Pozyskiwanie środków pozabudżetowych dla gmin - Notatki - Finanse publiczne - Część 2, Notatki'z Finanse publiczne. University of Zielona Góra
Abraxas88
Abraxas8827 February 2013

Pozyskiwanie środków pozabudżetowych dla gmin - Notatki - Finanse publiczne - Część 2, Notatki'z Finanse publiczne. University of Zielona Góra

PDF (565.6 KB)
12 strona
1Liczba pobrań
704Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiają gminę jako podstawową jednostkę samorządową i pozyzkiwanie środków pozabudżetowych na jej rozwój.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 12
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Wyżej scharakteryzowane sposoby podziału dochodów nie wystarczają

najczęściej jednak do zapewnienia adekwatności środków do zadań

realizowanych przez organy lokalne i dlatego obok nich stosuje się transfery

polegające na przenoszeniu środków między budżetami różnych szczebli. Środki

przyznawane przez szczebel wyższy szczeblowi niższemu określa się mianem

subwencji lub dotacji. Subwencje i dotacje mogą służyć wyrównywaniu różnic w

zakresie potencjału dochodowego oraz możliwości zaspokajania potrzeb

występujących między różnymi obszarami. Mogą być także skierowane na

realizację konkretnych zadań.

Podstawowymi aktami normatywnymi dotyczącymi uzyskiwania dochodów

przez gminy są:

- Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku20, w

której rozdział VII został poświęcony samorządowi terytorialnemu.

Ustawa konstytucyjna zawiera między innymi przepisy regulujące

bezpośrednio gospodarkę finansową jednostek samorządu terytorialnego.

Art.167 poświęcony został tematyce źródeł dochodów określając ich

gwarancję ustawową;

- ustawa z 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym21, która była już

nowelizowana, swym zakresem obejmuje tylko gminy. Zagadnienia

finansów gminy zawarte zostały w odrębnym rozdziale VI ustawy

Komunalna gospodarka finansowa. Podstawową zasadą zawartą w

ustawie jest ochrona samodzielności gminy poprzez oddzielenie budżetu

gminy od budżetu państwa, a podstawą funkcjonowania gminy są jego

dochody. Ustawa ta wymienia podstawowe dochody gmin, które jednak

szczegółowo interpretuje i określa ustawa o dochodach jednostek

samorządu terytorialnego. Dochodami gminy w myśl art. 54 ustawy o

samorządzie gminnym są:

1) podatki, opłaty i inne wpływy określone w odrębnych ustawach jako

dochody gminy,

2) dochody z majątku gminy,

3) subwencja ogólna z budżetu państwa.

Dochodami gminy mogą być też:

1) dotacje celowe na realizację zadań zleconych oraz na dofinansowanie

zadań własnych,

2) wpływy z samoopodatkowania mieszkańców,

3) spadki, zapisy i darowizny,

20 Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 21 Dz.U. z 1996 r., nr 13, poz. 74 z późn. zm.

docsity.com

4) inne dochody;

- ustawa z 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych22 jest

ważna dla istoty dochodów gmin, gdyż reguluje niektóre dochody

wpływające do budżetów gmin z podatków i opłat lokalnych;

- ustawa z dnia 26 listopada 1998 roku o dochodach jednostek samorządu

terytorialnego w latach 1999 i 200023 została znowelizowana i nosi teraz

tytuł „Ustawa z 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu

terytorialnego w latach 1999-200124. Jak sam tytuł ustawy wskazuje,

ustawa ta ma charakter tymczasowy, gdyż poprzednia jak i obecna jest

ograniczona latami. Są to więc założenia tymczasowe. Ustawa obejmuje

unormowania odnoszące się do dochodów gmin, powiatów i województw.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 tej ustawy określa ona: źródła dochodów,

zasady ustalania subwencji ogólnych, zasady i tryb przekazywania

subwencji ogólnych, oraz zasady i tryb udzielania dotacji;

- podstawowe unormowania dotyczące budżetów jednostek samorządu

terytorialnego zostały zawarte także w ustawie z dnia 26 listopada 1998

roku o finansach publicznych25,

- źródłem prawa finansowego jednostek samorządu terytorialnego są także

rokrocznie uchwalane ustawy budżetowe oraz uchwały budżetowe

organów jednostek samorządu terytorialnego. Ustawy budżetowe

określają wielkość subwencji ogólnej oraz łączną kwotę dotacji celowych

na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej zlecone jednostkom

samorządu terytorialnego, na ich zadania własne, na dofinansowanie

inwestycji infrastrukturalnych realizowanych jako zadania własne, na

wypłatę dodatków mieszkaniowych. Uchwały budżetowe stanowią

podstawę rocznej gospodarki finansowej poszczególnych jednostek

samorządu terytorialnego;

Powyższe ustawy zawierają w różnych ujęciach i stopniu szczegółowości

klasyfikację źródeł dochodów samorządu terytorialnego. Rodzaje dochodów

jednostek samorządu i ich charakter prawny w tych ustawach różnią się jednak

między sobą, a ustawy ustrojowe są niezgodne z systematyką dochodów ustawy

o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Klasyfikacje zastosowane w

każdej z nich również nie są zgodne z postanowieniami Konstytucji RP.

22 Dz.U. z 1991 r., nr 9, poz. 31 z późn. zm. 23 Dz.U. z 1998 r., nr 150, poz. 983 24 Dz.U. z 2000 r., nr 90, poz. 1041 25 Dz.U. z 1998 r., nr 155, poz. 1014

docsity.com

Konstytucja wymienia trzy źródła dochodów jednostek samorządu terytorialnego

w myśl art. 167 ust. 2 „Dochodami jednostek samorządu terytorialnego są ich

dochody własne oraz subwencje ogólne i dotacje celowe z budżetu państwa.”26

Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego dodaje dodatkowe

źródła: dotacje z funduszów celowych, środki finansowe pochodzące ze źródeł

zagranicznych nie podlegające zwrotowi oraz środki na współfinansowanie

programów realizowanych z udziałem środków zagranicznych nie podlegających

zwrotowi. Należałoby postulować o ujednolicenie wzajemnie nieskoordynowanych

treści ustaw oraz rezygnację w ustawach ustrojowych z norm prawno –

finansowych i odesłanie do ustawy o finansach publicznych lub o dochodach

jednostek samorządu terytorialnego.

2. Ogólna charakterystyka wydatków jednostek samorządu

terytorialnego.

Wydatki budżetu gminnego są wyrazem realizacji zadań publicznych, do

wykonywania których zobowiązana jest wspólnota gminna. Według art. 163

Ustawy Konstytucyjnej z dnia 2 kwietnia 1997 roku Samorząd terytorialny

wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla

organów innych władz publicznych27. Przepis ten stanowi także, że jednostki

samorządu terytorialnego wykonują przysługujące im zadania publiczne w

imieniu własnym i na własną odpowiedzialność dla zaspokojenia potrzeb

mieszkańców. W zakresie uregulowanym ustawami jednostki samorządu

terytorialnego wykonują także zadania administracji rządowej.

Ustawa z 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym28określa w art. 6

ust. 1, że do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o

znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz innym podmiotów.

Artykuł 7 ust. 1 ustawy samorządowej postanawia, że zaspokajanie zbiorowych

potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. Zadania te są w tymże

artykule jedynie ogólnie przedstawione. W istocie wynikają one z ustaw

szczególnych. Przykładem może być ustawa o zmianie ustawy o systemie

oświaty29, ustawa o drogach publicznych30, itd., które ustalają, jakie zadania

nałożone są na gminy.

26 Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 27 Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 28 Dz.U. z 1996 r., nr 13, poz. 74 29 Dz.U. z 1998 r., nr 117, poz. 759 30 Dz.U. z 1985 r., nr 14, poz. 60

docsity.com

Z prawnego punktu widzenia wydatki gminy można określić jako wydatki

na:

a) zadania własne,

b) zadania własne obowiązkowe (taki charakter mogą nadać ustawy

niektórym zadaniom własnym gminy – art. 7 ust. 2 ustawy

samorządowej),

c) zadania zlecone wynikające z ustaw,

d) zadania wynikające z porozumienia gminy z organami administracji

rządowej31.

Wydatki gminy można także podzielić według innych niż wyżej

wspomnianych zasad. Wydatki te można klasyfikować na podstawie

poszczególnych dziedzin działalności gminnej przykładowo na:

- rolnictwo i łowiectwo,

- transport i łączność,

- turystyka,

- administracja publiczna,

- oświata i wychowanie,

- ochrona zdrowia,

- itd.

Ważnym podziałem wydatków gminy jest podział na wydatki bieżące i

inwestycyjne. Te pierwsze, dotyczą bieżącej aktywności, codziennej działalności

gminy (np. wynagrodzenia za pracę, zakup materiałów, energii, dotacje na

działalność komunalnych zakładów budżetowych, itp.). Te drugie, służą

powiększeniu majątku gminy w tym np. majątku jej jednostek organizacyjnych i

zakładów lub innych komunalnych osób prawnych. Dzięki nim powstać mogą

drogi gminne, budynki oświatowe, oczyszczalnie ścieków, uzbrojenie gruntów

w urządzenia kanalizacyjne i inne umożliwiające ich zabudowę. W następstwie

planowanych wydatków inwestycyjnych realizowanych jest, więc rozwój

społeczny i gospodarczy gminy32.

31 Borodo A., Samorząd terytorialny. System prawno – finansowy. Warszawa 1997, str. 151 32 Borodo A. Wydatki gminy w świetle regulacji ustawowych, Toruń 1993, str. 9 i n.

docsity.com

ROZDZIAŁ IV

RODZAJE ŚRODKÓW POZABUDŻETOWYCH, KTÓRE MOGĄ BYĆ POZYSKIWANE PRZEZ GMINY W KONTEKSCIE WYBRANYCH

PODMIOTÓW POMOCOWYCH

I. Środki pozabudżetowe wynikające z ustaw.

Gmina w dzisiejszych czasach jest jednostką organizacyjną, na którą

nakładanych jest wiele zadań własnych jak i zleconych, z którymi musi sobie

poradzić. Jednak dochody jednostek samorządu terytorialnego są w większości

za małe w stosunku do spełnianych przez nie istotnych zadań własnych. Dlatego

też każda gmina ma możliwość pozyskiwania dodatkowych środków finansowych

na realizację określonych celów. Aby otrzymać te środki, musi ona znać granice,

w jakich może starać się o zwiększenie gminnych zasobów finansowych na

wykonanie zadań. Ustawa z 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek

samorządu terytorialnego w latach 1999-200133określa możliwości pozyskiwania

takich środków finansowych. W artykule 4 wymienione są dochody jakie gmina

może uzyskiwać:

1) dotacje celowe na dofinansowanie zadań własnych gminy,

2) dotacje celowe na zadania realizowane przez gminę na podstawie

porozumień z organami administracji rządowej lub z innymi jednostkami

samorządu terytorialnego,

3) dotacje celowe z budżetu państwa na usuwanie bezpośrednich zagrożeń

dla bezpieczeństwa i porządku publicznego,

4) dotacje z funduszów celowych,

4a) środki finansowe pochodzące ze źródeł zagranicznych nie podlegające

zwrotowi oraz środki na współfinansowanie programów realizowanych z

udziałem środków zagranicznych nie podlegających zwrotowi,

5) spadki, zapisy i darowizny,

6) odsetki od pożyczek udzielanych przez gminę,

7) opłaty prolongacyjne oraz odsetki od nieterminowo regulowanych

należności, stanowiących dochody gminy,

8) odsetki i dywidendy od kapitału wniesionego do spółek,

9) dochody z kar pieniężnych i grzywien, określonych odrębnymi przepisami,

10) inne dochody należne gminie na podstawie odrębnych przepisów.34

33 Dz.U. z 2000 r., nr 90, poz. 1041 34 Dz.U. z 1998 r. nr 150, poz. 983 i nr 162, poz. 1119, Dz.U. z 2000 r. nr 95, poz. 1041.

docsity.com

Te wszystkie środki nie są uwzględnione w uchwale budżetowej, gdyż nie

ma możliwości określenia, jakie środki będą pozyskane w trakcie trwania roku

budżetowego. Dlatego też w sytuacji uzyskania przez gminę dodatkowych

dochodów wymienionych wyżej włącza się je do budżetu.

II. Środki, które mogą być pozyskiwane od organizacji i fundacji

w kraju.

Państwo polskie jest obecnie państwem o dość dużym dynamizmie

rozwoju gospodarczego i ekonomicznego. Aby utrzymać takie tempo rozwoju

powstało na terenie Polski wiele instytucji, organizacji i fundacji, które pomagają

finansowo w każdej dziedzinie gospodarki i nie tylko. Dlatego też polskie

instytucje rozdzielające polskie środki pomocowe, które poniżej postaram się

zaprezentować, posiadają stosowne kompetencje do rozdzielnia własnych

środków finansowych na realizację zadań w gminach.

Wszystkie gminy mogą starać się o środki pozabudżetowe do każdego

działu swojej gospodarki. Największą trudność stanowi to, iż te środki mogą być

pozyskane wtedy, gdy wiemy gdzie się o nie zwrócić, do jakiej instytucji,

organizacji i fundacji kierować swoje wnioski o pozyskanie dodatkowych

środków. Liczba tych organizacji nie jest ściśle określona, ponieważ niektóre z

nich powstają tylko na określony czas, inne działają doraźnie a jeszcze istnieje

taka grupa, która działa przez wiele lat i działalność ta jest nadal kontynuowana.

Poniżej postaram się zaprezentować wybrane przeze mnie krajowe organizacje

i fundacje, które mogą pomagać gminom finansowo lub w inny sposób.

1. Fundacja Ekofundusz35

Podstawowym zadaniem Ekofunduszu jest finansowe wspieranie

szczególnie ważnych przedsięwzięć dla ochrony środowiska w Polsce

stanowiących priorytety w "Polityce Ekologicznej Państwa". Zgodnie ze

statutem, środki Fundacji mogą być przeznaczane na przedsięwzięcia przede

wszystkim w czterech sektorach uznanych jako priorytetowe. Są nimi:

- zmniejszanie emisji gazów powodujących zmiany klimatu Ziemi (tzw.

gazów cieplarnianych);

- ograniczanie transgranicznego transportu dwutlenku siarki i tlenków

azotu z terytorium Polski;

- zmniejszanie zanieczyszczenia Morza Bałtyckiego;

- zachowanie bioróżnorodności polskiej przyrody.

35 http://www.ekofundusz.org.pl/

docsity.com

Fundacja przyznaje dotacje na inwestycje i inicjatywy związane

z ochroną środowiska.

2. Partnerstwo dla Samorządu Terytorialnego36

Program USAID adresowany do gmin: granty, innowacje, konferencje,

seminaria, wydawnictwa, finansowanie projektów w gminach.

3. Fundacja Partnerstwo dla Środowiska37

Najważniejsze cechy wyróżniające Fundację to:

- Tworzenie układów partnerskich na rzecz rozwoju lokalnego.

Współpraca pomiędzy społecznościami a firmami, instytucjami

rządowymi, samorządowymi oraz uczelniami stanowi podstawę

podejmowania istotnych decyzji rozwojowych i skuteczny mechanizm

służący ochronie środowiska. Wspierane są te inicjatywy, które

opierając się na partnerstwie, wnoszą wkład w rozwój lokalny.

- Poszanowanie środowiska naturalnego jako podstawy życia człowieka.

Wspierane są inicjatywy ekologiczne, które przyczyniają się do

uruchamiania trwałych mechanizmów ochrony środowiska.

- Propagowanie zrównoważonego rozwoju dla poprawy jakości życia w

wymiarze społecznym i gospodarczym.

Wspieramy inicjatywy, które służą rozwojowi społecznemu

i gospodarczemu opierające się na dziedzictwie przyrodniczym

i kulturowym, przy jednoczesnym zachowaniu i kształtowaniu jego

walorów. Pomagamy społecznościom lokalnym.

- Wspieranie społeczności lokalnej jako wspólnoty ludzi o podobnych

celach. Grupa działaczy, koło gospodyń wiejskich, społeczność szkoły

czy gmina są dla Fundacji społecznościami lokalnymi. Wspierane są

w działaniach na rzecz zrównoważonego rozwoju, a ich aktywny udział

jest dla Fundacji podstawową wartością.

4. Fundacja Edukacja dla Demokracji38

Program Przemiany w Regionie - RITA (Region in Transition)

jest programem Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, administrowanym

przez Fundację Edukacja dla Demokracji. W ramach Programu zaprasza się

do składania wniosków o dofinansowanie projektów mających na celu

wspieranie demokratycznych i wolnorynkowych przemian w krajach byłego

36 http://www.lgpp.pl/ 37 http://www.epce.org.pl/ 38 http://www.edudemo.org.pl/rita.html

docsity.com

bloku wschodniego, przede wszystkim poprzez dzielenie się polskimi

doświadczeniami. O dofinansowanie projektów mogą ubiegać się wyłącznie

organizacje lub instytucje nie nastawione na zysk, posiadające osobowość

prawną, działające i zarejestrowane na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

5. Fundacja Batorego39

Fundacja ma kilka programów grantowych przeznaczonych

na wspieranie inicjatyw lokalnych. Finansuje lokalne programy stypendialne

(np. na rozpoczęcie lub kontynuowanie nauki przez uczniów z małych

miejscowości i terenów wiejskich).

6. Program Starszy Brat - Starsza Siostra40

Program Fundacji Batorego skierowany do dzieci, zwłaszcza z rodzin

niepełnych, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.

7. Fundacja Wspomagania Wsi41

Fundacja zajmuje się szkoleniami, programami dla młodzieży,

mikropożyczkami, kredytami na ochronę środowiska.

8. Fundacja Pomoc Społeczna SOS42

Fundacja realizuje szereg programów pomocy dla najuboższych:

program "Tęcza", "Wakacje od Codzienności", "Wymiana Darów". Organizuje

także doroczny konkurs "Społecznik Roku".

9. Fundacja Bankowa im. Leopolda Kronenberga43

Fundacja przyznaje granty m.in. w zakresie inicjatyw lokalnych,

edukacyjnych. Sponsor organizowanego pod auspicjami Związku Powiatów

Polskich konkursu na innowacje powiatowe Liga Inicjatyw Powiatowych.

10. Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej - Counterpart Fund44

Celem Funduszu jest ilościowy i jakościowy rozwój sektora rolniczego w

Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju infrastruktury wiejskiej oraz

małej przedsiębiorczości na terenach wiejskich. Fundusz realizuje szereg

programów finansowych.

11. Fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej45

39 http://www.batory.org.pl/ 40 http://www.batory.org.pl/brat-siostra/ 41 http://www.fww.org.pl/ 42 http://www.fundacjasos.org.pl/ 43 http://www.kronenberg.org.pl/ 44 http://www.efrwp.com.pl/ 45 http://www.nfosigw.gov.pl

docsity.com

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej istnieje po

to, by chronić środowisko naturalne w Polsce. Dotacjami i preferencyjnymi

pożyczkami Narodowy Fundusz wspomagainicjatywy służące poprawie stanu

naszej przyrody. Szczególną uwagę zwraca na działania ekologiczne

dostosowujące Polskę do norm Unii Europejskiej. Narodowy Fundusz Ochrony

Środowiska i Gospodarki Wodnej promujeekologię. W tym celu stosuje:

a. kryterium zgodności z celami i priorytetami polityki ekologicznej państwa

i województw:

- kryterium nadrzędne, w pierwszej kolejności finansowane są

zadania spójne z listą przedsięwzięć priorytetowych województw;

b. kryterium zgodności z kierunkami finansowania:

- ochrona wód i gospodarka wodna,

- ochrona powietrza atmosferycznego,

- ochrona powierzchni ziemi i gospodarka odpadami,

- ochrona przed hałasem,

- ochrona i kształtowanie przyrody oraz ochrona lasów

(na obszarach szczególnej ochrony środowiska),

- edukacja ekologiczna,

c. kryterium efektywności ekologicznej;

d. kryterium efektywności ekonomiczno-technicznej.

III. Środki, które mogą być pozyskiwane od organizacji i fundacji

z zagranicy.

Polska otrzymuje pomoc zagraniczną od początku lat dziewięćdziesiątych.

Płynie ona do nas z różnych źródeł. Jej przeznaczenie lub forma, w jakiej była i

jest udzielana jest również zróżnicowana.

Powszechnie już wyróżnia się programyUniiEuropejskiej (m.in. PHARE46,

ISPA, SAPARD, Socrates, Leonardo, Save II) oraz programybilateralne

(oferowane przez inne kraje – tzn. szwajcarskie, niemieckie, włoskie, francuskie,

szwedzkie).

1. Fundusze Przedakcesyjne Unii Europejskiej47 Priorytety rządu określające wykorzystanie pomocy Unii Europejskiej dla

Polski bazują na dwóch podstawowych dokumentach: na przygotowanym przez

Komisję Europejską "Partnerstwie dla członkostwa" oraz na "Narodowym

46 Poland-Hungary Assistance in Restructuring their Economies 47 M. Olszewski Programy pomocowe – informacja dla samorządów, Warszawa luty/marzec 2001 r.

docsity.com

Programie Przygotowania do Członkostwa", który jest polską odpowiedzią na

dokument Komisji. Określono w nich główne obszary koncentracji środków

pomocowych w okresie przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej.

Jest to przede wszystkim ochrona środowiska, rolnictwo, transport

i infrastruktura techniczna, sprawy wewnętrzne, finanse.

Polska otrzymuje pomoc od państw zachodnich już od początku lat

dziewiędziesiątych. Największym dawcą pomocy jest Unia Europejska.

Podstawowym instrumentem jej pomocy był i nadal jest fundusz PHARE.

Od początku jego funkcjonowania do 1999 roku otrzymaliśmy z tego źródła

ponad 2 mld €. Dla porównania budżet Polski w 2000 roku wyniósł około 35 mld

€. Spośród wszystkich krajów kandydujących do Unii Europejskiej

otrzymywaliśmy najwięcej środków, ale w stosunku do potrzeb naszego kraju to

ciągle było i jest zbyt niewiele. Program PHARE przeszedł największą

metamorfozę w 1998 roku, kiedy to z programu pomocy gospodarczej stał się

programem pomocy w przygotowaniach Polski do członkostwa z Unią

Europejską. Lata 1998-1999 to w historii tego programu okres przejściowy.

Już od 1998 roku zaczęto mówić o wzmocnieniupomocydla Polski.

Początkowo deklaracje państw członkowskich Unii Europejskiej i Komisji

Europejskiej dawały dość mglisty obraz, lecz stopniowo zaczęły się one

przeradzać w konkretny kształt. W 1999 roku pojawiły się wreszcie nazwy

SAPARD i ISPA, które dzięki mediom bardzo szybko trafiły do codziennego

słownika samorządów. Nie bez kozery właśnie samorządy zostały zasypane

informacjami na temat programów. Zapowiadana pomoc z pewnością jawiła się

jako rzecz niebywale interesująca dla samorządów. Dzieje się tak po pierwsze ze

względu na reorientację unijnej pomocy (nowe priorytety i zasady udzielania

pomocy), ale także, po drugie, dzięki reformie samorządowej z 1999 roku, która

po raz kolejny powiększyła zarówno kompetencje jak i samą administrację

samorządową (trzy szczeble).

„Programy SAPARD i ISPA zostały ostatecznie uruchomione w ramach linii

budżetowej roku 2000. To stwierdzenie jest nieco enigmatyczne, ale chyba

najlepiej oddaje filozofię działania tych programów. Rządowe propozycje co do

wykorzystania obu programów spłynęły pod koniec 1999 roku. Rok 2000 był

czasem uzgodnień i negocjacji pomiędzy Komisją Europejską a polskim rządem

odnośnie kształtu pomocy. W tym samym czasie trwały również uzgodnienia

na temat kolejnej edycji programu Phare. W przypadku tego ostatniego

programu rok 2000 można nazwać przełomowym, ponieważ otrzymaliśmy dwa

razy więcej środków na jego realizację niż to miało miejsce w ubiegłych

latach. Przed 1998 plasowaliśmy się na przedostatnim miejscu, jeśli chodzi o

docsity.com

ilość środków na jednego mieszkańca. Obecnie od 2000 roku zajmujemy 1

miejsce. Jest to po części zasługa instytucji zaangażowanych w wykorzystywanie

pomocy, gdyż wspomniany wzrost pomocy wiązał się z dobrą oceną

wykorzystywania przez Polskę pomocy.”48

Programy Phare, ISPA, SAPARD zwykło się nazywać funduszami

przedakcesyjnymi Unii Europejskiej. Należy pamiętać, że z pomocy w ramach

tych trzech funduszy korzystają wszystkie kandydujące do Unii Europejskiej

kraje Europy Środkowej i Wschodniej.

Wszystkie trzy programy obowiązuje procedura planowania pomocy.

Procedura ta jest bardzo skomplikowana i długa. Co gorsza różna w przypadku

wszystkich trzech programów. Jej złe zrozumienie może przyczynić się do tego,

że nasz samorząd może w ogóle nie skorzystać z pomocy Unii Europejskiej

nawet, jeśli środków będzie jeszcze kilkakrotnie więcej. Czym się one najogólniej

charakteryzują?

1. Program PHARE

„Program Phare od 2000 roku w niewielkim stopniu przypomina ten

wcześniejszy (Phare w latach 1990-99), z którego przyznano nam już ponad

2 mld €. W latach 2000-2002 Komisja Europejska wyznaczyła roczny poziom

wsparcia Polski z Phare na poziomie około 400 mln €.”49 Obecnie można w

nim wyróżnić następujące trzy główne komponenty:

a. Budowa instytucji – 30% środków

b. Wsparcie inwestycji

c. Spójność gospodarczo-społeczna

Generalnie samorządy mogą korzystać z pierwszego i ostatniego

komponentu.

Poza głównymi komponentami Phare samorządy mogą jeszcze korzystać z:

- Programu Współpracy Przygranicznej, który jest częścią Phare – spójność

gospodarczo-społeczna

- Small Project Facility (Granty Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej)

Program Phare charakteryzuje się bardzo dużą ilością projektów

obejmujących kilka dziedzin. Konieczność corocznego planowania pomocy

angażuje sporą grupę urzędników, których zadaniem jest opracowanie

konkretnych planów wykorzystania pomocy. Musimy jednak pamiętać, że

składane przez samorządy projekty dotyczą bądź budowy instytucji wraz z

elementami wsparcia inwestycji, bądź spójności gospodarczo-społecznej.

2. Program ISPA

48 Ibidem 49 Ibidem

70% środków

docsity.com

„Program ten ma na celu ujednolicenie poziomu rozwoju infrastruktury

technicznej w państwach ubiegających się o członkostwo w Unii

Europejskiej w zakresie transportu i ochrony środowiska. Ma on spełniać

podobną rolę jak Fundusz Spójności w Unii Europejskiej i będzie funkcjonował

na zbliżonych zasadach. Oznacza to, że finansowane będą jedynie projekty

duże – powyżej 5 mln €. Zgodnie z zapowiedziami maksymalny próg dotacji

w ramach ISPA może stanowić 75 % wartości projektu. W przypadku

montażu budżetowego, w którym ujęte zostaną inne „europejskie źródła

finansowania” (np. Europejski Bank Inwestycyjny, Phare) wkład Wspólnot

Europejskich nie może przekroczyć 90 %.”50

Na realizację ISPA w Polsce w latach 2000-2002 Unia Europejska będzie

przeznaczać 312 – 389 mln EURO rocznie. Celem podstawowym programu

jest przygotowanie Polski do członkostwa w Unii Europejskiej w dziedzinie

infrastruktury ochrony środowiska i transportu:

a. ochrona środowiska:

- zwalczanie problemów spowodowanych zanieczyszczeniem wód

i powietrza,

- pomoc w zakresie utylizacji odpadów,

- wsparcie wdrażania acquis communautaire w zakresie ochrony

środowiska,

b. transport:

- rozwój infrastruktury transportowej,

- połączenie systemów komunikacyjnych z infrastrukturą krajów

członkowskich Unii Europejskiej,

- budowa trans-europejskiej sieci transportowej.

3. Program SAPARD

Program ten ma za zadanie wesprzeć modernizację rolnictwa i rozwój

obszarów wiejskich. O ile program ISPA realizuje inwestycje kluczowe z

punktu widzenia kraju a Phare (Phare/rozwój regionalny) z punktu widzenia

regionu to SAPARD głównie kierowany jest do gmin – poziom lokalny. Należy

jednak pamiętać, że ze względu na swój charakter dotyczy to jedynie

obszarów wiejskich.

Program SAPARD znacznie różni się od ISPA czy Phare.

W przeciwieństwie do tych dwóch konkretne projekty są zatwierdzane na

poziomie krajowym. Przekazanie takich zadań polskiej administracji

wymagało oczywiście przygotowania odpowiednich instytucji wdrażających i

50 Ibidem

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome