Encyclopedia prawa - Notatki - Podstawy prawa - Część 2, Notatki'z Podstawy prawa. University of Warsaw
Lady_Pank
Lady_Pank4 March 2013

Encyclopedia prawa - Notatki - Podstawy prawa - Część 2, Notatki'z Podstawy prawa. University of Warsaw

PDF (602.2 KB)
11 strona
663Liczba odwiedzin
Opis
Notatki dotyczące zagadnień prawnych: źródła prawa, wykładnia prawa, domniemanie prawne, itd.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 11
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

12

reguły inferencyjne – logiczne reguły wnioskowań, akceptowane i szeroko wykorzystywane w odniesieniu do prawa stanowionego, do reguł tych zaliczamy wnioskowanie przez analogię, które znajduje zastosowanie przy usuwaniu luk w prawie rodzaje analogii  analogia z ustawy – polega na zastosowaniu do stanu rzeczy nieuregulowanego regulacji dotyczącej

stanu rzeczy podobnego do objętego luką prawną  analogia z prawa – polega na sformułowaniu nowej normy, która regulowałaby stan rzeczy objęty

luką na podstawie domniemanych preferencji aksjologicznych ustawodawcy nauka i praktyka prawa nie są zbyt przychylne analogiom w prawie – w prawie karnym są one niedozwolone

26. Źródła prawa – analiza pojęcia fons iuris (łac.), różnoznacznie rozumiane – przez źródła prawa rozumie się zazwyczaj akty normatywne, które zawierają przepisy dające podstawę do konstruowania norm danej gałęzi prawa  w znaczeniu materialnym – ma się na uwadze ogół okoliczności o ekonomicznym, kulturowym,

politycznym charakterze, których oddziaływanie wpłynęło na treść i formę obowiązującego w danym państwie prawa

 w znaczeniu instytucjonalnym – instytucje, które tworzą prawo lub sankcjonują np. organy władzy publicznej, których decyzja przesądziła o treści danej normy prawnej

 w znaczeniu faktowym – fakty tworzące prawo, będące dziełem różnych instytucji funkcjonujących w różnym trybie i podejmujących decyzje o różnym charakterze prawnym np. umowy międzynarodowe, orzeczenia sądowe itp.

źródła poznania prawa – dokumenty i publikacje zawierające informacje prawne, a także pomniki literatury pięknej, z których można zaczerpnąć wiadomości o prawie współcześnie lub kiedyś obowiązującym

27. Polski system źródeł prawa prawo powszechnie obowiązujące – normy nakładające na podmiot prawa ciężary i obowiązki

 konstytucja – ustawa zasadnicza o jedyny akt normatywny o tej nazwie (inaczej jest tylko w państwach federalnych) o najwyższa moc, prawny fundament państwa o uchwalenie nowej czy też zmiany obowiązującej konstytucji odbywają się w szczególnym trybie,

przy bardzo wysokich wymogach formalnych – uniemożliwia to zmianę konstytucji w sposób pochopny i nieprzemyślany

o zawiera postanowienia odnoszące się do podstawowych zasad ustroju politycznego, społecznego, gospodarczego państwa

 umowy międzynarodowe i prawo europejskie o konstytucje demokratyczne uznają je za część krajowego porządku prawnego o ratyfikacja dokonywana jest przez uprawniony konstytucyjnie organ, zaś jej warunkiem jest

wyrażenie zgody w formie ustawy, przed którymi ratyfikacja ma pierwszeństwo  ustawa

o akt parlamentu, który może być uregulowana każda kwestia nie będąca kwestią regulacji konstytucji – niektóre kwestie jak np. budżet państwa muszą być uregulowane drogą ustawy

o z ustawą muszą być zgodne wszystkie niższe akty normatywne, zaś sama ustawa musi być zgodna z konstytucją i ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi

 akty normatywne o randze ustawy o dekrety prezydenta Mościckiego na mocy noweli sierpniowej z 1926 roku, wydawane w

momencie rozwiązania parlamentu lub w sprawach ważnych o dekrety prezydenta Mościckiego na mocy konstytucji kwietniowej o dekrety Rady Państwa 1947-1989 wydawane między sesjami sejmu o art. 234 Konstytucji przewiduje, że w wypadku niemożności zwołania sejmu w stanie

docsity.com

13

wojennym prezydent może wydać dekret z mocą ustawy  rozporządzenia wykonawcze

o musi być zgodne z wyższymi aktami normatywnymi o może zostać nakazane lub upoważnione przez ustawę

prawo o charakterze wewnętrznym – normy obowiązujące wewnątrz organów władzy publicznej np. uchwały, zarządzenia ministrów, prezydenta itp.

28. Źródła prawa międzynarodowego oraz UE Źródła prawa międzynarodowego w znaczeniu formalnym rozumiane są jako formy, w których tworzone są normy prawa międzynarodowego. Są to więc takie formy, w których przejawia sie wola państw (lub innych podmiotów prawa międzynarodowego) tworzących prawo. Należą do nich przede wszystkim umowy międzynarodowe i prawo zwyczajowe. 1. umowa międzynarodowa - podstawowe obok zwyczaju źródło prawa międzynarodowego - z reguły bardziej precyzyjna i jasna w porównaniu z normami zwyczajowymi -umowa międzynarodowa jest to wspólne oświadczenie podmiotów prawa międzynarodowego, które tworzy prawo, a więc uprawnienia i obowiązki 2. zwyczaj - zwyczaj można określić jako zgodne postępowanie państw tworzące prawo - do istnienia zwyczaju niezbędne są równocześnie: zgodna praktyka państw (element obiektywny) oraz przeświadczenie państw, że praktyka ta tworzy prawo (element subiektywny) Na system prawny UE składają sie akty prawne o charakterze pierwotnym i wtórnym. 1. prawo pierwotne - tworzą je przede wszystkich traktaty założycielskie Wspólnot: - Wspólnoty Europejskiej - Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej Do źródeł prawa pierwotnego zalicza sie także traktaty nowelizujące traktaty założycielskie: - Jednolity Akt Europejski z 1986r. - Traktat o Unii Europejskiej z 1992r. - Traktat Amsterdamski z 1997r. - Traktat Nicejski z 2001r. Do prawa pierwotnego zalicza się umowy międzynarodowe, w szczególności: - umowy o przystąpieniu nowych członków - umowy o stowarzyszeniu Źródłami prawa pierwotnego są także ogólne zasady prawa, na które składają się: - ogólne zasady wspólne wszystkim systemom prawnym państw członkowskich - ogólne zasady prawa międzynarodowego - prawa i wolności fundamentalne 2. prawo wtórne - stanowione przez Wspólnoty Prawo wtórne tworzone jest przez organy wspólnotowe na podstawie traktatów założycielskich. Do prawa wtórnego zalicza się: - rozporządzenia - mają zasięg ogólny i są bezpośrednio stosowane, co oznacza, iż obowiązują one zarówno państwa, jak i ich obywateli i nie wymagają żadnych dodatkowych zabiegów transformacyjnych do porządku prawa krajowego - dyrektywy - są najczęściej skierowane do wszystkich państw członkowskich, od których wymaga się, aby podjęły konieczne środki do osiągnięcia zawartych w dyrektywach celów. Adresatom pozostawia się swobodę doboru metod i określania sposobów wykonania tych aktów. - decyzje - mają charakter indywidualny, są wiążące dla adresata. mają za zadanie ustalenie ścisłych reguł postępowania w konkretnych przypadkach; mogą być skierowane do państw członkowskich, do

docsity.com

14

poszczególnych przedsiębiorstw i osób prywatnych. Nie mają charakteru wiążącego opinie i zalecenia. TE SAME ŹRÓDŁA PRAWA EUROPEJSKIEGO ---> W SKRÓCIE :) Źródła prawa Europejskiego  PIERWOTNE

 traktaty ustanawiające Wspólnoty  niepisane zasady prawne  prawo zwyczajowe

POCHODNE Rozporządzenie – akt prawny zawierający normy prawne, mają bezpośrednią moc obowiązywania

w państwach członkowskich, są publikowane w dzienniku urzędowym Wspólnot Europejskich  Dyrektywa – wiąże państwo tylko co do celu, jaki należy osiągnąć, pozostawiając mu swobodę

wyboru drogi; państwa są obowiązane dokonywać wykładni prawa wewnętrznego zgodnie z treścią dyrektyw, wydawane są przez Radę UE

Decyzja – dotyczy indywidualnego przypadku – może być skierowana do osób fizycznych i osób prawnych lun państwa członkowskiego

Zlecenie i opinia – nie mają mocy wiążącej; wydawane są głównie przez Komisję Europejską  Nieoznaczone akty prawne: rezolucje, uchwały, projekty, komunikaty etc.

29. Problem legalności aktów prawnych Naruszenie legalności aktów prawnych może być badane we wszystkich stadiach procesu legislacyjnego  Czy osoby pracujące nad aktem normatywnym zostały o tym w sposób właściwy powiadomione

  Jak zostało zaplanowane spotkanie, a jak zrealizowane  Czy drugi termin spotkania został wyznaczony na inny dzień tygodnia 

podniesienie ręki)  Deformacje wyników:  Jawne: głos oddany może być kilkakrotnie, ktoś może opuścić salę przed tym jak jego głos jest

policzony  Tajne: ktoś wypełniając kartę popełni błąd i weźmie drugą – czy jest to legalne?  Określenie większości – zwykła, bezwzględna, kwalifikowana – trudne do określenia  Jak układana jest lista (ludzie chętniej głosują na tych, co są na górze)  Sposób oddania głosu (jeśli znak wyjdzie poza kwadrat to komisja wyborcza decyduje o jego ważności

 Czy dobrze przeliczono wyniki? (fałszerstwo, manipulacje, mimowolne błędy, wiele urn, łatwo o

fałszerstwo)  Po głosowaniu rzetelna analiza głosów (w małych grupach łatwiej o nią)  Kwesta podpisu (nie ta osoba podpisała, bo np. minister wyjechał i zrobił to za niego podsekretarz,

choć nie ma takich uprawnień)  Ogłoszenie aktu – musi być w organach promulgacyjnych

30. Publikacja aktów prawnych, organy promulgacyjne akt normatywny – dokument władzy publicznej zawierający normy prawne, regulujący jakiś zespół

docsity.com

15

stosunków społecznych, będący tekstem zawierającym materiał do budowy norm prawnych warunkiem wejścia w życie aktu prawnego jest jego ogłoszenia (promulgacja). Według obecnych unormowań akty prawne ogłaszane są w Dzienniku Ustaw RP. Obwieszczanie aktów prawa miejscowego może mieć różne formy – od rozplakatowania obwieszczeń, poprzez wywieszki w urzędach aż po zwykłą informację na tablicy ogłoszeń. Akty normatywne prawa o charakterze wewnętrznym są ogłaszane w Dzienniku Urzędowym „Monitor Polski” lub w innych dziennikach urzędowych (np. ministrów) Jeśli przy druku aktu normatywnego zdarzył się błąd na tyle istotny, że może utrudnić stosowanie opublikowanych przepisów, dokonuje się wówczas sprostowania takiego błędu – następuje to w drodze obwieszczenia w tym samym dzienniku urzędowym, w którym akt był ogłaszany.

31. Budowa aktu normatywnego  nazwa rodzajowa aktu normatywnego (ustawa, rozporządzenie)  data uchwalenia aktu  tytuł określający zapis przedmiotowy (o ...)  preambuła (arenga) – uroczysty wstęp, w którym ustawodawca przedstawia motywy wydania aktu

normatywnego, zamierzone cele – nie jest elementem koniecznym, występuje sporadycznie, często w przypadku konstytucji

 część ogólna – obejmuje przepisy, które zawierają elementy wspólne (zwykle elementy hipotez), umieszczone są tu również definicje legalne, które wyjaśniają znaczenie pojęć używanych w danym akcie

 część szczególna – zawiera zasadniczą materię aktu normatywnego, odnoszącą się do dyspozycji i, niekiedy, sankcji

 przepisy końcowe – termin wejścia aktu w życie, akty normatywne uchylane niniejszym aktem  podpis – w wypadku ustaw prezydencki

materia zawarta w akcie normatywnym jest usystematyzowana w części, księgi, tytuły, działy, rozdziały, artykuły, paragrafy, punkty, ustępy, wszystkie numerowane, przy czym numeracja musi być w całym akcie ciągła

32. Pojecie rodziny prawa; specyfika wybranych rodzin prawa. pojęcie rodziny prawa rodzina prawa – zespół norm prawnych tworzący się według podobieństwa i asymilacji następujących cech:  sposób powstawania  wspólna historia rozwoju  zasięg geograficzny

np. rodzina prawa anglosaskiego – zmieszanie prawa celtyckiego z saksońskim, wymieszanie się norm prawnych i stworzenie nowych kodyfikacji po podboju Wielkiej Brytanii przez Wilhelma Zdobywcę w 1066 roku, utworzenie własnych zasad i terminów prawnych, odrębność od istniejącego na kontynencie prawa romańskiego

33. Źródła prawa w różnych rodzinach (systemach) prawa. rodzina prawa religijnego:  kanonicznego

o prawo boskie – Stary Testament o prawo ludzkie

docsity.com

16

 apostolskie – bosko-apostolskie i apostolskie stworzone przez uczniów Chrystusa i zapisane w Nowym Testamencie

 kościelne – ustanowione przez papieża

 bulla – pisma papieskie wielkiej wagi w języku łacińskim

 breva – mniej uroczyste pismo, czasem w języku naturalnym

 listy apostolskie

 encykliki o prawo soborowe o prawo zakonne o kodeks kanoniczny o konkordat – połączenie elementów prawa kanonicznego ze świeckim prawem, głównie

administracyjnym i międzynarodowym  islamskiego

o ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny (VII w.) o Koran o powtarzane przypowieści o Allah o tradycja przekazywana z pokolenia na pokolenia (dżihad itd.)

34. Wykładnia prawa

wykładnia (inaczej interpretacja) prawa oznacza proces ustalenia właściwego ustalania przepisów prawnych. Przedmiotem wykładni nie są normy, ale przepisy prawne, jest ona bowiem jedną z czynności wiążących się z wyprowadzaniem norm prawnych z przepisów dwa stanowiska wobec wykładni  klasyfikacyjna koncepcja wykładni - wykładni dokonuje się tylko na tyle, o ile wymagają tego

niejasności tekstu, które wykładnia ma usunąć i jest to jej jedyne działanie o zwolennicy tej koncepcji mówią, ze nie powinno się dokonywać wykładni tego, co jest jasne, zaś

potrzeba wyprowadzenia wykładni wynika z:  nieuniknionych naturalnych niejednoznaczności języka naturalnego i języka prawnego  błędów popełnionych przez ustawodawcę  zamierzonych i świadomie wprowadzonych przez ustawodawcę nieostrości wypowiedzi

normatywnych, co ma niekiedy związek z rozchwianiem się jego preferencji aksjologicznych i politycznych

 zestarzenia się regulacji normatywnych oraz pojawienia się rozziewu między regulacją normatywną a rzeczywistością

 derywacyjna koncepcja wykładni – wykładni dokonuje się w każdym przypadku ustalenia normy prawnej – wykładnia jest tu traktowana jako konieczna czynność w procesie wyprowadzania norm prawnych z przepisów

o zwolennicy tego stanowiska uważają argumenty klasyfikacyjnej koncepcji za niewystarczające – podstawowym zadaniem wykładni jest odkodowanie normy z przepisów, a nawet sformułowanie pełnej reguły zachowania ze wszystkimi warunkami składającymi się na hipotezę, dyspozycję i sankcję

rodzaje wykładni prawa zróżnicowanie wykładni ze względu na podmiot jej dokonujący:  wykładnia autentyczna – dokonywana przez tego, kto przepis ustanowił  wykładnia legalna – dokonywana przez upoważniony do tego organ państwa (1947-1989 Rada

Państwa, 1989-1997 Trybunał Konstytucyjny, Konstytucja 1997 nie wyznaczyła nikogo do oficjalnego pełnienia roli wykładniczej)

 wykładnia operatywna – na użytek aktów stosowania prawa objętych kompetencją danego organu mogą jej dokonywać wszystkie organy władzy publicznej, szczególne znaczenie ma tu wykładnia sądowa

 wykładnia doktrynalna – każdy może dokonać prywatnie wykładni prawa na swój użytek, lecz nie ma ona dla nikogo mocy wiążącej

docsity.com

17

zróżnicowanie wykładni ze względu na sposób jej wykonywania:  wykładnia językowa – polega na wykonywaniu interpretacji przepisów prawnych przy wykorzystaniu

reguł znaczeniowych i konstrukcyjnych języka prawnego i naturalnego  wykładania systemowa – polega na ustaleniu rzeczywistego znaczenia przepisów ze względu na ich

usytuowanie w systematyce wewnętrznej aktu normatywnego  wykładnia funkcjonalna – jej istota wyraża się w ustaleniu znaczenia przepisu zgodnie z celem, jaki

chciał osiągnąć ustawodawca stanowiąc ten przepis  wykładnia porównawcza – polega ona na ustaleniu znaczenia przepisów przez porównanie ich z

innymi zróżnicowanie wykładni ze względu na jej wyniki  wykładnia literalna (dosłowna, ścisła) – występuje wtedy, gdy spośród różnych znaczeń uzyskiwanych

za pomocą odmiennych rodzajów wykładni wybierzemy to, które zostało ustalone dzięki zastosowaniu reguł znaczeniowych i konstrukcyjnych języka

 wykładnia rozszerzająca – polega na porównywaniu wyniku wykładni językowej oraz wykładni systemowej

 wykładnia zwężająca – przyjmuje węższe rozumienie przepisu niż wynikałoby to z wykładni literalnej

35. Specyfika rozumowań prawniczych Są to metody badawcze prawa:

1) analiza językowo-logiczna tekstów prawnych – połączenie logiki z językoznawstwem, oraz metody rozumowań jurycznych wypracowane prze tradycję prawa, służących głównie wykładni prawa. Są to: wykładnia rozszerzająca i zwężająca, wnioskowanie przez analogię, reguły typu norma szczegółowa uchyla ogólną

2) metody badawcze socjologii i psychologii (podejście empiryczne)– badaniem są masowe i powszechne zachowania jednostek, funkcjonujących w społeczeństwie. Korzysta się w nich np., ze statystyki, introspekcji i metod behawioralnych

3) filozoficzna refleksja nad naturą wartości (podejście filozoficzne)- przejawy, poznawanie norm, studia nad językiem (Wittgensteina można podać, żeby rzucić mądrym nazwiskiem:P)

4) porównawcze (komparatystyczne – porównanie instytucji, systemów prawa, zachowań 5) historyczne – uwzględniające czynnik czasu i zmienności kultur jako determinantów zmienności w

prawie i zachowań społecznych (to coś jakby definicja prawa w szerszym znaczeniu)

36. Domniemanie prawne Domniemanie - to założenie, że jest prawdziwym fakt, co do którego nie ma pewności czy jest prawdziwy.

Domniemania dzieli się na:

prawne - np.: domniemanie niewinności i podejrzanego i oskarżonego. Do obalenia tego domniemania zmierza proces karny,

faktyczne - np.: domniemywa się, że po deszczu jezdnia jest śliska,

oraz na:

wzruszalne (łac. preasumptio iuris tantum) - można je obalić dowodem przeciwnym - np.: domniemanie niewinności,

niewzruszalne (łac. preasumptio iuris ac de iure) - nie można go obalić dowodem przeciwnym; obecnie w Polskim prawie nie ma domniemań niewzruszalnych

DOMNIEMANIA PRAWNE I ICH ROLA W REGULACJI PRAWNEJ:

docsity.com

18

Nie dowodzi się faktów, które są : - powszechnie znane - urzędowo znane sądowi - urzędowo zaświadczone w dokumentach - przyznane przez stronę przeciwną - ustalone przez wnioskowanie z innych ustalonych faktów – domniemanie faktyczne - domniemania ustanowione przez prawo gdy nie zostały one obalone dowodem przeciwnym – domniemanie prawne Reguły proceduralne – pomagają ustalić prawdę formalną, reguły rozumowania prawniczego zawarte w przepisach prawnych. Ustalają jaki fakt należy uznać za udowodniony w razie stwierdzenia innego faktu. Nakładają obowiązek rozstrzygnięcia. Mogą wyraźnie wskazywać jakiego typu rozstrzygnięcie należy wydać. Domniemanie faktyczne – rodzaj wnioskowania na podstawie pewnych faktów o innych, pozostających z pierwszymi w logicznym związku. Często występuje w życiu codziennym. Pewne założenie, hipoteza, że w pewnych sytuacjach jest tak a nie inaczej. Przypuszczenie opiera się na określonych podstawach. Przedmiot domniemania – prawdopodobny (możliwy do zaistnienia).LOGICZNY wniosek – istnienie związku przyczynowego – kryterium prawdopodobieństwa. Jeśli dwa typy zjawisk łączy wysoki stopień współwystępowania i pojawia się udowodniony fakt, wtedy można domniemywać o istnieniu faktu nieudowodnionego, występującego często przy zaistnieniu faktu pierwszego. Domniemanie może być wzruszone. Domniemanie prawne – nie odwołuje się do naszej wiedzy, czy intuicji. Ma bezpośrednie odzwierciedlenie w normie prawnej, wyrażone jest w przepisie prawa. Stanowi ustawowe dopuszczenie istnienia pewnego faktu trudnego do dowiedzenia na podstawie innego faktu udowodnionego lub bezspornego. Ustawodawca poprzez normę nakazuje uznać za istniejący element stosunku prawnego jeśli został udowodniony fakt, który z tym elementem z reguły współwystępuje. Zamiast wiązać skutki prawne z faktami rzeczywistymi prawo nakazuje wiązać je z innymi, których zaistnienie pozwala domniemywać, że zaszły fakty poszukiwane, których udowodnienie w danym momencie nie jest możliwe. Prawo nakazuje lub umożliwia wiązanie skutków prawnych z faktami formalnymi prawdopodobnymi lecz nie tworzącymi rzeczywisty obraz sprawy. 3 elementy przepisu zawierającego domniemanie prawne: a) przesłanka domniemania – zwana podstawą określa zbiór lub klasę sytuacji, dla których ustanowiono odpowiednie domniemanie. Zawiera okoliczności, które muszą być udowodnione. b) Funktor domniemaniotwórczy – „domniemywa się” powinien być rozumiany jako nakaz przyjęcia faktów oznaczonych we wniosku domniemania z mocy samego prawa tj. bez przeprowadzania postępowania dowodowego gdy udowodniona zostanie przesłanka c) Wniosek – obowiązek określenia następstw, jakie narzuca odpowiedni przepis prawa Domniemanie wiąże sąd dopóki nie zostanie wzruszone. Wzruszenie może nastąpić mocą dowodu przeciwnego. Poprzez dowód obala się zawsze wniosek. Ciężar dowodu spoczywa zaś na tym, kto chce domniemanie obalić. Domniemania prawne można podzielić na: - takie, które dla wywołania skutków przeciwnych wymagają określonej procedury przewidzianej przez prawo - takie, które nie wymagają dla zaistnienia skutków prawnych żadnej procedury

37. Obowiązek i uprawnienie obowiązek – polega na tym, ze norma prawna ustanawia dla danego rodzaju adresatów i w danych warunkach nakaz lub zakaz określonego zachowania – od obowiązku należy odróżnić poczucie obowiązku, które jest kategorią psychiczną, etyczną lub społeczną uprawnienie – polega na tym, że norma prawna przeiduje dla adresatów danego rodzaju, w danych

docsity.com

19

warunkach pewną możliwość zachowania się, ale zachowanie to nie jest obowiązkiem adresata

 uprawnienia podmiotów do własnych zachowań – wynikają z obowiązywania norm prawnych oraz z zakazu ingerencji w określoną sferę zachowań podmiotu uprawnionego

o wolności prawnie chronione – sytuacje, które polegają na możliwości podejmowania zachowań o charakterze czynów; immunitety (przypadek szczególny)

o prawa-upoważnienia – określone przez prawo uprawnienia do dokonywania istotnych prawnie czynności konwencjonalnych; przywileje

 uprawnienia sensu stricto – uprawnienia jednego podmiotu odpowiadają obowiązkowi drugiego podmiotu wobec pierwszego

38. Stosunki prawne (definicja, budowa, rodzaje)

stosunki prawne są jednym z rodzajów stosunków społecznych, czyli takich relacji pomiędzy przynajmniej dwiema osobami, w których zachowania jednej strony wywołuję reakcje drugiej strony i podlegają kontroli norm społecznych – w stosunkach prawnych występuje zależność między podmiotami prawa. Dzięki koncepcji stosunku prawnego bierzemy pod uwagę dynamikę relacji między ludźmi wynikającą z tego, że prawne obowiązki i usprawnienia uczestników zmieniają się wraz z ich zachowaniami rodzaje stosunków prawnych zróżnicowanie ze względu na metodę regulacji prawnej  stosunki cywilnoprawne

o strony są równoprawne o nawiązanie stosunku jest często dobrowolne o przedmiot i treść stosunków są określane swobodnie przez strony o obowiązuje sankcja nieważności lub egzekucyjna

 stosunki prawno-administracyjne o strony nie są równoprawne o stosunek prawny może nie być dobrowolny dla jednej lub obu stron o podmiot i treść stosunku są z reguły normą iuris cogentis, a zatem nie mogą być dobrowolnie

ustalane przez strony o obowiązuje sankcja egzekucyjna lub karna

 stosunki prawno-karne o nawiązywanie są w wyniku popełnienia przez indywidualnego sprawcę czynu zabronionego o stroną tego stosunku obok przestępcy jest państwo działające za pośrednictwem organów, nie

są to więc stosunki równorzędne o położenie prawne stron wyznaczone jest przez normy o charakterze iuris cogentis o obowiązują sankcje karne, egzekucyjne

zróżnicowanie ze względu na liczbę podmiotów  stosunki prawne dwustronne  stosunki prawne jednostronne

zróżnicowanie ze względu na stopień aktualizacji  stosunki dwustronne zindywidualizowane – wskazanie tożsamości stosunki  stosunki jednostronne zindywidualizowane – tylko jedna osoba musi być wskazana co do tożsamości,

inne występują anonimowo  stosunki obustronne niezidnywidualizowane – żaden podmiot nie jest znany co do swojej tożsamości

39. Fakty prawne – klasyfikacja fakty prawne – wydarzenia powodujące powstanie lub zmianę stosunków prawnych

 zdarzenia – wydarzenia niezależne od woli ludzkiej, wynikające często z działania sił przyrody

 zachowania – zdarzenia zależne od ludzkiej woli o czyny

docsity.com

20

 zgodne z prawem  niezgodne z prawem

o czynności konwencjonalne  czynności władcze organów władzy publicznej związane za stosowaniem prawa  czynności władcze organów władzy publicznej związane z tworzeniem prawa  czynności prawne wymagające oświadczenia woli przez osoby fizyczne lub prawne

40. Sprawiedliwość i sposoby jej klasyfikacji Sprawiedliwość – koncepcja filozoficzna i prawna która w najogólniejszym sensie oznacza równe, uczciwe i moralne traktowanie wszystkich ludzi, szczególnie w relacjach społecznych, ale także rodzinnych i osobistych. Wg Arystotelesa  sprawiedliwość wyrównawczą (komutatywną) sprawiedliwość rozdzielczą (dystrybutywną).

Sprawiedliwość wyrównawczą wymaga by, zakup towaru był za cenę nie niższą niż koszty wytworzenia tego produktu, a za sprawiedliwość rozdzielcza zakłada, że każdy kto uczestniczył w produkcji tego towaru musi dostać jakąś cześć zysku, która jest proporcjonalna do jego wkładu pracy.

Materialne koncepcje sprawiedliwości:

1. każdemu to samo – czyli pogląd zakładający, że wszyscy członkowie społeczności powinni być traktowani jednakowo, niezależnie od jednostkowych uwarunkowań. W praktyce zaprzeczenie zasady sprawiedliwości społecznej ze względu na utopijny charakter.

2. każdemu według jego zasług – każdy członek społeczności powinien być traktowany według swoich zasług. To kryterium należy do subiektywnych, rodzi się bowiem pytanie: jak owe zasługi mierzyć?

3. każdemu według jego dzieł– pod uwagę brane są efekty działalności jednostki, a nie wkład pracy. Jest to kryterium pragmatyczne, jego stosowanie w praktyce przyczynia się do wykształcania elit gospodarczych. W tym ujęciu nie są uwzględniane naturalne uwarunkowania jednostki, które wpływają na efektywność jego pracy.

4. każdemu według potrzeb – jest to zasada oparta na miłosierdziu, zakłada równość w zaspokajaniu podstawowych potrzeb jednostki. Znajduje zastosowanie w nowoczesnym prawodawstwie socjalnym i koncepcjach państwa opiekuńczego.

5. każdemu według pozycji – kryterium arystokratyczne wywodzące się z hierarchicznej budowy społeczeństwa. Zakłada dystrybucję dóbr według pozycji społecznej. Konsekwencją takiego ujęcia jest stagnacja gospodarcza.

6. każdemu według tego, co przyznaje prawo – zasada niezwykle zawodna w praktyce, brak tu założenia, że prawo może być niesprawiedliwe.

Formalna koncepcja sprawiedliwości – (zasada zasad, zasada równej miary) – przez sprawiedliwość rozumie się właściwość czyjegoś postępowania (postawy) polegającą na równym traktowaniu podmiotów znajdujących się w jednakowej sytuacji lub noszących jednakowe cechy. Nie ważne jest jakie sytuacje i cechy bierzemy pod uwage jako kryteria rozdziału (dzieło, zasługę czy potrzebę). Istotne jest jednak, aby wszystkie osoby, które takiemu kryterium odpowiadają były identycznie potraktowane, np. Uzyskały dobro lub zostały obciążone w ten sam sposób sprawiedliwość jako właściwość wyrokowania polegająca na wydawaniu przez sądy orzeczeń zgodnych z normami prawa. W szerszym znaczeniu - „sprawiedliwość proceduralna” tj o uczciwym i

docsity.com

21

równym wobec wszystkich zainteresowanych posługiwaniu się procedurami decyzyjnymi prowadzącymi do stosowania prawa. Zachowanie odmienne jest jawną niesprawiedliwością.

41. Demokratyczne państwo prawne; praworządność Państwo prawne cechuje się tym, że kładzie nacisk na:

➢ Realizację w państwie zasady podziału władz

➢ Zapewnienie w nim pewnej niezawisłości sadownictwa

➢ Istnienie sadowej kontroli stosowania prawa przez administracje państwową

➢ Istnienie sadowej kontroli stosowania prawa przez administracje państwową i samorządową

➢ Istnienie sadowej kontroli zgodności prawotwórstwa z konstytucja

➢ Zagwarantowanie każdemu prawa do sadu oraz uczciwego uczciwego bezstronnego procesu

➢ Przestrzeganie przez wszystkie organy władzy publicznej wyznaczonych im kompetencji oraz działanie zgodne z wymogami odpowiednich procedur decyzyjnych

➢ Istnienie i respektowanie wolności i praw człowieka i obywatela zgodnie ze współczesnymi ich uniwersalnymi standardami

➢ Przestrzeganie w procesie stanowienia i stosowania szeregu fundamentalnych zasad prawa, takich jak: indywidualizacji odpowiedzialności karnej, domniemania niewinności, nie działania prawa wstecz, ochrony uprawnień dobrze nabytych

➢ Respektowanie zasad: pewności prawa, jawności i jasności prawa, zachowania odpowiedniej vacatio legis, także pacta sunt serventa

42. Przestrzeganie i stosowanie prawa

 Przestrzeganie prawa jest zachowaniem adresata normy prawnej zgodnym z treścią dyspozycji tej

normy w warunkach określonych w hipotezie.  Przestrzeganie prawa jest obowiązkiem wszystkich adresatów norm – pierwotnych i wtórnych

Nieprzestrzeganie prawa może polegać na:  Zachowaniu contra legem, zwykle zwanym naruszaniem prawa lub złamaniem prawa. Odmawianie

posłuchu prawu możliwe jest tez przez zajęcie wobec niego postawy tzw. Obywatelskiego nieposłuszeństwa. Obywatel podejmujący takie działanie nie ma na względzie uniknięcia sankcji, lecz godzi się na jej zastosowanie. Czyni to w celu wyrażenia sprzeciwu wobec władz publicznych

Zachowaniu praeter legem (obok prawa), co stanowi często przypadek zwany nadużyciem prawa podmiotowego, albo omijaniem prawa lub obejściem prawa. Proces stosowania prawa i jego etapy:

➢ Wstępne ustalenie prawdopodobieństwa wystąpienia faktu mającego znaczenie prawne: np. uzyskanie przez policje informacji, ze z sejfu zniknęły pieniądze

➢ Udowodnienie zaistnienia faktu: Udowodnienie dokonuje się w trakcie postępowania dowodowego. Kluczowe znaczenie mają następujące elementy:

-rozstrzygnięcie, co do ciężaru dowodu -rodzaje dowodów dopuszczonych w postępowaniu

-sposób ich oceny przez organ stosujący prawo -cele postępowania dowodowego

➢ Ustalenie norm obowiązujących: - ustalenie, czy wchodzące w rachubę przepisy obowiązują w danym czasie i miejscu - wyprowadzenie normy z przepisów

➢ Subsumcja i podjecie decyzji: Stwierdzenie, iż udowodniony jednostkowy fakt należy do tej ogólnej

docsity.com

22

kategorii faktów, do której odnosi się dana norma generalna i abstrakcyjna. Konsekwencja subsumcji jest ustalenie skutków prawnych danego faktu w świetle danej normy

➢ Wykonanie decyzji:

43. Informacyjne, motywacje i kontrolne działanie prawa INFORMACYJNE DZIAŁANIE PRAWA

 Pomiędzy prawodawcą a adresatem musi zajść proces przekazania informacji o prawie obowiązującym

 Stąd należy się zastanowić: kto ma być adresatem, jakimi środkami należy się posłużyć przekazując informację o normie, aby proces ten był najbardziej skuteczny

    Siła argumentacji normod

przeciętny obywatel (autorytet)  Adresat bezpośredni to podmioty stosujące prawo  Adresat pośredni to ogół obywateli bądź ich grupy  treść normy, ale są mniej zrozumiałe

dla ogółu  Bezpośrednie działanie informacyjne: gdy adresat normy prawnej dowiaduje się o jej treści za

pośrednictwem organów promulgacyjnych (Dz.U., Monitor Polski etc) lub tam gdzie publikowane są one literalnie

Pośrednie działanie informacyjne: gdy o normie prawnej dowiadujemy się z porady udzielonej przez adwokata, z dyskusji, artykułu lub sprawozdania z procesu etc.

MOTYWACYJNE DZIAŁANIE NORMY PRAWNEJ

 lone postępowanie  Motywacja zasadnicza: tak, a nie inaczej należy postąpić, ponieważ poparte jest to autorytetem

prawodawcy i zabezpieczone sankcją  Motywacja techniczna: zawiera racjonalne argumenty, uzasadniające zalecony wzór postępowania

np. w higienie, oświacie, rolnictwie etc. (tzw. podejście do prawa jako instrumentu inżynierii społecznej)

KONTROLNE DZIAŁANIE NORMY PRAWNEJ Wzory zachowań sformułowane w dyspozycjach norm prawnych stają się pewnym układem odniesienia, kryterium porównania, w oparciu, o które kwalifikujemy określone postępowanie jako dozwolone bądź niedozwolone z punktu widzenia normy prawnej, która w szczególny sposób jest zabezpieczona (środkami przymusu!)  Prawodawca zabiega jednak o pozyskanie aprobaty dla wydawanych przez sieb

internalizacji norm, z której wyrasta uznanie prawa jako pewnej wartości społecznej będącej czynnikiem ładu i porządku

44. Koncepcja racjonalnego prawodawcy

 zakładamy, że ustawodawca świadomie i rozmyślnie posługuje się określonymi wyrazami i zwrotami,

ustawodawca, chce osiągnąć cel, który jesteśmy w stanie określić  Przyjęcie założenia, ze wiedza, szczególnie naukowa, jest w stanie dostarczyć nam dostatecznie wiele

informacji o świecie, aby moc przewidzieć skutki własnych działań lub decyzji  Wyznaczenie celów możliwych do osiągnięcia w świetle wiedzy o rzeczywistości dostępnej

działającemu  Kierowanie się spójnym systemem wartości, to znaczy m.in. uporządkowaniu rożnych celów

cząstkowych i naczelnych naczelnych niesprzeczna hierarchie  Wyznaczenie adekwatnych środków prowadzących do osiągnięcia wyznaczonych celów

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome