Działania ONZ na rzecz umacniania pokoju na świecie - Notatki - Stosunki międzynarodowe - Część 1, Notatki'z Stosunki międzynarodowe. University of Silesia in Katowice
Kuba2013
Kuba201322 March 2013

Działania ONZ na rzecz umacniania pokoju na świecie - Notatki - Stosunki międzynarodowe - Część 1, Notatki'z Stosunki międzynarodowe. University of Silesia in Katowice

PDF (406.4 KB)
27 strona
1Liczba pobrań
516Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach wyeksponowane są tematy z zakresu stosunków międzynarodowych: działania ONZ na rzecz umacniania pokoju na świecie. Część 1.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 27
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Działania ONZ na rzecz umacniania

pokoju na świecie

Chełm 2010

Spis treści:

Wstęp. 3

Rozdział 1 4

Charakterystyka ONZ na tle innych organizacji międzynarodowych 1.1.Istota i pojęcie organizacji międzynarodowych 4

1.2.Systematyka organizacji międzynarodowych 9

1.3. Znaczenie organizacji międzynarodowych 13

Rozdział 2 15

Geneza, struktura i funkcjonowanie ONZ 2.1. Geneza 16

2.2. Struktura 20

2.3. Funkcjonowanie 28

Rozdział 3 37

ONZ jako strażnik pokoju 3.1. Rola Sekretarza Generalnego 37

3.2. Misje i operacje przeprowadzone przez ONZ w XXI wieku. 42

3.3. ONZ w interakcjach ze społeczeństwem 51

Zakończenie 55

2

Wstęp

Celem pracy było ukazanie działań ONZ na rzecz umacniania pokoju na

świecie. W rozdziale pierwszym została zamieszczona charakterystyka Organizacji

Narodów Zjednoczonych na tle innych jednostek. W poszczególnych podpunktach

umieszczony został zarys i znaczenie Organizacji. W podrozdziale nr II opisałem

genezę, strukturę, funkcjonowanie. W tym oto rozdziale uwzględnione zostały działania

ONZ na rzecz umacniania pokoju na wybranych przykładach.

Informacje zawarte w poszczególnych działach pracy, opierać się będą

o szereg publikacji autorów zgłębiających tematykę podjętą w temacie pracy. Drugi

rozdział ukazuje w jaki sposób powstała Organizacja Narodów Zjednoczonych. W jaki

sposób funkcjonuje oraz z pośród wielu inicjatyw jakie były przeprowadzone przez

ONZ, opisuję dwie wybrane z pośród wszystkich.

W rozdziale trzecim, jak sam tytuł wskazuje, ONZ pod kątem utrzymania

bezpieczeństwa na arenie światowej. W podrozdziałach nakreślam funkcjonowanie i

rolę Sekretarza Generalnego oraz przebieg misji, które miały miejsce w XXI wieku. Na

podstawie przeprowadzonych obserwacji oraz materiałach CBOS scharakteryzowane

zostały interakcje jakie panują miedzy ONZ a społecznością ludzką.

3

Rozdział 1.

Charakterystyka ONZ na tle innych organizacji międzynarodowych.

Posługując się terminem ONZ, mamy w zamyśle Organizację Narodów

Zjednoczonych, której celem jest zapewnienie bezpieczeństwa, przestrzegania pewnych

norm i ustaleń oraz respektowaniem praw człowieka. Mówiąc o organizacjach

międzynarodowych, mamy na myśli instytucje, które mają służyć człowiekowi.

Każdy z nas nieraz się już spotkał z tym terminem w massmediach, ale czy na pewno

każdy wie co tak naprawdę to oznacza i komu mają służyć te organizacje.

W tym rozdziale postaram się ogólnie scharakteryzować Organizację Narodów

Zjednoczonych na tle innych organizacji.

1.1. Istota i pojęcie organizacji międzynarodowych

Podczas zbierania materiałów do mojej pracy, wielokrotnie spotkałem się z

terminem „organizacja międzynarodowa”. Samo słowo „organizacja” wywodzi się

od średniowiecznego słowa organisatio, co w przetłumaczeniu z języka łacińskiego

oznacza: grupę ludzi mających wspólny plan, program, zadania 1.Według J. Menkesa:

organizacje międzynarodowe działają w społeczności międzynarodowej, wewnątrz

1 Słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa 1980

4

której obrót regulowany jest normami prawnymi 2. Tak, więc organizacja

międzynarodowa to nic innego jak, pewna grupa ludzi mająca wspólny plan lub

program, dla której przyświeca ten sam cel. Po przez swoje działanie zrzesza państwa,

osoby fizyczne do realizacji swoich celów. Definicja organizacji międzynarodowej

nie jest jednak taka jak by się zdawało. Przez lata zmieniała się wraz z historią, która jak

wiemy lubiła i lubi zmieniać oblicza dziejów o przysłowiowe 180 stopni.

Aby dokładnie określić definicję, należy zapoznać się z etymologią tego jakże

ciekawego zagadnienia, które pozwoli scharakteryzować dalsze podziały i znaczenia

poszczególnych typów organizacji.

Już w czasach starożytnych, kiedy to twierdzono, że Ziemia jest usytuowana

na pływających żółwiach, organizacje międzynarodowe miały swoich przodków, lecz

ówcześnie nikt nie myślał o sensie takich działalności. Państwa greckie tworzyły

organizacje o charakterze polityczno-wojskowym (symmachie) i charakterze religijno-

politycznym (amfiktionie). Zarówno pierwsza jak i druga miała pewien podział

na organy naczelne zbierające się kilka razy w roku, które składały się z przedstawicieli

wszystkich członków. Odbywały się one zawsze w tym samym miejscu, jednak

na samym początku pierwsze posiedzenia odbywały się w świątyniach. Jak później się

okazało, że były to tego przeznaczone. Na czele zgromadzeń stał kapłan 3 . W czasach

późniejszych, gdy w średniowiecznej Europie władzę dzierżył papież i cesarz, mianem

organizacji międzynarodowych można było nazwać sobory, bardzo liczne zjazdy

zarówno duchownych, jak i świeckich, które spełniały funkcję nie tylko religijną, ale też

ważną funkcję polityczną. To one dały pierwowzór rozstrzygania sporów

międzynarodowych (decyzje soborów, sądy papieskie etc.).

2 J. Menkes, Organizacje międzynarodowe – Wprowadzenie do systemu, Warszawa 2004, str. 25 3 Z.M. Doliwa-Klepacki, Encyklopedia organizacji międzynarodowych, Warszawa 1997 str. 145

5

W Europie, przez wieki, powstawały organizacje zrzeszające ze sobą państwa lub same

miasta, (np. związek hanzeatycki, który pod koniec XVI wieku skupiał około 60 miast

europejskich. Idea tego zgromadzenia było zrzeszanie ze sobą miast portowych).

Na początku wieku XVII Emeryk Cruse został autorem pierwszego projektu światowej

organizacji przeciw wojnom, oprócz państw europejskich miały w nim brać udział

Turcja, Japonia, Maroko.

Po wielkim chaosie okresu wojen napoleońskich i w warunkach

racjonalistycznych dążeń do uładzania współżycia międzynarodowego. Do tej pory nie

udało się zorganizować międzynarodowych organizacji politycznych, których

propozycje wysuwali różni myśliciele w poprzednich wiekach. Zaczęto więc tworzyć

organizacje o charakterze technicznym i gospodarczym. Ich zadania sprowadzały się do

eliminowania przeszkód w aktywności zewnętrznej państw, w komunikacji

międzynarodowej oraz w wymianie dóbr materialnych i duchowych. Organizacje te

tworzyły techniczne nawyki współpracy międzynarodowej oraz przygotowywały grunt

dla rozwoju organizacji politycznych.

Od początku organizacje międzynarodowe powstawały na zasadzie porozumień

wielostronnych, które przewidywały również istnienie stałych organów

administracyjnych. Były to kolejno następujące organizacje międzyrządowe:

Komisja Centralna Żeglugi na Renie (1815),

Międzynarodowa Konwencja Sanitarna (1853),

Europejska Komisja Dunaju (1856),

Międzynarodowa Unia Telegraficzna (1865),

Powszechny Związek Pocztowy (1874),

Międzynarodowe Biuro Wag i Miar (1875),

Związek Ochrony Własnosści Przemysłowej (1883),

6

Związek Ochrony Własności Literackiej i Artystycznej (1884),

Unia Kolei Żelaznych (1890),

Międzynarodowy Urząd Zdrowia Publicznego (1904),

Międzynarodowy Urząd Rolnictwa (1905),

Międzynarodowy Urząd Higieny (1907),

Urząd Statystyk Międzynarodowych (1913).

Po nowych wielkich wstrząsach międzynarodowych, spowodowanych przez

I i II Wojnę Światową, zaznaczył się duży przyrost organizacji międzynarodowych.

Gęstniejąca sieć organizacji międzynarodowych uzupełniła starą sieć stosunków

dyplomatycznych między państwami i stworzyła dodatkowe ramy rozpatrywania

interesujących je problemów. Organizacje przyczyniły się do rozwoju nowych

sposobów utrzymywania stosunków międzypaństwowych. Obok tradycyjnych

i okazjonalnych kontaktów bilateralnych ukształtował się system różnych konferencji

międzynarodowych i powstały stałe instytucje międzynarodowe. Periodycznie obradują

organy debatujące poszczególnych organizacji oraz stale funkcjonują ich biura

i sekretariaty. W rezultacie rośnie też biurokracja międzynarodowa.

Przez lata padały pomysły tworzenia organizacji międzynarodowych, jednak

niektóre

z nich tylko przetrwały, inne zaś nie. Od początku kształtowania się organizacji

międzynarodowych, definicja wyjaśniająca znaczenie tych słów, powinna była być

usystematyzowana i ujednolicona, jednak do chwili obecnej tak się nie stało. Posługując

się tym terminem , nie określa się jego rozumienia, co najwyżej wskazuje na ich pewne

cechy. Przykładem takiego działania jest Konwencja Wiedeńska 4 , która dotyczy

reprezentacji państw w ich stosunkach z organizacjami międzynarodowymi

4 K.Wolfke, Duże i małe państwa na Kongresie Wiedeńskim, „Państwo i Prawo” 1949, str. 54

7

o charakterze uniwersalnym. W art.1 zawiera sformułowanie: „ Dla celów niniejszej

Konwencji określenie:

1) ”organizacja międzynarodowa” oznacza organizację międzyrządowa;

2) „ organizacja międzyrządowa o charakterze uniwersalnym” oznacza Organizację

Narodów Zjednoczonych, jej organizacje wyspecjalizowane, Międzynarodową Agencję

Energii Atomowej każdą podobną organizację, której członkostwo i odpowiedzialność

posiada zasięg światowy”.

W konwencji tej pada również stwierdzenie, że wyrażenie

„organizacja międzynarodowa” oznacza organizację międzyrządową”.

Reasumując, organizację międzynarodową można określić jako określony zespół osób,

które są wspólnotą, podejmują uchwały służące do realizacji określonych celów, są

jednogłośni a co za tym idzie, że każdy z członków deklaruje jedność w akcie woli.

Jest ona samodzielnym, odrębnym od członków podmiotem praw obowiązków.

Istnienie organizacji zakłada funkcjonowanie wyodrębnionej i zorganizowanej grupy jej

członków. Aby mówić o miedz narodowości takiej organizacji , w której mamy już

wyżej wymienione czynniki, musimy uwzględnić min. Działania organizacji odnoszą

się do spraw trans granicznych lub wywołują skutek trans graniczny, założycielami są

państwa lub ludzie niebędący obywatelami jednego państwa oraz ich działalność

ma charakter międzynarodowy.

8

1.2. Systematyka organizacji międzynarodowych

Podstawowym podziałem organizacji międzynarodowych jest podział na

organizacje rządowe ( organizacje międzyrządowe) i organizacje pozarządowe(rys.1).

Do organizacji rządowych możemy zaliczyć organizacje stworzone przez państwa

i działające na podstawie umów międzynarodowych. Członkami tego typu organizacji

mogą być wyłącznie państwa .Po przez stałą współpracę mają zorganizowaną formę

współdziałania. Ich działania regulowane są przez umowę międzynarodową, która

obejmuje stały zakres organów i prawidłowe funkcjonowanie przy realizacji wspólnie

zamierzonych celów.

Jeżeli chodzi o drugą grupę, to tworzą je związki, instytucje, osoby prawne i

fizyczne z różnych państw. W organizacjach pozarządowych łączą się różne organizacje

działające w poszczególnych państwach, które łączą wspólne interesy i zainteresowania

określonych grup osób. Organizacje te nawiązują ze sobą kontakty, a następnie tworzą

organizację, która jest stałą i zinstytucjonalizowaną formą tych kontaktów.

Jest oczywiste, że organizacji pozarządowych jest o wiele więcej niż rządowych.

9

Działają one na podstawie nieformalnych porozumień lub na podstawie porozumień

o charakterze wewnętrzno prawnym. Jest to kolejny aspekt, który odróżnia organizacje

rządowe od pozarządowych, zgodnie bowiem z rezolucją

Rady Gospodarczo - Społecznej Narodów Zjednoczonych (229 B (X) z 27 II 1950):

"Organizacja międzynarodowa, która nie została utworzona na podstawie umowy

międzynarodowej, uważana będzie za organizację pozarządową"5 .

Do zapoczątkowania pierwszych organizacji pozarządowych przyczynił się Kościół

w nowożytnej Europie. Jako pierwszy odrzucił kryterium członkowstwa. Kryterium to

mówi, że organizacje mogą dążyć do przyjęcia w swoje ramy jak największej liczby

członków, są otwarte dla wszystkich państw naturalne więzi

(jedność rodzinna, rasowa, językowa), był związkiem kształtującym ścisłą więź

wewnętrzną poprzez odwołanie się do systemu wartości – wyznawanego

i reprezentowanego.

Systematyka organizacji międzynarodowych zależy od przyjętego kryterium.

Według kryterium statusu prawno międzynarodowego dzielą się one na międzyrządowe

(zwane też międzypaństwowymi) i pozarządowe. Organizacje międzyrządowe

są założone i utworzone przez państwa na podstawie specjalnych umów

międzynarodowych (statutów, paktów, kart). W swej działalności z reguły są sterowane

przez przedstawicieli rządów. Nieliczne organizacje grupują przedstawicieli

parlamentów (jak Unia Międzyparlamentarna) lub grup interesów ( jak

Międzynarodowa Organizacja Pracy czy Interpol), ale i w tych przypadkach delegaci

mają mandat swoich rządów.

Reguły działalności organizacji międzyrządowych opierają się na normach prawno

międzynarodowych. Ich zadaniem jest konsolidowanie porządku ustalonego przez

5Str. internetowa: http://prawo.interia.pl/miedzynarodowy/ Międzynarodowe Prawo Publiczne

10

zbiorowość państw członkowskich. Organy stałe takich organizacji (biura, sekretariaty

i administracja) nie mają kompetencji władczych. Pozostaje im tylko pilnowanie

łączności między członkami i wykonawstwo decyzji międzyrządowych.

W organizacjach takich znajdują często schronienie państwa małe i słabe, zwłaszcza

gdy stanowią większość i mogą czasem krępować postępowanie państw wielkich

i silnych.

Organizacje pozarządowe zrzeszają organizacje polityczne, gospodarcze,

zawodowe, młodzieżowe, kobiece, naukowe, kulturalne, sportowe, wyznaniowe i inne.

Sprzyjają kształtowaniu solidarności międzynarodowej między grupami i środowiskami

ludzi różnych krajów. Podstawą normatywną ich funkcjonowania jest prawo

wewnętrzne państwa, w którym znajduje się siedziba danej organizacji. Do tego prawa

dostosowany jest zwykle statut lub inny akt konstytutywny każdej organizacji

pozarządowej. Geneza organizacji pozarządowych wiąże się zawsze z jakąś inicjatywą

prywatną, aczkolwiek niekiedy jest ona inspirowana przez kręgi rządowe lub

organizacje międzyrządowe. Inicjatywa taka ma na uwadze albo cele materialne

(np. chęć pomnożenia zysków), albo niematerialne (ideologiczne, polityczne, kulturalne

i inne). Największy wpływ na rozwój stosunków międzynarodowych mają te

organizacje pozarządowe, które uzyskały status konsultacyjny przy

Radzie Gospodarczej i Społecznej ONZ. Według kryterium zakresu kompetencji

przedmiotowych organizacje międzynarodowe dzielą się na organizacje wszechstronne i

wyspecjalizowane. Do pierwszej grupy należą największe organizacje międzyrządowe

(ONZ, OPA - Organizacja Państw Amerykańskich, OJA - Organizacja Jedności

Afrykańskiej, OBWE - Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie), do

drugiej zaś wyspecjalizowane organizacje międzyrządowe (WHO - Światowa

Organizacja Zdrowia, FAO - Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw

11

Wyżywienia i Rolnictwa, UNESCO - Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw

Oświaty, Nauki i Kultury) oraz znakomita większość organizacji pozarządowych.

Według kryterium problemowego organizacje międzynarodowe dzielą się

na polityczne, gospodarcze, wojskowe, kulturalne, oświatowe, zawodowe, naukowe,

techniczne, religijne, młodzieżowe, kobiece i inne. Według kryterium funkcjonalnego

organizacje międzynarodowe dzielą się na debatujące, usługowe i informacyjne.

Funkcje debatujące spełniają w zasadzie wszystkie organizacje uniwersalne

i regionalne. Funkcję wyłącznie informacyjną spełniają tylko niektóre organizacje

międzyrządowe (jak Światowa Organizacja Meteorologiczna) oraz większość

organizacji pozarządowych. Wreszcie według kryterium organizacyjno-strukturalnego

można wyodrębnić trzy modele organizacji: unie o strukturze dwuczłonowej

asymetrycznej (zgromadzenie plenarne i sekretariat), model trój - członowy

asymetryczny (organ plenarny, organ wybieralny zarządzający i sekretariat) oraz model

wieloczłonowy asymetryczny (organ plenarny debatujący, organ zarządzający, trybunał,

egzekutywa i sekretariat).

Odrębnymi tworami międzynarodowymi są agencje międzyrządowe. Różnią się

one od organizacji międzyrządowych tym, że same nie mogą zmieniać swoich

uprawnień i nie decydują o składzie swych organów oraz o kierunkach swojej

działalności. O tych sprawach decyduje bowiem organizacja międzyrządowa, do której

agencja wchodzi, albo bezpośrednio państwa członkowskie tej organizacji. Największą

liczbę agencji ma ONZ6.

6Strona internetowa: http://www.stosunki-miedzynarodowe.pl/pojecia/organizacje- miedzynarodowe.html, Organizacje międzynarodowe

12

1.3. Znaczenie organizacji międzynarodowych

Powołanie organizacji jest wynikiem woli państw powołania organizacji.

Forma wyrażenia woli nie jest jednolita. Możemy wyróżnić trzy modele powoływania

organizacji poprzez: zawarcie umowy międzynarodowej, ten model dominuje

w praktyce powoływania różnych organizacji. Ilustruje to na przykład preambuła

Karty NZ: „Postanowiliśmy zjednoczyć nasze wysiłki dla wełnienia tych zadań.

Zgodnie z tym rządy nasze […] zgodziły się przyjąć niniejszą Kartę Narodów

Zjednoczonych i niniejszym tworzą organizację międzynarodową pod nazwą

Organizacja Narodów Zjednoczonych”.

Drugim rodzaje jest powołanie umową autonomicznego zespołu instytucji

implementacyjnych – ustalenia instytucjonalne stanowiące integralną część umowy

tworzą w efekcie organizację międzynarodową. W ramach tego, może być utworzony

autonomiczny model instytucjonalizacji w celu zapewnienia wprowadzenia w życie

postanowień umowy. Model ten obejmuje ustanowienie trzech form instytucji:

konferencje/spotkania stron; sekretariat; organ/ organy wyspecjalizowane 7 .

Jako przykład można podać Konwencję o różnorodności biologicznej 8 .Trzecim

modelem jest stopniowe przekształcanie umowy w organizację. To dzięki niej, w skutek

stosowania doszło do wytworzenia organizacji Układu Ogólnego w Sprawie Taryf

Celnych i Handlu ( GATT). Powstała ona przy pomoc umowy tymczasowej.

7 A.Przyborowska -Klimczak, Ochrona przyrody. Studium prawo międzynarodowe, Lublin 2004, s. 286- 296 8 Dz.U. z 2002 r. nr 184, poz. 1532

13

Rozdział 2

Geneza, struktura i funkcjonowanie ONZ

Jak wiadomo, na powstanie Organizacji Narodów Zjednoczonych składało się

wiele czynników. Nie tylko historia miała wpływ w jakiej formie uformował się ONZ.

Człowiek, a ogólnie mówiąc, ludzie mieli wpływ, na to jak obecnie funkcjonuje. Na

początku XX wieku, za Oceanem, została powołana poprzedniczka ONZ. W 1919 roku

w Stanach Zjednoczonych z inicjatywy ówczesnego prezydenta Woodrowa Wilsona

utworzono Ligę Narodów. Duży wpływ na utworzenie jej miała I Wojna Świtowa, która

w swoim przebiegu zebrała mnóstwo ofiar oraz zniszczeń. Obawa przed powtórzeniem

się tego typu wydarzeń zmotywowała społeczeństwo do powołania Ligi Narodów, która

miała przeciwdziałać i zabezpieczyć zbiorowość ludzką przed ponownym

powtórzeniem się tragicznych wydarzeń, jakie niosła za sobą I Wojna Światowa.

Założeniami Ligii było trzymanie w ryzach państwa, aby na całej ziemi panował pokój

i każdy jej mieszkaniec mógł czuć się bezpiecznie. Pomimo szybkiego powołania

i działania na korzyść ludzkości, Liga okazała się być bardzo nieudolną inicjatywą.

Pomysłodawca tej idei, prezydent Wilson, nie zdołał przekonać amerykańskiego

Kongresu do przychylnej akceptacji tej Organizacji. Niestety nie tylko w rodzimym

kraju nie udało się podtrzymać tej inicjatywy. W Europie, zarówno we Włoszech

jak i w hitlerowskich Niemczech, idee zapewniające bezpieczeństwo i pokój legły

w gruzach. Włoski rząd pomimo górnych ustaleń wciąż prowadził agresywną politykę

wobec Etiopii, a w Niemczech ekspansja prowadzona przez Adolfa Hitlera

doprowadziła do wybuchu II Wojny Światowej. Terror, agresja, ból i strach jakie

wywołała wojna doprowadziły do tego, że świat po raz kolejny podniósł temat

14

stworzenia takiej organizacji, która by przeciwdziałała agresji państw wobec siebie.9

2.1. Geneza

Rys1. Flaga Organizacji Narodów Zjednoczonych

Organizacja Narodów Zjednoczonych powstała na zgliszczach Ligii Narodów.

Po II Wojnie Światowej, utworzenie organizacji międzynarodowej, która w swoich

działaniach przeciwdziałałaby, takiego typu konfliktów okazała się być bardzo

potrzebna. Trzy największe państwa, które zrzeszały się w koalicję antyhitlerowską –

Stany Zjednoczone, Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) oraz

Wielka Brytania – dążyły do stworzenia takiego aparatu, który kontrolował

i znormalizował sytuację po zakończeniu wojny w Europie i na Świecie.

Już 14 sierpnia 1941 roku, podczas spotkania premiera Wielkiej Brytanii, Winstona

Churchilla i prezydenta USA Franklina D. Roosvelta na pancerniku, który stacjonował

na Oceanie Atlantyckim, doszło do porozumienia i w skutek czego, została podpisana

Karta Atlantycka. Do jej założeń można było zaliczyć zasady pokojowego współżycia

9 Maciej St. Zięba, J. Korba, Z. Smutek, Edukacja Europejska – Międzyprzedmiotowa ścieżka edukacyjna, Operon, Gdynia 2004, str.152 - 153

15

państw, które miały zacząć obowiązywać po zakończonej wojnie. Program polityczny

jaki obejmował członków opierał się na wstrzemięźliwości w prowadzeniu ekspansji

terytorialnych, każde z państw musiało uszanować pokój. Jednym z głównych celi było

również rozbrojenie państw faszystowskich, ponadto każdy miał mieć zapewniony

równy dostęp do handlu jaki i do wolności żeglugi. Pół roku później,

bo 1 stycznia 1942roku, 26 państw (w tym Polska) podpisało Deklarację Narodów

Zjednoczonych, w której potwierdzono założenia Karty Atlantyckiej. Państwa będące

w koalicji antyhitlerowskiej zobowiązały się do walki z państwami faszystowskimi

i niezawierania z nimi odrębnego pokoju, oraz w myśl postulatów Karty Atlantyckiej

głosiły, że państwa (które podpisały tę Deklarację) użyją wszystkich sił oraz potencjału

gospodarczego i politycznego w walce z hitleryzmem. Zarówno Deklaracja Narodów

Zjednoczonych jak i Karta Atlantycka miały stać się dokumentami, ukazującymi punkt

wyjścia do negocjacji nad rolą i statutem nowej organizacji. Przedstawiciele rządów

państw, które podpisały ową Deklarację jeszcze wielokrotnie spotykali się na różnego

rodzaju spotkaniach. Dzięki czemu w dniach 25 kwietnia – 26 czerwca 1945 roku

w San Francisco odbyła się Konferencja Założycielska ONZ. Dnia 26 czerwca 1945

roku przyjęto Kartę Narodów Zjednoczonych 10jako statut dla nowo powstałej

organizacji międzynarodowej. Podpisało ją 50 państw założycielskich, 51 była Polska,

która nie uczestniczyła w konferencji, jednak pozostawiono miejsce na polski podpis

Karta weszła w życie dnia 24 października 1945 roku. Jej cele i zasady, zostały

sformułowane jako uniwersalne podstawy ładu światowego.

10 S. Jaszczuk, Vademecum – geografia, Wyd. Greg, Kraków 2007, str.186

16

Podstawowymi celami Karty są:

- utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa ( karta przewiduje

stosowanie zbiorowych środków bezpieczeństwa w celu zapobiegania zagrożenia

pokoju i usuwania takich sytuacji. Jej celem jest również załatwianie i rozstrzyganie

sporów lub sytuacji międzynarodowych , które mogą doprowadzić do zakłócenia

pokoju.);

- rozwijanie przyjaznych stosunków między narodami ( stosunki z innymi państwami

mają odbywać się na zasadzie poszanowania równouprawnienia i samostanowienia

narodów, traktując to jako istotny czynnik wzmocnienia powszechnego pokoju

na świecie);

- rozwiązywanie w drodze współpracy zagadnień międzynarodowych ( każde państwo

powinno respektować Rawa człowieka i podstawowe wolności dla wszystkich bez

względu na różnicę płci, racy, języka lub wyznania. Porusza ona również zagadnienia

o charakterze społecznym, gospodarczym, humanitarnym i kulturalnym.)

Geneza powstania Organizacji Narodów Zjednoczonych według aktów, które zwiastowały jej

narodziny.11

1. Karta Atlantycka z 14 VIII 1941 roku – określała na jakich zasadach powinna opierać się

organizacja światowa.

11 W. Górnicki, O Narodach Zjednoczonych Bez Tajemnic, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1979, Rozdział II, str.

17

2. Deklaracja Narodów Zjednoczonych z 1 I 1942 roku – członkowie państw europejskich,

Stanów Zjednoczonych oraz ZSRR i Chin po przez podpisanie wyrażają chęć przystąpienia do

koalicji, która przybiera nazwę Narodów Zjednoczonych

3. Deklaracja Moskiewska z 1 XII 1943 – Wielka Brytania, ZSRR, USA

oraz Chiny uznały, że należy powołać organizację opartą na suwerenności i równości państw.

Głównym celem było utrzymanie międzynarodowego pokoju.

4. Powstaje projekt Karty Narodów Zjednoczonych z VIII/IX 1944 roku, opracowany na

Konferencji w Dumbarton Oaks

5. 28 IX – 1 XII 1943 w Teheranie powstaje nowa organizacja nosząca miano Światową Rodziną

Narodów Demokracji.

6. W dniach 4 -11 II 1945 w Jałcie odbywa się Konferencja, która ustala procedurę głosowania w

Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Również na tym spotkaniu zostaje ustalony termin Konferencji

Założycielskiej.

7. 25 IV -26 IV 1945 odbywa się Konferencja Założycielska w San Francisco, zostają ustalone

struktury ONZ oraz Karta Narodów Zjednoczonych.

18

2.2. Struktura

Rys.2. Struktura ONZ

Organizacja Narodów Zjednoczonych należy do organizacji uniwersalnych, to

znaczy takich, które są otwarte dla wszystkich państw i dlatego jest międzynarodową

strukturą o największym zasięgu. Jest organizacją międzynarodową, powszechną o

charakterze uniwersalnym, mającą najszerszy zakres działania ze wszystkich organizacji

międzyrządowych. Członkami organizacji są wyłącznie państwa.

Według wyżej zamieszonego podziału możemy zauważyć, że głównym organem

jest Zgromadzenie Ogólne . Składa się ono z przedstawicieli wszystkich państw

członkowskich ONZ, z których każde ma jeden głos. Zgromadzenie Ogólne co roku

odbywa sesje zwyczajne, które rozpoczynają się każdego roku we wtorek następujący

po drugim poniedziałku września. Zgromadzenie to decyduje o najważniejszych

kwestiach, jak wybór niestałych członków Rady Bezpieczeństwa, wybór członków

Rady Gospodarczej i Społecznej, przyjmowanie nowych członków Organizacji

19

Narodów Zjednoczonych etc., przyjmowane są większością 2/3 głosów. W pozostałych

przypadkach zwykłą większością głosów.

Do najważniejszych uprawnień Zgromadzenia Ogólnego ONZ należy:

rozpatrywanie i udzielanie rekomendacji we wszelkich sprawach wchodzących w

zakres Karty Narodów Zjednoczonych oraz dotyczących kompetencji i funkcji

któregokolwiek organu przewidzianego w Karcie ONZ. Kolejnym zagadnieniem jakim

zajmuje się Zgromadzenie Ogólne jest rozpatrywanie i formułowanie rekomendacji

zasad dotyczących współpracy w dziedzinie utrzymania międzynarodowego pokoju

i bezpieczeństwa na świecie. Inicjowanie badań i przekazywanie zaleceń w celu

rozwijania współpracy międzynarodowej w dziedzinie politycznej i popierania rozwoju

i kodyfikacji prawa międzynarodowego. Przeprowadzanie badań i przekazywanie

zaleceń w celu rozwijania współdziałania międzynarodowego w dziedzinie

gospodarczej, społecznej, kulturalnej, oświaty, ochrony zdrowia, praw człowieka

i podstawowych wolności bez różnicy rasy, płci, języka czy wyznania. Zgromadzenie

również rozpatruje raporty Rady Bezpieczeństwa oraz innych organów ONZ. W ramach

Zgromadzenia Ogólnego funkcjonuje sześć tzw. Głównych Komitetów, które stanowią

forum dyskusji dla państw-członków ONZ na temat zagadnień pogrupowanych

tematycznie, zajmują się oni również załatwianiem umów finansowych i budżetowych z

organizacjami wyspecjalizowanymi.12

Pod organem Zgromadzenia Ogólnego ONZ jest Rada Bezpieczeństwa Narodów

Zjednoczonych ( UN Securiy Council). W skład Rady Bezpieczeństwa wchodzi

15 państw z czego pięć posiada status stałych członków ( CHRL, Francja, Rosja, USA

i Wielka Brytania). Pozostałe dziesięć państw są wybierane przez Zgromadzenie

12 W. Górnicki, O Narodach Zjednoczonych Bez Tajemnic, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1979, Rozdział IV, str.

20

Ogólną. Wybrane państwa są ogłaszane jako członkowie na dwuletnią kadencję,

z czego pięciu jest wybieranych na rok jako niestali członkowie. Zasada jaka

obowiązuje podczas wyboru danego państwa to, że członek, który ustępuje miejsca nie

może być wybrany na następną kadencję. Członkowie Rady ustalili pewną hierarchię

wyborów członków. Aby zachować reprezentatywność geograficzną Zgromadzenie

Ogólne podjęło w 1963 roku decyzję, iż przedstawicielom państw Afryki i Azji

przysługiwać ma 5 miejsc, państwom Europy Wschodniej 1 miejsce, 2 miejsca dla

reprezentantów Ameryki Łacińskiej i Karaibów oraz 2 miejsca dla przedstawicieli

państw Europy Zachodniej i z pozostałych regionów. Dla przykładu w roku 2007

niestałymi członkami Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych byli: Belgia,

Ghana, Indonezja, Katar, Republika Kongo, Panama, Peru, Republika Południowej

Afryki, Włochy i Słowacja. Polska była niestałym członkiem RB NZ w latach 1946-47,

1960, 1970-71, 1982-1983, 1996-1997, oraz w roku 2009 stała się kandydatem

w wyborach niestałych członków RB. Organizacja pracy w RB jest realizowana

w systemie ciągłym. To znaczy, że przedstawiciele jej członków muszą być obecni

w siedzibie Rady w Nowym Jorku.

Rys. 3 Siedziba ONZ w Nowym Jorku, Fot. SHAWN BALDWIN ASSOCIATED PRESS

21

Przewodniczący Rady Bezpieczeństwa zwołuje posiedzenia. Funkcja ta jest

pełniona w okresie jednego miesiąca przez inne państwo członkowskie Rady. Aby

uniknąć nieporozumień, pomiędzy członkami, wprowadzono alfabetyczną listę państw

(zgodnie z alfabetem angielskim), z której każdy pełni tę funkcję. Podczas głosowania

każdy z członków dysponuje jednym głosem. Decyzje w sprawach proceduralnych

zapadają większością 9 głosów. Wszystkie inne decyzje wymagają większości 9

głosów, wliczając w to również głosy wszystkich stałych członów Rady

Bezpieczeństwa. Zasada ta nazywana jest prawem veta, ponieważ sprzeciw chociażby

jednego ze stałych członków powoduje automatyczne odrzucenie danego projektu.

Rada Bezpieczeństwa, zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych, może tworzyć

organy pomocnicze, które mają swoją funkcją wspierać działalność RB. Obecnie do

najważniejszych organów istniejących przy Radzie, możemy zaliczyć komitety stałe ( w

skład których wchodzą: Komitet Ekspertów ds. Zasad Procedury - Committee of Experts

on Rules of Procedure, Komitet ds. Przyjmowania Nowych Członków – Committee on

Admission of New Members), komitety ad hoc, do nich zaliczamy min.: Komitet

ds. Posiedzeń Rady Bezpieczeństwa poza siedzibą ONZ ( Security Council Committee

on Council Meetings away from Headquarters), Rada Zarządzania Komisji Narodów

Zjednoczonych ds. Kompetencji ONZ ( Governing Council of the United Nations

Compensation Committee) oraz Komitet Antyterrorystyczny ( Counter – Terrorism

Committee). Do organów pomocniczych możemy również zaliczyć Wojskowy Komitet

Sztabowy (utworzony na podstawie art. 47 Karty Narodów Zjednoczonych), Komitety

Sankcji ( Sanctions Committees), Komisję Monitorowania, Weryfikacji i Inspekcji NZ

( UN Monitoring, Verification and Inspection Commission – UNMOVIC),

Międzynarodowy Trybunał Karny dla Ruandy (International Tribunal for Rwanda) oraz

22

Międzynarodowy Trybunał Karny dla Byłej Jugosławii ( International Tribunal for the

Former Yugoslavia13).

Pomimo iż RB korzysta z pomocy dodatkowych organów, nie możemy

zapominać o najważniejszych kompetencjach jakie ona pełni. Rada ma za zadanie

utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Bada również spory i

sytuacje, które mogły by zagrozić pokojowi na świecie. Wyszukuje sposoby ich

rozwiązywania, a także zapobiega powstawaniu nowym. Analizuje zjawisko danego

zagrożenia, któro mogło by niekorzystnie wpłynąć na pokój lub na wzbudzić agresję.

Jeżeli pojawiają się sytuacje, w których jakiś z członków przejawia niesubordynację,

jest zobowiązana do nałożenia na niego sankcji ekonomicznej lub użycia siły, w

odwecie za przywrócenie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Do kompetencji

RB należy również przedstawienie i rekomendowanie Zgromadzeniu Ogólnemu NZ

kandydata na Sekretarza Generalnego NZ oraz wybór razem ze Zgromadzeniem

Ogólnym NZ sędziów Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.

Kolejnym bardzo ważnym organem w strukturze Zgromadzenia Ogólnego NZ

jest Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości ( International Court of Justice). MTS

działa jako sąd świata, jest głównym organem sądowym Narodów Zjednoczonych

(ONZ) ustalonym w 1945 roku na mocy Karty Narodów Zjednoczonych. Trybunał ma

swoją siedzibę w Pałacu Pokoju w Hadze (Holandia).

Rys. 4. Pałac Pokoju w Hadze

13 W. Materski, Narodziny ONZ Idea międzynarodowej organizacji bezpieczeństwa w polityce zagranicznej ZSRR 1941-1945, PWN, Warszawa 1982

23

Struktura Trybunału, jego postępowanie, kompetencje oraz opinie doradcze

określone zostały w Statucie MTS, wszystko zaś zostało opisane w Karcie Narodów

Zjednoczonych, która stanowi jej łączną część. Jak już wcześniej wspomniałem MTS

jest najwyższą władzą w sprawach sądowych, to on rozpatruje skargi wnoszone przez

państwa, a nie w brew społecznemu przekonaniu, że każdy człowiek może wnieść

skargę. MTS zajmuje się osądem wszystkich spraw, które wnoszą państwa jak również

tych wszystkich spraw, które wymienione są w Karcie Narodów Zjednoczonych albo w

obowiązujących konwencjach i traktatach. To on również przygotowuje na prośbę

Zgromadzenia Ogólnego ONZ i Rady Bezpieczeństwa opinię doradczą w każdej

sprawie prawnej. Pozostałe organy ONZ i organizacje wyspecjalizowane Narodów

Zjednoczonych mogą się zwrócić do Trybunału tylko z polecenia Zgromadzenia

Ogólnego ONZ i tylko w sprawach będących wpisanych w zakres ich kompetencji.

MTS jest to organ sądowy, który składa się z piętnastu sędziów wybieranych na

dziewięcioletnią kadencję. Z powodu tak długiego okresu piastowania tej pozycji,

została wprowadzona zasada rotacji, dlatego co trzy lata zmienia się 1/3 składu sędziów.

Sędziowie jednak mogą zostać wybrani ponownie – zasada reelekcji. Trybunał

rozpatruje sprawy sporne miedzy państwami, ale tylko wtedy, gdy same zwrócą się do

Trybunału lub, gdy ten tryb rozstrzygania sporów jest przez te państwa zastrzeżony w

umowie międzynarodowej. Wyroki Trybunału są dla państw wiążące.

Sekretariat i Sekretarz Generalny jest kolejnym pod organem Zgromadzenia

Ogólnego NZ. To w jaki sposób po dziś dzień funkcjonuje Sekretariat, zostało zapisane

w XV rozdziale Karty Narodów Zjednoczonych. Na czele Sekretariatu stoi Sekretarz

Generalny. Urzędnicy pracując przy SG są urzędnikami międzynarodowymi w służbie

Narodów Zjednoczonych. Osoba taka jest zobowiązana do niewykonywania

jakikolwiek instrukcji swoich rządów wobec prowadzonej polityki. Sekretariat SG pełni

24

funkcję usługową w stosunku do innych organów Organizacji Narodów Zjednoczonych,

przy czym zajmuje się zabezpieczeniem ich pracy, a także kontroluje i realizuje

uchwalone przez nich programy. Zajmuje się również nadzorowaniem operacji

pokojowych przeprowadzonych pod opieką ONZ oraz jest pośrednikiem w

rozwiązywaniu sporów narodowych. Członkowie Sekretariatu zajmują się

przygotowaniem opracowania na temat np. bieżącej sytuacji społeczno-ekonomicznych,

publikacji dotyczących praw człowieka, organizują oni również konferencje światowe.

Do ich zakresu obowiązku możemy również zaliczyć tłumaczenie dokumentów na

języki oficjalne ONZ. Sekretarz Generalny określany jako najwyższy rangą

funkcjonariusz administracyjny ONZ jest powoływany przez Zgromadzenie Ogólne

ONZ na wniosek Rady Bezpieczeństwa. Jego zakres działań jest ściśle określony w

Karcie Narodów Zjednoczonych. Najważniejszym przywilejem SG jest możliwość

zwrócenia uwagi RB na każdą sprawę, która może stanowić zagrożenie dla utrzymania

pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Ponad to Sekretarz Generalny uczestniczy we

wszystkich obradach Zgromadzenia Ogólnego ONZ, Rady Bezpieczeństwa,

Rady Gospodarczej i Społecznej ( ECOSOC) oraz Rady Powierniczej, co roku składa

ZO roczne sprawozdanie z działalności Organizacji Narodów Zjednoczonych.14

Rada Powiernicza ( Trusteship Council) to jeden z głównych organów ONZ.

Funkcjonowanie, kompetencje a także skład RP został scharakteryzowany w rozdziale

XIII Karty Narodów Zjednoczonych. Głównym założeniem RP jest administracja

obszarów powierniczych znajdujących się w Międzynarodowym Systemie

Powierniczym. Rada zazwyczaj zajmuje się rozpatrywaniem sprawozdań kierowanych

od władz administracyjnych, przyjmowaniem i analizowaniem skarg ludności

14 W. Górnicki, O Narodacz Zjednoczonych Bez Tajemnic, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1979, Rozdział VI

25

na terenach administrowanych, a także przeprowadzaniem okresowych wizytacji

na danych terenach. W 1994 roku Sekretarz Generalny wystąpił z inicjatywą likwidacji

tego organu, ponieważ prawie wszystkie terytoria powiernicze uzyskały niepodległość .

Więc utrzymywanie władzy nad tymi terytoriami było zbyteczne.

Rada Gospodarcza i Społeczna NZ ( ECOSOC – Economic and Social Council)

to jeden z sześciu głównych organów struktury Zgromadzenia Narodowego Narodów

Zjednoczonych. W Karcie NZ w rozdziałach IX i X zostały dokładnie opisane zakres

kompetencji, w skład, funkcje, uprawnienia oraz zasady i procedury głosowań.

Do obowiązków ECOSOC należy koordynacja pracy 16 organizacji

wyspecjalizowanych NZ, 10 komisji funkcjonalnych oraz 5 komisji regionalnych.

Rozpatruje ona raporty jedenastu funduszy i programów, ma również udzielać zaleceń

systemowi NZ oraz ich krajom członkowskim. Rada Gospodarcza i Społeczna NZ jest

podległa w stosunku do Zgromadzenia Narodowego. Odpowiada ona za polepszaniem

i promocją lepszych warunków życia, pełnego zatrudnienia oraz postępu rozwoju

gospodarczego i społecznego w krajach członkowskich. Dzięki dokładnej analizie tego

typu zagadnień, łatwo określa rozwiązywanie międzynarodowych problemów

gospodarczych, społecznych i zdrowotnych. ECOSOC odpowiada również

za ułatwianie międzynarodowej współpracy oświatowej i kulturalnej.

Zachęca społeczeństwo do powszechnego przestrzegania praw człowieka

i podstawowych wolności. Żeby wszystkie te założenia mogły być zrealizowane

Rada Gospodarcza i Społeczna musi wykorzystać 70 procent zasobów ludzkich

i finansowych ONZ, co niesie za sobą wielką odpowiedzialność. Aby móc operować tak

wielką flotą zasobów, skład ECOSOC wchodzą pięćdziesiąt cztery państwa wybierane

przez ZO ONZ na okres 3-letniej kadencji zgodnie z zasadą sprawiedliwej

geograficznej dystrybucji miejsc: 14 miejsc przypada grupie państw afrykańskich,

26

11 azjatyckich, 6 wschodnioeuropejskich (EW), 10 latynoamerykańskich,

13 zachodnioeuropejskich i innych (EZ).

Do jednych z ważniejszych organizacji Zgromadzenia Ogólnego zaliczyć można

Międzynarodową Agencję Energii Atomowej (MAEA)( International Atomic Energy

Agency - IAEA). Jako niezależna organizacja międzynarodowa związana z systemem

ONZ, MAEA w związku z ONZ jest regulowana poprzez specjalne porozumienie

i po przez Statut. Co roku MAEA jest zobowiązana zdać relację w formie rocznego

sprawozdania do Zgromadzenia Ogólnego, a także w stosownych przypadkach do Rady

Bezpieczeństwa. Według ustaleń, raport taki zostaje przesłany do RB w tedy gdy są

widoczne naruszenia dotyczące zabezpieczeń przez członków koalicji, jak również

w sprawach dotyczących pokoju i bezpieczeństwa narodowego.

27

2.3. Funkcjonowanie ONZ

Od początku istnienia, Organizacja Narodów Zjednoczonych angażowała się

w rozwiązywanie konfliktów politycznych na świecie. ONZ działała na podstawie

Karty Narodów Zjednoczonych, dzięki której została powołana do życia. Organizacja ta

jako najczęściej stosowany środek w przeciwdziałaniu przemocy i agresji oraz w celu

przywrócenia pokoju lub normalizacji stosunków między skłóconymi krajami jest

uchwała Rady Bezpieczeństwa i uchwała Zgromadzenia Ogólnego. Zdarza się bardzo

często, że w związku z niewiążącym charakterem, procesy zespalania i stabilizacji

często są niewykonalne. Najbardziej znaną formą działań przeprowadzonych przez

ONZ, na rzecz umacniania pokoju, są misje pokojowe. Celem takiej inicjatywy

jest wysłanie wojsk do najbardziej zagrożonych terenów świata, w których panują

wojny. Armia, która współpracuje z ONZ ma charakterystyczne umundurowanie.

Na beretach żołnierzy pracujących na rzecz umacniania pokoju, widnieje godło ONZ

oraz kolor, który jest inny niż wszystkie spotykane berety wojskowe – niebieski.

Ich zasadniczym zadaniem jest wprowadzanie pokoju, w miejscach dotkniętych np.

wojną domową – Czad. Również w ich zakresie jest nadzorowanie zawieszenia broni

pomiędzy zwaśnionymi stronami konfliktu. A także tworzenie stref, które mają

oddzielać poszczególnych uczestników sporu. ONZ nie posiada własnej armii.

Dlatego na wniosek Rady Bezpieczeństwa, każde z państw wysyła własny sprzęt i ludzi.

Zdarza się i tak, że pod patronatem ONZ oprócz wojskowych, uczestniczą także cywilni

obserwatorzy. Do najważniejszych operacji Organizacji możemy zaliczyć te, które były

przeprowadzone w Afryce ( Czad, Kongo, Somalia), na Bliskim Wschodzi ( Iran –

Kuwejt), w Ameryce Środkowej ( Salwador, Haiti), w Azji ( Kambodża, Timor

Wschodni i Tadżykistan), w Europie ( była Jugosławia – Chorwacja, Macedonia,

Bośnia i Hercegowina, Kosowo, Gruzja i Cypr). ONZ oprócz utrzymania pokoju ma na

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome