Prawo finansowe - Notatki - Politologia - Część 2, Notatki'z Politologia
Moniczka
Moniczka12 June 2013

Prawo finansowe - Notatki - Politologia - Część 2, Notatki'z Politologia

PDF (1.2 MB)
42 strony
409Liczba odwiedzin
Opis
Politologia: notatki z zakresu politologii przedstawiające prawo finansowe. Część 2.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 42
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

43

- choroby trwale uniemożliwiającej sprawowanie funkcji, - skazania wyrokiem sądowym za przestępstwo, - jeśli nie zawiesi działalności w partii politycznej lub związku zawodowym, Funkcje: a) ustala corocznie założenia polityki pieniężnej i przedkłada je do wiadomości Sejmowi równocześnie z przedłożeniem przez RM projektu ustawy budżetowej, b) składa Sejmowi sprawozdania z wykonania założeń polityki pieniężnej w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego, c) kierując się ustalonymi przez siebie założeniami, RPP w szczególności: - ustala wysokość stóp procentowych NBP, - ustala zasady i stopy rezerwy obowiązkowej banków, - określa górne granice zobowiązań wynikających z zaciągania przez NBP pożyczek i kredytów w zagranicznych instytucjach bankowych i finansowych, - zatwierdza plan finansowy NBP oraz sprawozdanie z działalności NBP, - przyjmuje roczne sprawozdanie finansowe NBP, - ustala zasady operacji otwartego rynku, d) w razie zagrożenia realizacji polityki pieniężnej Rada może w drodze uchwały wprowadzić: - ograniczenie wielkości środków pieniężnych, oddawanych przez banki do dyspozycji kredytobiorców i pożyczkobiorców, - obowiązek utrzymania nieoprocentowanego depozytu w NBP od zagranicznych środków wykorzystanych przez banki i krajowych przedsiębiorców, RPP podejmuje uchwały większością głosów, w obecności co najmniej 5 członków, w tym przewodniczącego. Powinna obradować przynajmniej raz w miesiącu. 3) ZARZĄD NBP- składa się z Prezesa NBP jako przewodniczącego, 6-8 członków, w tym 2 viceprezesów, powoływanych przez Prezydenta na wniosek Prezesa NBP, - realizuje uchwały RPP, - podejmuje uchwały w sprawach niezastrzeżonych dla innych organów NBP, - podejmowanie uchwał w sprawie udzielenia bankom upoważnień do wykonywani czynności obrotu dewizowego, - realizowanie zadań z zakresu polityki kursowej, - okresowa ocena obiegu pieniężnego i rozliczeń pieniężnych oraz obrotu dewizowego - nadzorowanie operacji otwartego rynku, - ocena funkcjonowania systemu bankowego, - uchwalenie planu działalności i planu finansowego NBP, - uchwalanie prowizji i opłat bankowych stosowanych przez NBP oraz ustalanie ich wysokości, - określenie zasad gospodarowania funduszami NBP, - określenie zasad organizacji i podziału zadań w NBP, - określenie zasad polityki kadrowej i płacowej w NBP, - uchwalenie rocznego sprawozdania z działalności w NBP, - sporządzenie bilansu NBP oraz rachunków zysków i strat, - opracowywani bilansów obrotów płatniczych państwa z zagranicą, - przygotowywanie i rozpatrywanie projektów uchwał i materiałów kierowanych do Rady. NADZÓR BANKOWY- 1. sprawowany przez Komisję Nadzoru Bankowego Wyjątek: dopuszczalne jest powierzenie niektórych czynności nadzoru bankowego podmiotom innym. 2. zakres podmiotowy - podlegają mu: a. banki b. oddziały i przedstawicielstwa banków zagranicznych. Nie wyklucza to ustanowienia nadzoru nad instytucjami parabankowymi, ale nie należy to już do KNB. 3. jego celem jest: a. bezpieczeństwo środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych b. zgodność działalności banków z

docsity.com

44

- prawem bankowym, - statutem oraz - decyzją o wydaniu zezwolenia na utworzenie banku. 4. jego przedmiotem jest działalność banków. A nie tworzenie banków lub zakończenie ich działalności. Czynności podejmowane w ramach nadzoru bankowego- w szczególności a. badanie wypłacalności, płynności płatniczej i wyników ekonomicznych osiąganych przez banki, b. badanie zgodności udzielonych kredytów, pożyczek pieniężnych, gwarancji bankowych i poręczeń z obowiązującymi w tym zakresie przepisami c. badanie zabezpieczenia i terminowości spłaty kredytów i pożyczek pieniężnych d. badanie stosowanego oprocentowania kredytów i pożyczek oraz środków zgromadzonych na rachunkach bankowych jednostek zależnych lub stowarzyszonych z bankami e. dokonywanie oceny sytuacji finansowej banku. Komisja Nadzoru Bankowego nie jest organem NBP - skład reprezentowany jest przez różne instytucje, nie zawsze zresztą związane merytorycznie ze sferą budżetowości: 1. Prezes NBP ( z mocy prawa przewodniczący Komisji ) 2. Minister Finansów lub delegowany przez niego sekretarz bądź podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów jako zastępca Przewodniczącego Komisji 3. przedstawiciel Prezydenta RP 4. Prezes Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego 5. Przewodniczący Komisji Papierów Wartościowych i Giełd 6. przedstawiciel Ministra Finansów 7. Generalny Inspektor Nadzoru Bankowego. 8. z głosem doradczym- przedstawiciel Związku Banku Polskich. Instrumenty nadzoru 1. faktyczne - dzięki nim możliwe jest zbadanie i ocena działalności banków ( tych KNB nie dokonuje ) - należą do pracowników Generalnego Inspektoratu Nadzoru Bankowego - biegli rewidenci 2. prawne polegające na podejmowaniu decyzji o zastosowaniu środków nadzoru bankowego I. prewencyjne a. zalecenia - pod adresem nadzorowanego banku- mogą dotyczyć: - podjęcia środków koniecznych do przywrócenia płynności płatniczej lub osiągnięcia i przestrzegania norm ostrożnościowych, - zwiększenia funduszy własnych, - zaniechania określonych form reklamy b. nakazy - wstrzymanie do czasu przywrócenia płynności płatniczej lub osiągnięcia norm ostrożnościowych - wypłat z zysku lub - tworzenia nowych jednostek organizacyjnych II. następcze - wchodzą w grę dopiero po stwierdzeniu, że bank nie realizuje zadań organu nadzoru lub działalność banku jest prowadzona z naruszeniem prawa lub statutu albo stwarza zagrożenie dla interesów posiadaczy rachunków bankowych. a. ukaranie członków zarządu karami pieniężnymi b. inne środki nadzorcze - wystąpienie do właściwego organu banku z wnioskiem o odwołanie prezesa/viceprezesa lub innego członka zarządu banku bezpośrednio odpowiedzialnego za stwierdzone nieprawidłowości, - zawieszenie w czynnościach członków zarządu do czasu podjęcia uchwały w sprawie wniosku o ich odwołanie przez radę nadzorczą na najbliższym posiedzeniu, a także w przypadku przedstawienia członkowi zarządu zarzutów w postępowaniu karnym lub karnym skarbowym bądź spowodowania przez niego znacznych strat majątkowych banku, - ograniczenie działalności banku, - uchylenie zezwolenia na utworzenie banku i podjęcie decyzji o likwidacji banku.

docsity.com

45

Decyzje o zastosowaniu środków nadzoru mają charakter decyzji administracyjnych a. podlegają zaskarżeniu do NSA z powodu ich niezgodności z prawem b. na adresacie decyzji spoczywa obowiązek ich wykonania, natomiast skutki niewykonania określone są w prawie bankowym ( nie ma powodu sięgać do upe ) c. na organie nadzoru spoczywa odpowiedzialność odszkodowawcza ( Art. 4171 kc ).

PRAWO DANINOWE

ŚRODKI PUBLICZNE ( Art. 5 ust. 1 ufp ) - wszystkie rodzaje przychodów i dochodów gromadzonych w budżetach lub na funduszach celowych i przeznaczonych potem na ( Art. 6 ust. 1 ufp ) a.wydatki publiczne b. rozchody publiczne, w tym na rozchody budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego . 1. dochody publiczne ( Art. 5 ust. 2 ufp ) zob. niż. ) 2. środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej a. środki przeznaczone na realizację programów przedakcesyjnych b. środki pochodzące z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności c. środki Europejskiego Funduszy Orientacji i Gwarancji Rolnych "Sekcja Gwarancji" d. inne środki. 3. środki pochodzące ze źródeł zagranicznych, niepodlegające zwrotowi, inne niż wymienione ww. ( np. pomoc ze Szwajcarii, Australii ) 4. przychody budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych pochodzące: a. ze sprzedaży papierów wartościowych b. z innych operacji finansowych c. z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa/jednostek samorządu terytorialnego d. ze spłat pożyczek udzielonych ze środków publicznych e. z otrzymanych pożyczek i kredytów 5. przychody jednostek sektora finansów publicznych, pochodzące z a. prowadzonej przez nie działalności oraz b. innych źródeł. Definicja doktrynalna 1. jest to mienie wyrażone w pieniądzu- finansowa część majątku państwa/jst 2. pochodząca wyłącznie ze źródeł określonych w ustawie ( Art. 21 K. ) 3. przeznaczona na realizację funkcji publicznych- nie służy do wzbogacenia państwa jako podmiotu prawa lecz na rozdysponowanie na zadania publiczne. DOCHODY PUBLICZNE I. definicja legalna ( Art. 5 ust. 2 ufp ): 1. daniny publiczne: a. określone świadczenia - podatki - składki - opłaty Jest to nowość - w poprzedniej ustawie opłaty nie były daninami. - inne świadczenia b. świadczenia te mają charakter pieniężny c. beneficjentem tych świadczeń jest: - państwo - jednostki samorządu terytorialnego - fundusze celowe - inne jednostki sektora finansów publicznych d. obowiązek ich ponoszenia wynika z odrębnych ustaw ( innych niż ustawa budżetowa ). 2. inne dochody należne na podstawie odrębnych ustaw: - budżetowi państwa,

docsity.com

46

- jednostkom samorządu terytorialnego - innym jednostkom sektora finansów publicznych 3. wpływy ze sprzedaży wyrobów i usług świadczonych przez jednostki sektora finansów publicznych 4. dochody z mienia jednostek sektora finansów publicznych, do których zalicza się w szczególności: a. wpływy z umowy - najmu - dzierżawy - innych umów o podobnych charakterze Np. leasing, franchising. b. odsetki od środków na rachunkach bankowych c. odsetki od udzielonych pożyczek i od posiadanych papierów wartościowych d. dywidendy z tytułu posiadanych praw majątkowych 5. spadki/zapisy/darowizny w postaci pieniężnej na rzecz jednostek sektora finansów publicznych 6. odszkodowania należne jednostkom sektora finansów publicznych 7. kwoty uzyskane przez jednostki sektora finansów publicznych z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji 8. dochody ze sprzedaży majątku/rzeczy/praw, o ile nie stanowią przychodów z tytułu umów najmu/dzierżawy/o podobnym charakterze/dywidend. 9. inne dochody należne jednostkom sektora finansów publicznych określone w - odrębnych przepisach - umowach międzynarodowych. II. definicja doktrynalnaa. SENSU LARGO - obowiązek świadczenia pieniężnego na rzecz podmiotu publicznoprawnego, nakładany zgodnie z normą prawa publicznegob. SENSU STRICTO - obowiązek świadczenia pieniężnego nałożony normą prawa publicznego, który musi służyć funkcjom fiskalnym, przynajmniej w sposób uboczny. Definicja jest zbyt wąska, bo nie obejmuje takich świadczeń, które nie służą celom fiskalnym, a jedynie mają za zadanie np. ograniczyć dostępność pewnych usług administracyjnych ( np. koszty sądowe ).

PRAWO PODATKOWE PRAWO PODATKOWE ( Art. 3 ust. 2 -definicja legalna - zbyt wąska )- obejmuje 1. ogólne zasady prawa międzynarodowego ( Art. 9 K. - Art. 35 MTS ) - zwyczaj międzynarodowy - ogólne zasady prawa uznane przez narody cywilizowane 2. acquis communaitaire ( ← ETS - Van Genden Loss ) 3. Konstytucja RP - Art. 84 - Art. 217 4. ratyfikowane umowy międzynarodowe ( Art. 91, Art. 35 MTS ) a. o unikaniu podwójnego opodatkowania Ratio legis - zmierzanie do tego, aby sytuacja podatników jednego państwa, prowadzących działalność handlową, przemysłową albo finansową w innym państwie, była przejrzysta, jednolita i zagwarantowana poprzez stosowanie przez wszystkie państwa wspólnych rozwiązań dla identycznych przypadków w zakresie podwójnego opodatkowania. Np. A ma miejsce zamieszkania w Polsce, a prowadzi sklep w Niemczech. A płaci podatek w państwie, gdzie znajduje się jego źródło dochodu ( sklep ) w więc w Niemczech, a Polska musi mu przyznać odpowiednie zwolnienie od podatku ( wyłącznie lub zaliczenie ). ETS- ekstensywne stosowanie przepisów umów o unikaniu podwójnego opodatkowania wobec członków Wspólnoty. Jeśli w umowie przyznano określonemu państwu/jego obywatelom ( np. Francji ) pewne przywileje podatkowe, to takie przywileje powinny być także stosowane wobec ( obywateli ) innych państw członkowskich ( ← zasada niedyskryminacji podatkowej ).

docsity.com

47

b. inne dotyczące problematyki podatkowej. 5. przepisy ustaw podatkowych- ustawy dotyczące ( definicja legalna - Art. 3 ust. 1 ) a. o następującym zakresie przedmiotowym - dotyczące - podatków, - opłat - niepodatkowych należności budżetowych b. spełniające określone wymogi materialne ( ← Art. 217 K. ) - określają - podmiot opodatkowania, - przedmiot opodatkowania, - powstanie obowiązku podatkowego, - podstawę opodatkowania, - stawki podatkowe c. lub regulujące prawa i obowiązki: - organów podatkowych, - podatników, - płatników, - inkasentów, - ich następców prawnych - osób trzecich. Wykładnie celowościowa - "lub" , a nie "oraz" - w innym wypadku op nie byłaby ustawą podatkową, bo przecież nie reguluje podmiotu, przedmiotu opodatkowania itd. 6. przepisy wydanych na ich podstawie aktów wykonawczych ( najczęściej rozporządzenia Ministra Finansów 7. uchwały organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie określonym w ustawie ( ← Art. 168 K. ). Systematyka prawa podatkowego A. CZĘŚĆ OGÓLNA - przepisy, które stosuje się do wszystkich lub do większości podatków I. ogólne zasady prawa międzynarodowego II. ogólne zasady podatkowe acquis communaitaire III. Konstytucja RP IV. ustawa z 29.08.1997- ORDYNACJA PODATKOWA V. akty wykonawcze wydane na podstawie Ordynacji Podatkowej - nie jest samoistną podstawą nakładania/powstania/wygaśnięcia jakiejkolwiek daniny publicznej. Każda decyzja podatkowa o charakterze materialno- prawnym musi mieć za podstawę przepis(y) materialnej ustawy podatkowej + przepis op. Szeroko rozumiana część ogólna prawa podatkowego obejmuje 1. ZASADY PODATKOWE- postulaty nauki, określające warunki, jakim powinien odpowiadać poprawnie zbudowany system podatkowy i poszczególne podatki ( wyróżnione przez A. Wagnera ): a. zasady polityki finansowej - zasada wydajności - zasada elastyczności b. zasady gospodarcze - ochrona majątku i kapitału jako źródeł podatku ) c. zasady sprawiedliwości podatkowej ( ← zasada równości )( ostatnio najważniejsza ) - sprawiedliwość pozioma- nakładanie takiego samego obciążenia podatkowego na podmioty znajdującego się w takiej samej sytuacji ( mające taką samą zdolność płatniczą ). - sprawiedliwość pionowa - różne traktowanie pod względem podatkowych podmiotów znajdujących się w różnych sytuacjach ( mających różną zdolność płatniczą ). Realizowana jest przez

docsity.com

48

- powszechność opodatkowania - sensu largo - ciążący na każdym obowiązek ponoszenia ciężarów publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie ( Art. 84 K. ) - odnosi się do podatków w ogólności. - sensu stricto - odnosi się do danego podatku i oceniane jest ze względu na: - rodzaj podatku - aspekt podmiotowy - aspekt przedmiotowy Np. podatek dochodowy od osób fizycznych jest wówczas powszechny, gdy wszystkie osoby fizyczne ( aspekt podmiotowy ) będą uiszczały ten podatek od wszystkich swoich dochodów ( aspekt przedmiotowy ). - równość opodatkowania ( równomierność ) - obywatele każdego państwa powinni partycypować w utrzymaniu rządu proporcjonalnie do ich możliwości, czyli do zdolności płatniczej. Każdy podatek, który obciąża jeden dochód, a pomija inny, jest rozłożony nierównomiernie Wyjątek: nierówność podatku ( w podatkach pośrednich ). d. zasady zarządzania podatkami - zasada pewności- podatek, jaki obowiązana jest płacić każda jednostka, musi być ściśle określony, a nie dowolny. Termin płatności, sposób zapłaty, suma, powinno być wyraźnie określone, jasne dla podatników, a także dla każdej innej osoby. - zasada dogodności każdy podatek powinien być ściągany w takim czasie i w taki sposób, aby podatnikowi było jak najdogodniej go zapłacić. Np. podatki konsumpcyjne są płacone w sposób najbardziej dogodny dla konsumenta- w momencie dokonywania zakupu. Podatek od dochodu- w momencie jego uzyskiwania. - zasada taniości- uzyskiwanie wpływów podatkowych przy minimalnych kosztach wymiany i poboru podatków. Zarówno dla państwa jak i podatników. 2. ZAGADNIENIA, BĘDĄCE PRZEDMIOTEM REGULCJI op ( Art. 1 ). a. PRAWO MATERIALNE - ZOBOWIĄZANIA PODATKOWE ( Dział III, Art. 21- 81, 87- 119 ) Poprzednio ← ustawa z 1980 o zobowiązaniach podatkowych. - POWSTAWANIE ( Rozdział 1- Art. 21 - 25, część rozdziału 8, Art. 68- 69 ) - WYGAŚNIĘCIE ( Rozdział 4 - 7a ( Art. 47 - 67e, część rozdziału 8, Art. 70 - 71 ). - ZABEZPIECZENIE WYKONANIA - RZECZOWE ( Rozdział 3, Art. 33- 46 ) - OSOBISTE ( Rozdział 2, Art. 26 - 32, Rozdział 13- 15- Art. 91- 119 ) b. PRAWO PROCEDURALNE - POSTĘPOWANIE PODATKOWE sensu largo - POSTEPOWANIE PODATKOWE SENSU STRICTO ( Dział IV, Art. 120- 271 ). Poprzednio ← kpa. Pamiętać należy, że ustawy szczególnego prawa podatkowego zawierają wiele unormowań szczegółowych o charakterze proceduralnym. Stosuje się przepisy kpa dotyczące: - udziału prokuratora ( Dział IV ) - skargi i wnioski ( Dział VIII ) - INFORMACJE PODATKOWE ( wewnątrz Działu III, Art. 82 - 86 ) Poprzednio ← ustawa z 1980 o zobowiązaniach podatkowych ( Art. 34 - 36 ). - KONTROLA PODATKOWA - WSTĘPNA ( CZYNNOŚCI SPRAWDZAJĄCE - Dział V, Art. 272- 280 ) Jest to nowa instytucja, nie ma odpowiednika we wcześniejszych regulacjach prawnych. - WŁAŚCIWA ( Dział VI, Art. 281- 292 ) - SZCZEGÓLNA ( SKARBOWA ) - ustawa z 1991 o kontroli skarbowej -TAJEMNICA SKARBOWA ( Dział VII, Art. 293- 305 ). Poprzednio ← ustawa o zobowiązaniach podatkowych.

docsity.com

49

Dokonałem tu próby usystematyzowanie przepisów Ordynacji- ma to znaczenie z punktu widzenia wykładni systemowej. Skąd wynikają takie niedociągnięcia w systematyce, którą nadał op ustawodawca? Prawdopodobnie ze względów historycznych - w takim zakresie, w jakim było to możliwe, postępowanie podatkowe było uregulowane w kpa jako zwykłe postępowanie administracyjne, a specyficzne proceduralne instytucje uregulowano razem z instytucjami prawa materialnego w ustawie o zobowiązaniach podatkowych. Gdy uchwalono op, to podtrzymano stare nawyki. B. CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA - przepisy, które stosuje się tylko do niektórych, ściśle określonych podatków. Szczególna, a nie szczegółowa. Obciążenia podatkiem/inną daniną publiczną może nastąpić tylko w drodze ustawy ( ← nullum tributum sine lege )! tak jak jest cześć szczególna kodeksu karnego ( ← nullum crimen sine lege ), a np. część szczegółowa prawa zobowiązań ( bo jest zasada swobody umów i ich katalog jest otwarty ). - ustawa z 28.07.1983 o podatku od spadków i darowizn, - ustawa z 15.11.1984 o podatku rolnym, - ustawa z 12.01.1991 o podatkach i opłatach lokalnych, - ustawa z 26.07.1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych - ustawa z 28.09.1991 o lasach - ustawa z 15.02.1992 o podatku dochodowym od osób prawnych - ustawa z 29.07.1992 o grach losowych, zakładach wzajemnych i grach na automatach - ustawa z 08.01.1993 o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym - ustawa z 20.11.1998 o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - ustawa z 09.09.2000 o podatku od czynności cywilnoprawnych ZAKRES STOSOWANIA PRZEPISÓW ORDYNACJI PODATKOWEJ ( Art. 2 ) I. NALEŻNOŚCI BUDŻETOWE, DO KTÓRYCH USTALANIA LUB OKREŚLANIA UPRAWNIONE SĄ ORGNY PODATKOWE 1. PODATKI w rozumieniu Art. 6 ( zob. niż. ) 2. OPŁATY - danina publiczno - prawna, posiadająca te same cechy co podatek, różniąca się jednak od tego ostatniego a. cechą odpłatności, Natomiast użycie pojęcia ekwiwalentności opłaty jest błędne- jeśli opłata bowiem byłaby ustalona zbyt wysoko i przekraczałaby koszt świadczenia publicznego, to w tej części stawałaby się podatkiem. b. może być związana z: - czynnościami urzędowymi organów administracji - wniesienie opłaty uruchamia tu działanie organu władzy publicznej. - korzystaniem z urządzeń utrzymywanych w interesie publicznym ( np. opłata użytkowania ). Decyduje nie nazwa, lecz treść, ekonomiczne cechy daniny publicznej. Np. opłata targowa zawiera w sobie typowe cechy podatku. Na szczęście z powodu rozciągnięcia zakresu pojęcia podatku również na opłatę ( Art. 3 pkt 3 ) nie ma to większego znaczenia z punktu widzenia op. - SKARBOWA ( ← ustawa z 2000 o opłacie skarbowej ) Opłata skarbowa, w takim zakresie, w jakim dotyczyła czynności cywilnoprawnych, została zastąpiona podatkiem od czynności cywilnoprawnych. - OPŁATY, O KTÓRYCH MOWA W PRZEPISACH O PODATKACH I OPŁATACH LOKALNYCH (← ustawa z 1991 o podatkach i opłatach lokalnych ) - OPŁATA TARGOWA, - OPŁATA MIEJSCOWA ( kiedyś klimatyzacyjna ) - OPŁATA ADMINISTRACYJNA. - PROLONGACYJNA - PASZPORTOWA/KONSULARNA - ZWIĄZANA Z OCHRONĄ ŚRODOWISKA - CERTYFIKACYJNA - ZA CZYNNOŚCI ORGANÓW W ZAKRESIE MIAR I WAG

docsity.com

50

- SĄDOWA ? ( ← ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 2004 ) Koszty sądowe - obejmują: ( Art. 2 uks ) a. opłaty sądowe b. zwrot wydatków Istnieją tu dwa poglądy a. jedni - jest to danina publiczna, a tym samym stosuje się do niej przepisy op. - do uruchomienia działania organu władzy publicznej ( sądu ) konieczne jest wniesienie opłaty sądowej - Zasada: Art. 5 uks - do uiszczenia kosztów sądowych obowiązana jest strona, która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie. Wyjątek: gdy ustawa stanowi inaczej. Sankcja - Art. 16 uks - sąd nie podejmuje żadnych czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. - opłata ta stanowi należność Skarbu Państwa - nie stanowią dochodów władzy sądowniczej. b. drudzy- nie są to daniny publiczne ( choć niewątpliwie są to świadczenia publiczno- prawne ) - a tym samym nie stosuje się do niej przepisów op. - występuje miarkowanie wysokości opłat ( co jest nieznane przy daninach publicznych ), - wysokość opłaty wynika nie tylko z aktu normatywnego, ale także z orzeczenia sądu, - pełnią funkcję zaporową- mają zapobiegać pieniactwu procesowemu, nie mogą pełnić funkcji fiskalnej, bo to wynika z prawa do sądu- uzależniałoby to prawo do sądu od możliwości ekonomicznych strony ). ← zależy od tego, jaką przyjęliśmy definicję daniny publicznej ( zob. wyż. ) - jeśli sensu largo - to opłata sądową jest daniną publiczną - jeśli sensu stricto - to opłata sądowa nie jest daniną publiczną ( ← bo nie służy funkcjom fiskalnym, tylko zaporowym ). - EGZEKUCYJNA. 3. NIEPODATKOWE NALEŻNOŚCI BUDŻETOWE ( Art. 3 pkt 8 )a. należności, których beneficjentem jest - PAŃSTWO ( stanowią dochód budżetu państwa ) Np. wpłaty z zysku 1- osobowych spółek Skarbu Państwa. Nie są to dochody funduszy celowych. - JEDNOSTKA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO ( stanowią dochód jednostki samorządu terytorialnego )b. wynikające ze stosunków publiczno- prawnych - takich stosunków społecznych, w których występuje podmiot publiczny, mający w granicach ściśle określonych przez prawo- z reguły uprzywilejowaną pozycję. Nie są to kary pieniężne, mandaty, grzywny, bo wynikają z czynów niedozwolonych, a nie ze stosunków publiczno- prawnych. c. niebedące - podatkami - opłatami. - cłami ( normowane są przepisami Kodeksu Celnego ). II. NALEŻNOŚCI BUDŻETOWE, DO KTÓRYCH USTALANIA LUB OKREŚLANIA UPRAWNIONE SĄ INNE ORGANY NIŻ ORGANY PODATKOWE a. odrębne przepisy nie stanowią inaczej b. są to należności budżetu państwa ( a nie jednostek samorządu terytorialnego ) c. stosuje się tylko przepisy Działu III ( "zobowiązania podatkowe ) - w całości Np. opłata eksploatacyjna ( w prawie górniczym i geologicznym ), - w części Składki na ZUS. Organom tym przysługują uprawnienia organów podatkowych.

docsity.com

51

III. INNE SPRAWY Z ZAKRESU PRAWA PODATKOWEGO, o ile należą do właściwości organów podatkowych - wszystkie sprawy, dla których materialno - prawna podstawa rozstrzygnięcia zawarta jest w przepisach prawa podatkowego i to zarówno w Ordynacji, jak i poza nią. Przesłanki negatywne ( Art. 2 §4 )- nie stosuje się do: I. ŚWIADCZEŃ PIENIĘŻNYCH WYNIKAJĄCYCH ZE STOSUNKÓW CYWILNOPRAWNYCH - stosunku uregulowane przepisami kc bądź innych aktów normatywnych, należących do działu prawa cywilnego, - charakteryzujące się równorzędnością podmiotów w nich uczestniczących. - tymczasem stosunku prawno- podatkowe oparte są na zasadzie podporządkowania. II. OPŁAT ZA USŁUGI, DO KTÓRYCH STOSUJE SIĘ PRZEPISY O CENACH ( ← ustawa z 1982 o cenach ). - opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska naturalnego, - opłaty za usługi zakładów publicznych.

ZOBOWIĄZANIE PODATKOWEOBOWIĄZEK PODATKOWY ( Art. 4 ) 1. nieskonkretyzowana powinność 2. powinność ta wynika z ustaw podatkowych 3. przedmiotem powinności jest przymusowe świadczenie pieniężne 4. o charakterze obiektywnym - powstaje ex lege w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawach podatkowych, niezależnie od woli adresata ( ZDARZENIA PRAWNO- PODATKOWEGO ). 5. o charakterze osobistym - podatnik nie może się od niego uwolnić poprzez zawarcie umowy z osobą trzecią, umowa taka jest bezskuteczna w stosunku do państwa/jednostki samorządu terytorialnego. Dwie koncepcje 1. abstrakcyjny obowiązek podatkowy - jest wyrażony w normie podatkowo - prawnej określającej podatkowo- prawny stan faktyczny i jego konsekwencje ( są to więc reguły rządzące opodatkowaniem ) 2. zindywidualizowany i skonkretyzowany obowiązek podatkowy - powstaje wówczas, gdy konkretny podmiot spełni przewidziane przez ustawę podatkową warunki ( przesłanki ), od których zależy odpowiedzialność. Gdy dany podmiot zachowa się w sposób przewidziany w ustawie o danym podatku, to następuje wstąpienie w pole obowiązku podatkowego - powstaje jeszcze nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego. Np. ktoś otrzymał darowiznę czy też odziedziczył spadek - wstępuje w pole obowiązku podatkowego, ponieważ: a. zaszło określone zdarzenie ( otrzymanie darowizny, dziedziczenie ) b. zdarzenie to jest dla prawa podatkowego relewantne ( przewidziane jest przez ustawę podatkową ) - jest zdarzeniem prawno - podatkowym. Skutkiem powstania obowiązku podatkowego może być a. powstanie zobowiązania podatkowego ( następny etap - zob. niż. ) b. zobowiązanie podatkowe nie musi jednak powstać. Np. kwota przedmiotu darowizny jest wolna od opodatkowania. ZOBOWIĄZANIE PODATKOWE ( Art. 5 )- jest to stosunek zobowiązaniowy wynikający z obowiązku podatkowego. a. może powstać równocześnie z powstaniem obowiązku podatkowego - np. w podatku od towarów i usług ( ZAMKNIĘY STAN FAKTYCZNY ) b. może powstać dopiero po powstaniu obowiązku podatkowego ( OTWARTY STAN FAKTYCZNY ) c. nigdy nie może natomiast powstać przed powstaniem obowiązku podatkowego- obowiązek podatkowy jest normatywnym poprzednikiem zobowiązania podatkwego. Jak w każdym stosunku zobowiązaniowym wyróżniamy 3 elementy 1. podmioty - jest to:

docsity.com

52

a. dłużnik podatkowy b. wierzyciel podatkowy- związek publicznoprawny - Skarb Państwa - województwo - powiat - gmina 2. przedmiot - świadczenie- zachowanie się dłużnika podatkowego polegające nazapłacie podatku ( w znaczeniu określonym w Art. 3 pkt 3 ) w określonym w przepisach prawa podatkowego a. wysokości - wynika: - z obliczenia: - organu podatkowego, - podatnika, - płatnika - z aktu prawnego ( jeśli stanowi on wprost o kwocie należnego podatku ) b. terminie ( Rozdział 4, Art. 46- 50 ) c. miejscu - kasa organu podatkowego lub - jego rachunek bankowy. Są to elementy obowiązku podatkowego, które podlegają konkretyzacji wobec określonego podmiotu tego obowiązku, który staje się dłużnikiem w zobowiązaniu podatkowym. 3. treść a. obowiązki dłużnika b. obowiązku wierzyciela. Essentialia negotii zobowiązania podatkowego to 1. podmioty 2. wysokość podatku ) 3. termin zapłaty podatku 4. miejsce zapłaty podatku

PODMIOTY ZOBOWIĄZANIA PODATKOWEGO I. WIERZYCIEL PODATKOWY - a. związek publiczno - prawny i. państwo ( Skarb Państwa ) W zasadzie państwo - Skarb Państwa to termin na potrzeby prawa prywatnego, a nie publicznego. ii. województwo ( ← ustawa z 1998 o samorządzie województwa )- jednostka samorządu terytorialnego oraz regionalna wspólnota samorządowa, a jednocześnie największa jednostka zasadniczego podziału terytorialnego kraju w celu wykonywania administracji publicznej/ iii. powiat ( ← ustawa z 1998 o samorządzie powiatowym )- lokalna wspólnota samorządowa oraz odpowiednie terytorium. iv. gmina ( ustawa z 1990 o samorządzie gminnym )- wspólnota samorządowa, którą tworzą z mocy prawa mieszkańcy określonej jednostki terytorialnej. W obecnym stanie prawnym powiat i województwo nie pobierają żadnych podatków! b. reprezentowany przez odpowiedni organ. Organy podatkowe nie są stroną zobowiązania podatkowego !. Stroną jest związek publiczno - prawny! ORGANY PODATKOWE 1. działają w imieniu państwa 2. działają na odpowiedzialność państwa 3. działają na rachunek państwa- na zlecenie publiczno- prawne.

docsity.com

53

Klasyfikacja 1. organy I instancji a. państwowe - naczelnik urzędu skarbowego ( Art. 13 §1 pkt 1 ) - naczelnik urzędu celnego ( Art. 13 §1 pkt 1 ) - dyrektor izby skarbowej ( Art. 13 §1 pkt 2 b)- na podstawie odrębnych przepisów - dyrektor izby celnej ( Art. 13 §1 pkt 2 b )- na podstawie odrębnych przepisów - minister właściwy ds. finansów publicznych - z urzędu - w sprawach dotyczących ( Art. 13 §2 pkt 1 ) - stwierdzenia nieważności decyzji, - wznowienia postępowania, - zmiany decyzji, - uchylenia decyzji, - stwierdzenia jej wygaśnięcia - w sprawach porozumień dotyczących ustalenia cen transakcyjnych CENA TRANSAKCYJNA ( Art. 3 pkt 10 ) - - cena przedmiotu transakcji - transakcja ta zawierana jest pomiędzy podmiotami powiązanymi w rozumieniu przepisów prawa podatkowego dotyczących: - podatku dochodowego od osób fizycznych, - podatku dochodowego od osób prawnych, - podatku od towarów i usług. - w sprawach interpretacji postanowień - umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, - innych ratyfikowanych umów międzynarodowych dotyczących problematyki podatkowej - w sprawach informacji przekazywanych przez banki i spółdzielcze kasy oszczędnościowo - kredytowe o założonych i zlikwidowanych rachunkach bankowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. b. samorządowe ( Art. 13 §1 pkt 1 ) - wójt - burmistrz - prezydent miasta - starosta, - marszałek województwa Nie są organami podatkowymi organy kontroli skarbowej ( ustawa z 1991 o kontroli skarbowej ) - Minister Finansów ( naczelny organ kontroli skarbowej ) - Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej - inspektorzy kontroli skarbowej. 2. organy II instancji a. państwowe - dyrektor izby skarbowej ( od decyzji naczelnika urzędu skarbowego/od decyzji wydanej przez samego siebie ) - dyrektor izby celnej ( od decyzji naczelnika urzędu celnego/od decyzji wydanej przez samego siebie ). - minister właściwy ds. finansów publicznych od decyzji wydanych przez samego siebie ( w sprawach, o którym mowa w Art. 13 §2 pkt 1 ) b. samorządowe - samorządowe kolegium odwoławcze ( Art 13 §1 pkt 3 ) Kompetencje Ministra Finansów ( Art. 14 ) 1. sprawowanie ogólnego nadzoru w sprawach podatkowych

docsity.com

54

2. dążenie do zapewnienia jednolitego stosowania prawa podatkowego przez organy podatkowe oraz organy kontroli skarbowej, w szczególności przez: A. INTERPRETACJE PRAWA PODATKOWEGO ( DUŻE/URZĘDOWE INTERPRETACJE ), przy uwzględnieniu orzecznictwa: - sądów, - TK, - ETS. Interpretacja - wszelkie wyjaśnienia treści obowiązującego prawa podatkowego, kierowane do organów podatkowych i organów kontroli skarbowej, dotyczące problemów prawa podatkowego. Skutki prawne1. nie są wiążącea. dla podatnika Zasada: zakaz szkodzenia - zastosowanie się do interpretacji przez podatnika/ płatnika/ inkasenta/ następcę prawnego/ osobę trzecią nie może im szkodzić. W szczególności w zakresie wynikającym z zastosowania się do interpretacji: - nie określa się albo nie ustala zobowiązania podatkowego za okres od dnia jej uchylenia albo zmiany. - nie ustala się dodatkowego zobowiązania w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług - nie wszczyna się postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe, a postępowanie wszczęte umarza się, - nie stosuje się innych sankcji wynikających z przepisów prawa podatkowego i przepisów karnych skarbowych b. dla organów podatkowych Do niedawna interpretacje były wiążące. Skreślono ten przepis, bo interpretacje nie są źródłem prawa. Zdarzały się sytuacje, że interpretacje były nieprawidłowe- więc jak miał zachować się organ podatkowy, wiedząc, że interpretacja jest nieprawidłowa? - albo stosowały nieprawidłową interpretację, - albo narażały się na odpowiedzialność dyscyplinarną. 2. są jawne -ogłaszane są w Dz. U. Ministra Finansów ( ← zasada prawa do informacji ). 3. są ostateczne b. MAŁE INTERPRETACJE ( Art. 14a ) Organ właściwy - stosownie do swej właściwości - naczelnik urzędu skarbowego, - naczelnik urzędu celnego, - wójt/burmistrz/prezydent, - starosta, - marszałek województwa Tryb Na wniosek: - podatnika - płatnika - inkasenta - następca prawny ( Art. 14d ) - osoba trzecia ( Art. 14d ) Zakres Zakres i sposobu zastosowania prawa podatkowego i. w sprawach indywidualnych ii. w sprawach tych nie toczy się: - postępowanie podatkowe, - kontrola podatkowa - postępowanie przed sądem - administracyjnym Wymogi materialne wniosku i. wyczerpujące przedstawienie stanu faktycznego i

docsity.com

55

ii. własne stanowisko w sprawie Forma Postanowienie Zaskarżalność Tak - zażaleniem. To przesada- po co zażalenie na coś, co nie jest wiążące Zakres uznaniowy Obligatoryjne Treść interpretacji a. ocena prawna stanowiska pytającego b. przytoczenie przepisów prawa. Termin 3 miesiące od otrzymania wniosku. Wyjątek: może zostać przedłużony do 4 miesięcy - przypadki uzasadnione zawiłością sprawy, - o przedłużeniu terminu organ jest obowiązany zawiadomić wnioskodawcę. Sankcja: organ jest związany stanowiskiem wnioskodawcy przedstawionym we wniosku. Skutki prawne a. nie jest wiążąca dla podatnika/płatnika/inkasenta - jeśli zastosowali się do tej interpretacji, to organ nie może wydać decyzji określającej/ustalającej ich zobowiązanie podatkowe bez zmiany lub uchylenia postanowienia interpretacyjnego, jeżeli taka decyzja byłaby niezgodna z interpretacją zawartą w tym postanowieniu - zakaz szkodzenia ( jak przy dużej interpretacji - Art. 14c ) b. jest wiążąca dla organów podatkowych i organów kontroli skarbowej, właściwych dla wnioskodawcy - może zostać zmieniona c. są jawne ( Art. 14b §7 ) - ostatecznie postanowienia/decyzje zamieszczane są na stronie internetowej właściwej odpowiednio izby skarbowej/izby celnej bez podania danych identyfikujących wnioskodawcę. - w tym celu organ wydający interpretację przesyłają je niezwłocznie do właściwego dyrektora izby skarbowej. d. interpretacja nie jest ostateczna - postanowienie interpretacyjne może być zmienione/uchylone przez organ odwoławczy i. na wniosek ( fakultatywnie ) - w wyniku uwzględnienia zażalenia wniesionego przez wnioskodawcę ii. z urzędu ( obligatoryjnie ), jeśli postanowienie rażąco narusza - prawo, - także gdy niezgodność z prawem jest wynikiem zmiany przepisów. - orzecznictwo TK, - orzecznictwo ETS, Decyzja taka wywiera skutek i. od rozliczenia podatku za miesiąc następujący po miesiącu, w którym decyzja została doręczona wnioskodawcy ii. gdy postanowienie dotyczyło podatków rozliczanych za rok podatkowy- od rozliczenia podatku za rok następujący po roku, w którym decyzja została doręczona wnioskodawcy iii. wykonanie decyzji podlega wstrzymaniu ( suspensywność ) - do dnia upływu terminu skargi do sądu administracyjnego, - jeśli skarga została wniesiona- do czasu zakończenia postępowania przed sądem administracyjnym. i. dla organów podatkowych - jest to przepis ius cogensii. dla wnioskodawcy- jest to przepisius dispositivum - może wykonywać taką decyzję. c. MAŁE INTERPRETACJE MINISTRA FINANSÓW ( Art. 14e , ← Art. 13 §2 pkt 4 ) Przesłanki

docsity.com

56

a. sprawa indywidualna b. w sprawie nie toczy się i nie toczyło - postępowanie podatkowe - kontrola skarbowa, - postępowanie przed sądem administracyjnym c. ograniczony zakres przedmiotowy: - postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania - postanowienia innych ratyfikowanych umów międzynarodowych dotyczących problematyki podatkowej. Zasada: stosuje się ogólne przepisy o małych interpretacjach. Wyjątek: termin na wydanie interpretacji wynosi 6 miesięcy od dnia otrzymania wniosku. II. DŁUŻNIK PODATKOWY - zobowiązany do zapłaty podatku w określonym w przepisach prawa podatkowego wysokości, terminie, miejscu PODATNIK ( Art. 7 ) 1. określony podmiot a. osoba fizyczna - każdy człowiek od chwili urodzenia do chwili śmierci. Nie ma znaczenia zdolność do czynności prawnych, Art. 135 §1 mówi co prawda o tym, że zdolność do czynności prawnych strony ocenia się wg przepisów prawa cywilnego ale dotyczy to jedynie zdolności do występowania w postępowaniu podatkowym w charakterze strony, a nie sfery prawa materialnego. b. osoba prawna - jednostka organizacyjna, która może być podmiotem praw i obowiązków wynikających z prawa cywilnego. c. jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej Wyjątek: inne podmioty, jeśli ustawa podatkowa tak stanowi. Zbiorowe podmioty podatkowe - grupa podmiotów, które mogą być samodzielnie podatnikami, jednakże traktowane są na gruncie obowiązujących przepisów prawa - pod pewnymi warunkami - jako jeden podmiot ( podatnik ) - np. podatkowa grupa kapitałowa ( ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych ). - nie są zbiorowym podmiotem podatkowym małżonkowie składające wspólne zeznania podatkowe. 2. podlegająca obowiązkowi podatkowemu na mocy ustaw podatkowych OSOBY TRZECIE ODPOWIADAJĄCE ZA ZOBOWIĄZANIA PODATNIKÓW NASTĘPCY PRAWNI PODATNIKÓW. III. PODMIOTY POŚREDNICZĄCE PŁATNIK ( Art. 8 ) - podmiot zobowiązania podatkowego, spełniający funkcje z zakresu administracji zleconej, zobowiązany do wykonywania czynności w interesie beneficjenta świadczenia podatkowego. Ratio legis - ← zasada taniości - pomniejszenie kosztów poboru podatków. 1. określony podmiot a. osoba fizyczna b. osoba prawna c. jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej 2.. zobowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do: a. obliczenia podatku należnego od podatnika b. pobrania od podatnika podatku i c. wpłacenia pobranego podatku we właściwym terminie organowi podatkowemu. Płatnik nie jest organem podatkowym, wykonuje jedynie czynności materialno- rachunkowe, nie wszczynające i nie stanowiące elementu postępowania podatkowego. Jest to ogniwo pośrednie między podatnikiem a organem podatkowym. Przykłady - notariusz ( podatek od spadków i darowizn, czynności cywilnoprawne )

docsity.com

57

- pracodawca - nabywca rzeczy ( od umów sprzedaży, jeżeli nabywca kupuje te rzeczy do przerobu lub sprzedaży ). - organy rentowe, od wypłacanych bezpośrednio przez nie emerytur i rent oraz zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, - organy zatrudnienia od wypłacania zasiłków - jednostki organizacyjne uczelni, placówki naukowe, od wypłacanych przez nie stypendiów, - areszty śledcze/zakłady karne od należności wypłacanych za pracę przypadającej tymczasowo aresztowanym oraz skazanym - osoba sprawująca zarząd kasynem gry lub salonem gry w bingo pieniężne ( ustawa o podatku od gier INKASENT ( Art. 9 ) - podmiot zobowiązania podatkowego, spełniający funkcje z zakresu administracji zleconej, zobowiązany do wykonywania czynności w interesie beneficjenta świadczenia podatkowego. 1. określony podmiot a. osoba fizyczna b. osoba prawna c. jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej 2. zobowiązana do: a. pobrania podatku należnego od podatnika b. wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Czynności inkasenta są czynnościami techniczno- rachunkowymi, dokonywane są poza postępowaniem podatkowym, a ich realizacja nie wszczyna takiego postępowania. Przykłady: - inkasenci podatków rolnych ( ustawa z 1984 o podatku rolnym ), - inkasenci podatku od posiadania psów - inkasenci opłat lokalnych ( ustawa z 1991 o podatkach i opłatach lokalnych ) - inkasenci podatku leśnego ( ustawa z 1991 o lasach ) Ponieważ inkasent nie jest obowiązany do obliczenia podatku, ustanawia się ich tam, gdzie podatki mają prostą konstrukcję prawną, prosty jest podatkowy stan faktyczny- np. opłata targowa, gdzie są stałe stawki. Skutki bycia płatnikiem lub inkasentem 1. działają we własnym imieniu 2. działają na własną odpowiedzialność a. odpowiedzialność materialna- Art. 30 b. odpowiedzialność karno- skarbowa 3. działają na własny rachunek, nie na zlecenie publiczno- prawne 4. ich czynności są odpłatne- wynagrodzenie z tytułu terminowego pobierania podatków ( Art. 28 ) a. podatki państwowe- powstaje ex lege Przesłanka Terminowe wpłacanie podatków. Wysokość wynagrodzenia Zryczałtowane Realizacja prawa do wynagrodzenia przysługuje przez potrącenie należnej mu kwoty z podatków pobranych od podatników. Wynagrodzenie nienależne - dwa rodzaje przyczyn a. albo pobrane wynagrodzenie nie odpowiada temu, jakie powinien pobrać płatnik/inkasent, na skutek błędu w obliczaniu wynagrodzenia- b. albo w ogóle nie było podstawy do wynagrodzenia - płatnik pobrał podatek niezależnie bądź w kwocie większej od należnej. Organ podatkowy wydaje decyzję o zwrocie nienależnego wynagrodzenia.

docsity.com

58

Jest traktowane na równi z zaległością podatkową od dnia, w której podatek w wysokości większej niż należna został pobrany ( Art. 52 §1 pkt 3 ), organ nalicza odsetki za zwłokę Szczegóły - rozporządzenia ministra właściwego ds. finansów publicznych. b. podatki samorządowe - może być ustalone przez uchwałę organu stanowiącego właściwej jednostki samorządu terytorialnego. 5. wyznaczanie osób odpowiedzialnych za pobieranie i terminowe wpłacanie podatków ( Art. 31 ) Ratio legis - fizycznie obowiązki należące do płatnika lub inkasenta może wykonywać tylko osoba fizyczna-zakład pracy, uniwersytet nie może takich czynności dokonać. Podmioty obciążone obowiązkiem a. płatnicy/inkasenci nie będący osobami fizycznymi. Zakres przedmiotowy obowiązku a. wyznaczenie osób, do których obowiązków należy obliczanie/pobierania podatków i terminowe wpłacanie organowi podatkowemu pobranych kwot Osoby te nie stają się płatnikami/inkasentami- nie ponoszą odpowiedzialności z Art. 30. Płatnikiem/inkasentem pozostają podmioty wyznaczające. Sankcja za niewyznaczenie- odpowiedzialność karno- skarbowa kierownika jednostki organizacyjnej. b. zgłoszenie organowi podatkowemu imion, nazwisk i adresów tych osób: - właściwym miejscowo jest organ, który na podstawie przepisów regulujących właściwość organów podatkowych posiada kompetencję do wymierzania i pobrania podatku, gdyby płatnik/inkasent nieprawidłowo wykonali swoich obowiązków. - termin na zgłoszenie: - termin na dokonanie pierwszej wpłaty, - w razie zmiany osoby wyznaczonej- 14 dni od dnia wyznaczenia innej osoby. 6. przechowywanie dokumentów związanych z poborem podatków ( Art. 32 ) a. do czasu upływu terminu przedawnienia zobowiązania płatnika/inkasenta - ciąży na nich obowiązek przechowywania dokumentów związanych z poborem/inkasem podatku. Wykazy pobranych/potrąconych należności podatkowych, kopie deklaracji/pokwitowań. b. po upływie terminu przedawnienia - jeśli przekazanie podatnikom tych dokumentów jest możliwe - obowiązek przekazania - jeśli przekazanie podatnikom tych dokumentów jest niemożliwe - zniszczenie.

PRZEDMIOT ZOBOWIĄZANIA PODATKOWEGO PRZEDMIOTEM ZOBOWIĄZANIA PODATKOWEGO jest zachowanie się dłużnika polegające na ZAPŁACIE PODATKU. PODATEK I. w znaczeniu ustrojowym II. w znaczeniu ekonomicznym III. w znaczeniu techniczno - prawnym ( Art. 6 ) IV. w znaczeniu zakresowym - rozszerzona definicja na potrzeby stosowania op ( Art. 3 pkt 3 I. Podatek w znaczeniu ustrojowym- dwie koncepcje 1. koncepcja ekwiwalencji- jest to cena za usługi świadczone przez państwo lub inny związek publicznoprawny Źródła: → sofiści- państwo to celowy związek powołany do realizacji wspólnych zadań, → umowa społeczna Rousseau

docsity.com

59

Mamy więc do czynienia ze świadczeniem - wzajemnym - odpłatnym, - ekwiwalentnym Podmioty: a. państwo b. obywatel Świadczenie a. państwo: i. uprawnione- do poboru i ściągania podatku od obywatela ii. zobowiązane- do świadczenia usług publicznych dla obywateli b. obywatel i. uprawniony- do usług publicznych świadczonych przez państwo ii. zobowiązany- do zapłaty podatku. Jest to rodzaj wymiany między państwem a obywatelem. Usługi, jakie państwo świadczy, mają charakter odpłatny, korzyści z zapłaty podatku muszą być obopólne, między zindywidualizowanymi świadczeniami podatnika i świadczeniami ze strony państwa musi być równowaga. Zaleta: Zwiększenie motywacji do płacenia podatków ( więcej zapłacę= więcej dostanę ) Wada: a. niemożność wymiaru świadczeń państwa i obywateli b. obywatelowi służyłoby prawo do kwestionowania długu podatkowego z tego względu, że środki publiczne zostały niewłaściwie wykorzystane lub też służą finansowaniu takiej działalności, której podatnik nie popiera lub nawet jest przeciwny jej finansowaniu. 2. koncepcja zdolności płatniczej - jest to świadczenia na rzecz państwa lub innego związku publiczno- prawnego, któremu nie towarzyszy wzajemne świadczenia państwa/innego związku publicznoprawnego. Źródła → Arystoteles- zadaniem państwa jest urzeczywistnianie w życiu dobra zgodnie ze swoimi możliwościami finansowymi. Obowiązek podatkowy wywodzi się z faktu przynależności do państwa. Mamy więc do czynienia ze świadczeniem: - jednostronnym ( ze strony obywatela ) - nieodpłatnym, - nieekwiwalentnym. Dochody podatkowe dają państwu możliwości działania w interesie ogółu- podatników i osób, które podatnikami nie są. Płacenie podatków jest obowiązkiem obywatelskim, jest obowiązkiem nieodpłatnym i nieekwiwalentnym. Nie rodzi roszczeń po stronie podatnika. II. Podatek w znaczeniu ekonomicznym - jest to przewłaszczenie na rzecz państwa lub innego związku publicznoprawnego części przychodów, dochodów lub majątku obywateli. Podstawowym warunkiem właściwego działania podatków w gospodarce jest ich zgodność z zasadami funkcjonowania rynku- zwłaszcza z zasadą wolności gospodarczej i konkurencji.Granice opodatkowania powinny być ustalane ze względów ekonomicznych- zbyt wysokie podatki prowadzą do negatywnych konsekwencji: i. rozwój szarej strefy, ii. zamieranie działalności gospodarczej, iii. zmniejszenie się dochodów ( efekt Laffera ).

docsity.com

60

III. w znaczeniu techniczno- prawnym ( Art. 6 ) - publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej. 1. jest to świadczenie: a. pieniężne ( Geldbetragschuld )- polegające na przekazaniu z majątku dłużnika do majątku wierzyciela określonej ilości jednostek pieniężnych. - powinny być to pieniądze polskie ( zasada walutowości ) - w przeszłości ( niekiedy współcześnie ) można było spotkać daniny publiczne, które wyczerpywały elementy definicji podatku z wyjątkiem pieniężnego charakteru- świadczenia w naturze- np. obowiązkowe dostawy produktów rolnych ). b. publicznoprawnec. nieodpłatne - w zamian za nie dłużnik nie otrzyma i nie może otrzymać żadnego ekwiwalentu w postaci korzyści majątkowej, przysporzenie występuje tylko po stronie wierzyciela, nie rodzi roszczeń po stronie podatnika ( ← koncepcja zdolności płatniczej ). d. przymusowe ( obowiązkowe ) - możliwe jest wyegzekwowanie świadczenia przez państwo/jednostki samorządu terytorialnego. W zasadzie nie jest to cecha wyjątkowa - przymus państwowy zabezpiecza przecież realizację wielu innych świadczeń- także umownych. e. bezzwrotne - spełnienie go powoduje definitywne przesunięcie majątkowe, dłużnik nie ma ekspektatywy otrzymania ich z powrotem. Nie podlega zwrotowi podatek uiszczony w należnej wysokości w odróżnieniu np. od kredytu bankowego czy pożyczki.. Jeśli podatek został uiszczony w nadmiernej wysokości ( nadpłata ) to jest to świadczenie nienależne. f. ustalane jednostronnie przez związek publicznoprawny. Konstrukcja i wysokość nie są przedmiotem uzgodnień między państwem a podatnikami. Nawet samoopodatkowanie się mieszkańców czy określanie wysokości stawek poprzez głosowanie społeczności lokalnej ( np. property tax w stanie Oregon w USA ) nie eliminuje jednostronności jako cechy podatku. 2. beneficjentem świadczenia jest związek publicznoprawny: a. państw ( Skarb Państwa ) b. województwo c. powiat d. gmina Jest to podstawowe źródło dochodów budżetowych - ok. 90% w Polsce. 3. wynikające z ustawy podatkowej ( Art. 217 K. ) a. NULLUM TRIBUTUM SINE LEGE b, ZASADA SUWERENNOŚCI JURYSDYKCYJNEJ PAŃSTWA POLSKIEGO a. ograniczona została rola aktów podustawowych w powyższej materii, b. ograniczona została również rola umów międzynarodowych, w tym traktatów unijnych i aktów prawa pierwotnego i wtórnego ( ← zob. wyż. ) c. nałożenie wymagań przyzwoitej legislacji w zakresie określania ciężaru podatkowego - normy prawno- podatkowe powinny być tak skonstruowane, by poznawalna lub chociaż przewidywalna była kwota przyszłego podatku.

docsity.com

61

d. może być przedmiotem skargi konstytucyjnej, skutkiem czego może nastąpić zniesienie obowiązku podatkowego w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności w całości lub części pro futuro. Elementy konstrukcyjne podatku - Ustawa ta zgodnie z Art. 217 K. określa Modelowa norma prawa podatkowego - podmioty P znajdujące się w sytuacji S uiszczają podatek p w wysokości określonej według reguł R. I. elementy kwalitatywne A. PODMIOT OPODATKOWANIA - podmiot podatkowy, który podlega opodatkowaniu, ze względu na to, iż znajduje się w określonej w hipotezie normy podatkowo - prawnej sytuacji faktycznej lub prawnej, z której zaistnieniem to norma wiąże powstanie obowiązku podatkowego. i. sensu strictwo- tylko podatnik ( przyjęte ) ii. sensu largo- podmioty stosunków prawno- podatkowych a. podmiot czynny ( wierzyciel )- organ podatkowy- uprawniony do otrzymania świadczenia podatkowego b. podmiot bierny ( dłużnik )- podatnik- na którego został nałożony obowiązek świadczenia podatkowego c. płatnik d. inkasent. B. PRZEDMIOT OPODATKOWANIA- sytuacja faktyczna lub prawna, z którą przepisy ustawy podatkowej wiążą powstanie obowiązku podatkowego. Może to być jakiś stan, powstanie, ustanie, jakiś proces ( np. posiadanie majątku, sprzedaż towarów ). Nie należy tego utożsamiać z przedmiotem w znaczeniu materialnym. Przykład: uzyskanie dochodu, nabycie spadku. Przedmiot powinien być wymieniony. II. elementy kwantytatywne C. PODSTAWA OPODATKOWANIA- pewna wielkość odniesienia związana z przedmiotem opodatkowania, która w rzeczywistości może przybierać rozmaite rozmiary, określona i. ilościowo- w jednostkach miary, wagi, ii. wartościowo- w pieniądzu. Należy odróżnić i. podstawę opodatkowania ii. podstawę obliczenia podatku- może być tożsama z podstawą opodatkowania- wartość, do której stosujemy stawkę podatkową celem obliczenia podatku, jest to zmodyfikowana o zniżki ( głównie ulgi ) lub zwyżki podstawa opodatkowania III. MINIMUM WOLNE OD PODATKU- - podatnik uiszcza podatek dopiero po przekroczeniu pewnej granicy jednostek miary, w których wyrażona jest podstawa opodatkowania. Może przybierać różną postać: - odliczenie pewnej kwoty od podstawy opodatkowania( np. 500 zł ). - w przypadku stawek progresywnych może być to stawka 0% stosowana w pierwszym przedziale podstawy opodatkowania ( np. do 800 zł ), - odliczenie pewnej kwoty od podatku , Stany faktyczne mogą być więc: - złożone- podstawa opodatkowania występuje, proces obliczenia jest wydłużony - proste- brak jest podstawy opodatkowania, z przedmiotu opodatkowania wynika stawka podatkowa. Przykład: podatek od środków transportowych, podatnik nie musi prowadzić ksiąg podatkowych. D. STAWKI PODATKOWE- współczynnik, który zastosowany do wielkości odniesienia umożliwia obliczenie kwoty świadczenia podatkowego. Podział stawek: a. kryterium: sposób ujęcia: i. kwotowe - gdy podstawa opodatkowania jest wyrażona w jednostkach niepieniężnych, oznacza kwotę przypadającą na jednostkę podstawy opodatkowania ( np. 5 zł od 1 m2 )

docsity.com

62

ii. stosunkowe - gdy podstawa opodatkowania jest wyrażona w jednostkach pieniężnych - procentowe ( najczęściej ) - ułamkowe, - wielokrotnościowe. b. kryterium: zmienność i. stałe- nie zmienia się, wysokość nie zależy od rozmiarów podstawy opodatkowania Opodatkowanie proporcjonalne- gdy stawka podatkowa jest stała- bo kwota podatku rośnie tyle razy, ile razy rosną rozmiary podstawy opodatkowania. ii. zmienne ( ruchome ) - tworzą skalę podatkową, zmieniają się w miarę jak zmienia się podstawa opodatkowania - progresywna- wraz ze wzrostem podstawy opodatkowania rośnie stawka opodatkowania, - progresja całościowa ( globalna ) - odpowiednią stawkę stosuje się do całej podstawy opodatkowania. Np. gdy 0 < p < 1000, s = 10% gdy 1000 ≤ p < 2000, s = 20%. Ma tę istotną wadę, iż niewielki wzrost podstawy opodatkowania powodujący przejście od niższej do wyższej stawki podatkowej prowadzi do znacznego wzrostu rozmiarów podatku. Np. jeśli p = 900 zł, to s = 10% i wysokość podatku = 90 zł, jeśli p = 1100, to s = 20% i wysokość podatku = 220 zł. W rezultacie podatnikowi o wyższym dochodzie może pozostać po odjęciu podatku kwota niższa niż podatnikowi o dochodzie niższym. STOPA POŚREDNIA - podatek ustala się w taki sposób, by z podstawy opodatkowania po odjęciu kwoty podatku nie pozostało mniej niż po odjęciu podatku od najwyższej podstawy opodatkowania niższego przedziału stopy podatkowej. Najwyższa kwota jaka może pozostać przy stawce 10%, to 999 - 10% x 999 = 899,1 zł. Jeśli więc p= 1100, s = 20%, to wysokość podatku wynosi 220 zł, ale ponieważ nie może zostać mniej niż 899, 1 zł, więc wynosić będzie 1100 zł - 899, 1 zł = 200,9 zł. - progresja odcinkowa ( ciągła, składana ) - odpowiednie stawki stosuje się do odpowiednich odcinków podstawy opodatkowania. Np. gdy 0 < p ≤ 1000, s = 10%, gdy 1000 < p ≤ 2000, to s = 100 + 20% nadwyżki powyżej 1000 zł, gdy 2000 < p ≤ 3000, to s = 300 + 30% nadwyżki powyżej 2000. Jeśli więc p = 2500, to podatek = 300 + 30% ( 2500 - 2000 ) = 450 zł. - degresywna- wraz ze zmniejszaniem się podstawy opodatkowania maleje stawka opodatkowania, - regresywna- wraz ze wzrostem podstawy opodatkowania maleje stawka opodatkowania. c. kryterium: samodzielność i. występujące samodzielnieii. występujące niesamodzielnie- ( w formie uporządkowanego rosnąco lub malejąca zbioru stawek )- taryfa. III. elementy dodatkowe ( nie są to konstytutywne elementy podatku ) E. ZASADY PRZYZNAWANIA: I. ULG -( Art. 3 pkt 6 )- oznaczają redukcję zakres kwantytatywnych elementów konstrukcji podatku: a. określona operacja - zwolnienie, - odliczenie, - obniżenie - zmniejszenie

docsity.com

63

b. zastosowanie tych operacji powoduje obniżenie - podstawy opodatkowania, - stawki podatkowej, - samej kwoty podatkowej. Wyjątek: nie są ulgami -w podatku od towarów i usług - obniżenie kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, - inne odliczenia stanowiące element konstrukcji tego podatku. Ratio legis - redukcja opodatkowania, ale nie definitywne zwolnienie. Oczywiście może się zdarzyć sytuacja, że kwota, o którą zmniejsza się wysokość podatku w związku z zastosowaniem ulgi, jest równa lub wyższa od kwoty podatku, wówczas podatnik w ogóle nie musi uiścić podatku, ale wówczas to i tak nie jest zwolnienie. - względy socjalne, - względy stymulacyjne ( ← funkcja stymulacyjna ) Podział ulg: - ulgi w zapłacie podatku - odroczeniu terminu płatności podatku, - rozłożeniu zapłaty podatku na raty, - umorzeniu zaległości podatkowej, - umorzeniu opłaty prolongacyjnej ( ulgowa opłata za odsetki- wynosi 50% odsetek ). - ulgi konstrukcyjne- ulgi w spłacie- podstawą jest decyzja organu. II. UMORZEŃ F. KATEGORIE PODMIOTÓW ZWOLNIONYCH OD PODATKÓW- oznaczają redukcję zakresu kwalitatywnych elementów konstrukcji podatku - zakresu podmiotowego ( podmiotu opodatkowania ) Np. osoby duchowne nie płacą podatku. - zakresu przedmiotowego Np. z podatku od środków transportu zwolnione byłyby pojazdy o pojemności silnika nieprzekraczającej 1000 cm3 Ratio legis:- całkowita rezygnacja z opodatkowania. - względy stymulacyjna ( ← stymulacja pozytywna ) - względy ekonomiczne- niewspółmierność kosztów poboru do wpływów z podatków, - harmonizacja przepisów prawa podatkowego z prawem UE. Cechy wspólne zwolnień i ulg i. są zawsze fakultatywne, ii. realizują funkcje pozafiskalne podatku iii. nie są samodzielnymi elementami konstrukcji podatku- pozostają w związku z innymi elementami. IV. Definicja zakresowa - słowniczkowa ( Art. 3 pkt 3 ) Ratio legis - wyłącznie względy techniki legislacyjnej, aby uniknąć zbędnych powtórzeń. Jest to pojęcie zbiorcze, obejmujące rozmaite rodzaje danin publicznych. 1. PODATEK ( w znaczeniu Art. 6 ) 2. ZALICZKI NA PODATKI - a. częściowe świadczenie na poczet podatku ( jest zaliczane na poczet należnego podatku, gdy powstanie już zobowiązanie podatkowe ). b. płacone w czasie, gdy nie jest jeszcze znana wysokość należnej kwoty podatku, gdyż nie istnieje jeszcze zobowiązanie podatkowe. Występuje więc w otwartych stanach faktycznych ( np. podatek dochodowy ). Istnieje już obowiązek podatkowy, ale stan ten nie jest jeszcze zamknięty. Założeniem jest bieżący pobór należności podatkowych uzależniony od zjawisk faktycznych i prawnych, jakie występują w trakcie kształtowania się stanu faktycznego w tym okresie. Zobowiązanie do zapłaty zaliczek na podatek ( ZOBOWIĄZANIE ZALICZKOWE ):

docsity.com

64

a. nie jest obowiązkiem o charakterze akcesoryjnym w stosunku do obowiązku wynikającego ze zobowiązania podatkowego - ma odrębny byt prawny b. zapłata zaliczek na podatek jest dokonywana na podstawie odrębnych, szczegółowych regulacji materialno - prawnych. c. Zasada: obowiązek zapłaty zaliczek niezależnie od tego w jakim stosunku pozostają one do przewidywanej wysokości zobowiązania podatkowego. Wyjątek: - OGRANICZENIE POBORU ZALICZEK ( Art. 22 §2a ) nie zaniechanie ich poboru, jedynie ograniczenie - do takiej wysokość, która będzie współmierna do podatku przewidywanego na dany rok podatkowy przy uwzględnieniu uprawdopodobnionych przez podatnika okoliczności. Przesłanki i. uprawdopodobnienie przez podatnika, iż zaliczki obliczane wg zasad określonych w ustawach podatkowych byłby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku zależnego od dochodu przewidywanego na dany rok podatkowy. Ratio legis - skoro jest bardzo prawdopodobne, że skutkiem uiszczania zaliczek w wysokości określonej wg ustaw podatkowych będzie powstanie nadpłaty, to jest to ewidentne kredytowanie państwa prze obywateli. Najczęściej niewspółmierna wysokość następuje w sytuacji, gdy ma dojść do wspólnego opodatkowania małżonków, z których jedno nie osiąga dochodu, albo mamy do czynienia ze skorzystaniem z ulgi inwestycyjnej i z poczynionych wydatków wyraźnie wynika, że wysokość zaliczek będzie się kształtowała niewspółmiernie wysoko w stosunku do przyszłego zobowiązania. Tryb Na wniosek Organ właściwy Organ podatkowy Zakres uznaniowy Fakultatywne Treść Skutki prawne powstania zobowiązania zaliczkowego a. zaliczka niezapłacona w terminie płatności stanowi zaległość podatkową ( Art. 51 §2 b. jeśli dłużnik wykonał zobowiązanie zaliczkowe przed upływem okresu rozliczeniowo - podatkowego, to - zobowiązanie zaliczkowe wygasa ( z chwilą spełnienia świadczenia ) - wysokość, na jaką opiewa zobowiązanie podatkowe ulega zmniejszeniu o kwotę zapłaconą tytułem zaliczki. Oczywiście, jeśli termin płatności zaliczki minął, a podatnik zapłacił zaliczkę później wraz z odsetkami za zwłokę, to zaliczeniu podlega tylko kwota uiszczonej zaliczki, a nie odsetek za zwłokę. - jeśli wysokość uiszczonych zaliczek jest wyższa niż wysokość świadczenia podatkowego, to powstajeNADPŁATA ZALICZKOWA. c. jeśli dłużnik nie wykonał zobowiązania zaliczkowego przed upływem okresu rozliczeniowo- podatkowego, to ( Art. 53a ) - zobowiązanie zaliczkowe wygasa ( powstaje natomiast zobowiązanie podatkowe ). - natomiast nie wygasa zobowiązanie do zapłaty odsetek od niezapłaconych zaliczek organ podatkowy wydaje decyzję, w której - określa prawidłową wysokość zaliczek i - określa wysokość odsetek za zwłokę - jeśli podatnik złożył zeznanie w terminie - na dzień złożenia zeznania - jeśli podatnik nie złożył zeznania w terminie- na ostatni dzień terminu złożenia zeznania, Ratio legis - nawet jeśli podatnik nie płaci podatku, którego obowiązek zapłaty wynika z właśnie powstałego zobowiązania podatkowego i podatek ten staje się zaległością, to odsetki od zaliczek na ten podatek nie powinny nakładać się w czasie z odsetkami od zaległego rocznego podatku.

docsity.com

65

3. RATY PODATKÓW a. częściowe świadczenie na poczet podatku - świadczenie nie jest spełniane w całości, ale w częściach ( ratach ), z których każda płatna jest w innym terminie. Przesłanki możliwości spłaty podatku ratami 1. musi istnieć zobowiązanie podatkowe ( znana jest więc jego wysokość ) 2. możliwość ratalnej zapłaty podatku wynikające z: a. przepisów prawa podatkowego albo b. decyzji organu podatkowego ( Art. 67 §1 pkt 1 ) Istnieje spór, czy mamy wówczas do czynienia a. ze świadczeniem jednorazowym, tyle, że rozłożonym na raty- jest jedno zobowiązanie Wówczas nieuiszczenie raty wywołuje takie skutki jak nieuiszczenie podatku i powstaje zaległość podatkowa. Art. 49 §2 wskazuje ( choć tylko w przypadku gdy rozłożenie na raty jest wynikiem decyzji organu podatkowego ) na pierwsze rozwiązanie - w razie niezapłacenia w terminie którejkolwiek z rat, na jakie podatek/zaległość zostały rozłożone, terminem płatności podatku/zaległości ( całej ) staje się termin pierwotny!. Tak więc całe świadczenie ( a nie tylko jedna rata ) staje się zaległe. b. jest to świadczenie okresowe 4. OPŁATA ( zob. wyż. ) 5. NIEPODATKOWE NALEŻNOŚCI BUDŻETOWE - ( zob. wyż. ). SYSTEM PODATKOWY - ogół podatków pobieranych w danym państwie, jeśli tworzą one logiczną, zwartą, jednolitą całość, tak pod względem ekonomicznym jak i prawnym. a. koncepcja podatku jedynego( fizjokraci - XVIII w. )- produkt czysty występuje tylko w rolnictwie i tylko ta gałąź gospodarki powinna być obciążona podatkiem. b. obecnie każdy system prawa finansowego przyjmuje wielość podatków. Rodzaje podatków 1. kryterium: wierzyciel podatkowy a. podatki państwowe- te, które w całości lub w części zasilają budżet państwa Np. podatek dochodowy, VAT, akcyza, podatek od gier. W państwach o strukturze federacyjnej dodatkowo dzielą się na: - federalne ( związkowe ) - stanowe ( republikańskie, krajowe ) - PODATEK OD OSÓB FIZYCZNYCH, - PODATEK OD OSÓB PRAWNYCH, - PODATEK OD TOWARÓW I USŁUG, - PODATEK AKCYZOWY - PODATEK OD GIER b. podatki samorządowe ( lokalne )- te, które zasilają budżet jednostek samorządu terytorialnego. - PODATEK OD NIERUCHOMOŚCI - PODATEK OD ŚRODKÓW TRANSPORTOWYCH - PODATEK OD POSIADANIA PSÓW - PODATEK ROLNY - PODATEK LEŚNY - PODATEK OD SPADKÓW I DAROWIZN - PODATEK OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH 2. kryterium podmiotowe a. podatek od osób fizycznych b. podatek od osób prawnych c. podatek od jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnych d. podatek od innych podmiotów. Za czasów realnego socjalizmu: - podatki ciążące na gospodarce uspołecznionej ( państwowe i spółdzielcze )- były głównym źródłem dochodów.

docsity.com

66

- podatki ciążące na gospodarce nieuspołecznionej, - podatki ciążące na ludności. 3. kryterium staweka. podatki proporcjonalne b. podatki progresywne c. podatki regresywne 4. kryterium: źródło poborua. dochodowe - w toku powstawania dochodu, - w sposób wstępne ( przychodowe ) - nie jest jeszcze znany rezultat prowadzonej przez podatnika działalności, ale sam fakt uzyskiwania przychodów stanowi zdarzenie powodujące obowiązek zapłaty podatku. - w sposób wstępny i ostateczny ( przychodowo- dochodowe ) - w sposób ostateczny ( dochodowe ) - opodatkowaniu podlega dochód ( przychód - koszty jego uzyskania ) - w toku wydatkowania dochodu ( konsumpcyjne ) ( VAT, akcyza ) b. majątkowe - nominalne- przedmiot dotyczy majątku, ale źródłem zapłaty jest dochód podatnika - realne- przedmiot i źródło zapłaty to majątek. - od posiadania majątku ( w stanie statycznym- dotyczy samego faktu posiadania majątku - od przyrostu majątku ( stanie dynamicznym ) i. od przyrostu substancji majątku ii. od przyrostu wartości majątku.5. kryterium przedmiotowe a. podatki pośrednie- b. podatki bezpośrednie- Kryteriów podziału jest tu kilka: a. kryterium przerzucalności ciężaru podatkowe - bezpośrednie- nieprzerzucalne/przerzucalne w niewielkim stopniu - pośrednie- podatki, których ciężar można przerzucać b. kryterium: tożsamość podatnika i podmiotu ponoszącego ekonomiczny ciężar podatku - bezpośrednie- gdy podmiot będący podatnikiem na gruncie przepisów prawa ponosi ekonomiczny ciężar podatku - pośrednie- gdy podatnik nie ponosi ciężaru ekonomicznego podatku, a podatek ten obciąża bezpośrednio inny podmiot c. kryterium: nawiązanie do dochodu ( ← celem podatku jest przejmowanie części dochodów uzyskiwanych przez podatników ) - bezpośrednie- przedmiotem opodatkowania jest dochód, - pośrednie- przedmiotem opodatkowania nie jest dochód. 6. a, podatek zwyczajny ( procedury zwyczajne ) b. podatek nadzwyczajny ( wprowadzane ze względu na szczególne okoliczności, mają charakter celowy ) 7. Kryterium: obowiązek płacenia a. podatek obligatoryjny b. podatek fakultatywny Podatek wprowadzony fakultatywnie w drodze referendum lokalnego w sprawie samoopodatkowania się mieszkańców staje się od chwili wprowadzenia podatkiem obligatoryjnym. 8. Kryterium: wpływ czynników podmiotowych na ciężar opodatkowania a. podatek rzeczowy- względy podmiotowe nie mają wpływu na ciężar opodatkowania, opiera się na właściwościach przedmiotu opodatkowania ( np. gospodarstwa rolnego, lasu, środka transportowego )

docsity.com

67

b. podatek osobowy- względy osobiste mogą mieć wpływ na ciężar podatku. opiera się na właściwościach podmiotu opodatkowanego ( podatek od spadków i darowizn- trzy grupy podatników- różne stawki i ulgi w zależności od związku ze spadkodawcą ). 9. Kryterium: przeznaczenie dochodów z podatku a. podatek ogólny - przeznaczenie wpływów nie jest z góry określone b. podatek celowy - przeznaczenie wpływów jest z góry określone.

POWSTAWANIE ZOBOWIĄZAŃ PODATKOWYCH ( Rozdział I, Art. 21 - 24 )

2 etapy: 1. powstanie obowiązku podatkowego ( Art. 4 ) - zaszło zdarzenie prawne - podatkowe. Np. ktoś nabył spadek, otrzymał darowiznę, nabył rzecz ruchomą, osiągnął dochód. Zasada: SWOBODA WYBORU FORMY OPODATKOWANIA- podatnik może wybrać a. ZRYCZAŁTOWANA FORMA OPODATKOWANIA ( Art. 10 ) - ( jeśli jest dopuszczona ) - klasyczne ryczałty podatkowe ( kwotowe- karta podatkowa ) - uproszczone formy opodatkowania - oparte zazwyczaj na przyjęciu za podstawę opodatkowania przychodu zamiast dochodu. RYCZAŁT - taka konstrukcja, której celem jest wyliczenie takiej samej kwoty podatkowej przy zastosowaniu stałych, przewidywalnych i uproszczonych metod kształtowania obowiązku podatkowego. Zryczałtować - ująć w całości, przewidzieć z góry, nie sięgać do rzeczywistego przebiegu zdarzeń, up . Wyjątek: gdy ustawa podatkowa nie przewiduje możliwości wyboru przez podatnika formy opodatkowania. b. ŁĄCZNE OPODATKOWANIE MAŁŻONKÓW. c. możliwość opodatkowania łącznego rodzica samotnie wychowującego dziecko, jeśli osiąga ono dochody. Ratio legis - zmniejszenie ciężaru podatkowego. Stosowane przy niewspółmierności dochodów. d. PRAWO SKORZYSTANIA Z ULG ( Art. 3 pkt 6 - zob. niż. ) 2. przekształcenie obowiązku podatkowego w zobowiązanie podatkowe. A. Pogląd pierwszy - wynikający z ustawy O sposobie decyduje zawsze treść, a nie sformułowanie przepisów. W szczególności nie zawsze, jeśli: b. organ "określa" - to z mocy prawa ( deklaratywne ) a. organ "ustala" - to poprzez wymiar ( konstytutywne ). I. Z MOCY PRAWA ( Art. 21 §1 pkt 1)- z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania A. SAMOOBLICZENIE ( oblicza podatnik ) i. przesądzenie, czy dana abstrakcyjna norma ma zastosowanie w danym przypadku ii. rejestracja wszystkich zdarzeń ( faktury, rachunki, księgi podatkowe ) iii. podsumowanie kwot - obowiązek składania deklaracji przez podatnika Zasada: domniemanie prawdziwości deklaracji ( Art. 21 §2 )- podatek wskazany w deklaracji jest podatkiem do zapłaty. ← charakter gwarancyjny- dla podatnika. Deklaracja jest złożeniem oświadczenia przez podatnika, że chce zapłacić podatek i uznaje swój obowiązek wynikające z przepisów ustaw podatkowych w określonej wysokości. Podatnik jest związany swoją deklaracją, tak jak organ, dopóki nie zostanie skorygowana. Deklaracja ma więc taką samą moc jak decyzja organu. Może być np. podstawą tytułu wykonawczego, zabezpieczenia. Wyjątek: OKERŚLENIE ZOBOWIĄZANIA PODATKOWEGO PRZEZ ORGAN 1. Z URZĘDU - zakwestionowanie prawdziwości deklaracji przez organ ( Art. 21 §3 )

docsity.com

68

Ciężar dowodu, iż deklaracja jest nieprawidłowa spoczywa na organie. Kwota wskazana w deklaracji jest wiążąca dopóki organ nie przeprowadzeni postępowania, w którym obali to domniemanie. Przesłanki: i. uzasadniona obawa organu podatkowego, iż samoobliczenie nie jest prawidłowe - podatnik nie zapłacić podatku w całości lub w części albo - wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji albo - albo podatnik zapłacić za dużo ( nadpłata ) - albo podatnik zapłacić za mało ( zaległość ) - podatnik w ogóle nie złożył deklaracji. - podatnik jest zobowiązany do zapłaty podatku/zaliczki na podatek bez złożenia deklaracji, a obowiązku tego nie wykonał w całości lub w części. ii. stwierdzenie tego faktu w postępowaniu podatkowym 2. NA WNIOSEK PODATNIKA ( Art. 21a ) Przesłanki a. zamiar podatnika skorzystania z ulgi podatkowej b. uwarunkowanie tej ulgi od braku zaległości podatkowych określone w odrębnych przepisach. Ratio legis: gdyby nie przepis Art. 21a, to podatnik obliczyłby np. za mało, co spowodowałoby powstanie zaległości. Uznał, iż obliczył prawidłowo, skorzystał z ulgi, do której nie był uprawniony, co spowodowało kolejną zaległość i narastanie dalszych odsetek ( narastają kaskadowo ). Dzięki Art. 21a podatnik może sam zwrócić się do organu podatkowego o stwierdzenie zaległości. Postuluje się również, by np. podatnik mógł żądać przeprowadzenia kontroli podatkowej, ale musiałaby się ona kończyć decyzją ( by uniknąć wielokrotnego przeprowadzania kontroli ). Skutki kontroli samoobliczania 1. wydanie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego - ma charakter deklaratywny Zobowiązanie już powstało z mocy prawa z dniem zaistnienia zdarzenia, organ jedynie określa jej prawidłową wysokość. 2. wydanie decyzji określającej wysokość dochodu - nie powstaje wówczas zobowiązanie podatkowe ( Art. 21 b ) Przesłanki 1. stwierdzenie przez organ podatkowy w postępowaniu podatkowym, iż 2a. wysokość dochodu jest inna niż wykazana w deklaracji i 2b. osiągnięty dochód nie powoduje powstania zobowiązania podatkowego 3a. w deklaracji została wykazana strata a 3b. osiągnięto dochód nie powodujący zobowiązania podatkowego. B. OBLICZENIE PŁATNICZE ( oblicza płatnik ) 2. PRZEZ WYMIAR PODATKU ( Art. 21 §1 pkt 2 )- z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość takiego zobowiązania. a. decyzja taka ma charakter konstytutywny - jest bowiem źródłem stosunku prawnego.Postępowanie podatkowe ma charakter postępowania administracyjnego- z normy o charakterze generalnym wyprowadza się normę o charakterze indywidualno- konkretnym. Jest to klasyczne dla postępowania administracyjnego rozstrzygnięcie w drodze decyzji. Żeby zobowiązanie powstało, organ każdorazowo musi wszcząć postępowanie zakończone decyzją, która ma charakter konstytutywny, ustalający, tworzy nowy stosunek prawno- podatkowy określając jego: i. strony i ii. treść ( wysokość zobowiązania ). Obowiązek składania deklaracji ( Art. 21 §5 )

docsity.com

69

Zasada: domniemanie prawidłowości deklaracji- wysokość zobowiązania podatkowego ustala się zgodnie z danymi zawartymi w deklaracji Wyjątek: a. przepisy szczególne przewidują inny sposób ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego albo b. w toku postępowania podatkowego stwierdzono, że dane zawarte w deklaracji, mogące mieć wpływ na wysokość zobowiązania podatkowego są niezgodne ze stanem faktycznym. Prawo do wymiaru podatkowego - jest to PRAWO PODMIOTOWE KSZTAŁTUJĄCE - w wyniku jednostronnej czynności prawnej organu podatkowego powstaje określony stosunek prawny ( zobowiązanie podatkowe ) 1. wywołuje skutki prawne z chwilą doręczenia decyzji materializującej treść oświadczenia woli organu podatkowego ( o doręczeniach - Art. 144- 154c ) 2. jak każde prawo podmiotowe kształtujące podlega prekluzji ( Art. 68 ) Oczywiście ustawowy termin "przedawnienie" jest tu całkowicie błędny: a. jest to termin prekluzyjny - do dokonania przez organ podatkowy skutecznej czynności, której skutkiem jest powstanie zobowiązania podatkowego. b. uchybienie terminowi nie powoduje jedynie wygaśnięcie uprawnienia, a nie wygaśnięcie zobowiązania podatkowego na skutek upływu czasu ( zwane w ustawie - też zresztą błędnie "przedawnieniem zobowiązania podatkowego" ), gdyż takie zobowiązanie w ogóle jeszcze nie powstało Zasada:- 3 lata od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. - gdy podatnikowi doręczono decyzję ustalającą wysokość tego zobowiązania po upływie terminu, - gdy w tym terminie decyzja ustalająca wysokość zobowiązania co prawda została wydana, ale nie została podatnikowi doręczona., - gdy w tym terminie decyzja nie została w ogóle wydana. Wyjątek: a. 5 lat a. od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy, i. każde zobowiązanie wymiarowe - jeśli podatnik a. nie złożył deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego b. w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego. ii. dodatkowe zobowiązanie w podatku od towarów i usług b. od końca roku, którym upłynął termin do złożenia zeznania rocznego dla podatników podatku dochodowego od osób fizycznych, za rok podatkowy, którego dotyczy decyzja. - zobowiązanie z tytułu opodatkowania dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych. b. Art. 69 - w przypadku utraty ulgi Przesłanki a. podatnik uprawniony był do korzystania z ulgi podatkowej, ale nie dopełnił warunków uprawniających do skorzystania z tej ulgi albob. podatnik uzyskał prawo korzystania z ulgi podatkowej, ale następnie takie prawo utracił i c. zobowiązanie podatkowe powstaje poprzez wymiar. Terminy do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w takim wypadku a. termin a quo - dzień, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące utratę prawa do ulgi b. termin prekluzyjny ad quem Zasada: 3 lata od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące utratę prawa do ulgi podatkowej Wyjątek: 5 lat, jeśli podatnik nie zgłosił organowi podatkowemu prawa do ulgi na co najmniej 2 miesiące przed upływem 3- letniego terminu.

docsity.com

70

Ustalenie wysokości zobowiązania następuje a. na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dniu powstania obowiązku podatkowego Wyjątek: w dniu nabycia prawa do ulgi, jeśli zobowiązanie podatkowe ustalane jest na rok kalendarzowy lub inny okres, zgodnie z odrębnymi przepisami. b. na podstawie stanu faktycznego obowiązującego w dniu powstania obowiązku podatkowego. Ratio legis - w wyniku zmiany okoliczności faktycznych: - albo trzeba wydać pierwszą decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego ( gdyż podatnik w ogóle był zwolniony z obowiązku zapłaty podatku, - albo trzeba wydać nową decyzję ustalają odmiennie wysokość zobowiązania podatkowego ( gdyż wysokość zobowiązania podatkowego była niższa niż obliczana bez uwzględnienia ulgi ). Zawieszenie biegu przedawnienia a. gdy wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd do: - dnia, w którym decyzja/orzeczenie innego organu/sądu stała się ostateczna/prawomocne, - maksymalnie 2 lata. Zagadnienie wstępne - - kwestia, od której zależy rozstrzygnięcie sprawy podatkowej, w tym wypadku ustalenie zobowiązania podatkowego, - rozstrzygane władczym aktem organu administracji publicznej bądź sądu, - w ramach działań jurysdykcyjnych, - prowadzonych w ramach procedur właściwych dla rozstrzygnięcia sporów bądź innego ustalania w sposób prawnie wiążących praw i obowiązków określonych podmiotów b. w przypadku wystąpienia przez organ podatkowy z wnioskiem do organu innego państwa w celu uzyskania żądanej informacji ( Art. 70a - zob. niż. ), w przypadku - zobowiązań z 3- letnim terminem przedawnienia i - dodatkowych zobowiązań w podatku od towarów i usług. c. od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy ( Art. 99 ). B. pogląd drugi- prof. Dzwonkowskiego 1. zobowiązanie podatkowe i obowiązek podatkowy to tylko dwie fazy tego samego stosunku prawno- podatkowego a. faza powstawania zobowiązania ( obowiązek podatkowy ) b. faza wymiaru zobowiązania ( zobowiązanie podatkowe ) 2. każde zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa. Podatnikiem jest się z chwilą zaistnienia obowiązku podatkowego- od tego momentu trzeba prowadzić księgi i wystawiać faktury. Należy jednak odróżnić: a. prawo do wymierzenia zobowiązania podatkowego ( obowiązek zastosowania samoobliczenia )- zobowiązanie naturalne, jest dług, nie ma odpowiedzialności b. wymagalność zobowiązania podatkowego- zobowiązanie cywilne- jest i dług i odpowiedzialność- następuje z chwilą: i. złożenia deklaracji o samowymiarze. ii. doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość zobowiązania ( Art. 21 §1 pkt 2 ) 3. każde obliczenie podatku jest deklaratoryjne, bo zobowiązanie powstało już wcześniej z mocy prawa. Możemy więc mówić o a. wymiarze pierwotnym: - PRZEZ ORGAN PODATKOWY ( Art. 21 §1 pkt 2 )

docsity.com

71

- SAMOWYMIARZE ( SAMOOBLICZENIU ) - Art. 21 §2 ) - WYMIARZE PŁATNICZYM ( Art. 21 §2 ) b. wymiarze wtórnym - DECYZJA WYDANA PRZEZ ORGAN PODATKOWY NA SKUTEK PRZEPROWADZENIA POSTĘPOWANIA PODATKOWEGO ( Art. 21 §1 pkt 3 ) c. wymiarze nadzwyczajnym: i. gdy ujawnione jest źródło opodatkowania, ale nie znana jest podstawa opodatkowania - SZACUNKOWE USTALENIE PODSTAWY OPODATKOWANIA ( Art. 23 ) ii. gdy nie ujawnione jest źródło opodatkowania - WYDANIE DECYZJI W SPRAWIE OPODATKOWANIA - DOCHODU Z NIEUJWANIONYCH ŹRÓDEŁ LUB - PRZYCHODÓW NIE ZNAJDUJĄCYCH POKRYCIA W UJAWNIONYCH ŹRÓDŁACH ( 75 % ) a. funkcja represyjna b. funkcja kumulacyjna iii. ustalenie dochodu w przypadkach jego przerwania ( transfer- pricing ) iv. wymiarze dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług. OSZACOWANIE- SZACUNKOWE OKREŚLENIE PODSTAWY OPODATKOWANIA ( Art. 23 )Przesłanki- 1. istnienie zobowiązania podatkowego2. pozytywna ( Art. 23 §1 )- brak danych niezbędnych do odkrycia rzeczywistej podstawy opodatkowania- może przybierać różne formy: a. brak ksiąg podatkowych lub innych danych niezbędnych do określenia podstawy opodatkowania b. dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie podstawy opodatkowania c. podatnik naruszył warunki uprawniające do korzystania ze zryczałtowanej formy opodatkowania. 3. przesłanka negatywna ( Art. 23 §2 )- dane wynikające z ksiąg podatkowych, uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania, pozwalają na określenie podstawy opodatkowania. Rzeczywistość ma pierwszeństwo przed fikcją, a fikcja jest prawie zawsze zawyżeniem wysokości podatku. Podatnik może dostarczyć np. rachunki, faktury, listy płac, delegacje pracownicze. Treść rozstrzygnięcia Określenie wysokości podstawy opodatkowania Charakter: Konstytutywny Obowiązek: Obligatoryjne Metody szacunkowe 1. nazwane ( Art. 23 §3 ) a. porównawcza wewnętrzna ( Art. 23 §3 pkt 1 )- porównanie wysokości obrotów w tym samym przedsiębiorstwie za poprzednie okresy, w których znana jest wysokość obrotu b. porównawcza zewnętrzna ( Art. 23 §3 pkt 2 )- porównanie wysokości obrotów w innych przedsiębiorstwach prowadzących działalność o podobnym zakresie i w podobnych warunkach. Jak pogodzić ten przepis z tajemnicą skarbową? Przecież metodę tę da się wdrożyć tylko, gdy uzyska się dostęp do danych indywidualnych o wysokości obrotów innych podatników. c. remanentowa ( Art. 23 §3 pkt 3 )- porównanie wartości majątku przedsiębiorstwa na początku i na końcu okresu, z uwzględnieniem wskaźnika szybkości obrotu, d. produkcyjna ( Art. 23 §3 pkt 4 )- polegająca na ustaleniu zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa

docsity.com

72

e. kosztowa ( Art. 23 §3 pkt 5 )- polegająca na ustaleniu wysokości obrotu na podstawie wysokości kosztów poniesionych przez przedsiębiorstwo, z uwzględnieniem wskaźnika udziałów tych kosztów w obrocie, f. udziału dochodu w obrocie ( Art. 23 §3 pkt 6 )- polegająca na ustaleniu wysokości dochodów ze sprzedaży określonych towarów i wykonywaniu określonych usług, z uwzględnieniem wysokości udziału tej sprzedaży ( wykonywanych usług ) w całym obrocie. 2. nienazwane ( Art. 23 §4 ) Przesłanka: a. szczególnie uzasadnione przypadki i b. brak możliwości zastosowania metod nazwanych Obowiązek: Fakultatywne Obowiązek organu podatkowego uzasadnienia wyboru metody oszacowania ( Art. 23 §5 ) Dyrektywy określenia ( Art. 23 §5 ) Zasada prawdy obiektywnej ( ← Art. 122 )- wysokość określonej podstawy opodatkowania powinna być zbliżona do rzeczywistej podstawy opodatkowania Skutku prawne 1. określona zostaje podstawa opodatkowania 2. jeśli zobowiązanie podatkowe, w którym organ podatkowy ustalił szacunkowo podstawę opodatkowania, powstało z mocy prawa, to pozostaje to bez wpływu na termin zapłaty podatku. 3. jeśli podatnik jest zobowiązany do wpłaty zaliczek na podatek, to ( Art. 23a ) organ podatkowy określa wysokość zaliczek a. za okres, za który podstawa opodatkowania została oszacowana, b. proporcjonalnie do wysokości zobowiązania podatkowego za - cały rok podatkowy lub - inny okres rozliczeniowy OKREŚLENIE WYSOKOŚCI STRATY ( Art. 24 ) Przesłanki 1. stwierdzenie w postępowaniu podatkowym przez organ, że: a. podatnik nie złożył deklaracji albo b. podatnik nie wykazał w deklaracji straty albo c. wysokość poniesionej straty różni się od wysokości wykazanej w deklaracji 2. poniesienie straty zgodnie z przepisami prawa podatkowego uprawnia do skorzystania z ulg podatkowych. Organ właściwy Organ podatkowy Forma Decyzja Zakres uznaniowy Obligatoryjne.

WYGAŚNIĘCIE ZOBOWIĄZAŃ PODATKOWYCH ( Rozdział 7, 8 - Art. 59- 71 ). WYGĄSNIĘCIE ZOBOWIĄZANIA PODATKOWEGO -definitywne przerwanie wszelkich więzi prawnych pomiędzy dłużnikiem podatkowym a wierzycielem. Kryterium: zaspokojenie wierzyciela. 1. SPOSOBY EFEKTYWNE - następuje zaspokojenie wierzyciela podatkowego przez realizację należności a. pieniężne - ZAPŁATA ( Art. 47 -58, 60- 63 ) - POBRANIE PODATKU PRZEZ PŁATNIKA - POBRANIE PODATKU PRZEZ INKASENTA

docsity.com

73

b. niepieniężne - ZALICZENIE NADPŁATY - ZALICZENIE ZWROTU PODATKU - POTRĄCENIE ( COMPENSATIO ) ( Art. 64 - 65 )- PRZENIESIENIE WŁASNOŚCI RZECZY LUB PRAWA MAJĄTKOWEGO- DATIO IN SOLUTUM( Art. 66 ). - PRZEJĘCIE WŁASNOŚCI NIERUCHOMOŚCI LUB PRAWA MAJĄTKOWEGO W POSTĘPOWANIU EGZEKUCYJNYM. 2. SPOSOBY NIEEFEKTYWNE - nie następuje zaspokojenie wierzyciela podatkowego, należność nie zostaje zrealizowana. a. na skutek rezygnacji wierzyciela - ZANIECHANIE POBORU ( Art. 22 §1 ) - UMORZENIE ZALEGŁOŚCI ( Art. 67 §1 pkt 3 ) b. przez upływ czasu - PRZEDAWNIENIE ZOBOWIĄZANIA PODATKOWEGO ( Art. 70- 71 ) c. przez KONFUZJĘZobowiązania płatnika/inkasenta- sposoby wygaśnięcia 1. WPŁATA KWOTY POBRANEJ OD PODATNIKA NA RACHUNEK ORGANU PODATKOWEGO. 2. ZALICZENIE NADPŁATY/ZALICZENIE ZWROTU PODATKU 3. UMORZENIE Z URZĘDU ( Art. 67d §3 ) 4. PRZEJĘCIE WŁASNOŚCI NIERUCHOMOŚCI/PRZEJĘCIE PRAWA MAJĄTKOWEGO W POSTĘPOWANIU EGZEKUCYJNYM 5. PRZEDAWNIENIE ZOBOWIĄZANIA ZAPŁATA - jest to najbardziej naturalny sposób wygaśnięcia zobowiązania podatkowego.- polega na przekazaniu z majątku dłużnika do majątku wierzyciela określonej ilości jednostek pieniężnych, na które opiewa świadczenie.Istnieją wątpliwości, czy: a. zapłata musi zostać dokonana przez podatnika b. czy też może być dokonana przez osobę trzecią. Przekonujący wydaje się raczej pogląd pierwszy- stosunek zobowiązanie podatkowe ma charakter publiczno - prawny, a tytuł prywatno- prawny w stosunkach między podatnikiem a osobą trzecią, nie powinien mieć znaczenia w stosunkach prawno- podatkowych, dopóki znaczenia nie przyda mu przepis prawa podatkowego. Zapłata podatku przez osobę trzecią jest więc świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi ( condictio indebiti - Art. 410 ). Forma zapłaty 1. podstawowe a. gotówkowa b. bezgotówkowa Zasada: jest to jedyna forma rozliczeń dla a. podatników prowadzących działalność gospodarczą i Działalność gospodarcza ( Art. 3 pkt 9 ) - pojęcie bardzo szerokie - każda działalność zarobkowa w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, - każda inna działalność wykonywana we własnym imieniu i na własny lub cudzy rachunek, nawet gdy inne ustawy nie zaliczają tej działalności do działalności gospodarczej lub osoby wykonującej taką działalność- do przedsiębiorców. Jest to przejaw autonomii prawa podatkowego - pojęcie to jest szersze niż w innych gałęziach prawa. b. zobowiązany do ewidencjowania tej działalności przez - prowadzenie ksiąg rachunkowych ( ← ustawa z 1994 o rachunkowości ) lub

docsity.com

74

- prowadzenie podatkowej księgi przychodów i rozchodów ( ← rozporządzenie Ministra Finansów z 1995 w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów ) - płatników spełniających ww. wymogi Wyjątek: nie stosuje się do: ( Art. 61 §3 ). - zapłaty podatków nie związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, - gdy zapłata podatku dokonywana jest w formie pomocniczej - do pobierania podatków przez płatników/inkasentów. 2. pomocnicze ( Art. 61 §3 ) a. zapłata znakami opłaty skarbowej ( ← rozporządzenie Ministra Finansów z 2000 ) b. zapłata przez użycie urzędowego blankietu wekslowego ( ← rozporządzenie Ministra Finansów z 2000 ) c. zapłata znakami akcyzy ( ← ustawa z 1993 o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi akcyzy ) d. zapłata papierami wartościowymi ( co do zapłaty w ten sposób - delegacja do wydania rozporządzenia - Art. 61 §4 )Zarachowanie zapłaty ( Art. 62 ) Przesłanki a. na podatniku ciążą zobowiązania z różnych tytułów b. wpłacona przez podatnika kwota nie pokrywa wszystkich należności. Skutki a. pierwszeństwo przysługuje podatnikowi- wskazuje, na poczet którego zobowiązania dokonuje wpłaty Wyjątek: jeśli na podatniku ciążą zobowiązania z tytułu zaliczek na podatek- na poczet zaliczki, począwszy od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności b. jeśli podatnik nie skorzysta, to dokonaną wpłatę zalicza się na poczet podatku, począwszy od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności. Termin zapłaty - Terminy - ( Art. 12 ) - Zasada: reguły są identyczne jak w każdym innym postępowaniu Wyjątek: jeśli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. 1. dzień, do którego podatek powinien być zapłacony ( Art. 47 ) A. dla podatnika- zależy od a. sposobu powstania zobowiązania i. jeśli powstaje poprzez wymiar- 14 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania ( Art. 47 §1 ) a. zarówno gdy termin płatności podatku/zaliczki na podatek/raty podatku nie jest określony kalendarzowo przez przepisy prawa podatkowego, b. jak i wtedy, gdy termin płatności jest określony kalendarzowo przez przepisy prawa podatkowego, ale ( Art. 47 §2 ) - decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego nie została doręczona co najmniej na 14 dni przed terminem płatności podatku/pierwszej zaliczki na podatek/pierwszej raty podatku. Ratio legis - eliminacje negatywnych skutków upływu terminu ustawowego zapłaty podatku w sytuacji, gdy decyzja została doręczona na krótko przed upływem terminu, a nawet już po jego upływie. ii. jeśli powstaje z mocy prawa - ostatni dzień, w którym zgodnie z przepisami prawa podatkowego wpłata powinna nastąpić ( Art. 47 §3 ).

docsity.com

75

B. dla płatnika - ostatni dzień, w którym zgodnie z przepisami prawa podatkowego, powinna nastąpić wpłata należności z tytułu podatku ( Art. 47 §4 ) C. dla inkasenta ( Art. 47 §4a ) Zasada: dzień następujący po ostatnim dniu, w którym zgodnie z przepisami prawa podatkowego wpłata podatku powinna nastąpić Wyjątek: organ stanowiący właściwej jednostki samorządu terytorialnego wyznaczył termin późniejszy. 2. moment, w którym - przy określonej technice rozliczeń pieniężnych- zapłata uznana jest za prawnie skuteczną ( Art. 60 ) Ratio legis - zwłaszcza przy obrocie bezgotówkowym na operację zapłaty składa się szereg czynności dłużnika, wierzyciela oraz banku. Trzeba dokładnie określić, kiedy zapłata uznana jest za skuteczną, a tym samym następuje wygaśnięcie zobowiązania. a. W OBROCIE GOTÓWKOWYM - wpłata gotówki w kasie organu podatkowego - dzień, w którym wpłata miała miejsce - wpłata gotówki przekazem bankowym w kasie banku na rachunek organu podatkowego- dzień wpłaty gotówki w banku - wpłata gotówki przekazem bankowym w kasie poczty na rachunek organu podatkowego- dzień wpłaty gotówki w placówce pocztowej, - wpłata gotówki przekazem bankowym w kasie spółdzielczej kasy oszczędnościowo- kredytowej- dzień wpłaty w spółdzielczej kasie oszczędnościowo - kredytowej. - pobranie podatku przez płatnika/inkasenta- dzień pobrania. b. W OBROCIE GOTÓWKOWYM - polecenie przelewu - dzień obciążanie rachunku bankowego/rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo- kredytowej podatnika Ratio legis - podatnik nie odpowiada za opieszałość instytucji finansowej. - przez zapłatę czekiem bezgotówkowym ( rozrachunkowym )- dzień otrzymania przez organ podatkowy czeku. Wyjątki: 1. OKREŚLENIE TERMINÓW PŁATNOŚCI PODATKÓW/ZALICZEK NA PODATKI/RAT PODATKU - WSKAZUJĄC DZIEŃ/MIESIĄC/ROK - Minister Finansów w drodze rozporządzenia- delegacja ( Art. 47 §5 ). 2. PRZEDŁUŻENIE TERMINÓW - przesunięcie terminu na datę późniejszą niż ta, która wynikałaby z przepisów prawa podatkowego lub ich zastosowania przez organ podatkowy skierowane do nieoznaczonej grupy adresatów ( określonej kategorii ) ( Art. 50 Organ właściwy Minister właściwy ds. finansów publicznych Forma Rozporządzenie - a. jest to akt normatywny- dotyczyć może: - określonej grupy podatników, - określonych czynności b. nie może dotyczy konkretnego podatnika i przedłużać obowiązujących go terminów ( → temu służy instytucja odroczenia ). c. określony zostaje jednocześnie dzień upływu przedłużonego terminu. Rodzaje terminów, które mogą być przedłużane Zasada: wszystkie terminy przewidziane w przepisach prawa podatkowego a. materialnego ( wykładnia systemowa - przepis jest w części poświęconej zobowiązaniom podatkowym) b. wyłącznie: - terminy przedawnienia ( Art. 68 - 71, 118 ) - termin zwrotu nadpłaty ( Art. 77 §1 ) - termin do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty ( Art. 79 §2 )

docsity.com

76

- termin prawa do żądania zwrotu nadpłaty ( Art. 80 §1 ) - termin wystawiania rachunków ( Art. 87 §3 ) - termin ustania obowiązku wystawiania rachunku ( Art. 87 §4 ) - termin przechowywania kopii wystawionych rachunków ( Art. 88 §1 ) 3. ODROCZENIE TERMINÓW - przesunięcie terminu na datę późniejszą niż ta, która wynikałaby z przepisów prawa podatkowego lub ich zastosowania przez organ podatkowy skierowane do konkretnego, zindywidualizowanego adresata ( Art. 48, Art. 67a §1 pkt 1 i 2 ). a. odroczenie - terminu płatności podatku - terminu zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę - terminu zapłaty odsetek od niezapłaconych zaliczekb. rozłożenie na raty - jest to szczególny rodzaj odroczenia terminu płatności, gdyż przesunięcie terminu na datę późniejszą łączy się z podziałem kwoty podatku na części i każda taka część ma ustalony inny termin płatności - zapłaty podatku, - zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, - zapłaty odsetek od niezapłaconych zaliczek Przesłanki 1. sprawa dotyczy indywidualnego podatnika ( bo jeśli określonej kategorii → przedłużenie - Art. 50 2. ważny interes podatnika / innego podmiotu - a. należy dokonywać oceny w oparciu o zobiektywizowane kryteria, a nie w oparciu o subiektywne odczucia podatnika, b. kryteria te muszą być zgodne z aprobowaną powszechnie hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają m. in. życie i zdrowie ludzkie, a także możliwość zarobkowania w celu zdobycia środków na utrzymanie własne i swojej rodziny. Nie są to trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej, niepowodzenia w interesach- każdy obywatel podejmując działalność gospodarczą i dbając o swój interes winien podejmować decyzję w sposób przemyślany, zgodny z prawem. 3. lub interes publiczny TrybNa żądanie - podatnika - płatnika - inkasenta - spadkobierców podatnika/płatnika - osoby trzeciej Jeśli podatnik złożył żądanie umorzenia zaległości podatkowej, a organ podatkowy rozłożył termin płatności na raty lub odroczył termin płatności, to decyzja taka jest nieważna jako wydana bez podstawy prawnej. Zakres uznaniowy Fakultatywne Organ właściwy Organ podatkowy - właściwość rzeczową określi Minister ds. finansów publicznych w drodze rozporządzenia. Forma Decyzja Skutki prawne 1. ustalenie nowego terminu płatności w decyzji ( Art. 49 §1 ) - odroczonego podatku/zaległości - poszczególnych rat na jakie został rozłożony podatek/zaległość 2. odroczenie terminu następuje pod warunkiem zawieszającym ( Art. 49 §2 )- gdy podatnik nie dokona zapłaty do dnia odroczonego terminu płatności podatku/zaległości podatkowej wraz z odsetkami/którejkolwiek z rat terminem płatności

docsity.com

77

podatku/zaległościstaje się termin pierwotny ( przywrócenie status quo ante). → naliczanie odsetek za zwłokę. Nawet jeśli podatek/zaległość została rozłożona na raty, a podatnik nie zapłacił którejkolwiek z rat, to status quo ante dotyczy całego podatku/zaległości a nie tylko części objętej ratą!. Nie ma natomiast możliwości wydania decyzji pod warunkiem. Np. odroczenie terminu płatności części podatku pod warunkiem, że podatnik zapłaci pozostałą część w terminie. 3. ustalenie w decyzji OPŁATY PROLONGACYJNEJ ( Art. 57 ) - jest to forma odpowiedzialności podatnika/innego podmiotu związana z faktem, że wierzyciel otrzyma należne mu świadczenie w terminie późniejszym, niż wynikałoby to z obowiązujących przepisów ustaw podatkowych, gdyż ze środków tych korzysta dłużnik. → funkcja kompensacyjna. Przesłanki i. wydanie decyzji odraczającej termin płatności/rozkładającej płatność na raty ii. podatek, którego termin płatności odroczono/rozłożono na raty stanowi - jeśli podatek państwowy- to zawsze - jeśli podatek samorządowy - to - mogą ją wprowadzić rada gminy/powiatu/sejmik województwa, - tylko w stosunku do podatników. iii. przesłanka negatywna- ( tylko do podatnika ): i. obligatoryjne - przyczyną wydania decyzji były: - klęska żywiołowa - zdarzenie losowe spowodowane działaniem sił przyrody, powodujące znaczne szkody na określonym obszarze. Np. powódź, pożar, huragan. - wypadek losowy - zdarzenie nagłe, spowodowane czynnikiem zewnętrznym, powodujące negatywne skutki dla jednostki w nim dotkniętej. ii. fakultatywne- gdy wydanie decyzji następuje - w związku z postępowaniem układowym lub - na podstawie odrębnych ustaw Stawka opłaty prolongacyjnej 50% stawki odsetek za zwłokę ( obecnie 6,25% ) obowiązującej w dniu wydania decyzji. Termin płatności opłaty prolongacyjnej Taki jak nowy termin płatności, stosuje się odpowiednio przepisy - przekroczeniu terminów ( termin pierwotny ) ( Art. 49 §2 ). - zarachowaniu zapłaty ( Art. 55 §2 ) Szczegółowe zasady naliczenia opłaty prolongacyjnej określa Rozporządzenie Ministra właściwego ds. finansów publicznych ( delegacja-Art. 58 ). 4. "UKRYTE ODROCZENIE" ( Art. 22 ) - ZWOLNIENIE PŁATNIKA Z OBOWIĄZKU POBORU PODATKÓW Ratio legis - płatnik nie może sam odroczyć terminu płatności podatku , bo narazi się wówczas na odpowiedzialność. Dlatego organ podatkowy, jeśli sytuacja podatnika jest trudna, musi najpierw zwolnić płatnika z obowiązku poboru podatku, aby wygasło jego zobowiązanie, a potem dopiero rozstrzygnąć, co ze zobowiązaniem podatnika. a. o charakterze generalnym ( Art. 22 §1 pkt 2 ) Przesłanki a. ważny interes podatników lub b. interes publiczny Organ właściwy Minister właściwy ds. finansów publicznych. Forma Rozporządzenie Zakres uznaniowy Fakultatywne

docsity.com

78

Przedmiot Zwolnienie niektórych grup płatników z obowiązku pobierania - podatków lub - zaliczek na podatki Skutki prawne a. wygaśnięcie zobowiązania płatnika b. nie wygasa natomiast zobowiązanie podatnika - określony zostaje nowy termin wpłacenia podatku - określone zostają wynikające z tego zwolnienia obowiązki informacyjne podatników. Wyjątek: b. o charakterze indywidualnym ( Art. 22 §2 ) Przesłanki a. sprawa ma charakter indywidualny - dotyczy konkretnego podatnika. b. pobranie podatku zagraża ważnym interesom podatnika, w szczególności jego egzystencji lub c. uprawdopodobnienie przez podatnika, że pobrany podatek byłby niewspółmiernie wysoki w stosunku do podatku należnego za rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy. Tryb Na wniosek podatnika. Organ właściwy Organ podatkowy- właściwość rzeczową określa rozporządzenie ministra właściwego ds. finansów publicznych Zakres uznaniowy Fakultatywne Przedmiot Zwolnienie płatnika z obowiązku pobrania podatku. Skutki prawne a. wygaśnięcie zobowiązania płatnika b. nie wygasa natomiast zobowiązanie podatnika - następuje przeniesienie obowiązku zapłaty podatku z płatnika na podatnika - organ podatkowy określa nowy termin wpłacenia przez podatnika podatku Wyjątek: gdy podatnik jest obowiązany do dokonania rocznego lub innego okresowego rozliczenia tego podatku. ZALEGŁOŚĆ PODATKOWA 1. nie zapłacony w terminie płatności ( Art. 51 ( a. podatek b. zaliczka na podatek ( również zaliczka oszacowana przez organ podatkowy - Art. 23a ) c. rata podatku d. należność z tytułu podatku/zaliczki na podatek/raty podatku ( nie wpłaconą - w przypadku płatnika/inkasenta. Zaległość podatkowa powstaje ex lege, jest niezależne od: - winy podatnika, - natomiast NSA uznaje, że błąd organu podatkowego i związana z tym wypłata określonych kwot dłużnikowi nie stanowi podstawy do uznania, że powstała w związku z tym zaległość podatkowa. II. na równi z zaległością podatkową traktuje się ( Art. 52 ) Ratio legis - są to sytuacje, w których na skutek nieprawidłowych działań dłużnika wierzyciel nie dysponuje przez określony czas należnymi środkami, gdyż: a. albo bezpodstawnie je wypłacił albo b. bezpodstawnie ich nie otrzymał.

docsity.com

79

1. nadpłatę - jeśli a. w zeznaniu lub deklaracji ( Art. 73 §2 ) została wykazana nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, a b. organ podatkowy - dokonał jej zwrotu lub - zaliczył na poczet - zaległości podatkowych, - bieżących zobowiązań podatkowych, - przyszłych zobowiązań podatkowych c. przesłanka negatywna- gdy zwrot podatku nastąpił w trybie korekty deklaracji ( Art. 274 ) 2. zwrot podatku a. podatnik otrzymał go nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej lub b. został on zaliczony na poczet - zaległości podatkowej, - bieżących zobowiązań podatkowych - przyszłych zobowiązań podatkowych c. przesłanka negatywna- gdy zwrot podatku nastąpił w trybie korekty deklaracji ( Art. 274 ) Wyjątek: ekskulpacja podatnika - gdy podatnik wykaże że nie nastąpiło to z jego winy. 3. wynagrodzenie płatników lub inkasentów, pobrane nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej ( ← Art. 28 §2 ). 4. oprocentowanie nienależnej nadpłaty/zwrotu podatku zwrócone lub zaliczone na poczet: - zaległych zobowiązań podatkowych, - bieżących zobowiązań podatkowych, - przyszłych zobowiązań podatkowych. Skutki prawne: I. powstanie obowiązku zapłaty ODSETEK ZA ZWŁOKĘ - ( Art. 53 ) a. charakter kompensacyjny - są formą odpowiedzialności dłużnika związanej z faktem, że wierzyciel nie otrzymał w terminie należnego mu świadczenia. b. charakter represyjno- dyscyplinujący- są wyższe od odsetek bankowych czy stosowanych w obrocie gospodarczym- mają umotywować do spełnienia świadczenia w terminie. Odsetki za zwłokę naliczane są od 1. zaległości podatkowych- - od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności - od dnia, w którym płatnik/inkasent był zobowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego 2. należności zrównanych z zaległościami podatkowymi - od dnia zwrotu nadpłaty/zwrotu podatku/zwrotu oprocentowania lub - od dnia zaliczenia ich na poczet zaległości, bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych - od dnia pobrania wynagrodzenia 3. nieregulowanych w terminie zaliczek na podatek w części przekraczającej wysokość podatku należnego za rok podatkowy 4. przesłanki negatywne- nie nalicza się odsetek za zwłokę ( Art. 54 ). Ratio legis - - albo niepłacenie podatku jest spowodowane przyczynami leżącymi po stronie organów podatkowych, - albo organ podatkowy w czasie, kiedy powstała zaległość podatkowa, dysponował już ( na skutek dokonanego zajęcia ) środkami pieniężnymi, których kwota odpowiada- po części przynajmniej- kwocie zaległości podatkowej. a. za okres zabezpieczenia, od zabezpieczonej kwoty zobowiązania, jeśli - objęte zabezpieczeniem środki pieniężne, w tym kwoty uzyskane ze sprzedaży objętych zabezpieczeniem rzeczy lub praw, zostały zaliczone na poczet zaległości podatkowych lub

docsity.com

80

- zajęte uprzednio rzeczy lub prawa majątkowego zostały przeniesione na poczet zobowiązań podatkowych b. za okres od następnego dnia po upływie 14- dniowego terminu na przekazanie sprawyorganowi odwoławczemu/gdy nastąpiło uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia/stwierdzenie nieważności decyzji do dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy c. za okres od dnia następnego po upływie 2- miesięcznego terminu na załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym/gdy nastąpiło uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia/stwierdzenie nieważności decyzji, do dnia doręczenia decyzji organu odwoławczego, jeżeli decyzja organu odwoławczego nie została wydana w tym terminie. Wyjątek: i. gdy opóźnienie w wydaniu decyzji: - wynikło z przyczynienia się: - strony lub - jej przedstawiciela, - nie powstało z przyczyn niezależnych od organu. d. w przypadku zawieszenia postępowaniu z urzędu - od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania do dnia doręczenia postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania e. jeżeli wysokość odsetek nie przekraczałaby 3- krotności wartości opłaty dodatkowej pobieranej przez "Pocztę Polską" za polecenie przesyłki listowej f. za okres od dnia wszczęcia kontroli podatkowej, do dnia doręczenia decyzji w sprawie, która była przedmiotem kontroli podatkowej, jeżeli postępowanie podatkowe nie zostało wszczęte w terminie 3 miesięcy od dnia zakończenia kontroli/gdy decyzja została uchylona i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia/gdy stwierdzono nieważność decyzji. Wyjątek: i. w razie skorygowanie deklaracji po zakończeniu kontroli podatkowej - w zakresie odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych wynikających z tej korekty. g. za okres od dnia wszczęcia postępowania podatkowego do dnia doręczenia decyzji organu I instancji, jeżeli decyzja nie została doręczona w terminie 3 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania/gdy decyzja została uchylona i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia/gdy stwierdzono nieważność decyzji. Wyjątek: i. gdy opóźnienie w wydaniu decyzji: - wynikło z przyczynienia się: - strony lub - jej przedstawiciela, - nie powstało z przyczyn niezależnych od organu. h. za okres od dnia następnego po upływie 2 lat od dnia złożenia deklaracji, od zaległości związanych z popełnionymi w deklaracji błędami rachunkowymi lub oczywistymi omyłkami, jeżeli w tym okresie nie zostały one ujawnione przez organ podatkowy. i. w zakresie przewidzianym w odrębnym ustawach. Obowiązek naliczania odsetek za zwłokę Zasada: spoczywa na dłużniku. Odsetki powinny być obliczone przez dłużnika i wpłacone na rachunek właściwego organu podatkowego bez odrębnego wezwania. Wyjątek: spoczywa na organie podatkowym - w określonych w ustawie przypadkach. Charakter 1. odsetki te należą się ex lege- nie ma znaczenia przyczyna, która spowodowała powstanie zaległości 2. są płacone bez wezwania organu podatkowego ( Art. 55 §1 ) - dies interpellat pro homine. 3. nie są świadczeniem ubocznym w stosunku do świadczenia głównego a. nie można dokonać spłaty odsetek uchylając się od uiszczenia zaległości podatkowej b. nie można uiścić samej zaległości nie dokonując spłaty odsetek

docsity.com

81

c. zarachowanie zapłaty - jeśli dokonana wpłata nie pokrywa kwoty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, to ( Art. 55 §2 ) - wpłatę tę zalicza się proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości podatkowej oraz kwoty odsetek w takim stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości podatkowej do kwoty odsetek za zwłokę ← jest to konsekwencja dwóch zasad powyższych. W przypadku istnienia zaległości podatkowej jedynie wpłata przez podatnika kwoty odpowiadającej sumie zaległości podatkowej i przypadających do dnia zapłaty odsetek od tej zaległości uwalania podatnika od zobowiązania podatkowego, powodując jego wygaśnięcie. Wysokość odsetek za zwłokę ( Art. 56 )- zależy od trzech czynników: a. wysokości zaległości podatkowej b. czasu, w jakim zaległość istniała c. przyjętej stawki ( stopy ) odsetek za zwłokę - 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o NBP ( obecnie 12,5% ) - ulega obniżeniu lub podwyższeniu w stopniu odpowiadającym obniżeniu/podwyższeniu podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, poczynając od dnia, w którym stopa ta uległa zmianie - Minister właściwy ds. finansów publicznych, ogłasza w drodze obwieszczenia, stawkę odsetek za zwłokę w MP. II. możliwość wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnegoIII. możliwość wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej ( Art. 107 ). POBRANIE PODATKU PRZEZ PŁATNIKA/INKASENTA 1. jeśli płatnik/inkasent pobrał podatek a. zobowiązanie podatkowe wygasa b. bez względu na to czy płatnik bądź inkasent następnie pobrany podatek wpłacił na rachunek organu podatkowe czy też go nie wpłacił - jeśli nie wpłacił podatku- to odpowiedzialność z Art. 30. 2. jeśli podatek nie został pobrany przez płatnika/inkasenta a. zobowiązanie podatkowe nie wygasa b. płatnik, który nie wykonał swych obowiązków, odpowiada za podatek niepobrany ( Art. 30 c. natomiast za podatek niepobrany nie odpowiada inkasent. ZALICZENIE NADPŁATY/ZWROTU PODATKU Zob. nadpłata/zwrot podatku. POTRĄCENIE ( COMPENSATIO ) ( Art. 64 - 65 )- polega na tym, że w sytuacji, gdy dwa podmioty są względem siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami, ich wierzytelności znoszą się, w zakresie, w jakim ich ciężar wzajemnie się równoważy. Przesłanki 1. istnieją dwie osoby, które są nawzajem wobec siebie wierzycielami i dłużnikami Nie podlega potrąceniu zobowiązanie podatkowe/zaległość podatkowa w podatku stanowiącym dochód budżetu państwa- z wierzytelnością podatnika wobec jednostki samorządu terytorialnego. 2. wierzytelność Skarbu Państwa/jednostki samorządu terytorialnego a. nie ma przesłanki bezsporności b. nie musi być wymagalna - może być to wierzytelność przyszła ( na wniosek podatnika można zaliczyć wierzytelności na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych ) - może być to wierzytelność istniejąca, jeszcze nie wymagalna ( bieżące zobowiązania podatkowe )

docsity.com

82

- może być to wierzytelność istniejąca, już wymagalna ( zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę ) c. wierzytelność ta przysługuje wobec - podatnika - następcy prawnego3. wierzytelność - podatnika - następcy prawnego a. bezsporna ( tzw. wymóg płynności wierzytelności- nie ma go w prawie cywilnym ) - strony stosunku prawnego są zgodne co do tego, że wierzytelność istnieje, co do jej wysokości i terminu wykonania zobowiązania podatkowego. b. wymagalna c. wobec Skarbu Państwa/jednostki samorządu terytorialnego z tytułu i. ze względu na ciężar gatunkowy - bezprawne postępowanie władzy publicznej - prawomocnego wyroku sądowego wydanego na podstawie Art. 417 - 4172 kc - prawomocnej ugody sądowej zawartej w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w Art. 417- 4172 kc - nabycia przez Skarb Państwa/jednostkę samorządu terytorialnego nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie ( ← ustawa z 1997 o gospodarce nieruchomościami ) - wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami, ( ←ugn ) - odszkodowania orzeczonego w decyzji organu administracji rządowej/wójta/burmistrza/prezydenta/starostę/marszałka województwa. ii. ze względu na ochronę interesu kontrahenta - - wierzytelność przysługuje podatnikowi wobec państwowej/samorządowej jednostki budżetowej - wierzytelność ta przysługuje z tytułu - robót budowlanych, - dostaw - usług - roboty/dostawy/usługi były wykonywane w trybie przepisów o zamówieniach publicznych, - potrącający jest wierzycielem pierwotnym ( nie może być to cesjonariusz ) - zachowana jest tożsamość wierzytelności - potrącenie dokonywane jest z tej wierzytelności ( jeśli nastąpiło odnowienie, to stan potrącalności jest wyłączony )d. tylko wobec Skarbu Państwa - odszkodowania za niesłuszne skazanie, niewątpliwie niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymane, uzyskanego na podstawie przepisów kpk ( Art. 552 i n. ) - odszkodowania uzyskanego na podstawie przepisów o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz bytu Państwa Polskiego ( ← ustawa z 1991 o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego ). Tryb 1. z urzędu 2. na żądanie podatnika Forma 1. postanowienie ( zaskarżalne zażaleniem ) 2. odmowa - decyzja ( zaskarżalne odwołaniem ) Skutki

docsity.com

83

1. wygaśnięcie zobowiązania podatkowego a. jeśli z urzędu- z dniem wydania ( doręczenia ) postanowienia ( ex nunc ) b. jeśli na wniosek - z dniem złożenia wniosku ( ex tunc ) Analogia do potrącenia cywilno - prawnego. 2. jeśli z wierzytelności podatnika zostało potrącone zobowiązanie jednostki budżetowej, to jest ona obowiązana wpłacić równowartość wygasłego podatku do organu podatkowego w terminie 7 dni od dnia dokonania potrącenia pod rygorem naliczania odsetek za zwłokę. Ratio legis - charakter dyscyplinujący. Może stać się podstawą odpowiedzialności kierownika jednostki budżetowej. 3. zaliczenie proporcjonalne na poczet kwoty zaległości podatkowej oraz kwoty odsetek za zwłokę (Art. 55 §2) PRZENIESIENIE WŁASNOŚCI RZECZY/PRAW MAJĄTKOWYCH ( Art. 66 ) Charakter prawny 1. jest to czynność administracyjno - prawna 2. jest to czynność cywilnoprawna ( DATIO IN SOLUTUM ). Przesłanki 1. istnienie ważnego zobowiązania podatkowego a. dłużnik - podatnik - następca prawny b. wierzyciel - Skarb Państwa - jednostka samorządu terytorialnego 2. wymagalność tego zobowiązania- powstała już zaległość podatkowa 3. spełnienie przez podatnika innego świadczenia niż świadczenie pierwotne ( podatku ) - przeniesienie na wierzyciela własności: a. rzeczy ( stosujemy przepisy kc ) b. praw majątkowych , o ile są zbywalne. 4. zgoda wierzyciela ( reprezentanta wierzyciela ) Charakter prawny 1. jest to umowa - potrzebna jest zgodna wola obu stron stosunku prawnego Jest to instytucja wyjątkowa - jedyna umowa w części ogólnej op. 2. stronami umowy są: a. podatnik/następca prawny b. wierzyciel a. jeśli wierzycielem podatkowym jest Skarb państwa- to reprezentuje go starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej b. jeśli wierzycielem podatkowym jest jednostka samorządu terytorialnego - to reprezentuje go wójt/burmistrz/prezydent/starosta/marszałek województwa. 3. z inicjatywą zawarcia umowy może wystąpić tylko podatnik ( następca prawny ) - jego oświadczenie woli stanowi ofertę. 4. forma- Zasada: pisemna ad probationem Wyjątek: gdy przepisy prawa wymagają formy szczególnej ( np. przeniesienie własności nieruchomości/zbycie przedsiębiorstwa/spadku ). 5. jeśli wierzycielem jest Skarb Państwa- wymaga zgody właściwego naczelnika urzędu skarbowego/celnego - jej wyrażenie następuje w formie postanowienia - jednocześnie starosta powiadamia właściwego naczelnika urzędu skarbowego/celnego o zawarciu umowy i przesyła jej kopię. Skutki prawne 1. wygaśnięcie zobowiązania podatkowego z dniem przeniesienia własności rzeczy/praw majątkowych

docsity.com

84

a. jeśli na rzecz Skarbu Państwa- niej jest potrzebne wydanie decyzji. b. jeśli na rzecz jednostki samorządu terytorialnego- organ podatkowy I instancji wydaje deklaratywną decyzję stwierdzającą wygaśnięcie zobowiązania podatkowego 2. zaliczenie proporcjonalne na poczet kwoty zaległości podatkowej oraz kwoty odsetek za zwłokę ( Art. 55 §2 ). ZANIECHANIE POBORU PODATKU ( Art. 22 §1 ) - Odróżnić należy. 1. zaniechanie ustalania zobowiązań podatkowych - znajdowało zastosowanie do zobowiązań podatkowych powstających poprzez wymiar i polegało na rezygnacji z uprawnienia do wydania i doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Zobowiązanie podatkowe w ogóle nie powstawało. Obecnie ta instytucja nie występuje. 2. zaniechanie poboru podatków - organ podatkowy w sposób dobrowolny rezygnuje z przysługującej mu wierzytelności z tytułu a. powstałego już zobowiązania podatkowego ( niezależnie od tego w jaki sposób ono powstało ), b. jeszcze nie wymagalnego - gdy termin jego płatności - w całości lub części jeszcze nie nadszedł. 3. umorzenie zobowiązania podatkowego- organ podatkowy w sposób dobrowolny rezygnuje z przysługującej mu wierzytelności z tytułu a. powstałego już zobowiązania podatkowego ( niezależnie od tego w jaki sposób ono powstało ) b. już wymagalnego Przesłanki 1. powstało już zobowiązanie podatkowe 2. zobowiązanie to nie jest jeszcze wymagalne- nie nadszedł jeszcze termin płatności Ratio legis - dlaczego nie wystarczy instytucja umorzenia? Wielu podatników ze względów etycznych albo pragmatycznych boją się ryzyka powstania zaległości i odsetek. Często zaciągają kredyt, prywatne pożyczki, byle tylko wykonać ciążące na nich zobowiązanie podatkowe. Instytucja umorzenia zaległości staje się bezprzedmiotowa- bo nie ma zaległości, a okoliczności, które towarzyszyły zapłacie podatku, choćby zapłata podatku zagrażała egzystencji podatnika, powodują niemożność uwzględnienia tej sytuacji przez organ podatkowy. 3. określona podstawa materialna a. interes publicznylub ( nie musi być ważny. b. ważny interes podatników- c. co do przedsiębiorców -tylko w granicach określonych ustawą z 2004 o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Ratio legis - ← Art. 87 TWE - niedopuszczalna jest taka pomoc publiczna, która zniekształca lub grozi zniekształceniem konkurencji przez faworyzowanie niektórych przedsiębiorstw lub produkcji niektórych towarów. Organ właściwy Minister właściwy ds. finansów publicznych Od 2001 organy podatkowe w indywidualnych przypadkach nie mogą już zaniechać w całości lub w części ustalanie zobowiązania podatkowego lub w poboru podatków. Ratio legis - organy podatkowe nie powinny interweniować w stosunku do obowiązku podatkowe na etapie kiedy kształtuje się zobowiązanie, bo to oznacza przejęcie kompetencji władzy ustawodawczej. Forma Rozporządzenie. Ma charakter abstrakcyjny, określa - rodzaj podatku - okres, w którym następuje zaniechanie - grupy podatników, których dotyczy zaniechanie.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome