Zaimki - Notatki - Gramatyka, Notatki'z Dziennikarstwo. University of Warsaw
Karolina_90
Karolina_9015 April 2013

Zaimki - Notatki - Gramatyka, Notatki'z Dziennikarstwo. University of Warsaw

PDF (96.5 KB)
2 strony
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Literatura i komunikacja: notatki z dziedziny dziennikarstwa dotyczące zaimków.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
ZAIMKI

Z A I M K I

To część mowy klasyfikowana na podstawie kryteriów znaczeniowych, a nie gramatycznych.

DEIKTYCZNOŚĆ – zdolność zaimków do wskazywania pewnych elementów sytuacji językowej lub wypowiedzi. Wskazanie może być sytuacyjne (to jest blok) lub tekstowe (ma on 7 metrów). Wskazanie sytuacyjne nazywane jest też indeksowym, natomiast tekstowe anaforycznym.

Podział zaimków: a) według kryterium substytucyjnego:

• zaimki rzeczowne – ktoś, kto, ktokolwiek, nikt; • zaimki przymiotne – któryś, żaden; • zaimki liczebne – ile, ileś; • zaimki przysłowne – jak, jakoś;

b) według kryterium deiktycznego: • zaimki wskazujące – ten, tam, tu; • zaimki pytajne – kto, jaki; • zaimki względne – co, gdzie; • zaimki nieokreślone – coś; • zaimki dzierżawcze – mój, twój; • zaimki osobowe – ja, ty, on; • zaimki zwrotne – się;

zaimek pytajny: Co się tutaj dzieje? CO partykuła: Co krok przystanął.

zaimek względny

Zaimki zakończone na –kolwiek mogą występować jako zaimki względne lub nieokreślone, np. Daj mi cokolwiek do czytania; Cokolwiek mu dam, będzie chciał więcej.

SIĘ1 – zaimek zwrotny – wiąże podmiot z innym podmiotem zdania, np. Uczesz się, ja myję naczynia. Zajmuje w zdaniu pozycję dopełnienia, rodzaj okolicznika – myję dziecko, myję siebie. Wtórne użycie zaimka zwrotnego:

• jako sygnał, że dana czynność jest wzajemna, np. Rodzice się kłucą; • jako sygnał, że gramatyczny podmiot zdania nie jest podmiotem czynności, lecz

wykonawcą, np. Chłopi są zabobonni i leczą się u znachorki; • jako sygnał, że obiektem czynności jest pewna, nienazwana osoba;

SIĘ2 – zaimek nieokreślony - może wyrażać różne znaczenia. Np. że: • daną czynność wykonuje jawna zbiorowość ludzka, np. Ostatnio dużo się mówi

o korupcji; • wykonawcą danej czynności jest mówiący (rzadziej słuchacz) np. Słyszało się to

i owo; • czynność może odnosić się do danej osoby, która znajduje się w danej sytuacji, np.

Nie warto udawać, że się jest mądrzejszym niż się jest; • wykonawca czynności wskazany rzeczownikiem w C. jest ujmowany jako jej wierny

uczestnik, np. Wygodnie Ci się siedzi?

Słowo ‘się’ może być również morfemem czasownikowym. Są sytuacje, w których dany czasownik nie jest wyrażony bez ‘się’.

• dany czasownik jest wyrażony bez ‘się’, ale w innym znaczeniu; • dany czasownik jest wyrażony beż ‘się’, ale słowo ‘się’ dodaje mu patosu, np.

dotknąć --> dotknąć się;

ODMIANA ZAIMKÓW – PRAWIDŁOWOŚCI, OSOBLIWOŚCI

• zaimki rzeczowne – kto, ktoś; odmieniają się przez przypadek, ale nie przez liczbę i rodzaj;

• zaimki przymiotne – odmieniają się przez przypadek, liczbę, rodzaj i deprecjatywność;

• zaimki liczebne – odmieniają się przez przypadek; • zaimki przysłowne – nieodmienne;

Osobliwość: zaimkom ja, ty, on i zwrotnemu się1 przysługuje: • kategoria akcentowości:

- f. akcentowana - f. nieakecntowana

• leksemom ja, ty, on przysługuje kategoria poprzyimkowości: - f. poprzyimkowa - f. niepoprzyimkowa

Formy te krzyżują się: Widzisz go? B. lp (nieakcentowana, niepoprzyimkowa); Jego widzę, a nie ciebię. B. lp (akcentowana, niepoprzyimkowa); Celuj w niego! B. lp (akcentowana, poprzyimkowa); Nie patrz nań! B. lp (nieakcentowana, poprzyimkowa);

ODMIANA ZAIMKÓW OSOBOWYCH

my, wy – nie mają wołacza, odmieniają się przez przypadek; ja, ty – odmieniają się przez przypadek, akcentowość oraz poprzyimkowość; oni – obejmuje 5 kategorii: przypadek, liczba, rodzaj, akcentowość i poprzyimkowowść;

W staropolszczyźnie ‘się’ używane było po przyimku (obecnie to nie występuje).

• formy skrócone ‘go’, ‘mu’ – kiedy na zaimek nie kładzie sięnacisku w tekście; nie występują na początku zdania;

• formy rozszerzone występują na początku zdania, w przeciwieństwach; zawsze po przyimku od którego są zależne;

• zaimki w D. lp oraz lm: jego, jej, ich mogą być używane w funkcji dzierżawczej; • formy jego, jej, ich pisane wielką literą są składnikami tytułów przy rzeczownikach

typu: Jego eminencja, Jego świątobliwość;

ODMIANA ZAIMKA ‘SIĘ1’ Obok regularnych konstrukcji na siebie, przed siebie, za siebie spotyka się w tekstach literackich połączenia na się, przed się, przez się. Zaimek ‘się2’ ma tylko postać kanoniczną. ODMIANA ZAIMKÓW ZAKOŃCZONYCH NA –KOLWIEK, -Ś, -Ź Zaimki te mają funkcję wewnętrzną, N. ktokolwiek, D. kogokolwiek.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome