsiębiorstw i konsumentów) - ochrona przed nieuczciwą konkurencją - ochrona przed nieuczciwymi praktykami przedsiębiorców

- warunki podejmowania i reglamentowania działalności gospodarczej

- prawo umów działalności gospodarczych (czynności handlowe) - regulacje dotyczące własności przemysłowej

- prawo działalności gospodarczej - prawo ochrony konkurencji i konsumenta - regulacje dotyczące pomocy publicznej (co stwarza zagrożenie dla konkurencji)

- przepisy o profesjonalnym obrocie zawodowym (umowy dwustronnie gospodarcze typu business to business – B2B) - przepisy dotyczące obrotu konsumenckiego (umowy jednostronnie gospodarcze typu business to consumer – B2C) ustalane dla ochrony słabszej strony, czyli konsumenta**

akty normatywne*: - prawo celne - prawo dewizowe - prawo bankowe - prawo finansowe - prawo transportowe - prawo pocztowe

* Należy podkreślić, że wymienione w tabeli akty normatywne są aktami, które mogą w danym dokumencie przybierać różne formy. Co za tym idzie, stosuje się w ich przypadku nie tylko metody administracyjno-prawne, lecz także mieszane. Brak jednoznacznego ograniczenia dotyczy także prawa papierów wartościowych oraz prawa zamówień publicznych. W wymienionych w tabeli zakresach spory gospodarcze mogą być skierowane do sądów polubownych. ** Obrót między konsumentami (consumer to consumer – C2C) leży poza zasięgiem prawa gospodarczego, regulują go bowiem przepisy kodeksu cywilnego. Trzeba też zdawać sobie sprawę, że ten sam człowiek może być zarówno konsumentem C jak i przedsiębiorcom B.

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

3

Prawo gospodarcze jako dyscyplina prawnicza o charakterze kompleksowym nie jest podstawową gałęzią w systemie prawa, gdyż posługuje się ono różnymi metodami i reguluje różne sfery działalności: - prawo konstytucyjne, - prawo administracyjne, - prawo finansowe, - prawo cywilne, - prawo pracy, - prawo rodzinne, - prawo karne, - prawo sądowe. Prawo gospodarcze wyróżnia się przede wszystkim z przyczyn dydaktycznych (np. w celu prowadzenia wykładów uniwersyteckich), ze względów naukowych oraz praktycznych (tzn. jaką funkcję pełni prawo gospodarcze). Poszczególne funkcje prawa gospodarczego to: - funkcja organizująca – określa ramy prawne prowadzenia i warunki funkcjonowania działalności gospodarczej. Normy prawa gospodarczego określają formy prawne, w jakich działalność gospodarcza może być prowadzona. Funkcja ta wyraża się w określaniu struktur gospodarczych, kompetencji kontrolnych i nadzorczych; decyduje, w jakim stopniu kodeks cywilny określa prawo gospodarcze a także porządkuje obrót gospodarczy, umowy nazwane i inne. - funkcja reglamentacyjna – prawo gospodarcze określa formy i zakres reglamentacji działalności gospodarczej, to, jakich sfer dotyczy oraz nakazy, zakazy i ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej (np. banku nie może prowadzić jedynie osoba fizyczna). - funkcja regulacyjna – wyraz unormowań prawnych, które są wprowadzane w interesie publicznym, by ingerować w takie sfery jak: poczta, transport, telekomunikacja, energetyka i inne usługi świadczone w ogólnym zakresie gospodarki (sektor publiczny). Często taka konieczność podyktowana jest członkostwem Polski w Unii Europejskiej. - funkcja rozdzielcza – rozdziela obowiązki i uprawnienia przyznawane konsumentom i przedsiębiorcom, m.in. dotacje, subwencje, podatki. - funkcja kontrolna – kontrola gospodarki i nadzoru gospodarczego (w tym finansowego). - funkcja ochronna – normy prawa gospodarczego, które mają na celu ochronę konsumenta (ochrona przed nieuczciwą konkurencją).

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

4

ŹRÓDŁA PRAWA GOSPODARCZEGO

Określenie źródło prawa jest wieloznaczne, ponieważ każde źródło może pochodzić od różnych organów w różnym trybie i zakresie obowiązywania. Za źródła prawa gospodarczego uchodzą:  działalność (gospodarcza)  materialne źródła prawa gospodarczego jak stosunki gospodarcze historia, kultura, religia  akty normatywne, które w swej treści zawierają ustalone reguły postępowania: ♦ powszechnie obowiązujące (w tym konstytucja)

Konstytucja stanowi najwyższe prawo III RP, jej przepisy regulują społeczną gospodarkę

rynkową; zapisana jest w niej zasada równości, dla gospodarki ważne są artykuły 20 i 22

konstytucji RP, konstytucja wyznacza podstawy regulacji w różnych innych ustawach,

istotny jest także artykuł 32 o równości każdej osoby wobec prawa

♦ ustawy o charakterze ogólnym: - kodeks cywilny (1964) - kodeks morski (2001) - kodeks postępowania cywilnego (1964) - ustawa o swobodzie działalności gospodarczej (2004) – tzw. konstytucja gospodarcza RP - prawo działalności gospodarczej (1999) – uchylona oprócz części dotyczącej działalności gospodarczej, ta została przedłużona do 01.07.2011 i nadal obowiązuje - ustawa o KRS (1997) – miała najdłuższe „vacatio legis” od 1997 do 2003 - prawo upadłościowe i naprawcze (2003) – ustawa zastąpiła stare rozporządzenie z 1934 r. - prawo zamówień publicznych (2004) – wielokrotnie dostosowywane do prawa UE - ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów (2007) - ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (1993) - ustawa o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (2004) - ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych (1994) - prawo własności przemysłowej (2000) ♦ ustawy o charakterze szczegółowym (zawężony przedmiot regulacji, dotyczą tylko

niektórych podmiotów gospodarczych i dziedzin): - prawo wekslowe i czekowe (1936) – prawo wekslowe zmieniono tylko raz w 2006 r. - ustawa o przedsiębiorstwach państwowych (1981) - ustawa o samorządzie załogi przedsiębiorstw państwowych (1981) - ustawa o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (1989) - prawo spółdzielcze (1982) - ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych (2000) – dostosowana do wymogów UE - ustawa o jednostkach badawczo-rozwojowych (1985) - ustawa o rzemiośle (1989) - ustawa o gospodarce komunalnej (1996) – prowadzenie dz. gosp. przez jednostki samorz.

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

5

- prawo przewozowe (1984) - prawo lotnicze (2002) - prawo pocztowe (2003) - prawo telekomunikacyjne (2004) - prawo energetyczne (1997) - ustawa o usługach turystycznych (1997)

♦ ustawy o charakterze szczegółowym regulujące działalność instytucji finansowych: - prawo bankowe (1997) - ustawa o działalności ubezpieczeniowej (2003) - ustawa o funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (1997) - ustawa o funduszach inwestycyjnych (2004) - ustawa o obrocie instrumentami finansowymi (2005) – działalność domów maklerskich - ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (2005) - ustawa o nadzorze nad rynkiem kapitałowym (2005) - ustawa o nadzorze nad rynkiem finansowym (2006)

♦ rozporządzenia (akty wykonawcze do ustaw)

♦ ratyfikowane układy:

- Konwencja o konosamentach (1924) - Konwencja Warszawska (1929) - Konwencja Montrealska (1999) - Konwencja Ateńska (1974) - CIM - Konwencja międzynarodowa o przewozie towarów kolejami (1961) - CIV - Konwencja międzynarodowa o przewozie osób i bagażu kolejami (1961) - Konwencja Wiedeńska o Umowach Międzynarodowej Sprzedaży Towarów (1980)

♦ akty prawa lokalnego (miejscowego)

Przykładami aktów normatywnych o charakterze wewnętrznym, które są źródłami prawa gospodarczego, mogą być:

 uchwały i zarządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz poszczególnych (wice)ministrów  uchwały Sejmu i Senatu

Źródła prawa gospodarczego:

 prywatnego (do prowadzenia działalności gospodarczej)  publicznego (do funkcjonowania gospodarki)

muszą być spójne i pozostawać we współzależności, zwłaszcza w prawie gospodarczym. W następstwie sprzeczności prawa polskiego z prawem obowiązującym w UE mogą pojawić się negatywne konsekwencje. Obowiązuje tutaj zasada pierwszeństwa prawa UE nad prawami państw członkowskich Unii, która weszła w życia na mocy Traktatów Rzymskich i została zapisana także w Traktacie Lizbońskim. Prawo powinno usunąć regulacje sprzeczne (np. prawo w zakresie pomocy publicznej z 2005 roku jest sprzeczne z zasadą równości – przyznanie preferencji dla wykonawców krajowych), w przeciwnym razie mogą zostać nałożone sankcje.

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

6

Źródła prawa Unii Europejskiej dzieli się na:

 pierwotne:

 traktaty założycielskie ze zmianami w traktatach akcesyjnych  ogólne zasady prawa UE (rozstrzyga tutaj Trybunał Sprawiedliwości UE)  prawa podstawowe jednostek: - wolność gospodarcza - równość gospodarcza - zasada pewności prawa - zakaz ponownego postępowania w tej samej sprawie

 pochodne / wtórne:

 rozporządzenia unijne – wydawane są przez Parlament Europejski i Komisję Europejską, pełnią taką samą rolę jak ustawy w systemie wewnętrznym państwa, choć mają moc wyższą od ustaw i obowiązują w całości bezpośrednio. Żadna ustawa w Polsce nie może działać inaczej niż w myśl ustawy UE. Przykładowe rozporządzenia unijne dotyczą niżej wymienionych kwestii:

- europejskie zgrupowanie interesów gospodarczych (pewne kwestie należy dostosować do uwarunkowań danego państwa) (1985) - statut spółki europejskiej (2001) - statut spółdzielni europejskiej (2003) - pomoc państwa dla małych i średnich przedsiębiorstw - wspólnotowy kodeks celny (2008)  dyrektywy – ukazują cel, który państwo powinno osiągnąć poprzez wydawanie

odpowiednich ustaw, wskazują formy i środki, w jaki sposób cel ma zostać osiągnięty. Harmonizacja następuje zazwyczaj w sposób pośredni poprzez wprowadzenie do ustawodawstwa. Przykładowe dyrektywy dotyczą niżej wymienionych kwestii:

- dyrektywa w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek (1990) - nowelizacja tej ustawy z 17.09.2010 - dyrektywa o jawności (1968) - dyrektywa o ochronie kapitału spółek akcyjnych (1977)  decyzje – są wydawane przez Komisję Europejską, dotyczą konkurencji między

przedsiębiorstwami państw UE, mają charakter konkretny, dotyczą ściśle określonych podmiotów gospodarczych

 zalecenia – nie mają działania wiążącego  rezolucje – soft law – wyrażają politykę wspólnotową UE  memoranda – soft law – wyrażają politykę wspólnotową UE

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

7

Cechy ustawodawstwa gospodarczego:  mnogość – duża liczba aktów normatywnych dotyczących regulacji gospodarczych, która

wzrosła po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Z tego powodu może występować brak spójności między prawami, nie można także wykluczyć istnienia luk prawnych – pewne zjawiska w życiu społecznym, które powinny być uregulowane prawnie a nie są

 niestabilność – częste zmiany w aktach, zwłaszcza w zakresie prawa podatkowego;

zmiany te są często barierą dla polskich przedsiębiorców, którzy nie są w stanie przewidzieć, jakie skutki będzie miało prowadzenie przez nich działalności gospodarczej. Rezultatem niestabilności jest też niska jakość stanowionego prawa i krótki okres „vacatio legis”

 nadmierna szczegółowość regulacji gospodarczych – przy rozszerzeniu objętości tekstów

ustaw zachodzi ryzyko, że jeśli w rzeczywistości gospodarczej zajdą jakieś nieopisane w ustawie zmiany, to będzie trudno orzec, czy można je stosować przez analogię

 kompleksowość – kompleksowy charakter ustaw sprawia, że regulują one daną kwestię w

sposób całościowy przy zastosowaniu różnych metod (np. prawo morskie i lotnicze)  przejęcie standardów unijnych – dostosowanie prawa polskiego do standardów

wspólnotowych  związanie z ustrojem politycznym i społecznym państwa Problemy z jakością prawa gospodarczego występują też w innych krajach Unii Europejskiej,

dlatego też Komisja Europejska wprowadza inicjatywy mające na celu dostosowanie

przepisów do potrzeb przedsiębiorców.

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

8

ZASADY PRAWA GOSPODARCZEGO

Zasady prawa gospodarczego – ogólne reguły postępowania o charakterze podstawowym / fundamentalnym wyrażające ogólnie akceptowane wartości. Moc prawa gospodarczego wynika z następujących aktów:  konstytucja RP (1997)  kodeks cywilny (1964)  kodeks spółek handlowych (2000)  ustawa o swobodzie działalności gospodarczej (2004)  prawo Unii Europejskiej. W Polsce każda ustawa jest równoważna innym ustawom, brak jest ustaw organicznych. Zasady prawa gospodarczego są stabilne, długotrwałe, mają nadrzędny charakter w stosunku do norm prawa gospodarczego, zmieniają się jedynie wraz ze zmianą ustroju państwa. .ajważniejsze zasady prawa gospodarczego to:  zasada wolności gospodarczej  zasada równości prawnej przedsiębiorców  zasada wolnej konkurencji  zasada ochrony własności i innych praw przedsiębiorców Zasady prawa gospodarczego spełniają następujące funkcje: wyznaczają kierunki działań ustawodawcy, wyznaczają wartości, które powinny być wprowadzane przez wydawane normy, wpływają na treść obowiązującego prawa, wpływają na wykładnię / interpretację obowiązującego prawa (sąd powołuje się na zasady prawa gospodarczego), mają znaczenie dla stosowania przez powołane do tego organy (sądy i organy administracji gospodarczej), oddziałują na samych przedsiębiorców.

 Zasada wolności gospodarczej Zasada ta jest fundamentem przedsiębiorczości oraz gospodarki rynkowej, została ujęta już w

Traktatach Rzymskich w 1957 roku a teraz zawiera się w Traktacie o funkcjonowaniu Unii

Europejskiej oraz Karcie Praw Podstawowych (Art. 16). Zasada ta znajduje też wyraz

w Art. 20 Konstytucji RP, a z Art. 22 wynika, że ograniczenie wolności działalności

gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes

publiczny. Zagadnienie to rozwija Art. 6 Ustawy o swobodzie gospodarczej: podejmowanie,

wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych

prawach, z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. Zasada wolności

gospodarczej wywodzi się od wolności człowieka. Wszystko jest dopuszczalne, ale tak, by nie

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

9

naruszać prawa obywateli i uprawnień innych podmiotów, wolność zapewnia też ochronę

przed ingerencją władzy wewnętrznej.

Publiczne prawo podmiotowe ma charakter wolnościowy i odnosi się do zaspokajania potrzeb

dokonywanych w drodze wymiany dóbr i usług. Jest to prawo o charakterze naturalnym.

Także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej daje w swoich orzeczeniach wyraz temu,

że wolność gospodarcza to jedna z zasad ogólnych prawa wspólnotowego, która od początku

tkwi w Traktacie Rzymskim. Żadne normy nie mogą być sprzeczne z prawami

podstawowymi – nie jest to jednak prawo absolutne. Jeśli jest to podyktowane ogólnym

interesem wspólnoty, to dopuszczalne są pewne ograniczenia wolności gospodarczej, lecz nie

mogą one naruszać tej zasady; na jej straży stoi Trybunał Sprawiedliwości UE a jego funkcja

przejawia się w unormowaniach dotyczących swobody przepływu towarów, pracowników,

kapitału, płatności i usług.

W Polsce pierwotna swoboda przedsiębiorczości dotyczy osób fizycznych i przejawia się w

możliwości samozatrudnienia i podejmowania działalności gospodarczej w innych państwach

członkowskich UE zgodnie z zasadami traktowania narodowego. Wtórna swoboda

przedsiębiorczości stwarza zaś spółkom możliwość rozszerzenia geograficznego działalności

przez założenie samodzielnych jednostek zależnych np. oddziałów, filii, agencji, które są

podległe organizacyjnie przedsiębiorstwu głównemu – spółka taka nie będzie miała jednak

odrębnej osobowości prawnej.

Zakres podmiotowy wolności gospodarczej: - każda osoba publiczna może z niej skorzystać (wyjątki w regulacjach szczególnych dotyczą jednostek prawnych i niepełnych jednostek prawnych, które mają przyznaną osobowość prawną), - kwestia sporna zachodzi w przypadku publicznych jednostek organizacyjnych. Mogą one działać w sferze gospodarczej, dopiero jeżeli oddzielny przepis prawa na to pozwala. Zakres przedmiotowy wolności gospodarczej: - przejawia się w swobodzie podjęcia działalności gospodarczej, - wybór przedmiotu i miejsca wykonywania działalności gospodarczej, - sposób, czas, zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej, - zatrudnianie pracowników (prawo pracy), - zbywanie produktów, towarów i usług, - zawieranie i rozwiązywanie umów gospodarczych, - zakres podejmowania decyzji inwestycyjnych, - kwestia współpracy gospodarczej z innymi przedsiębiorstwami, - kwestia zrzeszania się w określonych ramach samorządowych, - kwestia zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej.

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

10

Warto pamiętać, że Ustawa o działalności gospodarczej rządu Rakowskiego z 1988 roku

głosiła, że wszystko, co nie jest zabronione, jest dozwolone. Był to swoisty przełom

w porównaniu z prawem obowiązującym w PRL. Należy wiedzieć, że Ustawa o swobodzie

działalności gospodarczej z 2004 roku ma pewne ograniczenia, a mianowicie organ

administracji gospodarczej nie może domagać się spełnienia warunków, które nie są

określone w prawie. Ograniczenia przedmiotowego zakresu wolności gospodarczej to

reglamentacje przejawiające się w formach koncesji, licencji i działalności regulowanej. Przy

wątpliwościach z zakresu prawa gospodarczego stosuje się zasadę „in dubio pro libertate”.

 Zasada równości prawnej przedsiębiorców Zasada ta jest gwarancją równego traktowania przedsiębiorców przez prawo. Jej źródeł należy

szukać w Traktacie Rzymskim, obecnie zaś w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

oraz w Karcie Praw Podstawowych (Art. 16). Zasada ta znajduje też wyraz w ustępie 2 w Art.

32 Konstytucji RP: nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub

gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Wynika z niej zakaz uprzywilejowania pewnych

podmiotów. Stosuje się równość w prawie (proces stanowienia prawa) i wobec prawa. Zasada

ta dotyczy każdego obywatela UE, zakazana jest dyskryminacja ze względu na przynależność

państwową. W Polsce, według orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, dopuszczalne jest

pewne zróżnicowanie, jeśli zasada równości prawnej przedsiębiorców dotyczy podmiotów o

różnych cechach. W takim przypadku ważne jest racjonalne uzasadnianie zróżnicowania, nie

może być to bowiem dowolne kryterium. Stosuje się tutaj zasadę proporcjonalności – w grę

wchodzą takie czynniki jak bezpośredni interes publiczny państwa, ochrona środowiska itp.

Zakres równości prawnej przedsiębiorców: - nie ma znaczenia kwestia własności (prywatna/państwowa), - nie ma znaczenia kwestia wielkości przedsiębiorstwa, - równość w dostępie do rynku, - równość w zakresie zamówień publicznych, - równość w dostępie do pomocy publicznej, - równość w zakresie obciążeń publicznych, - równość w zakresie odpowiedzialności cywilnej i administracyjnej, - równość w zakresie ochrony środowiska i ochrony przeciwpożarowej, - równość w zakresie dostępu do sądów powszechnych, polubownych i do specjalistów.

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

11

 Zasada wolnej konkurencji Zasada wolnej konkurencji pojawiła się w Polsce dopiero w 1989 roku w związku ze

zmianami ustrojowymi. Zasadzie tej daje wyraz Art. 20 Konstytucji RP: Społeczna

gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz

solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych stanowi podstawę ustroju

gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym należy rozumieć, że w Polsce panuje

swoboda podejmowania inicjatyw dotyczących gospodarki rynkowej. Zasada ta odwołuje się

do konkurowania na rynku i równoważy się z ochroną konsumentów w ramach solidaryzmu

społecznego. Zasada wolnej konkurencji porusza także kwestię ochrony mniejszych

przedsiębiorstw przed silniejszymi graczami na rynku. Jej źródła znajdują się w Traktacie o

funkcjonowaniu Unii Europejskiej, kiedyś była zaś ona spisana w Traktacie Rzymskim.

Zasada ta zakazuje nadużywania dominującej pozycji na rynku. Odwołania do zasady wolnej

konkurencji znaleźć można także w Ustawie o swobodzie działalności gospodarczej:

Art. 7: Państwo udziela przedsiębiorcom pomocy publicznej na zasadach i w formach

określonych w odrębnych przepisach, z poszanowaniem zasad równości i konkurencji.

Art. 103: Państwo stwarza, z poszanowaniem zasad równości i konkurencji, korzystne

warunki dla funkcjonowania i rozwoju mikroprzedsiębiorców, małych i średnich

przedsiębiorców.

Mówi się o zasadzie uczciwej konkurencji, lecz tak naprawdę pojęcie uczciwości nie zostało

zdefiniowane w prawie polskim. Zakłada się, że pod uczciwą konkurencją można rozumieć

wymóg przedsiębiorcy do zachowania przyzwoitości. Zdecydowanie łatwiej jest za to

wskazać czyny nieuczciwe. Dużą rolę odgrywa tutaj Urząd Ochrony Konkurencji i

Konsumentów. Odwołania do tej zasady można też znaleźć w innych przepisach:

- Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (2007)

- zakaz zajmowania się interesami konkurencyjnymi ujęty w KSH (tzw. zakaz konkurencji)

- Ustawa o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcję

publiczną (1997).

 Zasada ochrony własności i innych praw przedsiębiorców

Zasada ta jest doktryną prywatnego prawa gospodarczego. Obejmuje ona również inne prawa

przedsiębiorców jak np. prawa majątkowe autorskie, prawa do znaków towarowych. Należy

zauważyć, że bez konstytucyjnej gwarancji nikt nie decydowałby się na prowadzenie

działalności gospodarczej. Źródłem ochrony własności jest Ustęp 1 Art. 21 Konstytucji RP:

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

12

Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia. Poza tym istnieją odrębne

przepisy, które regulują prawo własności. Występują one w kodeksie cywilnym, prawie

własności przemysłowej a także są zapisane w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

(1951). Kwestią istotną jest poszanowanie mienia każdej osoby fizycznej i prawnej oraz

ochrona firmy.

Zasady prowadzenia działalności gospodarczej

Zasady prowadzenia działalności gospodarczej są określone w rozdziale 2. Ustawy o

swobodzie działalności gospodarczej. W części wyrażają one cztery podane powyżej zasady,

przykładowo Ustęp 1 Art. 6 Ustawy o swobodzie działalności gospodarczej mówi:

Podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla

każdego (zasada wolności gospodarczej) na równych prawach

(zasada równości prawnej przedsiębiorców), z zachowaniem warunków określonych

przepisami prawa. Sformułowano tam także zasady legalności, czyli działania zgodnie z

obowiązującym prawem. Mówi o nich Art. 14 Ustawy o swobodzie działalności

gospodarczej:

1. Przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru

przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo do Ewidencji Działalności

Gospodarczej, zwanej dalej „ewidencją”. Spółka kapitałowa w organizacji może podjąć

działalność gospodarczą przed uzyskaniem wpisu do rejestru przedsiębiorców.

2. Wpisowi do ewidencji podlegają przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi. Zasady wpisu

do rejestru przedsiębiorców określają odrębne przepisy.

W rozdziale 4. Ustawy o swobodzie działalności gospodarczej poruszono kwestię koncesji

oraz regulowanej działalności gospodarczej. Osoby pracujące powinny posiadać określone

uprawnienia zawodowe. Poza tym warto podkreślić, że zgodnie z Art. 18. Ustawy o

swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca jest obowiązany spełniać określone

przepisami prawa warunki wykonywania działalności gospodarczej, w szczególności

dotyczące ochrony przed zagrożeniem życia, zdrowia ludzkiego i moralności publicznej, a

także ochrony środowiska. Również w handlu istnieją zasady, których trzeba przestrzegać.

Towar wstawiany do obrotu w Polsce musi posiadać informację w języku polskim, tak aby

możliwa była jego identyfikacja, a transakcje między przedsiębiorcami na kwotę powyżej

15 000 euro powinny być dokonywane za pośrednictwem rachunku bankowego. Artykuł 17.

Ustawy o swobodzie działalności gospodarczej mówi:

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

13

Przedsiębiorca wykonuje działalność gospodarczą na zasadach uczciwej konkurencji i

poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów.

Zasada poszanowania dobrych obyczajów jest swego rodzaju tradycją, która wywodzi się ze

starego kodeksu handlowego z 1934 roku. Jest to odesłanie do dobrych obyczajów

kupieckich. Zasada poszanowania słusznych interesów konsumentów może być bardzo

przydatna w prawie gospodarczym, gdyż jak powszechnie wiadomo interesy przedsiębiorcy i

konsumenta są sprzeczne. Sformułowania się niedookreślone, bo przedsiębiorcy trudno jest

zachować obiektywność, dlatego też sens przepisów często ujawnia się dopiero w

postępowaniu sądowym. Wtedy interesy konsumentów powinny być uwzględnione przez

przedsiębiorcę.

Co ważne, istnieje też zasada poszanowania uzasadnionych interesów przedsiębiorców przez

organy administracji publicznej w zakresie nadzoru i kontroli, o czym mówi Art. 9 Ustawy o

swobodzie działalności gospodarczej.

POJĘCIE PRZEDSIĘBIORCY, PRZEDSIĘBIORSTWA I DZIAŁAL.OŚĆI GOSPODARCZEJ

W naukach ekonomicznych działalność gospodarcza definiowana jest jako produkcja dóbr

materialnych (produkt) i niematerialnych (usługa) w celu zaspokojenia potrzeb społecznych.

W naukach o prawie działalność gospodarcza została po raz pierwszy w Polsce zdefiniowana

w okresie międzywojennym w 1927 roku w Rozporządzeniu Prezydenta o prawie

przemysłowym i wówczas była ona utożsamiana z przemysłem – działalność gospodarcza

rozumiana była jako zatrudnienie zarobkowe albo przedsiębiorstwo o charakterze samoistnym

/ zarobkowym. W okresie powojennym w Polsce panowała gospodarka planowa, nie istniało

więc ustawowe pojęcie działalności gospodarczej, jednak powstawały pewne przepisy

regulujące ową działalność:

- Ustawa o wykonywaniu i organizacja rzemiosła (1972),

- Ustawa o zasadach prowadzenia na terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej

działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i

fizyczne (1982),

- Ustawa o działalności gospodarczej (1988) ministra gospodarki Wilczka.

W świetle Ustawy o działalności gospodarczej z 1988 roku działalność gospodarcza była to

działalność wytwórcza, budowlana, handlowa i usługowa, prowadzona w celach

zarobkowych. W ustawie tej pojawiło się pojęcie podmiotu gospodarczego, który był

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

14

pierwowzorem pojęcia przedsiębiorcy. Nie wymagało się zgłoszenia do ewidencji

działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną osobiście, z której zarobek

stanowił dodatkowe źródło dochodu tej osoby (uboczne zajęcie zarobkowe).

Według Ustawy prawo działalności gospodarczej z 1999 roku działalność gospodarcza to

zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, budowlana, usługowa oraz poszukiwanie,

rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, wykonywana w sposób zorganizowany i

ciągły.

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 roku definiuje działalnością

gospodarczą jako zarobkową (w celu osiągnięcia zysków) działalność wytwórczą (działalność

w celach użytkowych), budowlaną (działalność zdefiniowana przez prawo budowlane z 1994

roku jako działalność obejmującą sprawy projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki

obiektów budowlanych), handlową (jest ujęta wyjątkowo szeroko jako kupno, sprzedaż i

pośrednictwo handlowe oraz usługi transportowe i magazynowe, które wspierają działalność

handlową), usługową (prowadzona na podstawie klasyfikacji wyrobów i usług po

rozporządzeniu Rady Ministrów z 2008 roku) oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i

wydobywanie kopalin ze złóż (działalność o bardzo wąskim zakresie uregulowana w prawie

geologicznym i górniczym z 1994 roku), a także działalność zawodową (wolne zawody są

regulowane odrębnymi ustawami, dotyczą one działalności wykonywanej osobiście przez

daną osobę posiadającą odpowiednie wykształcenie i często wiąże się to z dochowaniem

tajemnicy), wykonywaną w sposób zorganizowany (wpis do rejestru, wybór formy

organizacyjnej, stworzenie struktur zarządzania i nadzoru) i ciągły (sformułowanie

niejednoznaczne, stałość i powtarzalność jest bowiem względna, gdyż działalność

gospodarcza może być zawieszona do 24 miesięcy – wtedy nawet praca sezonowa spełnia

definicję działalności gospodarczej).

Definicji tej nie używa się w stosunku do działalności wytwórczej w rolnictwie i usług

agroturystycznych. Ponadto wszelka działalność zakazana nie może być uznana za

działalność gospodarczą. Prowadzenie działalności nielegalnej może narazić daną osobę na

odpowiedzialność karną (utrata koncesji, prawa jazdy).

Pojęcie przedsiębiorstwa występuje w prawie Unii Europejskiej, które nie zna pojęcie

przedsiębiorcy. Regulacje prawa UE skierowane są bowiem do przedsiębiorstw i państw

docsity.com

PRAWO GOSPODARCZE

15

członkowskich Unii. Wedle orzecznictwa Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

przedsiębiorstwo to każda jednostka prowadząca samodzielnie działalność gospodarczą, przy

czym nie ma znaczenia jej forma prawna ani charakter zarobkowy. Należy nadmienić, że nie

musi to być jedna osoba, lecz może to być więcej osób, a każda z nich może być utożsamiana

z więcej niż jednym przedsiębiorstwem, jeśli jest ono samodzielne i zdolne do konkurowania

na rynku. Przedsiębiorstwo w ujęciu przedmiotowym stanowi zespół zorganizowanych

składników materialnych i niematerialnych tworzących całość przeznaczoną do realizacji

działalności gospodarczej lub zawodowej. Przedsiębiorstwo w ujęciu funkcjonalnym

prowadzi wymianę towarów i usług w celach zarobkowych. Państwo też może prowadzić

działalność gospodarczą. Trzeba podkreślić, że zakłady i przedsiębiorstwa handlowe nie są

traktowane jako przedsiębiorstwa.

Jednym z najważniejszych zobowiązań w sferze stosunków gospodarczych, wynikających z

Układu Europejskiego, jest zasada traktowania narodowego. Jej istota sprowadza się do

zobowiązania, że będą wzajemnie stosowane te same kryteria, odnoszące się do zakładania i

prowadzenia przedsiębiorstwa na terytorium Polski lub jednego z krajów członkowskich Unii.

W poszczególnych państwach obowiązują różne definicje przedsiębiorstwa i przedsiębiorcy,

ale ważne jest to, że obcokrajowcy nie mogą być dyskryminowani. W świetle orzecznictwa

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zasada ta odnosi się do przedsiębiorców, którzy

są określani jako podmioty wykonujące w sposób trwały samodzielną działalność

gospodarczą o charakterze zarobkowym w innym państwie niż to, w którym jest

zarejestrowany.

W Polsce w naukach ekonomicznych przedsiębiorstwo definiuje się jako zespół osobistych,

rzeczowych lub finansowych czynników wytwórczych, które tworzą dochód narodowy.

W prawie możemy znaleźć kilka określeń przedsiębiorstwa:

- znaczenie funkcjonalne: stała działalność gospodarcza prowadzona samodzielnie w celu

zarobkowym

- znaczenie podmiotowe: podstawowe prawa i obowiązki, które wiążą się z celami

zarobkowymi

- element nazwy tego podmiotu

- znaczenie przedmiotowe (prawo cywilne): zorganizowany zespół składników

niematerialnych i materialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej.

Obejmuje ono w szczególności tajemnice przedsiębiorstwa jako element niematerialny; jest

prowadzone przez przedsiębiorcę.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome