Wstęp do nauki o państwie i polityce - Notatki - Polityka, Notatki'z Politologia. University of Silesia in Katowice
Kuba2013
Kuba201322 March 2013

Wstęp do nauki o państwie i polityce - Notatki - Polityka, Notatki'z Politologia. University of Silesia in Katowice

PDF (242.7 KB)
16 strona
439Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiające zagadnienia z zakresu polityki: wstęp do nauki o państwie i polityce.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 16
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Wstęp do nauki o państwie i polityce zagadnienia do egzaminu na I roku studiów dziennych 2002/2003

prof. Piotr Dobrowolski oprac. Miłosz Klemens

1. Tradycje i współczesne stanowiska politologiczne w Polsce 2. Nauki polityczne we współczesnym świecie: główne ośrodki, szkoły, postaci. 3. Nauki polityczne a inne nauki społeczne 4. Przedmiot badań nauki o polityce 5. Etymologia pojęcia polityka. Główne sposoby definiowania polityki. Przyczyny wielozn. pojęcia. 6. Systemowe ujęcie polityki i jego miejsce w badaniach nad polityką . Zasady badania systemu

politycznego. Podsystemy systemu politycznego. 7. Pole polityki i jego znaczenie w wyjaśnianiu polityki. 8. Zjawisko i proces polityczny w ujęciu systemowym 9. Polityka i inne sfery życia społecznego (struktura społeczna, ekonomika, normy i wartości

społeczne [w tym ideologia], kultura, etc.) - pojecie kultury politycznej 10. Terytorium w polityce. Geopolityka, teorie geopolityczne i ich współczesne znaczenie. 11. Podmiotowość polityczna - pojęcie, poziomy podmiotowości, formy przejawiania się w polityce. 12. Państwo i jego rola w polityce 13. Władza (Prawo a system władzy politycznej + Legitymizacja) 14. Metody i ujęcia w badaniach nad polityką

Literatura: Ryszka - „Nauka o polityce...” Chmaj & Żmigrodzki - „ Wprowadzenie do teorii polityki” Zbiorowy - „Studia z teorii polityki” Krąpiec - „O ludzką politykę” Tansey - „Nauki polityczne” Antoszewski & Herbut „Leksykon politologii”

1. TRADYCJE I WSPÓŁCZESNY STAN NAUK POLITYCZNYCH W POLSCE.

a) Początki: Paweł Włodkowic, Jan Ostrog, Andrzej Frycz-Modrzewski b) Od 1500 - pierwsze placówki dydaktyczne:

- 1578 - powstaje Akad. Wileńska, w 1662 Jan Kazimierz funduje tam katedrę prawa - 1784 - po przekształceniu Akademii Jezuickiej we Lwowie na Cesarsko-Królewski

Uniwersytet powołano „katedrę umiejętności politycznych” - 1818 - na stworzonym Królewsko-Warszawskim Uniwersytecie pojawiają się zagadn. z

teorii polityki c) Powstanie listopadowe - represje, likwidacja Uniwersytetów Wilnie i Warszawie d) XX wiek:

- 1911-12 - powstaje Polska Szkoła Nauk Politycznych - 1911 - powstaje szkoła Nauk Społeczno Politycznych

e) I wojna - działalność dydaktyczna zawieszona f) Po I wojnie:

- 1921-22 - reaktywacja Szkoły Nauk Politycznych - 1925 – powst.Wyższa Szkoła Nauk Społecznych i Ekonomicznych w Łodzi jako filia

Szkoły Nauk Polit. - 1929 - powołanie Centralnego Komitetu Polskich Instytucji Nauk politycznych -

koordynuje pracą szkół g) II wojna - działalność dydaktyczna zawieszona (poza niewielkimi placówkami dydakt. na UJ) h) Po 1945:

- 1945 - reaktywacja Akademii Nauk Politycznych - 1951-55 - we wszystkich szkołach wyższych wprowadzono przedmiot „podstawy

marksizmu-leninizmu” - 1963-4 - nowy przedmiot „podstawy nauk politycznych”, w późniejszym czasie bardzo

popularny, co pozwoliło na znaczny rozwój politologii w latach 70-tych - lata 80-te - kryzys w związku z jedynym słusznym ustrojem

i) Instytucje nieedukacyjne: - 1950 - przyst. Polski do Międzynarodowego Towarzystwa Nauk Polit. (IPSA) - 1957 - utworzenie Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych (PTNP) - 1972 - utworzenie Komitetu Nauk Politycznych przy PAN

2. NAUKI POLITYCZNE WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE:

a) USA: - na każdym uniw. wydział nauk polit. Aby się dostać trzeba ukończyć collage lub mieć

bakalarat b) Anglia:

- 1895 - powołanie London School of Economics and Political Sciences c) Francja:

- przedmiot wykładany od 1870 roku - czołowa rola instytutów nauk politycznych - studia trwają 3 lata, wyższy etap to Szkoła Administracji Publicznej - najważniejsza Fondation Nationale des Sciences Politiques

d) Niemcy: - 1949 - Deutsche Hochschule fur Politik, później nauki polityczne we wszystkich

szkołach wyższych - urzędn. państw. kształci Hochschule fur Verwaltungswissenschaft w Seeyer - uzupełnienie wiedzy w hochschule fur Wissenschaften w Monachium i w Berlinie

e) Szwecja - „nauka o państwie“ - uniwersytety w Lundzie, Sztokholmie i Uppsali

f) Norwegia: - uniw. w Oslo - przedmiot dodatk.w 1947. początkowo norweska politologia w

odrębnych placówkach g) Włochy:

- uniwersytet w Rzymie h) Największe autorytety politologiczne, wg badań Somita i Tanenhause`a:

- V. O. Key Jr - 36,6% - David B. Truman - 20% - Hans J. Morgenthau - 19,7% - Robert A. Dahl - 19,4% - Harold D. Lasswell - 16% - Herbert A. Simon - 14,3% - Gabriel A. Almond - 8,9% - David Easton - 8,9% - Leo Strauss - 5,7% - Carl J. Friedrich - 5,1%

3. NAUKI POLITYCZNE A INNE NAUKI SPOŁECZNE. Nauka o polityce korzysta ze zdobyczy takich dziedzin naukowych jak:

a) W metodologii wykorzystuje: Nauka o państwie i prawie

 bada władzę i jej struktury organizacyjne oraz relacje zachodzące między nimi

Ekonomia polityczna:  bada procesy produkcji, podziału i wymiany dóbr materialnych oraz ich

konsekwencje dla państwa i społeczeństwa Socjologia:

 bada społeczeństwo jako całość, a także poszczególne grupy społeczne w nim występujące

Psychologia:  koncentruje się na małych grupach i jednostkach. Ważna jest

psychologia społeczna, badająca zachowania grup i zbiorowości, a także zachodzące między nimi procesy i ich skutki.

Historia:  wyjaśnia genezę wielu zjawisk i instytucji politycznych

Geografia  polityczna - wpływ warunków geogr. na procesy polityczne i odwrotnie  gospodarcza - bada uwarunkowania działalności gospodarczej oraz jej

skutki dla środowiska b) Jako metody badań empirycznych wykorzystuje:

Filozofia  daje ogólny obraz świata, określa zakres wyjaśniania zjawisk

politycznych. Etyka ukazuje systemy wartości i normy, a także wzorce postępowań

Inne dyscypliny (prakseologia, teoria organizacji i zarządzania) - daje wiedzę o zasadach działania w społeczeństwie

Nauki formalne (ogólna teoria systemów, statystyka, logika) - nie wnoszą konkretnych treści, lecz konstrukcję przekazu naukowego, formę ujęcia, pomiar ilościowy.

4. PRZEDMIOT BADAŃ NAUKI O POLITYCE:

a) Przedmiotem badań nauki o polityce są: - teoria polityki - systemy polityczne i ich funkcjonowanie - historię, oraz współczesne ruchy i doktryny polityczne

- współczesne stosunki międzynarodowe - polityki szczególne (np.: gospodarcza, społeczna, ekologiczna)

b) Przedmiot badań nauki o polityce ustalony na konferencji ONZ w 1948: - Teorie polityczne

teorie polityczne historia myśli politycznej

- Instytucje polityczne: konstytucja władza centralna władza regionalna i lokalna administracja publiczna funkcja społeczna i polityczna rządu

- Partie, grupy i opinia publiczna: partie polityczne grupy i stowarzyszenia udział obywateli w rządzeniu opinia publiczna

- Stosunki międzynarodowe: polityka międzynarodowa organizacje międzynarodowe prawo międzynarodowe

- Wniosek: przedmiotem nauki o polityce są fakty z dziedziny polityki wewnętrznej i międzynarodowej, zjawiska i procesy polityczne, działania polityczne, ich rodzaje, następstwa, oraz potrzeby i interesy polityczne.

5. ETYMOLOGIA POJĘCIA POLITYKA

a) Polityka (gr. Politikon - państwowe, społeczne) b) Polityka a nauki polityczne - polityka to konkretna nauka z nauki polityczne to zespół nauk

społecznych, z których korzysta polityka (np.: filozofia, ekonomia, etc. Patrz: „POLITYKA A INNE NAUKI SPOŁECZNE”)

c) Ewolucja: - Grecja (Arystoteles i Platon) - sztuka rządzenia państwem - Andrzej Frycz Modrzewski - kunszt dobrego rządzenia ekonomicznego - za Jana III Sob. - „politique” sztuka rządzenia państwem, utrzym. i wyzysk stos. z

innymi państw - słownik Lindego - 1858 - „nauka jak Rzeplitą rządzić i zachować wcale”

d) Polityka wg. Chmaj-Żmigrodzki: zespół działań podjętych przez ośrodek decyzyjny w celu osiągnięcia określonych celów za pomocą odpowiednio dobranych środków.

e) Funkcje polityki (w kontekście nauki o polityce): opisowa (deskryptywna, faktograficzna) - jaka była i jest rzeczywistość wyjaśniająca (eksplanacyjna) - dlaczego dane zjawisko zaistniało przewidująca - jaka będzie rzeczywistość polityczna w przyszłości instrumentalna - jakie podjąć działania by osiągnąć dany cel polityczny ideologiczna - jakie realizować wartości

f) Ujęcia polityki - wg. Groszyka):

minimalistyczne: nauka o państwie maksymalistyczne - nauka o wszelkiej władzy pośrednie - nie tylko państwo, ale i nie każda władza

- wg. Dobrowolskiego: normatywne - działalność służąca osiągnięciu kompromisu behawioralne - pod kątem zachowań i posunięć ludzi rządzących konfliktowe - walka sił społecznych głównie w sferze idei i wartości (MW) koncepcja wymiany - władza jako towar, można pożyczać, kupować,

sprzedawać, odstępować, np.: ja tobie - ty mi. - podmiotowa i przedmiotowa:

podmiotowa: definiowanie polityki przez wyodrębnienie podmiotów działań politycznych (np.: państwo system polityczny)

przedmiotowa: definiowanie poprzez wyodrębnienie przedmiotów działań politycznych (np.: władza)

6. SYSTEMOWE UJĘCIE POLITYKI - behawioryzm wprowadził pojęcie systemu politycznego, jako

podstawową jednostkę analizy procesów politycznych.a) System polityczny - całokształt ról politycznych, instytucji oraz współdziałań między podmiotami

polityki. Wada: traktuje system polityczny jako podstawowy czynnik stymulujący przemiany polityczne

b) System polityczny charakteryzuje się następującymi cechami: - tworzy zbiór pewnych elementów - stanowią one strukturę - istnieje otoczenie (bo jest granica systemu) - ma wejścia (oddziaływania płynące z otoczenia) - ma wyjścia (oddziałuje na otoczenie) - między wejściami i wyjściami zachodzą reakcje na skutek sprzężenia zwrotnego

c) Kierunki wyjaśniania pojęcia system polityczny: - instytucjonalny - zbiór instytucji, związanych ze sprawowaniem władzy państwowej - instytucjonalno-funkcjonalny - oprócz instytucji także ich działania - normatywny (regulacyjny) - koncentruje się na systemie norm społeczno-polit - komunikacyjny - sugeruje, że system społeczny to mechanizm komunikowania się

(obiegu informacji) w politycznej sferze życia społecznego - behawioralno-funkcjonalny - system polityczny jako dynamiczny proces społeczny,

przetwarzający impulsy społeczne w działania polityczne uproszczony model systemu politycznego:

wejście <= <= <= <= <= wyjście Podm. pierwotne => konkretyz. planu działania => Podm. wtórne => decyzje i działania => Skutki (potrzeby, interesy) (instyt. polityczne) wyjście => => => => => wejście

d) Funkcje: - adaptacyjna - regulująca - innowacyjna

7. STRUKTURALNE UJĘCIE POLITYKI (POLE POLITYKI):

pole polityki

Wartości ideologiczne -------------- Świadomość społeczna | > Zjawiska i procesy polityczne < |

Struktury społeczne -------------- Baza ekon. (najważn)

a) Baza ekonomiczna (najważniejsza) - stosunki własnościowe, wszystko co dotyczy produkcji, podziału i wymiany dóbr. Polityka to skoncentrowany wyraz ekonomiki. Najważniejsze aspekty to: interesy ekonomiczne kształtowane stosunkami własnościowymi, zaspokajane i artykułowane za pomocą polityki cen i płac. Ekonomika jest pierwotna do polityki. Polityka wykazuje pewną autonomię wobec ekonomiki. Może wpływać na ideologie (np.: klasy u komunistów), struktury (bogata szlachta i mieszczaństwo), świadomość (nasza klasa społeczna na tle innych)

b) Wartości ideologiczne i świadomość społeczna - umacniają politykę. Polityka również może na nie wpływać (np. poprzez kulturę i edukację). Ideologia to forma świadomości społecznej. Byt określa świadomość (ekonomika)

c) Struktury społeczne - klasy, położenie własnej klasy społecznej na tle innych może nas mobilizować do

działania. Grupy społeczne o niskim statusie ekonomicznym lub społecznym dążą do jego poprawy przez politykę.

8. ZJAWISKO I PROCES POLITYCZNY W UJĘCIU SYSTEMOWYM

a) Zjawisko polityczne - podmiot, jego zachowania i wytwory tych zachowań, np.: fakty, zdarzenia, stany, interakcje. Zjawiska polityczne ulegają zmianom i nadają sferze polityki dynamikę i współtworzą ją. Elementy:

- instytucje, reguły i normy polityczne (płaszczyzna normatywna) - postawy polityczne (płaszczyzna świadomościowa) - publiczne zachowania powodujące dane zmiany (płaszczyzna behawioralna)

b) Proces polityczny - rozciągnięta w czasie sekwencja zdarzeń i zachowań powodujących określoną zmianę. Wg. stanowiska systemowego jest to proces transformacji żądań płynących (z otoczenia) do systemu w decyzje polityczne (D. Easton) lub interakcyjna wymiana władzy na inne środki (T. Parsons). W efekcie mamy do czynienia z umocnieniem, powstaniem, osłabieniem lub rozpadem systemu politycznego.

9. POLITYKA I INNE SFERY ŻYCIA POLITYCZNEGO (DETERMINANTY POLITYKI) I. Podstawowe determinanty polityki:

a) ideologia b) ekonomika c) prawo d) moralność e) kultura

II. Charakterystyka poszczególnych determinantów: a) Polityka a ideologia

- Pojęcie ideologii: sensu stricto - usystematyzowany zbiór idei na podstawie którego można

dokonać oceny stosunków społecznych sensu largo - usyst. zbiór idei będący wyrazem interesów danej grupy społecznej,

dyrektyw do działania lub formułowania dyrektyw w celu utrw. lub zmiany obecnych stos. społecznych

- Relacje zachodzące między polityką a ideologią Na płaszczyźnie metodologicznej - struktura ideologii

 Elementy składowe: + ogólne przekonania wartościujące + ogólne wyobrażenia o świecie + warunki realizowania celów politycznych + programy działania

 Kryteria klasyfikacji: + wg. społecznej bazy ideologii + wg. wewnętrznej struktury ideologii + wg. siły i zasięgu ideologii

 Funkcje ideologii przez pryzmat polityki + ideologia może dawać obraz świata + ideologia może oddziaływać na politykę przez stosunki społeczno- ekonomiczne + ideologia może zespalać ruchy polityczne + może stanowić zespół czynników emocjonalnych (miłość do Ojczyzny)

Na płaszczyźnie ideologii i programów politycznych  Doktryny - założenia programu politycznego:

+ jeżeli ideologia stanowi ogólne uzasadnienie całokształtu działań politycznych to doktryna jest ich konkretyzację działań ze względu na ich doniosłość dla praktyki politycznej - w trojakim wymiarze: + konkretno-historycznym (na tle wydarzeń hist.)

+ zakresowym (na tle działalności ludzkiej) + poziomu analizy (analiza i uzasadnienie polityki)

 Program polityczny + definicja - formalny wyraz uświadomienia sobie przez grupę jej obiektywnej sytuacji oraz kierunków i mozliwości działania w zak. przekształcania struktury społecznej, ekonomicznej i politycznej. + na treść programów politycznych składają się pogl.dot:

= ustroju ekonomicznego = organizacji życia społecznego = instytucji publicznych = rozwiązania problemów narodowych = współpracy lub walki politycznej

Na płaszczyźnie celów politycznych, wartości, norm oraz środków ich realizacji  Wartości - rodzą się w sytuacjach konfliktowych  Normy - próba ich rozwiązania (sytuacji konfliktowych)  Adekwacja polityczna - zgodnośc między wartościami zawartymi w

programach, a realizowanymi (normy) + brak adekwacji politycznej - niezgodność między normami a wartościami politycznymi + elementy adekwacji: zgodność realizowanych wartości, ich hierarchii i celów programowych

 Cele władzy politycznej: + wskazanie odpowiedniego ustroju + dążenie do jego realizacji + dyrektywy dzialania

- Ideologia w Polsce Polska Ludowa - ideologia była „świecką religią”, czymś najważniejszym Po 1989 - pozornie ideologia zanikła, ale lewicę zastąpiła prawica, potem znowu

lewica - Wniosek - ideologia się ma do polityki jak teoria do praktyki. Nie ma możliwości

całkowitego zlikwidowania ideologii w polityce (przykład - Polska po 1989, kiedy wydawało się ze ideologia zaniknie na zawsze)

b) Polityka a ekonomika: - Definicja ekonomiki - dział ekonomii zajmujący się poszczególnymi gałęziami

gospodarki wraz z relacjami pomiędzy nimi - Relacje łączące politykę z ekonomiką:

 Prymat ekonomiki nad polityką - polityka uzależniona od gospodarki może doprowadzić do anarchizacji stosunków polit.

 Prymat polityki nad ekonomiką - przez wzrost władzy „realizuje się interes klasowy” (ekonomiczny). Wada: władza formułując cele nie zapewniła ich realizacji. Dobre na krótką mete (np. do odbudowy po wojnie, mobilizuje społeczeństwo),ale na dłuzsza nie(np: ZSRR)

 Względna niezależność obu nauk - kraje Europy Zachodniej. Wady: może dojść do koncentracji kapitału u małej, najbogatszej grupy inwestorów i mogą chcieć wykorzystać to do uzyskania wladzy

- Wniosek: związek polityki i ekonomiki nie jest automatyczny, ale nie jest też możliwe całkowite uniezależnienie

c) Polityka a prawo - Definicja prawa: zespół norm i reguł politycznych, których stosowanie zagwarantowane

jest przymusem ze strony państwa - Relacje między polityką prawem:

 prymat prawa nad polityką - państwo prawne, naczelną ustawą jest konstytucja

 prymat polityki nad prawem: naginanie prawa do indywidualnych

interesów warstw rządzących. Wady: Może doprowadzić do przemocy politycznej

 absolutna władza polityczna: władza ma nieograniczone uprawnienia. Przykład - Neron i jego Rzym. Wady: Uprzedmiotowienie społeczeństwa

- Prawo składa się z norm i reguł będących dla obywateli i instytucji nakazami i zakazami.Dzielimy na:

 normy polityczne - ustalają normy prawne (określają możliwość ustanawiania)

 normy prawne - regulują postawy obywateli i organów państwa (legitymują)

Podział norm wg. Pałeckiego:  prawo represyjne  prawo obywatelskie  prawo społeczne

- Wniosek: polityka i prawo to dwie siostrzane nauki, choć prawo powinno górować nad polityką.

d) Polityka a moralność: - Definicja moralności: ogół norm, zasad wzorów, regulujących stosunki międzyludzkie - Relacje między polityką a moralnością - konkretne stanowiska:

 amoralistyczne - odmienność moralności i polityki, np.: amoralne nieograniczone przywileje prezydenta w konstytucji kwietniowej (odpowiada przed Bogiem i historią)

 moralistyczne - jedność polityki i moralności, sprawiedliwość ponad wszystko, np.: bezkrwawa walka Martina Luthera Kinga

 makiawellizm - cel uświęca środki  realizm polityczny - polityka bez sentymentów, ale i bez utraty

zdrowego rozsądku. W amoralności też nie można się posuwać za daleko. Najlepsze stanowisko

- Wniosek: polityka nie ma wiele wspólnego z moralnościa amoralne zachowania charakteryzujące polityke:

 prawo silniejszego  niszczenie wewnętrznej opozycji  zrywanie sojuszy  łupieskie „krucjaty”

na przykładach ustrojów:  faszyzm - naginał moralność do własnych potrzeb  marksizm - nakazywał postrzegać jako jedność moralność i politykę

e) Kultura Polityczna - Pojęcia:

Kultura - ogół produktów działalności ludzkiej, nasze dziedzictwo Kultura polityczna - różne ujęcia:

 Psychologiczne - całokształt indywid.postaw i orientacji wśród polityków

 Socjologiczne - różne wytwory działań politycznych, normy, idee, etc.  Systemowe (wyznaje je DOBROWOLSKI, stąd te głupie schemaciki

systemowego ujęcia kultury) - „kultura polityczna to część kultury globalnej, dotycząca sfery polityki, a więc działań skierowanych na realizację interesów i zaspokajanie potrzeb przez system władzy państwowej” (Groszyk i Korybski)

Ogólne pojęcie kultury politycznej - to całokształt wartości, norm i reguł zachowania , utrwalonych w świadomości podmiotów biorących udział w działaniach politycznych.

- Funkcje kultury politycznej  regulacyjna - porządkowanie i ujednolicanie działań politycznych, za

pomocą norm i różnych instytucji  socjalizacji politycznej - proces przygotowywania ludzi do polityki  integracyjna - koordynacja działań politycznych i współpracy ludzi lub

grup w celu osiągnięcia określonych celów - Elementy składowe kultury politycznej - różne koncepcje:

Pustelnik i Wołoch:  postawy polityczne  uznane wzory zachowań i działań politycznych

Sobolewski:  wartości i cele polityczne  metody działania politycznego  podstawowe instytucje polityczne i ich role

Wiatr:  wiedza o polityce i znajomość faktów  ocena zjawisk politycznych  emocjonalna strona postaw politycznych (np.: miłość do Ojczyzny)  uznane wzory zachowań

Mojsiewicz:  element intelektualny (wiedza)  element normatywny (wartościowanie)  element emocjonalny (miłość do Ojczyzny)  element czynnościowy (postępowanie w praktyce)

- Czynniki oddziaływania na politykę (Młyniec):  tradycje historyczne (główne elementy: mit, stereotyp)  system polityczny i ekonomiczny (ZSRR przez to dało d***)  otoczenie socjologiczne (środowisko wyznaniowe, etniczne, etc)

- Typy kultury politycznej - różne koncepcje: Almond i Verba (typy „czyste” - w praktyce nie występują):

 parafialna (parochial) - bak zainteresowań polityką, np. plemiona afrykańskie. Wodzowie, kacykowie, szamani wykorzystują religię

 poddańcza (subject) - chęć uczestniczenia jednostek w polityce, ale małe możliwości dojścia do władzy - systemy autorytarne

 uczestnicząca (participant) - aktywny stosunek do polityki, demokracja Mielecki :

 demokratyczna: + konserwatywno-liberalna: swobody obywatelskie, polityka antysocjalna + liberalno-demokratyczna: reformy socjalne, demokracja parlamentarna

 autorytarna Nizio-Baronowa (wg. Chmaj-Żmigrodzki podział mylny):

 regionalna  narodowościowa  elity władzy  klasa rządząca -Wniosek: społeczeństwo jest rozwinięte, gdy tworzy system społeczny i jest zorganizowane, gdy występują pewne zorganizowane instytucje polityczne (np. partia, etc) lub ogólne (rodzina, itp.)

10. TERYTORIUM W POLITYCE (GEOPOLITYKA) - TEORIE GEOPOLITYCZNE I WSPÓŁCZESNE ICH ZNACZENIE

a) Geografia polityczna a geopolityka: - geografia polityczna - rozpatruje państwo pod kątem przestrzeni jaką zajmuje (geografia modyf.

przez politykę) - geopolityka (pojęcie wprowadził Rudolf Kjellen) - rozpatruje przestrzeń z punktu widzenia

państwa (bada wpływ zjawisk geograficznych na funkcjonowanie państwa)

b) Interpretacja geopolityki: - jako doktryna - w dawnym ZSRR - wymierzona przeciw ZSRR faszystowska doktryna - jako dziedzina działalności państwowej (rzadko) - rodzaj polityki zagranicznej określanej

terytorialnymi interesami narodów

- jako technikę lub sztukę - gdy jej celem jest dostarczanie narzedzi działalności politycznej c) Kierunki (chronologicznie): - Mc Kinder - kto kontroluje Europę Wschodnią, ten kontroluje świat - Haushofer - "przestrzeń życiowa" - sojusz z Moskwą i Tokio - Spykman - najważniejsza jest siła militarna, ważna "pozycja siły" - Cresser - "sercem lądu" jest nie Eurazja ale Ameryka Północna d) Zarzuty wobec geopolityki: - geopolitycy nie byli w stanie ani przewidzieć ani wyjaśnić rozpadu ZSRR - teorie geopolit. obciążone są determinizmem geograficznym (punktem wyjścia jest przyroda a nie

państwo) - geopolityka jest narzędziem do uzasadniania wyższości jednych państw nad drugimi przez ich

lepsze położenie geopolityczne. przez to może służyć ideologii a nie polityce 11. PODMIOTOWOŚĆ POLITYCZNA (pojęcie, poziomy, formy jej przejawiania w polityce): a) Podmiotowość polityczna - trwałą zdolność grupy lub organizacji do świadomego podejmowania

suwerennych i racjonalnych działań. Jej istotą jest zaspokajanie własnych potrzeb na drodze działania. b) Poziomy podmiotowości: - wielkiej grupy społecznej jako całości - organizacji politycznych danej grupy społecznej - organów organizacji wielkich grup społecznych (jednostka lub gremium kierownicze) - reprezentantów organów organizacji politycznych c) Podmiotami politycznymi są: - partie - państwo z całym rozgałęzionym systemem organizacyjnym - inne organizacje, ktore biorą udzial w realizacji polityki państwa d) Składniki a zarazem warunki podmiotowości: - świadomość (samego siebie lub danej instytucji) - moment aktywnosci (działanie) 12. PAŃSTWO I JEGO ROLA W POLITYCE a) Pojęcie państwa trwały związek ludzi, zamieszkujących dane terytorium, polegające władzy zwierzchniej b) Różne ujęcia definicji państwa: - funkcjonalna (Hugo Grotius) - przez pryzmat funkcji jakie ono pełni - elementarne (G.Jellinek) - teoria 3 elementów (ludność, terytorium, władza; czasem suwerennośc) - psychologiczne (Leon Petrażycki) - zbiór wyobrażen dot. władczych stosunków międzyludzkich - socjologiczne (Wesołowski) - państwo jako społeczność socjologiczna - klasowe (Marks) - maszyna w rękach klasy panującej, służąca do dławienia opporu i ujawniania

jej przeciwników klasowych c) Geneza państwa - różne koncepcje: * starożytne: - teologiczna - państwo pochodzi od Boga: > św. Augustyn - państwo dziełem Boga > św. Tomasz - władza jest instytucją boską, a od władzy pochodzi państwo - patriarchalna - król posiada władze jako patriarcha > R. Filmer - łączenie się plemion w rody, dalej w państwa, na czele pań. jest patriarcha - patrymonialna - początek państwo dała własność ziemska, z której stworzone zostało państwo * nowożytne: - umowy społecznej - umowa między władca a poddanymi > Rurseau - król rządzi z woli ludu (wszystkich), całkow. oddanie człowieka zbiorowości

> Hobbes - ludzie muszą się dogadać by się nie pozabijać, początek rozwoju to walka wszystkich przeciw wszystkim, rzadzi monarcha

> Locke - I etap - ludzie umawiają się tworząc społeczeństwo, II etap - przekazują władzę władcy, można rozwiazać um.

- podboju i przemocy: > E. Duhring - pańsytwo powstało w wyniku przemocy z zewnątrz, ludzie musieli się

jakoś bronić > Gumplowicz - podbój rządzonych przez rzadzących, zw. z darwinowską teor.walki o byt - procesu rozwarstwienia klasowego - rozpad na klasy > Engels - rozpad małej społeczności na wrogie klasy społeczne - socjologiczne > L. Duguit - teoria solidarystyczna - państwo to organizacja solidaryzująca interesy

róznych grup > Comte, Spencer - teoria organiczna - państwo jako organizm żywy, ludzie to komórki - psychologiczna > L. Petrażycki - państwo powstaje wskutek przeżyć prawnych, ktorych wynikiem jest

świadomość konieczności okazywania posłuszeństwa pewnym osobom d) Typy państwa ze względu na ustroj: - niewolnicze - niewolnicy - kapitalistyczne - praca jako towar - feudalne - wyzysk chłopów - socjalistyczne - eliminacja własności prywatnej e) Formy państwa: > Arystoteles: - grupa A: monarchia, arystokracja, politea - grupa B: tyrania, oligarchia, demokracja > ze względu na reprezentanta najwyzszej władzy: - monarchia - republika f) Funkcje państwa: > wewnętrzne: - ochronna - regulacyjna - kulturalno - wychowawcza - adaptacyjna - innowacyjna - socjalna - ekonomiczna > zewnętrzne: - obrony - ataku - utrzymywania istniejącego status quo g) System polityczny - każdy skoordynowany wewnętrznie i wykazujący określoną strukt. zbiór elementów > Koncepcje s.p.: - instytucjonalna - całokształt instytucji politycznych i stosunków między nimi - behawiorystyczno-funkcjonalna: zachodzacy w danych grupach proces przetwarania

impulsów w decyzje polityczne - systemowa - ważne są relacje miedzy systemem a otoczeniem (wejści i wyjścia) > Definicje: - sensu largo - idee, wartości, instytucje uczestniczace w życiu politycznym i je tworzące,

oraz normy regulujące je oraz to zycie - sensu stricto - ogół organów, partii, organizacji oraz grup uczestniczących w działaniach

politycznych w ramach danego państwa, jak również ich wzajemne stosunki tworzące funkcjonalną całość

> Typologia s.p.: - ze względu na charakter reżimu politycznego:

* demokratyczny * totalitarny * autorytarny - ze względu na zasady organizacji aparatu państwowego: * monarchie i republiki * systemy parlamentarne i prezydialne * systemy: parlamentarno-gabinetowy, gabinetowo-parl., prezydencki, mieszany,

parlamentarno-komitetowy, - ze względu na struktury terytorialno-administracyjne: * państwa unitarne * państwa złożone * państwa autonomiczne - ze względu na strukturę władzy i metody jej realizacji: * prezydencki: parlament - władza ustawodawcza, prezydent - szef państwa i nie

podlega parlamentowi, ministrowie - realizacja polityki prezydenta, sady kontroluja i wymierzają sprawiedliwość (USA)

* półprezydencki: prezydent - szef państwa, ma szerokie prawa, wiele uprawnień osobistych, odpowiedzialny przed parlamentem, premier tylko zastępcą prezydenta (Francja)

* parlamentarno-gabinetowy: prezydent - powołuje rząd licząc się z układem sił w parlamencie, rząd odpowiada przed parlamentem (Włochy, Wielka Brytania - Izba Lordow i Izba Gmin, Niemcy: kanclerz, Bundestag i Bundesrat)

* parlamentarno-komitetowy (konwent) - parlament najwyższym organem władzy, powołującym prezydenta i rząd, głowa państwa nie może rozwiązać parlamentu (Rada Kantonów i Rada Narodowa),(Szwajcaria)

13. WŁADZA (PRAWO A SYSTEM WŁADZY POLITYCZNEJ, LEGITYMIZACJA, ETC)

I. Definicja pojęcia władzy: a) Różne podejścia:

- Behawioralne - możliwość narzucenie komuś naszej woli - M.Weber - Teleologiczne - realizacja pewnych celów, produkcja pewnych skutków - B. Russel - Instrumentalne - możliwość stos. szczególnych środków (np: terror) w celu osiągnięcia

określ. korzyści - K. Opałek - Strukturalne - stosunek między strukturą rządzącą, a rządzonymi - H Przybylski - Władza jako możliwość wpływania na innych - J. P. Gieorgic - Konfliktowe - podejmowanie decyzji co do podziału dóbr konfliktowych, (nie

koniecznie będąc stroną konfliktu) b) Dwupodział władzy:

- rządzący - rzadzeni

II. Władza polityczna: a) Pojęcie władzy politycznej: system stosunków społecznych zachodzących pomiędzy określonymi

podmiotami, polegających na możliwości stosowania trwałego i instytucjonalnego przymusu w celu zmuszenia drugiej strony do określonego postępowania.

b) Władza a władza polityczna: - władza jako taka dotyczy zarówno małych jak i wielkich struktur społecznych - władza polityczna wiąże się z konfliktami w obrębie wielkich grup społecznych

c) Trójpodział władzy politycznej: - Władza polityczna w znaczeniu węższym - np.: dominująca część rządu (np.: koalicja

rządząca) - Władza państwowa - przysługuje podmiotom wskazanym konstytucyjnie - Władza publiczna - wykazuje więź formalną z władzą polityczną jak i z władzą

państwową d) Przesłanki władzy politycznej:

- autorytet

- siła fizyczna lub możliwość jej stosowania - połączenie tych dwóch elementów

e) Funkcje władzy politycznej: - funkcje o charakterze ogólnym (sensu largo):

 integracyjna - zapewnienie władzy centralnej najważniejszego znaczenia i ograniczenie tendencji odśrodkowych w społeczeństwie (np.: tak jak było za czasów szlacheckich)

 dystrybucyjna - rozdział społecznie pożądanych dóbr  ochronna:

+ zewnętrzna - ochrona granic państwa + wewnętrzna - zapewnienie obywatelom poczucia bezpieczeństwa w kraju

 strukturotwórcza - tworzenie mechanizmów umożliwiających obywatelom dostęp do władzy i tworzenie nowych struktur władzy

- funkcje o charakterze szczegółowym (sensu stricto): ustanawianie prawa i norm  uruchamianie środków i form instytucjonalnych zapewniających

poszanowanie norm  tworzenie organów państwowych i ustalanie sposobu w jaki biorą w

nich udział obywatele  kierowanie środkami represji  powoływanie instytucji publicznych  mianowanie urzędników  rozporządzanie finansami państwa  decyzje dyplomatyczne o charakterze międzynar.  wpływanie na kulturę

f) Sprawowanie władzy politycznej: - Rządzenie (wg. W. Pietrasa):

 decydowanie o konkretyzacji interesów (kto ma jakie interesy, etc.)  decydowanie o kompetencjach różnych podmiotów  decydowanie o celach użycia poszczególnych środków (np.: przymusu)  dec. o składzie grup rządzących i im podległych

- Zarządzanie III. Środki sprawowania władzy:

a) Definicja - takie dostępne formy oddziaływania, dzięki którym rządzący wpływają na określone zachowania rządzonych

b) Podział (wg. J. Kowalskiego, W. Lamentowicza i P. Winczorka): - przymus fizyczny - wymaga aparatu represji - bodźce materialne i moralne - najskuteczniejsze - zabiegi perswazyjno-ideologiczne: wykazują przezorną zgodność interesów władzy z

interesami rządzonych - regulacja dopływu oraz kontrola treści informacji nie zbędnych do podejmowania

działań IV. Legitymizacja władzy (!!!)

a) Pojęcie - uzasadnienie wykonywania władzy (Wróbel, Dobrowolski) - proces prowadzący do legitymacji (prawomocności)

b) Podobne pojęcia: - Legitymizm - doktr polit., reakcja na antyfeudalizm i antymonarchizm podczas rewolucji

franc. Nie zw.z legitymacją - Legitymacja - prawomocność - Legitymizacja - proces prowadzący do legitymacji - Delegitymizacja - odwrotność legitymizacji, rozpad praworządności.

c) Koncepcje praworządności: - teoria tradycyjna (teokratyczna) - posiadanie, lub dążenie do posiadania pewnych wartości

(np.: zbawienie) - teoria zgody - mówi, iż ta forma władzy jest dobra, która umożliwia uczestniczenie

wszystkich obywateli w proc. politycznym (rządzenie) - koncepcja amerykańska (Easton, Lipset, Friedrich) - przekonanie pośród społezeństwa,

iż określony obiekt systemu jest „sluszny i władczy w sferze politycznej” d) Szerzej na temat koncepcji praworządności:

- Koncepcja Maxa Webera:  Założenia - władza opiera się na:

+ przymusie i przemocy + przyzwoleniu na taki stan rzeczy ze strony rządzonych + aktywnemu wsparciu ze strony rządzonych (np.:aktyw) + podstawową cechą państwa jest użycie siły

 Panowanie może być legitymowane przez czynniki: + afektywne (uczuciowe oddanie danej idei) + racjonalno - aksjologiczne + interesy społeczeństwa

 Typy panowania: + tradycyjne - wiara rządzonych w prawomocność władzy sprawowanej tradycyjnie (np.: przez dynastię Burbonów). Wprow. reform godzi w tradycję. Warianty:

patrymonializm - 100% zależn. sługi od pana feudalizm - zależność sługi od pana z zachowaniem

niewielkiej autonomii + charyzmatyczne (charisma - rzadki dar, talent) - szczególna cecha, która powoduje zdobycie uznania i autorytetu przez jednostkę. Potrzebne w okresach kryzysowych. Kończy się z reguły po wyjściu z kryzysu + legalne - istnieje dzięki ustawie. Najlepsze, choć ma też złe strony (np.: biurokracja)

- Inne koncepcje legitymacji  legitymacja wg. D. Eastona:

+ ideologiczna - opiera się na wartościach, do których odwołuje się władza + strukturalna - przekonanie o praworządnym charakterze norm regulujących wzajemne stosunki między władzą a rządzonymi. Powinna (i jest) synonimem państwa praworządnego + personalna - osobisty stosunek ludu do sprawujących władzę. Charakteryzuje się autorytetem.

 J. Habermas - państwo to system sprawujący prawomocną władzę. Charakteryzuje się podejmowaniem na wysokim szczeblu ważnych decyzji i ich akceptacji przez masy. Oczywiście może dojść do kryzysów.

 K. Pałecki - źródło władzy politycznej jest samoistne, władza nie wymaga żadnego uzasadnienia

V. Władza w Polsce: a) Zgromadzenie narodowe:

- Sejm:  Organy:

+ Marszałek Sejmu + Prezydium Sejmu - nadzoruje pracę + Konwent Seniorów - doradczy + Komisje sejmowe - przygotowują materiały na posiedzenia, wysuwają wnioski,

 Struktura: 460 posłów wybieranych raz na 4 lata  Funkcje sejmu:

+ ustawodawcza

+ kreacyjna + kontrolna

 Sejm obecnej kadencji: + Marszałek: Marek Borowski + V-ce: Tomasz Nałęcz, Donald Tusk, Janusz Wojciechowski + Przewodniczący klubów parlamentarnych:

 SLD - Jerzy Jaskiernia PO - Maciej Płażyński Samoobrona RP - Andrzej Lepper PiS - Ludwik Dorn PSL - Zbigniew Kuźmiuk LPR - Marek Kotlinowski UP - Janusz Lisak

 Inicjatywa ustawodawcza przysługuje: + Posłom: komisji sejmowej lub co najmniej 15 posłom + Radzie Ministrów + Senatowi + Prezydentowi + Grupie 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu

- Senat:  Organy:

+ Marszałek Senatu RP V Kadencji: Longin Hieronim Pastusiak

+ Wicemarszałkowie Senatu RP V Kadencji: Jolanta Danielak Ryszard Jarzembowski Kazimierz Kutz

+ Prezydium Senatu + Konwent Seniorów + Komisje Senatu

 Funkcja senatu + Kontrola i zatwierdzanie prac sejmu

b) Prawo wyborcze: - bierne (kandydatury):

Sejm - 21 lat  Senat - 30 lat

- czynne (wyborcy) - 18 lat

14. METODY I UJĘCIA W BADANIACH NAD POLITYKĄ a) Najczęstsze metody: - analizy systemowej (Easton, Parsons, Deutsch): > Cechy: * ujmowanie systemu jako całości złożonej z elementów zależnych od siebie i od tej calości * uwzględnia ogół warunków w jakich działa * szuka źródła przekształceń w samym systemie > Struktura (wg. Eastona): * wejscie (żądanie zmian) * konwersję wewnątrzsystemową (przetw. żądań na język właściwy systemowi) * wytwory systemu (dążenia i działania polityczne - wyjście) * sprężenie zwrotne między wejsciem a wyjściem * środki służące utrz. systemu wobec napięć pochodzących z otoczenia systemu * granice systemu > Rodzaje analizy systemowej: * makrosystemowa - gdy dotyczy systemu politycznego jako całości * systemowej średniego rzedu (gdy dotyczy określonego podsystemu)

* mikrosystemowej - gdy dotyczy pojedyńczego elementu (np.: konkrtetnej decyzji politycznej)

uproszczony schemat systemu politycznego => żądanie => Wejście system polityczny => wyjście ^ => poparcie => ^ |_____________sprzężenie zwrotne___________|

(wokół systemu jest 'otoczenie') - porownawcze (komparatystyczne) - najczęściej stosowane: > Metoda: porównanie dwóch różnych układów politycznych lub poszczeg. ich części. > Cel badań - ustalenie podobieństw i różnic > Wady: problematyczny dobór elementu odniesienia - decyzyjne - najbardziej wszechstronne > Metoda: kompleksowe traktowanie zjawisk politycznych > Najważniejsze są kategorie: * ośrodek decyzyjny - podmiot działania politycznego * proces decyzyjny - powiązania przyczynowo-skutkowe wewnątrz ośr. systemu * decyzja polityczna - akt wyboru działania lub zaniechania działania polit. * implementacja polityczna - urzeczywistnienie decyzji > Zalety - odformaliz., łatwa dostępność komponentów tej metody (informacje o działaniach podjętych przez osrodek) > Wady - utożsamia decyzje polityczne ze zjawiskami i procesami politycznymi - behawioralne (socjologiczne): > Metoda: analiza zjawisk społ. przez obserwacje zachowań jednostek ludzkich i grup > Techniki badawcze: * statystyczne badania aktywności politycznej * badania ankietowe i wywiady * eksperymenty labortaoryjne * teoria gier i jej zastos. w badaniach nad podejmowaniem decyzji politycznych - ilościowe (statystyczne): > Metoda: gromadzenie informacji masowych o zjawiskach politycznych, społecznych i ekonomicznych, a następnie ich analiza ilościowa > Cel badań: * otrzymanie syntetycznych charakterystyk za pomocą średniej * otrzymanie analizy zależności i współzależności określających natężenie jednej zmiennej przez natężenie innych (np.: wpływ inflacji na wzrost wynagrodzeń) - empiryczne > Metoda: politologia sama w sobie nie może przeprowadzić badań empirycznych. Te są permanentnie przeprowadzane (mimowolnie) przez politykę. Politologia te eksperymenty interpretuje i wyciąga wnioski > Inne spojrzenie na metody empiryczne prezentuje Groszyk. Wyeksponował on 3 stadia: * zbieranie faktow poprzez szeroko pojętą obserwację * analiza tych faktow głównie przez porownanie * systematyzacja faktow połączona z wnioskami

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome