Cele i narzędzia makroekonomii - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia
Konrad_88
Konrad_883 June 2013

Cele i narzędzia makroekonomii - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia

PDF (311.6 KB)
26 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Ekonomia: notatki z zakresu mikro e makroekonomii opisujące cele i narzędzia makroekonomii.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 26
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Cele i narzędzia makroekonomii

1

Cele i narzędzia makroekonomii

Cele Narzędzia

 Produkcja:

Wysoki poziom zarówno bezwzględny jak i w stosunku do

rozporządzanego potencjału

Wysoka stopa wzrostu

 Zatrudnienie :

Wysoki poziom zatrudnienia

Niski poziom bezrobocia

przymusowego  Stabilność poziomu cen i płac przy

swobodnej grze sił rynkowych

 Bilanse zagraniczne:

Równowaga eksportu i importu

Stabilność kursu waluty

 Polityka fiskalna:

Wydatki publiczne

Podatki

 Polityka monetarna

Kontrola podaży pieniądza wywierająca wpływ na stopy procentowe

 Polityka dochodowa:

Od swobodnego kształtowania

relacji płac i cen do środków kontroli

 Stosunki międzynarodowe:

Polityka handlu zagranicznego

Interwencjonizm w stosunku do kursów walutowych

Produkt i dochód narodowy

Produkt krajowy Brutto (PKB) – jest to łączna wartość dóbr wytworzonych na terenie danego

kraju w pewnym okresie czasu( ( roku) przez czynniki wytwórcze zlokalizowane na terenie tego

kraju bez względu na to kto jest ich właścicielem .

Produkt Narodowy Brutto (PNB) – jest to łączna wartość dóbr wytworzonych w pewnym okresie

czasu , zazwyczaj roku przez czynniki wytwórcze należące do obywateli danego kraju bez względu

na miejsce ich lokalizacji.

PKB liczymy trzema metodami :

1. Jako suma wydatków różnych podmiotów (suma wydatków na dobra finalne)

2. jako suma produkcji różnych gałęzi ( suma wartości dodanej ) 3. jako suma dochodów czynników wytwórczych

Jako suma wydatków różnych podmiotów (suma wydatków na dobra finalne)=

PKB w cenach rynkowych (PKBmp) – od strony wydatków

PKB mp = C + I + G + NX

I – inwestycje – wydatki przedsiębiorstw G – wydatki Państwa, rządowe

NX = (X – Z) eksport netto X – eksport Z – import

PKB w cenach czynników produkcji (PKB fp)

PKB fp = C + I + G +NX –Te czyli PKB mp - Te

2

PNB w cenach rynkowych PNB mp

PNB mp = C + I + G + NX + Dw

Dw – dochody netto PNB w cenach czynników produkcji PNB fp PNB fp = C + I + G + NX + Dw – Te tak więc PNB fp = PNB mp - Te lub PNB fp = PKB fp + Dw

Dochód narodowy DN inaczej Produkt Narodowy Netto PNN

PNN fp = PNB fp - Amortyzacja

II. Wartość dodana jest to różnica między przychodem ze sprzedaży a danego dobra, a sumą jaką musi dane przedsiębiorstwo zapłacić za zużyte przez siebie dobra pośrednie

III. Jako suma dochodów czynników wytwórczych - wynagrodzenie i płace pracowników, czyli będące dochodem właściciela, czynsze płacone przez najemcę właścicielowi za wynajem, renta

gruntowa, spłacone odsetki od pożyczek bankowych

09,03,2007

Determinanty dochodu narodowego

Jest wiele modeli wyjaśniających poziom dochodu - produkcji globalnej.

a) Pozycję społeczną określa wartość zatrudnionych i wydajności pracy

Y = L*w L – wielkość zatrudnienia

W – wydajność pracy

Czynnik podaży jest ograniczony a jego wydajność zależy od tego jakim kapitałem

produkcyjnym dysponuje, dlatego też należy brać pod uwagę: techniczne uzbrojenie pracy w zasób kapitału na jednego robotnika -KIL – to jedna z podstawowych czynników określających

poziom wydajności . Wada tego modelu polega na jednoczynnikowym charakterze . Nie można patrzeć tylko na czynnik

ludzki.

b) Produkcję społeczną określa zasób rzeczowy ( kapitał) i jego wydajność

Y = K*e

K – zasób rzeczowy – kapitał e – wydajność kapitału

Tu także wydajność kapitału zależy od zasobu czynnika ludzkiego, który może ten kapitał

zagospodarować

Wada modelu – jednoczynnikowość i oparcie się tylko na zasobie kapitału

c) Model Kaleckiego

Stopa wzrostu produktu społecznego zależy od stopy wzrostu inwestycji produkcyjnych netto

3

Py = e* „ i” n

„ i”n = InM – udział inwestycji netto w dochodzie narodowym

e – współczynnik inwestycji , ale E jest odwrotnością kapitałochłonności e= 1/K , a tym samym k = 1/e gdzie

k – jest kapitałochłonnością produkcji lub przyrostu produkcji k= ∆k / ∆Y

wielkość ta określa ile trzeba zainwestować kapitału aby otrzymać 1 zł. Dodatkowej produkcji ,„k” jest zawsze większe od jedności (k>1) Im większa kapitałochłonność tym gorzej dla gospodarki, bo oznacza to, że maleje współczynnik

inwestycji co zmniejsza dynamikę wzrostu produkcji

Założenia

Obniżenie kapitałochłonności do minimum

Inwestowanie dużego odsetka dochodu narodowego

IV Model dwuczynnikowy CObb – Douglas’a

Y = aL kß

gdzie Y – wielkość produkcji społecznej

a – parametr ( współczynnik kierunkowy) L – nakład pracy K - nakład kapitału rzeczowego

- elastyczność względna nakładu pracy ß – elastyczność względna nakładu kapitału rzeczowego

= ∆Y/ Y : ∆L/L

Pokazuje ile % wzrośnie produkcja jeśli nakład pracy wzrośnie o 1 % , gdy nakład kapitału pozostanie bez zmian

ß = ∆Y/Y : ∆K/K Pokazuje o ile % wzrośnie produkcja jeśli nakład kapitału wzrośnie o1 % gdy nakład pracy

pozostanie bez zmian.

Model ten uwzględnia dwa podstawowe czynniki wytwórcze wykorzystywane w procesie gospodarczym

Pozwala on jednocześnie uwzględnić specyficzny wpływ czynnika ludzkiego od czynnika rzeczowego

Popyt globalny – jest to łączne zapotrzebowanie zgłoszone przez różne podmioty ( przedsiębiorstwa , gospodarstwa domowe ) na dobra wytwarzane w danej gospodarce

AD = C + I + G +NX AD = C + I

AD = C + I + G C – popyt konsumpcyjny ( konsumpcja )

I - popyt inwestycyjny G – popyt państwa (rządowy) NX – eksport netto

I. Faza (prze jściowa) – gospodarka zamknięta i dwuelementarna (przedsiębiorstwa i

gospodarstwa domowe )

4

II. Faza – gospodarka zamknięta z instytucją państwa AD = C + I + G

III. Faza - gospodarka otwarta z instytucją państwa AD = C + I + G + NX

I. Faza

Popyt konsumpcyjny - jest to ilość zapotrzebowania gospodarstw domowych na dobra wykonane w

danej gospodarce Zależy od :

Dochodów rozporządzalnych gospodarstw domowych Y = Y

Wyboru konsumenta między konsumpcją a oszczędnościami Y = C + S

Funkcja konsumpcji – przedstawia zależność między poziomem głównej konsumpcji a … C = C0 + KSK * Yd

KSK <0;1>

Konsumpcja

C = Co + KSK * Y

Co

Dochód produkcja Y Co - popyt konsumpcyjny , autonomiczny , nie związany z poziomem dochodu . Część stała

konsumpcji niezależna od dochodu. KSK (c) – parametr - krańcowa stopa konsumpcji . Jest to przyrost konsumpcji ( krańcowa skłonność

do konsumpcji) . Jest to przyrost dochodu o jednostkę . Jest to część każdego dodatkowego złotego rozporządzonego dochodu , którą gospodarstwa domowe pragną przeznaczyć na wzrost konsumpcji . KSK = ∆C/∆Y

KSK – 0,6 oznacza , że jeżeli dochód wzrasta o 1 zł to konsumpcja wzrośnie o 0,6 zł.

Oszczędności jest to ta część dochodu , która nie jest konsumowana.

Funkcja oszczędności – pokazuje wielkość zamrożonych oszczędności przy każdym poziomie dochodu . Ponieważ cały dochód jest albo oszczędzany albo konsumowany to funkcję oszczędności można

wyprowadzić z funkcji konsumpcji i odwrotnie.

Oszczędności “:S”

S = - Co +KSO *Y

Y - Co

KSO – krańcowa skłonność do oszczędzania KSK + KSO = 1

5

KSK = 1 – KSO KSO = 1- KSK

Popyt inwestycyjny wiąże się z zamierzonym lub planowanym przez przedsiębiorstwa zasobów

kapitału trwałego oraz zapasów. Zależy on głównie od przewidywań przedsiębiorstw co do tempa wzrostu popytu na ich produkty , a nie od poziomu dochodu w gospodarce . Przyjmijmy więc, że popyt inwestycyjny w całości ma charakter autonomiczny – niezależny od poziomu dochodu .

Inwestycje „I”

I

Dochód, produkcja Y

Popyt globalny ma więc postać AD = C + 1

AD

AD = C + I

C = Co + KSK *Y

Y

Krzywa popytu globalnego jest linią prostą. Jej położenie zależy od poziomu popytu autonomicznego ( CO i I ) - początek krzywej oraz KSK odpowiadającej za kąt nachylenia.

Zmiany położenia i ruch po krzywej AD

Ruch po krzywej - zmiany w poziomie dochodu i produkcji

Zmiana położenia (przesunięcie krzywej AD) – zmiany w poziomie popytu autonomicznego

Krzywa popytu globalnego jest linią prostą , jej położenie…..

Równowaga – sposoby wyznaczania

1) Zrównanie wielkości planowanych globalnych wydatków ( popytu globalnego) z rozmiarami faktycznie wytwarzanej produkcji

Wprowadza się linię o nachyleniu 45o . Pokazuje ona wszystkie możliwe kombinacje popytu i podaży

zapewniając równowagę ( wszystkie punkty o takich samych wartościach na obydwu osiach ) 2) Wielkość produkcji przy której nieplanowana zmiana zapasów równa jest zero 3) Planowane inwestycje są równe planowanym oszczędnościom

AD

6

AD = C + I

Y

YD

II Faza – gospodarka zamknięta z instytucją państwa

Wprowadzenie instytucji państwa powoduje konieczność uwzględnienia:

Wydatków rządowych z całego obszaru opodatkowania

AD 1  Wydatki rządowe G – są to wydatki państwa na zakup dóbr i usług

 Przyjmuje się, że G mają autonomiczny charakter wg całości – a więc są trzecim składnikiem popytu autonomicznego obok Co i I

 W tych warunkach popyt globalny ma postać AD = C+I+G  Wpływ wydatków rządowych na kształt popytu globalnego i równowagę makroekonomiczną

AD C I AD1 = C+ I + G

G AD0 = C + I

C = Co + KSK * Y

Y Y0 Y1 Krzywa AD przesuwa się w górę bez zmiany nachylenia oraz wzrasta poziom dochodu gwarantujący równowagę

Ad 2 Wpływ państwa na AD poprzez sferę podatkową

Podatki netto „NT” – to różnica między podatkami (głównie bezpośrednimi) a płatnościami transferowymi

NT = Td – B A także iloczyn stopy podatkowej , dochodu

NT = t * Y

Gdzie: t - stopa podatkowa Y – dochód

Podatki netto wpływają na wielkość dochodów rozporządzalnych Yd

Yd = Y – NT Yd = Y – t * Y

Yd = ( 1 – t ) * Y

7

Jeżeli zaś wiemy że konsumpcja dana jest wzorem

C = Co +KSK * Yd Za Yd podstawiamy wyznaczaną wielkość to uzyskamy

C = Co + KSK *( 1- t ) * Y Mamy więc konsumpcję przedstawioną jako funkcję dochodu Y, a nie Yd mimo, że uwzględniamy

obecność państwa poprzez system podatkowy

C = C0 + KSK * Y Konsumpcja C = Co + KSK * (1 – t ) * Y

Zmienia się nachylenie funkcji konsumpcji natomiast jej początek pozostaje w tym samym miejscu , gdyż nie zmienia się konsumpcja autonomiczna Co

Nachylenie funkcji konsumpcji zależy przede wszystkim od :

KSK – im wyższa tym funkcja konsumpcji C jest bardziej stroma i odwrotnie

T - stopy podatkowej – im wyższa „t” tym bardziej płaska krzywa C i odwrotnie

Wpływ podatków netto na popyt globalny i równowagę makroekonomiczną

AD1 AD0 = C + I

AD1 = C1 i I

Y

Y1 Y0

Na skutek zmian w popycie konsumpcyjnym następuje zmiana położenia krzywej popytu globalnego:

Zmienia się nachylenie AD . Jest ono uzależnione od KSK i t

Zmniejsza się także poziom dochodu gwarantującego równowagę

Łączny efekt wprowadzenia państwa

AD1 = C + I + G

AD2 = C1 + I + G

AD0 = C + I G

45o

8

Nowa krzywa popytu globalnego AD przesunęła się w górę i jednocześnie zmieniło się jej nachylenie , stała się bardziej płaska . W efekcie łącznym uwzględnienia wydatków rządowych G i podatków netto

NT wzrósł także poziom dochodu i produkcji gwarantującego równowagę , ale nie zawsze tak jest .

Warunki równowagi w sytuacji gospodarki 1) AD = Y ( Krzywa 45 o)

2) NZZ = 0 3) 1 + G = S + NT

III Faza – gospodarka otwarta

Do wskazanych wcześniej trzech składników popytu globalnego należy dodać ko lejne dwa

składniki : eksport (X) oraz import (Z)

Pełna postać popytu AD = C + I + G + X – Z

Eksport nie zależy od poziomu dochodu w danej gospodarce , ma więc charakter autonomiczny

Import jest funkcją dochodu im wyższy dochód tym wyższy poziom importu . Jego poziom zależy od krańcowej skłonności do importu KSI

Z = KSI * Y KSI = ∆Z/∆Y Krańcowa skłonność do importu KSI pokazuje jaką część każdego dodatkowego

………………………….

Wykres funkcji eksportu i importu w zależności od dochodu Y

Z X

Z

Deficyt X Nadwyżka

Y

(Z = X) =Y0 – równowaga bilansu handlowego

Wykres funkcji eksportu netto NX

NX

Nadwyżka Y Deficyt

NX Przy niskim poziomie dochodu narodowego popyt na eksport jest większy niż na import i mamy do

czynienia z nadwyżką bilansu handlowego.

9

Gdy poziom dochodu jest wysoki pojawi się deficyt handlowy i eksport netto jest ujemny

Popyt globalny i równowaga makroekonomiczna w gospodarce otwartej

AD0 = C + I + G

AD1 = C + I + G +NX

Gdy : YZ Y1 Y0

NX > 0 to popyt globalny w gospodarce otwartej jest większy od AD w gospodarce zamkniętej z budżetem państwa

NX < 0 to popyt globalny w gospodarce otwartej jest mniejszy od AD w gospodarce zamkniętej z budżetem państwa

NX = 0 to popyt globalny w gospodarce otwartej jest równy AD w gospodarce zamkniętej z budżetem państwa

Ostateczna postać krzywej popytu globalnego

Początek przy wartości popytu autonomicznego składającego się z Co, I, G, X

Nachylenie zależy od KSK „t” oraz KSI

[1(t) * KSK – KSI ] AD = C + I + G + NX

AD = Co + KSK * (1 – t ) * Y + I + C + X – KSI * Y

Budżet państwa

1. Pojęcie budżetu państwa – jest to plan finansowy Państwa zawierający dochody i wydatki

związanej z realizacją przyszłej polityki społecznej , gospodarczej i obronnej Budżet Państwa jest sporządzony exante czyli z wyprzedzeniem na okres zwyczajowo jednego roku i

przybiera postać aktu prawnego zazwyczaj w formie ustawy

2. Rozwój budżetu Państwa 3. Cechy budżetu państwa

Budżet państwa jest funduszem scentralizowanych zasobów pieniężnych sporządzanych i dzielonych przez państwo w związku z realizacją zadań państwa

Gromadzenie środków budżetowych odbywa się z reguły w sposób przymusowy ( atrybut władzy )

Szczególna rola budżetu państwa w funkcjonowaniu państwa

10

Proces gromadzenia i dzielenia dochodów za pomocą budżetu implikują zasady ustawowo- konstytucyjne

Proces gromadzenia i dzielenia przez państwo dochodów w budżecie zawsze mają charakter nie tylko ekonomiczny ale także społeczny

Dochody budżetowe powstają w wyniku definitywnego (ostatecznego ) przejęcia ich przez państwo od różnych podmiotów

Budżet państwa dotyczy tego co będzie się działo w przyszłości, stąd też zawsze jest planem dochodów i wydatków państwa na z góry określony czas

4. Funkcja budżetu państwa( są powiązane)

Redystrybucyjna – rozdzielcza, polega na regulowaniu dochodów państwowych kategori podmiotów występujących w gospodarce narodowej . Państwo dokonuje korekty w podziale dochodów poprzez system podatkowy i płatności transferowe

Stabilizacyjna - polega na wykorzystywaniu budżetu państwa jako narzędzia państwa w celu łagodzenia wahań cyklu koniunkturalnego oraz zapewnienia zrównoważonego wzrostu

gospodarki

Alokacyjna – polega na podejmowaniu działań z zakresu optymalnej alokacji posiadanych

zasobów w obszarze dochodów i wydatków budżetowych . Wiąże się z wytworzeniem przez sektor publiczny dóbr publicznych i społecznych

Fiskalna – ( skarbowa ) – polega na przyjmowaniu przez państwo dochodów , które wiążą się z prowadzeniem przez państwo rozmaitej działalności związanej z funkcjami państwa

5. Zasady budżetowe

Równowagi – dążenie do równoważenia poziomu wydatków budżetowych przez wp ływy

budżetowe

Realności – postuluje maksymalną precyzję w planowaniu dochodów i wydatków

budżetowych

Powszechności – ( zupełności ) wymaga ujęcia w budżecie wszystkich dochodów i

wydatków państwa

Jedności – głosi że wszystkie dochody i wydatki państwa powinny być powiązane jednym

planem – budżetem . W ramach tej zasady rozróżnia się :  Jedność formalna – jest osiągalna dzięki budowaniu skonsolidowanego bilansu systemu

finansów publicznych obejmujących budżet władz centralnych , budżety władz terenowych

 Jedność materialna - która oznacza , ze dochody tworzące fundusz budżetowy mają przeznaczenie ogólne tzn. nie są z góry związane z określonymi celami finansów budżetu

 Szczegółowości - ma charakter złożony, gdyż wg niej : o Dochody i wydatki są ujmowane nie w sumach ogólnych lecz w dokładnym

określeniem źródeł dochodów oraz przeznaczenia wydatków

o środki budżetowe powinny być wydatkowane w określonym czasie o Środki budżetowe powinny być wydatkowane tylko w wysokości ustalonej w

budżecie o Jawność – głosi konieczność prezentowania dochodów i wydatków społeczeństwa o Przejrzystość – pozwalająca na rozpoznanie proces ów zachodzących w obszarze

budżetu państwa 6. Dochody budżetu państwa

Rodzaje dochodów:

Daniny publiczne – są ciężarem nakładane na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa. Ich

główna cecha to , że podmiot ponoszący ciężar publiczny nie otrzymuje w zamian żadnego bezpośredniego świadczenia (korzyści) podatki, cła

Dochody publiczne z majątku , praw majątkowych np. czynsze, dywidendy, dochody ze sprzedaży majątku(prywatyzacja)

Pozostałe dochody – opłaty skarbowe, sądowe, naturalne

Składki na ubezpieczenia społeczne

11

Składki na ubezpieczenia zdrowotne

Składki na różne fundusze publiczne np. na Fundusz Pracy

7. Podatki – są to przymusowe, bezzwrotne i nieodpłatne świadczenia pieniężne pobierane prze

państwo na podstawie przepisów prawa w celu uzyskania dochodów na pokrycie wydatków państwa

Podatki majątkowe i podatki od praw majątkowych ( podatek katastrofalny)

Podatki od przychodów - płaci się w związku z działalnością gospodarczą i osiąganymi z

tego tytułu dochodami

Podatki od dochodów – przedmiotem opodatkowania jest dochód , najczęściej dochód z

pracy, dochód z prowadzenia działalności gospodarczej

Podatki od wydatków – to podatki nakładane na produkty i usługi będące przedmiotem

obrotu np. podatek obrotowy, podatek od wartości dodanej VAT , akcyza

Podatki bezpośrednie – podatki w przypadku których istnieje precyzyjnie określona

zależność między płaconym podatkiem tzn. rodzajem podatku, jego wysokością , t rybem płacenia, a podatkiem. Przykładem są podatki od dochodów i podatki majątkowe

Podatki pośrednie – obciążają płatnika w sposób nie pozostawiający w ścisłym związku z

jego sytuacją dochodową i majątkową . Jako takie są podatkami ukrytymi , a ciężarem ponoszone przez podatników są bardziej anonimowe VAT, akcyza

Podatki centralne

Podatki regionalne

Podatki lokalne

Podatki proporcjonalne - wszystkie podmioty płacą ten sam procent swoich dochodów , czy

obowiązuje jedna stopa podatkowa

Podatki progresywne - osoby uzyskujące wyższe dochody obciążone są wyższą stopą

podatkową

Podatki degresywne – wraz ze wzrostem dochodu nakładane są coraz mniejsze procentowe

stawki podatkowe 8. Opłata – świadczenie pieniężne o charakterze przymusowym , bezzwrotnym , odpłatnym ,

jednostronnie ustalana i pobierana przez władze publiczne z tytułu określonych czynników urzędowych oraz usług jednostek sektora publicznego ( skarbowe, sądowe, za wydanie dokumentów, czy decyzji administracyjnych

9. Cła i opłaty celne

Cło – opłata pobierana za towary wyprowadzane, wywożone lub transportowane przez dany obszar celny Rodzaje ceł:

Eksportowe

Importowe

Tranzytowe

Fiskalne

Ochronne

Protekcyjne

10. Wydatki budżetu państwa – wiążą się z wypełnianiem przez państwo podstawowych funkcji

a przede wszystkim:

???rycznych funkcji publicznych państwa – wewnętrznych i zewnętrznych

Socjalnych funkcji władz publicznych

Ekonomicznych funkcji państwa

Wydatki publiczne ( budżetowe )dzielimy także na :

Wydatki realne albo rzeczowe( nabywcze) – stanowią one bezpośredni składnik popytu

globalnego ( G )

12

Wydatki transferowe

11. Dotacja a Subwencja

Subwencja – środki przekazane z budżetu państwa na finansowanie jednostek samorządu terytorialnego bez wskazania celu na jaki mają zostać przeznaczone.

Dotacja przedmiotowa – wiąże ilość środków publicznych z konkretnymi potrzebami lub celami wydatkowania

Dotacja podmiotowa – ma charakter ogólny i jest związana z całokształtem działalności danego podmiotu.

Stan budżetu – saldo

Równowaga budżetowa – (wydatki = dochody)

Nadwyżka budżetowa – saldo budżetu państwa w którym dochody budżetowe są większe od

wydatków państwa w danym okresie ( roku budżetowym )

Deficyt budżetowy – saldo budżetu państwa w którym dochody budżetowe są niższe od

wydatków państwa w danym okresie ( roku budżetowym )

12. Dług publiczny

Dług publiczny – zobowiązanie sektora publicznego względem podmiotów gospodarczych i osób

prywatnych oraz zagranicy . Dług publiczny wzrasta wówczas, gdy w sektorze publicznym występuje deficyt i trzeba pozyskać środki na pokrycie tej nierównowagi . Nadwyżka budżetowa umożliwia zmniejszenie długu publicznego.

Rodzaje długu publicznego

Dobrowolny

Przymusowy

Wewnętrzny – jest to łączne zobowiązanie państwa z tytułu wyeliminowanych przez państwo lub sektor publiczny papierów wartościowych ( obligacji, weksli, bonów bankowych ) oraz

zaciągniętych kredytów wobec obywateli danego kraju. Jest to dług lepszy od zewnętrznego, gdyż spłata zaciągniętych kredytów trafia do obywatela przez co kapitał i produkcja pozostają w

kraju

Zewnętrzny – łączne zobowiązanie państwa z tytułu wyeliminowanych przez państwo lub sektor publiczny papierów wartościowych ( obligacji, weksli, bonów skarbowych ) oraz zaciągniętych

kredytów wobec podmiotów zagranicznych ( publicznych i prywatnych )

PIENIĄDZ I SYSTEM PIENIĘŻNY

Pieniądz – to pewien powszechnie akceptowany towar za pomocą którego dokonujemy płatności za

dostarczane dobra lub wywiązujemy się z zobowiązań np. spłacamy długi.

Ewolucja pieniądza

Barter – bezpośrednia wymiana towaru na inny towar

Pieniądz towarowy – posiada wartość sam w sobie , oprócz tego że posiada wartość z bycia pieniądzem

Pieniądz kruszcowy – posiada wartość sam w sobie

Pieniądz papierowy ( gotówkowy ) – nie jest pieniądzem towarowym

Pieniądz symboliczny – ( papierowy, gotówkowy ) – środek płatniczy, którego wartość, czy też siła nabywcza znacznie przewyższa koszt jego wytworzenia lub wartość jako towaru w innych

niż pieniądz zastosowaniach np. banknot 100 zł. Ma większą wartość niż papier służący do jego wytworzenia

13

Pieniądz bankowy

SYSTEM BANKOWYEwolucja systemu bankowego:

System banków (a) Bank centralny

(b) Banki komercyjne (c) Banki specjalistyczne – rolne, hipoteczne, towarzystw ubezpieczeniowych

Bank centralny - prowadzi politykę pieniężną w danym państwie . Jest on niezależną instytucją od rządu , chociaż obie te instytucje powinny ze sobą współpracować.

Funkcje banku centralnego :

Jest bankiem banków

Jest bankiem państwa

Jest kredytodawcą ostatniej instancji dla sektora bankowego

Określa realną podaż pieniądza ( zgodnie z przyjętym agregatem )

Emisyjna

Instrumenty oddziaływania banku centralnego :

(a) Stopa rezerw obowiązkowych - jest to minimalna relacja rezerw gotówkowych do wkładów,

które narzuca Bank Centralny bankom komercyjnym . (b) Depozyty specjalne (c) Podstawowe stopy procentowe

Stopa referencyjna – najniższa – 4,25%

Stopa lombardowa – najwyższa – 5,75%

Stopa redyskontowa – 0,9% - 4,5%

Stopa depozytowa NBP – 2,75%

(d) Operacje otwartego rynku – polegają na sprzedawaniu lub kupowaniu papierów wartościowych na rynku w zamian za gotówkę

Bank Centralny sprzedając papiery wartościowe zabiera gotówkę z obiegu i zmniejsza podaż

pieniądza

Bank Centralny kupując papiery wartościowe dostarcza gotówkę do obiegu i zwiększa podaż pieniądza

Operacje otwartego rynku wpływają na podaż pieniądza poprzez zmiany bazy monetarnej ( BM ) natomiast podstawowe stopy procentowe …..

Funkcja podaży pieniądza

r stopa procentowa

MS

14

Równowaga na rynku pieniężnym

r

rs E stopa procentowa w stanie równowagi

Md, MS

Zmiany stanu równowagi:

Zmiana podaży pieniądza przy nie zmienionym popycie

Zmiana popytu na pieniądz przy nie zmienionej podaży

Jednoczesna zmiana popytu i podaży na pieniądz

FUNKCJE PIENIĄDZA

 Środek wymiany ( środek cyrkulacji ) – pośredniczy w wymianie, ułatwia handel i sprzyja produkcji

 Jednostka rozrachunkowa – rozliczeniowa lub miernik wartości – jest to jednostka, w której wyrażone są ceny i w której prowadzone są rozliczenia . Dzięki niej wyrażamy niewspółmierne wartości. Pieniądz jest akceptowany przez wszystkich uczestników i za jego pomocą

dokonujemy płatności lub wywiązujemy się z zobowiązań  Środek przechowywania wartości – jest to funkcja polegająca na tym , że pieniądz jest

postrzegany jako jeden ze sposobów lokowania lub gromadzenia oszczędności. Jest to pewna forma lokaty

 Miernik odroczonych płatności – środek płatniczy – jest to pełnienie roli jednostki

rozrachunkowej w długim okresie. W pieniądzu wyrażamy i regulujemy wszystkie nasze zobowiązania

 Pieniądz światowy – to wypełnianie wszystkich 4 wcześniejszych funkcji pieniądza ale w obrotach międzynarodowych

POPYT NA PIENIĄDZ

Przez popyt na pieniądz (Md) rozumiemy pożądany przez prywatne podmioty niebankowe ( gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa ) stan ich zasobów kasowych. Zakłada się więc, że podmioty gospodarcze oprócz innych aktywów finansowych ( akcji, obligacji ) chcą posiadać

pewien określony zasób pieniądza.

Teorie objaśniające popyt na pieniądz : (a) Klasyczna teoria popytu na pieniądz

Podejście oparte na szybkości obiegu

Podejście oparte na zasobach kasowych

(b) Keynesowska teoria popytu na pieniądz (c) Post – Keynesowskie teorie popytu na pieniądz

Transakcyjny popyt na pieniądz

Teoria optymalnego zasobu ostrożnościowego

Spekulacyjny popyt na pieniądz (d) Teoria popytu na pieniądz w ujęciu Friedmana

15

Klasyczna teoria popytu na pieniądz

podejście oparte na szybkości obiegu ( Fisher) . Przez pojęcie szybkości obiegu rozumiał on przeciętną częstotliwość z jaką w ciągu pewnego okresu jednostka pieniężna przechodzi z ręki do ręki

Równanie wymiany Fishera ma postać

M * v = P * Y, gdzie

M - ilość pieniądza w gospodarce V - szybkość obiegu

P - poziom cen Y – dochód realny

Fisher przyjmuje , że w pewnym okresie czasu v oraz Y są stałe, lub dane. Popyt na pieniądz M zależy więc bezpośrednio od poziomu cen .

Równanie jest prawdziwe także w drugą stronę – poziom cen w gospodarce zależy od ilości pieniądza. Dlatego też przyjmuje się , że klasyczna teoria na pieni8ądz w tej postaci….

Podejście zasobowe ( Pigoń, Marshall) - popyt na pieniądz jest uzależniony od częstotliwości wypłat. Przy nie zmieniających się zwyczajach i warunkach instytucjonalnych systemy

płatności, podmioty gospodarcze potrzebują do dokonywania transakcji średnich nominalnych zasobów kasowych odpowiadających określonej stałej części swoich nominalnych zasobów .

Md = c / 2

Teoria popytu na pieniądz Keynesa – opiera się na motywach trzymania pieniądza w formie gotówki :

 Motyw transakcyjny Mt = Mt ( Y)

 Motyw przezornościowy Mp = Mp ( Y )  Motyw spekulacyjny MS = MS ( r ), gdzie r - stopa procentowa

Łączny popyt na pieniądz zgłaszany przez podmioty gospodarcze jest sumą popytu wynikającego z 3 motywów

Md = Mt (Y) +Mp (Y) +MS ( r )

Monetarystyczna teoria popytu na pieniądz ( Friedman ) – popyt na pieniądz jest tym wyższy im wyższa jest stopa dochodowości akcji, obligacji, dóbr rzeczowych oraz stosunek majątku

ludzkiego do pozaludzkiego Wzór na popyt

MD / P = f (rB, rE , p, h, u, u )

MD – popyt na minimalne salda pieniężne P absolutny poziom cen

r B stopa dochodowości obligacji r E – stopa dochodowości akcji

p – wskaźnik zmian cen h – stosunek majątku ludzkiego do pozaludzkiego

16

y – dochód trwały u – inne czynniki , np. zmiana gustów jednostek

Podsumowanie popytu na pieniądz

Funkcja popytu na pieniądz

ZASOBY PIENIĘŻNE

(a) Zasoby pieniężne ( podaż pieniądza – MS ) – suma wszystkich zidentyfikowanych form pieniądza posiadanych przez ludność ( w odróżnieniu od pieniędzy posiadanych przez banki) w

danym momencie czasu. (b) Zasoby pieniężne mierzymy różnymi agregatami

Największy agregat pieniężny to Baza Monetarna BM (zasób pieniądza wielkiej mocy M ) – jest sumą gotówki w obiegu u klientów oraz gotówki w bankach.

Na bazie BM ukształtuje się kolejny agregat pieniężny M1 , który jest funkcją Bazy Monetarnej.

Agregat M1 - jest to całość zasobów pieniężnych ( pieniądza papierowego i monet ) posiadana przez ludność, rachunków płatnych na rządanie w bankach komercyjnych oraz

czeków podróżnych M1 = mnożnik kreacji pieniądza * BM

Mnożnik kreacji pieniądza = Cp+1 / Cb + Cp Cp – zmierzona stopa gotówkowa sektora prywatnego

Cb – zmierzona stopa rezerw gotówkowych banków Im wyższa wartość Cp i Cb tym większa wartość mnożnika kreacji pieniądza przez banki .

Agregat M2 zawiera w sobie wszystkie składniki zaliczone do M1 + rachunki oszczędnościowe i małe rachunki terminowe, certyfikaty depozytowe, oraz rachunki

rynku pieniężnego inne aktywa o wysokiej płynności M1 < M2

Agregat M3 zawiera wszystkie składniki agregatu M2 a także duże salda rachunków

terminowych oraz rachunki w funduszach wzajemnego oszczędzania podmiotów gospodarczych na rynku pieniężnym M1 < M2 < M3

Agregat L ( płynność ) – zawiera wszystkie składniki agregatu M3 oraz wszystkie inne

płynne aktywa nie obięte pozostałymi agregatami tj. waluta bankowa, dokumenty handlowe M1 < M2 < M3 < L

Cykl koniunkturalny – cykliczny rozwój gospodarczy

1. Pojęcie

17

Cykl koniunkturalny – okresowe zmiany poziomu aktywności gospodarczej. Przebieg cykli jest nieregularny. Nie ma dwóch identycznych cykli, gdyż Różnią się

długością poszczególnych faz oraz amplitudą wahań

2. Cykl koniunkturalny a cykl gospodarczy – cykl gospodarczy to powracające nieregularne wahania poziomu ogólnej aktywności gospodarczej w górę lub w dół w ramach długookresowego trendu . Tak więc można przyjąć, że cykl gospodarczy składa się z ciągu cykli

koniunkturalnych.

Trend – kierunek rozwoju – przejaw długookresowej zmiany w górę lub w dół

3. Fazy cyklu

Zwykle występują cztery fazy cyklu koniunkturalnego:

I. Faza kryzysu ( recesji ) II. Faza depresji ( zastoju )

III. Faza ożywienia

IV. Faza rozkwitu

Między fazami zachodzi związek przyczynowo skutkowy. Oznacza to że mechanizmy i procesy zachodzące w jednej fazie cyklu mają wpływ i warunkują mechanizmy i procesy w następnej fazie cyklu.

I. Faza Kryzysu – recesji – występują nadwyżki produkcyjne, a więc popyt globalny jest mniejszy

od podaży globalnej ( AD < AS) . W takich warunkach producenci podejmują decyzje o

ograniczeniu produkcji , a tym samym ograniczają poziom inwestycji , zmniejszają zatrudnienie. W efekcie tych działań produkcja globalna albo spada albo rośnie , ale wolniej niż trend .

Ograniczenie produkcji trwa tak długo , aż gospodarka osiągnie dno cyklu i rozpocznie się nowy cykl koniunkturalny.

II. Faza depresji – dno koniunktury – w poprzedniej fazie zamierają inwestycje , spada poziom

produkcji co powoduje , że gospodarka wchodzi w fazę cyklu koniunkturalnego w której osiąga najniższy poziom produkcji. Następuje stabilizacja gospodarki, ale na najniższym po ziomie.

(Zrównanie AD i AS ale na minimalnym poziomie.) Jest to tak zwany dolny punkt zwrotny gospodarki.

W fazie tej bezrobocie jest wysokie a majątek produkcyjny jest wykorzystany w niewielkim stopniu. Na skutek ograniczenia dochodu czynników wytwórczych ( pracy, kapitału ) spada popyt a tym samym

niema presji na podwyżki cen a więc inflacja spada i obniżane są stopy procentowe. Taka sytuacja jest sygnałem dla przedsiębiorców. Na skutek spadku cen i płac ograniczone są koszty produkcji. To co nie było opłacalne w dotychczasowych warunkach staje się opłacalne. Na skutek

spadku oprocentowania koszt pozyskania kapitału poprzez kredyty maleje.

Przedsiębiorstwa w takiej sytuacji widzą szanse na tanie zmodernizowanie swego aparatu wytwórczego. Zaczyna się więc od inwestycji modernizacyjnych , które mają spowodować aby produkcja była jak najtańsza ( nawet taki motyw powoduje jednak wzrost inwestycji ).

Dodatkowy popyt zgłaszany przez przedsiębiorstwa jest pozytywnie odbierany przez inne

przedsiębiorstwa dostarczające owe maszyny i urządzenia czy technologie. Pojawia się mechanizm zachęcania do inwestowania. Pojawi8ają się zyski tych przedsiębiorstw. Rozpoczynają się inwestycje, tworzone są nowe miejsca pracy – początkowo w sektorze wytwarzającym dobra inwestycyjne,

jednocześnie rosną ceny tych dóbr bo zasoby są ograniczone i rośnie inflacja.

Oczekiwania co do dobrej koniunktury przyspieszają wzrost gospodarczy i wchodzimy w fazę ożywienia gospodarczego

18

III. Faza ożywienia – cechuje się wzrostem poszczególnych wskaźników aktywności gospodarczej . Rośnie produkcja , inwestycje nabierają tempa, rosną płace, wzrasta poziom zatrudnienia (

bezrobocie może spadać) . Gospodarka przekracza linię trendu i zaczyna się okres rozkwitu czyli boom gospodarczy.

IV. Faza rozkwitu – boomu – to część cyklu koniunkturalnego kiedy gospodarka osiąga najwyższy poziom produkcji, tzw. Górny punkt zwrotny. W tej fazie inwestycje z poprzedniej fazy cyklu koniunkturalnego zaczynają przynosić efekty – na rynek trafia produkcja w coraz większej ilości

( AS wzrasta )>. Jednak popyt globalny nie nadąża za wzrostem podaży globalnej. Pojawiają się stałe nadwyżki na rynku a nieplanowane zapasy rosną . Kłopoty ze sprzedażą powodują

ograniczenie wielkości produkcji, zamykanie zakładów oraz ograniczenie zatrudnienia. Nierównowaga się pogłębia i zaczyna się kolejna faza cyklu i pojawia się recesja.

Kategorie ekonomiczne powiązane z przebiegiem cyklu koniunkturalnego

a) Produkcja – cykliczne zmiany produkcji występują z inną siłą w działach wytwarzających dobra konsumpcyjne a z inną siłą w działach wytwarzających dobra inwestycyjne . Produkcja dóbr konsumpcyjnych jest znacznie bardziej stabilna.

Wahaniom podlega głównie produkcja dóbr inwestycyjnych.. b) Zatrudnienie i bezrobocie – wahania także tych kategorii są nierównomierne. Znacznie

silniejsze są one w działach wytwarzających dobra inwestycyjne , mniejsza w działach wytwarzających dobra konsumpcyjne.. Generalnie bezrobocie zmniejsza się w fazie ożywienia i rozkwitu.

c) Kapitał – wykorzystanie majątku trwałego – w okresie kryzysu , kiedy spada zatrudnienie , rośnie bezrobocie i maleje produkcja – jest niepełne wykorzystanie mocy wytwórczych . Gdy inwestycje są ograniczone – pracuje tylko część kapitału . Mamy więc

niewykorzystany kapitał ludzki oraz rzeczowy. Do tego trzeba dodać koszty nie funkcjonującego kapitału.

d) Ceny – rosną w okresie ożywienia czyli pojawia się inflacja. Dotyka ona bardziej dóbr inwestycyjnych niż konsumpcyjnych . Wzrost cen może występować także w innych fazach cyklu koniunkturalnego ale z równym natężeniem

e) Płace – płace nominalne rosną w czasie ożywienia i obniżają się w czasie depresji. Zmiany płac są opóźnione w stosunku do zmian wielkości produkcji. Istnienie związków

zawodowych powoduje , że zmiany poziomu płac podlegają mniejszym wahaniom , jednak występują w wyniku zmian na rynku pracy ( bezrobocie zatrudnienie ).

f) Zyski i dochody z pracy - zyski wykazują największe wahania . Zyski rosną najszybciej

w fazie ożywienia , zanim wzrosną płace i gdy są niskie stopy procentowe . W trakcie fazy ożywienia , gdy płace i stopy procentowe zaczynają rosnąć, zyski zwiększają się w

znacznie mniejszym stopniu . Recesja pociąga za sobą spadek zatrudnienia i płac , ograniczany jest także poziom zysku . Na niskim poziomie utrzymują się parametry także w fazie depresji .

g) Konsumpcja – popyt konsumpcyjny rośnie przy wychodzeniu z depresji w okresie ożywienia i rozkwitu. W czasie kryzysu popyt skierowany jest głównie na żywność. W

okresie ożywienia i rozkwitu - na produkty pozażywnościowe. h) Stopa procentowa – Wahania wielkości mają związek z ceną kredytu czyli stopą

procentową. Zmiany stopy procentowej są zazwyczaj opóźnione w stosunku do tego co

dzieje się w gospodarce. Recesja powoduje zanik aktywności gospodarczej i spadek stóp procentowych . Aby zachęcić do inwestycji – stopy procentowe są niskie. Wówczas

rozpoczyna się ożywienie. Jednak zanim stopy procentowe wzrosną co zwolni tempo inwestycji to inwestycje są już w trakcie realizacji . W okresie kryzysu cena kapitału jest za wysoka co powoduje barierę we wzroście produkcji i wchodzenia w fazę rozwoju.

i) Kursy papierów wartościowych – zarówno akcje jak i obligacje mają najniższe kursy w fazie kryzysu. Wraz z nadejściem ożywienia ich ceny zaczynają rosnąć. Kursy obligacji

osiągają najwyższe ceny po rozpoczęciu fazy rozkwitu . Kursy akcji rosną dalej bo podbijają je rosnące zyski przedsiębiorstw. Natomiast utrzymujący się przez dłuższy

19

okres spadek cen akcji jest uważany za zapowiedź nadchodzącej dekoniunktury w gospodarce.

Czynniki wpływające na cykl koniunkturalny

a) Działania monopoli b) Inwestycja państwa

Polityka fiskalna – stymulująca lub restrykcyjna

Polityka monetarna – ekspansywna lub restrykcyjna

POLITYKA FISKALNA - polityka budżetowa prowadzona przez rząd. Polega na regulowaniu poziomu wydatków rządowych , podatków i innych elementów m.in. polityki regulacyjnej w celu

osiągnięcia wysokiego i stabilnego poziomu zatrudnienia, produkcji oraz stabilnego poziomu cen i wzrostu.

Stymulująca polityka fiskalna – ma na celu pobudzenie aktywności gospodarczej. Prowadzona

jest poprzez zmniejszenie wpływów budżetowych - obniżki podatków i innych opłat odprowadzanych do budżetu państwa – oraz wzrost wydatków rządowych (G) . Jego efektem

może być deficyt budżetowy. Taka polityka prowadzi do wzrostu wydatków konsumpcyjnych i inwestycyjnych . Jej efektem jest wzrost zatrudnienia i produkcji. Zjawiskom tym towarzyszy jednoczesny wzrost cen – inflacja. Polityka ma sens gdy AD>AS , bądź gdy gospodarka

znajduje się w fazie recesji lub depresji.

Restrykcyjna polityka fiskalna – ma na celu hamowanie koniunktury. Prowadzona jest poprzez

zwiększenie wpływów budżetowych – wzrost podatków i innych instrumentów po stronie wpływów – oraz zmniejszenie wydatków rządowych . Jej efektem może być ograniczenie deficytu budżetowego lub nadwyżka budżetowa. Taka polityka prowadzi do ograniczenia

wydatków konsumpcyjnych i inwestycyjnych. Jej efektem jest spadek produkcji i zatrudnienia . Zjawiskom tym towarzyszy jednoczesny spadek dynamiki wzrostu cen lub bezpośrednio spadek

cen - deflacja. Polityka ta ma sens gdy AD<AS, bądź gdy gospodarka ta znajduje się w fazie rozkwitu lub boomu

Skuteczność polityki fiskalnej jest ograniczona w wyniku:

a) Opóźnień rozpoznawczych

b) Opóźnień reakcji – przygotowania c) Opóźnień operacyjnych – wdrażanie d) Działań integracyjnych i globalnych – korporacje transnarodowe, ugrupowania integracyjne,

powiązania międzynarodowe

POLITYKA MONETARNA – to inaczej polityka pieniężna prowadzona przez państwową instytucję finansową - zazwyczaj Bank Centralny . W Polsce jest to Narodowy Bank Polski i jego organy – Rada Polityki Pieniężnej . Jest to polityka związana z regulowaniem stopy wzrostu krajowej podaży pieniądza

w celu osiągnięcia stabilizacji przy użyciu dostępnych instrumentów takich jak : a) Podstawowe stopy procentowe

b) Operacje otwartego rynku c) Stopa rezerw obowiązkowych d) Depozyty obowiązkowe

e) Interwencje na rynku walutowym

Restrykcyjna polityka monetarna – polityka drożejącego pieniądza. Powoduje m.in. – poprzez zmniejszenie podaży pieniądza wzrost stopy procentowej, czyli ceny kred ytu. W efekcie maleją

rozmiary zaciąganych i udzielanych kredytów , spada poziom inwestycji, popyt globalny, poziom zatrudnienia, produkcja , a także dynamika wzrostu cen. Powyższa sekwencja celów jest możliwa do osiągnięcia m.in. gdy :

a) Bank centralny będzie sprzedawał papiery wartościowe w operacjach otwartego rynku

20

b) Zwiększy stopę rezerwy obowiązkowej c) Podniesie podstawowe stopy procentowe

Polityka ta ma sens , gdy AD<AS, bądź gdy gospodarka znajduje się w fazie rozkwitu lub boomu

Ekspansywna polityka monetarna – polityka taniego pieniądza . Powoduje m.in. poprzez zwiększenie podaży pieniądza spadek stopy procentowej czyli ceny kredytu. W efekcie rosną

rozmiary zaciąganych i udzielanych kredytów, wzrasta poziom inwestycji, popyt globalny, poziom zatrudnienia, produkcja, a także rosną ceny. Powyższa sekwencja celów jest możliwa do

osiągnięcia m.in. gdy :

a) Bank centralny będzie skupował papiery wartościowe w operacjach otwartego rynku

b) Obniży stopę rezerw obowiązkowych c) Obniży podstawowe stopy procentowe

Polityka ta ma sens gdy AD>As, bądź gdy gospodarka znajduje się w fazie recesji lub depresji.

TEORIE WAHAŃ CYKLICZNYCH

Teoria plam na Słońcu – (Jevons) – Według tej teorii periodyczne pojawienie się większej

liczby plam na Słońcu powoduje okresy nieurodzaju. Te periodyczne zmiany produkcji rolnej wpływają na zmiany w rytmie produkcji przemysłowej , a tym samym mamy do czynienia w rytmicznych wahaniach koniunktury.

Teoria innowacji – (Schumpeter) Według tej teorii cykle te występują w wyniku falowego pojawiania się innowacji organizacyjno - technicznych . Szczególne miejsce w tej teorii

zajmuje innowator lub podmiot który wdroży taką innowację i osiągnie z tego tytułu zysk nadzwyczajny . Ten zysk motywuje innych do podejmowania takich inwestycji.

Teoria cyklu politycznego - tłumaczy cykliczny rozwój zmian priorytetów ekonomicznych władzy w okresach poprzedzających wybory w celu pozyskania wyborców i zapewnienia sobie reelekcji . W tym przypadku interwencjonizm państwa raczej modyfikuje cykl

gospodarczy.

INFLACJA  Pojęcie inflacji

Inflacja – proces przyrostu przeciętnego poziomu cen i kosztów w pewnym okresie czasu

Deflacja – spadek przeciętnego poziomu cen i kosztów w pewnym okresie czasu

 Mierniki zmian poziomu cen :

a) Wskaźnik cen dóbr konsumpcyjnych (CPI) – pokazuje procentową zmianę przeciętnego poziomu cen dóbr i usług konsumpcyjnych w pewnym okresie czasu Mierzy koszt

pewnego koszyka dóbr.

Koszyk dóbr i usług – pewien niezmienny zestaw dóbr i usług , dla którego liczy się

procentowe zmiany cen w jakimś okresie. Jeżeli koszyk dóbr i usług nie zmienia się to zmiany wydatków związane z zakupem tego koszyka wynikają wyłącznie ze zmian cen.

b) Wskaźnik cen dóbr inwestycyjnych ( PPI) – ( wskaźnik cen zbytu, cen hurtowych ) –

pokazuje procentową zmianę przeciętnego poziomu dóbr i usług produkcyjnych w

pewnym okresie czasu. Służy do mierzenia cen w miejscu pierwotnej sprzedaży . c) Delator PKB – obejmuje zmiany cen wszystkich dóbr i usług wytwarzanych w

gospodarce.

21

Inflacja średnioroczna – procentowy wzrost średniego poziomu cen dóbr i usług w stosunku do średniego poziomu cen w roku poprzednim.

Inflacja grudzień do grudnia – procentowy wzrost poziomu cen dóbr i usług w grudniu danego

roku w stosunku do poziomu cen w grudniu roku poprzedniego.

 Rodzaje inflacji

I. Podział ze względu na tempo zmian poziomu cen

1) Inflacja umiarkowana – ceny rosną powoli , jednocyfrowo ( mniej niż 10 % w skali roku

) , oczekiwania są stabilne, umowy można zawierać w wielkościach nominalnych , nie

muszą być indeksowane ze względu na inflację 2) Inflacja galopująca – ceny rosną wg stóp dwu – lub trzycyfrowych (np. 20% - 200% w

skali roku .) . Przy takiej inflacji pojawiają się zniekształcenia gospodarcze. Indeksuje się wartość kontraktów albo do wskaźnika zmian cen albo do kursu obcej waluty . Realne stopy procentowe są ujemne . Pieniądz traci szybko na wartości. Zaczyna się ucieczka od

pieniądza. 3) Hiperinflacja – ceny rosną bardzo szybko wg stóp dwu – lub trzycyfrowych ale w skali

miesiąca lub nawet tygodnia . Gospodarka praktycznie odchodzi od obrotu pieniężnego. Pieniądz nie przedstawia sobą praktycznie żadnej wartości.

II. PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA CZYNNIKI JĄ WYWOŁUJĄCE

1. Monetarna teoria inflacji ( znana już z pojęcia popytu na pieniądz )

M * V = P * Y

V oraz Y są stałe w czasie więc P zależy od M czyli ilości pieniądza w obiegu w ujęciu nominalnym. Im więcej pieniądza w obiegu tym wyższy poziom cen ( inflacja )

2. Inflacja ciągniona przez popyt ( inflacja popytowa ) - jej istotą jest zderzenie zbyt dużych wydatków pieniężnych z ograniczoną podażą dóbr , jaka może być wytworzona

przy pełnym zatrudnieniu . Ludzie konkurując o ograniczony zasób dostępnych dóbr i usług ciągną cenę w górę.

Rodzaje inflacji ciągnionej przez popyt:

Inflacja czysto fiskalna – jedyną przyczyną wzrostu cen jest silny wzrost spożycia

państwowego ( G)

Inflacja konsumpcyjna – jedyną przyczyną inflacji jest wzrost popytu na dobra

konsumpcyjne ( C)

Inflacja Wickesella – Keynesa – proces inflacyjny został wywołany szybkim wzrostem

skłonności przedsiębiorstw do inwestycji opierającym się na oczekiwanej wyższej krańcowej rentowności kapitału ulokowanego w dobrach rzeczowych (inflacja wywołana

I)

Inflacja importowana – ma miejsce gdy nastąpiło przeniesienie impulsów inflacyjnych z zagranicy na gospodarkę krajową na skutek albo wzrostu eksportu X albo spadku importu

Z

Inflacja pchana przez koszty (inflacja kosztowa ) – występuje wtedy gdy koszty

produkcji rosną szybciej , chociaż nie występuje nadwyżkowy popyt na dobra czy czynniki wytwórcze. Krzywa podaży globalnej pchana jest w górę . Presja kosztowa ma

miejsce wówczas gdy związki zawodowe lub producenci korzystają ze swej siły rynkowej , podnosząc ceny

 SKUTKI INFLACJI W DŁUGIM I KRÓTKIM OKRESIE

22

(a) Upadek siły nabywczej ludności (b) Ucieczka od pieniądza

(c) Pojawienie się iluzji pieniądza (d) Spadek realnych dochodów osób o stałych dochodach ( sfera budżetowa )

(e) Deprecjacja oszczędności (f) Spadek zaufania obywateli do państwa (g) Spadek zaufania do inwestorów

(h) Konieczność utrzymywania wysokich stóp procentowych (i) Wzrost wydatków publicznych

(j) Wzrost kosztów finansowania długu publicznego (k) Konieczność denominacji (l) Inflacja powoduje osłabienie pieniądza krajowego wobec innych walut

(m) Pojawia się koszt zdartych zelówek (n) Występują koszty jadłospisu

(o) Redystrybucja dochodu nie związana z działalnością gospodarczą (p) Spadek poziomu produkcji ( osłabienie aktywności gospodarczej (q) Hamowanie tempa wzrostu gospodarczego

(r) Zniekształcenie informacji rynkowych

 KOSZTY INFLACJI

Inflacja zrównoważona i antycypowana np. ceny rosną 6% rocznie i jest to

przewidywane. W takiej sytuacji stopy procentowe są korygowane o wskaźnik inflacji a w kontraktach uwzględnia się przewidywaną zmianę cen . Inflacja tego typu nie ma

wpływu na produkt realny, efektywność gospodarczą, i podział dochodu.

Inflacja niezrównoważona i antycypowana – Powoduje :

a. Zniekształcenie informacji rynkowych b. Straty efektywności

c. Pojawia się koszt zdartych zelówek - wpływa na dysponowanie zasobami gotówki d. Inflacja przesuwa ludzi do wyższych przedziałów podatkowych ( tu jest konieczna

indeksacja progów podatkowych) e. Koszty jadłospisu

Inflacja zrównoważona i nieantycypowalna – wpływa na podział dochodu i bogactwa ( gdy mamy dług o stałej stopie procentowej to na skutek inflacji odnosimy korzyść,

natomiast gdy jesteśmy wierzycielami to ponosimy stratę ). Bogactwo pochodzi od ludzi którzy posiadają aktywa o stałych nominalnych stopach procentowych do tych którzy

mają długi o stałym nominalnym oprocentowaniu. Nieoczekiwany spadek inflacji daje odwrotny skutek . Ten rodzaj inflacji w niewielkim stopniu wpływa na efektywność gospodarowania.

Inflacja niezrównoważona i nieantycypowalna – tu występują praktycznie wszystkie koszty inflacji ale przede wszystkim mamy do czynienia ze stratami efektywności

gospodarowania i redystrybucją dochodu i bogactwa.

BEZROBOCIE

1. Podstawowe pojęcia rynku pracy

Ludność w wieku produkcyjnym - granice wieku produkcyjnego są określone w każdym kraju zwyczajowo w formie ustawy

Zasoby siły roboczej (ludność aktywna zawodowo ) – są to osoby pracujące lub pracy poszukujące na

typowych warunkach zwłaszcza płacowych w gospodarce.

23

Współczynnik aktywności zawodowej (Az) – stosunek liczby aktywnych zawodowo czyli zasobów siły roboczej ( Sr) do liczby ludności w wieku produkcyjnym ( Lp ) . Im wyższy ten współczynnik tym

większa część ludności w wieku produkcyjnych chce pracować zawodowo.

Az = Sr / Lp Bezrobocie (B) - Bezrobotni – osoby w wieku produkcyjnym , które są zdolne i gotowe do podjęcia

pracy na typowych warunkach występujących w gospodarce oraz pozostające bez pracy mimo podjęcia poszukiwań pracy.

Stopa bezrobocia (b) – jest to stosunek liczby bezrobotnych do zasobów siły roboczej .

b = B / Sr

Zatrudnienie ( Z) – zatrudnieni – wszystkie osoby , które pracują tzn. wykonują pracę najemną lub pracują na własny rachunek

Stopa napływu do zasobu bezrobocia – stosunek napływu do zasobu bezrobocia ( Nb) do zasobu siły roboczej ( Sr)

ST Nb = Nb/Sr

Stopa odpływu z zasobu bezrobocia - stosunek odpływu z zasobu bezrobocia (Ob.) do wielkości zasobu bezrobocia (B)

ST Ob. = Ob. / B

2. Metody pomiaru bezrobocia

(a) Metoda wykorzystywana w statystyce urzędów pracy. W tym przypadku bezrobotni to

osoby:

Zdolne do pracy i gotowe do jej podjęcia w ramach stosunku pracy

Pozostające bez pracy i nie uczące się w szkołach z wyjątkiem szkół wieczorowych i

zaocznych

Zarejestrowane w urzędzie pracy, jeżeli :

 Ukończyły 18 lat

 Nie ukończyły 60 lat (kobiety) i 65 mężczyźni  Nie nabyły prawa do emerytury  Nie są właścicielami lub posiadaczami gospodarstwa rolnego

 Nie prowadzą pozarolniczej działalności gospodarczej (b) Metoda wykorzystywana w badaniach aktywności ekonomicznej ludności (BAEL) – w tym

przypadku do bezrobotnych zalicza się osoby które spełniają jednocześnie trzy warunki :

 W okresie badanego tygodnia nie pracowały nawet przez okres jednej godziny

 Aktywnie poszukują pracy  Są gotowe podjąć pracę w badanym lub następnym tygodniu

3. Rynek pracy

Popyt na pracę ( Ld ) – zakłada odwrotną zależność pomiędzy stawką płacy a wielkością zatrudnienia w danym okresie . Przy wyższej stawce płacy pracodawcy będą zatrudniać

mniej pracowników niż przy niższej stawce płacy. Popyt na pracę ma charakter pochodny . Oznacza to że wynika on w dużej mierze z popytu na dobra i usługi wytwarzane przez

24

przedsiębiorstwa. Im większy popyt na towary i usługi tym większy popyt na pracę służącą do ich wytworzenia. Popyt na pracę zależy także od wydajności pracy oraz ceny rynkowej

dóbr.

Wydajność pracy = ilość dóbr wytworzonych / czas pracy

Popyt na pracę rośnie wraz ze wzrostem wydajności pracy i ceny produktów i spada wraz ze spadkiem wydajności pracy i cen produktów.

Podaż pracy – przedstawia dodatnią zależność pomiędzy poziomem płac a liczbą

pracowników na rynku pracy w danym okresie. Przy wyższych stawkach więcej pracowników będzie skłonnych pracować i to dłużej niż przy niższych stawkach.

Podaż pracy zależy od kosztów alternatywnych czasu pracy pracownika. ????swój czas tak aby krańcowa skłonność wynikająca z godziny przeznaczona na czynność była równa

krańcowej korzyści uzyskanej w przypadku innego spędzania czasu. Jeśli zajęcie jest nie miłe , uciążliwe to pracownik żąda stawki płacy rekompensującej

stratę wynikającą z utraty przyjemności, zaniechania milszego zajęcia.

W praktyce po stronie podaży pracy mamy do czynienia z dwiema krzywymi podaży a. Efektywna podaż pracy (Lsc) b. Potencjalna podaż pracy( Lsp)

i. p p p

A B

R L

Pr – stawka płacy w stanie równowagi

Lr - poziom zatrudnienia przy stawce Pr

4. Rodzaje bezrobocia

Bezrobocie dobrowolne – oznacza osoby które nie chcą podjąć pracy za stawkę płacy obowiązującą na rynku. Występuje ono również wówczas , gdy rynek pracy jest w równowadze.

Bezrobocie przymusowe – są to osoby pozostające bez pracy mimo tego, że są gotowe ją podjąć

za stawkę płacy obowiązującą na rynku. Nie ma wolnych miejsc pracy. W stanie równowagi rynku pracy bezrobocie przymusowe nie występuje.

Bezrobocie frykcyjne – przejściowe – obejmuje osoby zmieniające pracę lub przemieszczające

się z jednego regionu do drugiego. Jest to bezrobocie krótkotrwałe i ma charakter okresowy. Wywołują je krótkookresowe wahania podaży i popytu na produkty.

Bezrobocie strukturalne – występuje na skutek niedopasowania struktury popytu na pracę do struktury podaży pracy. Oznacza że pracownicy znajdują się w regionach czy gałęziach w

25

których występuje zastój i ograniczenie zapotrzebowania na pracę, Bardzo często jest ono spowodowane zmianami strukturalnymi w gospodarce ( zmianami po stronie popytu ) ,

postępem technicznym, czynnikami demograficznymi, konkurencją zagraniczną. Można mu przeciwdziałać poprzez koordynację systemu edukacji z zapotrzebowaniem zgłaszanym przez

pracodawców ( popytem na pracę ) , szkolenia, przekwalifikowania pracowników lub zwiększenie ich mobilności geograficznej lub sektorowej. Bezrobocie strukturalne może mieć charakter średnio- lub długookresowy . Jego poziom wzrasta w fazie recesji gospodarczej.

Bezrobocie cykliczne – koniunkturalne – wywołane jest poprzez okresowe spadki efektywności gospodarczej ( koniunktury ) . Wynika z faktu , że łączny popyt na pracę jest niski. Są to

pracownicy zwalniani z zakładów pracy w wyniku redukcji zatrudnienia i ograniczenia produkcji, bądź też zamykania zakładów ze względu na recesję. Bezrobocie cykliczne może mieć charakter średnio- lub długookresowy. Jego poziom wzrasta w fazie recesji gospodarczej.

Bezrobocie ukryte- dotyczy ludzi nie ujętych w statystykach dotyczących bezrobocia., ponieważ są oni zatrudnieni w niepełnym wymiarze mimo chęci i gotowości do pracy w pełnym

wymiarze lub nie pracują na stanowiskach zgodnych z ich kwalifikacjami ( przykładowo pracujący na wsi w związku z tym, że nie mogą znaleźć pracy w mieście).

Bezrobocie krótkookresowe

Bezrobocie średniookresowe – 3 – 12 miesięcy

Bezrobocie długookresowe - powyżej 12 miesięcy

Bezrobocie naturalne – ( naturalna stopa bezrobocia ) – jest to stopa bezrobocia przy której

rynki pracy i rynki produktów znajdują się w równowadze. Czyli jest to stopa bezrobocia przy której siły oddziaływujące na wzrost bądź spadek cen i płac równoważą się . Jest to najniższa

stopa bezrobocia jaką można utrzymać aby nie wywołać inflacji. Bezrobocie frykcyjne jest uważane za bezrobocie naturalne

5. Bezrobocie a poziom produkcji

Prawo Okuna – stwierdza się że na każde 2% spadku PNB ( PKB) realnego w stosunku do

potencjalnego , stopa bezrobocia wzrasta o 1%. Przedstawia ono więc zależność między zmianami produkcji a bezrobociem. . Wyższy poziom produkcji prowadzi do obniżenia stopy bezrobocia i odwrotnie.

Luka PKB (PNB) – różnica między produktem potencjalnym a realnym . Jest to szacunkowa ilość dóbr i usług , którą tracimy wskutek tego , że gospodarka nie osiąga swoich możliwości w

odniesieniu do zatrudnienia.

Produkt potencjalny – to ( 1 ) maksymalny PKB ( PNB osiągany i dający się utrzymać albo (

2 ) PKB (PNB) osiągany przy wysokim poziomie zatrudnienia czy też ( 3 ) PKB (PNB) osiągany przy naturalnej stopie bezrobocia.

6. Przyczyny bezrobocia.

Neoklasycy – niedostateczna elastyczność płac realnychNeokeynesiści - niedostateczny popyt na dobra i usługi

 Niedostateczna mobilność siły roboczej  Niewielka różnica między wysokością zasiłku a płacą minimalną

 Trendy demograficzne  Cykliczność trendów ekonomicznych  Restrykcyjna polityka pieniężna i fiskalna – niedostosowana do realiów gospodarczych

 Import pracy – deficyt bilansu handlowego  Inne

7. Sposoby zwalczania i przeciwdziałania bezrobociu.

26

 Stymulowanie inwestycji – np. ulgi  Wspieranie i promowanie małych i średnich przedsiębiorstw

 Ograniczenie importu pracy - polityka handlowa  Rozwój budownictwa mieszkaniowego

 Elastyczność formy zatrudnienia  Koordynacja systemu kształcenia z potrzebami rynku pracy  Aktywizacja bezrobotnych w ośrodkach pomocy społecznej

 Aktywna polityka państwa na rynku pracy – obejmuje stosowanie różnego rodzaju instrumentów

ekonomicznych ( makro i mikro ) o charakterze selektywnym tzn. adresowanych do określonych grup siły roboczej np. długookresowo bezrobotnych czy też młodzieży. Są to szkolenia roboty publiczne, prace interwencyjne, pożyczki dla pracodawców, usługi pośrednictwa pracy, staże dla

absolwentów itp.

 Pasywna polityka państwa na rynku pracy – obejmuje różnorodne formy pomocy finansowej dla bezrobotnych . Są to przede wszystkim zasiłki dla bezrobotnych, jednorazowe odszkodowania dla osób zwalnianych z pracy, dodatki związane z wcześniejszym przechodzeniem na emeryturę

itp.

8. Skutki bezrobocia

Utracona produkcja

Trudna sytuacja osobista poszukujących pracy

Wyższe wydatki z budżetu na zasiłki i pomoc socjalną

Zwiększenie podatków ( bezpośrednich i pośrednich ) w celu wsparcia wydatków budżetowych na zwalczanie bezrobocia

Nasilanie się skali patologii społecznych

Skutki społeczne

Skutki psychologiczne

Skutki polityczne

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome