Teoria rozwoju społecznego - Notatki - Socjologia - Część 1, Notatki'z Socjologia. University of Wroclaw

Teoria rozwoju społecznego - Notatki - Socjologia - Część 1, Notatki'z Socjologia. University of Wroclaw

PDF (285.7 KB)
20 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach omawiane zostają zagadnienia z zakresu socjologii: teoria rozwoju społecznego, Część 1
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 20
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Skrypt do wykładów

- 1 -

1.Teoria rozwoju społecznego A.Comte’a.

Teoria rozwoju społecznego według Comte’a opiera się na zasadach tak zwanego naturalizmu ontologicznego. Zakładał on, iż „byt społeczny wyrasta ze świata przyrodniczego”. Społeczeństwo rozwija się stopniowo od form prostych do form złożonych. Proces ten ma formę ewolucji. Wyróżnił on trzy fazy rozwoju (tak jak w rozwoju człowieka - dzieciństwo, dojrzałość i dorosłość) nadając swoim poglądom sankcję historiozoficzną:

1. Faza teologiczna (dzieciństwo); oparta na wyjaśnieniach religijnych, od totemizmu poprzez politeizm aż do monoteizmu.

2. Faza metafizyczna; dominują w niej abstrakcyjne pojęcia, abstrakcyjne siły, otwiera ona drogę do krytyki społecznych instytucji tak jak czynili to oświeceniowi myśliciele

3. Faza pozytywistyczna, naukowa; najważniejsza jest naukowa, empirycznie weryfikowalna wiedza o rzeczywistości społecznej oraz możliwość panowania nad tą rzeczywistością.

Comte uważał, że społeczeństwo znajduje się w kryzysie; „rozpadło się na egoistyczne

atomy”, co zostało spowodowane przez między innymi upadek systemu feudalnego. Dlatego też konieczna jest tak zwana inżynieria społeczna; państwem mają zdaniem Comte’a rządzić inżynierowie społeczni, czyli naukowcy. Poprzez swoją działalność mają oni służyć postępowi [Comte był zwolennikiem ściśle sterowanego państwa na wzór platoński]. Ponadto ponieważ powodem kryzysu społecznego jest również upadek starej religii (chrześcijaństwo) należy powołać do życia nową religię, Religię Ludzkości (która w gruncie rzeczy będzie systemem naukowym, na którego szczycie stoi oczywiście socjologia, a któremu nadano by atrybuty religii).

Zdaniem Comte’a jego epoka była epoką przejściową, oddzielającą to co nazywał epoką „początkową” od „epoki ostatecznej”.

2. Charakterystyka pozytywistycznej koncepcji nauk społecznych.

Nauki pozytywistyczne powinny stosować się do następujących „dyrektyw

metodologicznych”:

1. Antykrytycyzm; Nie mówmy o tym jak nie powinno by, ale o tym jak być powinno:a więc nauka powinna być realna, użyteczna, ścisła, pewna i konstruktywna.

2. Krytyka Metafizyki i Fenomenalizm; Pozytywiści krytykowali tradycyjną filozofię za to, że rezygnuje z pewności poznania na rzecz iluzorycznej odpowiedzi na tak zwane pytania najważniejsze, dotyczące „pierwszych początków”. Twierdzili iż najważniejsze jest to, co doświadczamy czyli tak zwane fenomeny; zjawiska będące empirycznie sprawdzalnymi faktami. Jeżeli pozytywiści mówią na przykład o naturze ludzkiej, to mają na myśli właśnie

Skrypt do wykładów

- 2 -

empirycznie dane właściwości jednostek ludzkich, a nie słabo określoną metafizyczną substancję.

3. Naturalizm (przyrodoznawstwo jako nauka wzorcowa); Comte zakładał, że metody stosowane w naukach społecznych nie powinny się różnić zasadniczo od metod nauk przyrodniczych. Towarzyszyło temu przekonanie „o bezwzględnej jedności ludzkiej wiedzy”. Pozytywistyczny naturalizm miał służyć zdaniem Szackiego próbie przeszczepienia na grunt socjologii metod, które okazały się skuteczne na terenie przyrodoznawstwa.

4. Fakty społeczne jako rzeczy; Postawiony został ostry przedział pomiędzy podmiotem i przedmiotem poznania. Pozytywiści traktowali świat społeczny jako zespół zjawisk niezależny od obserwatora i oglądany przez niego z zewnątrz.

5. Antynormatywizm; Pozytywiści sądzili, że rolą uczonego nie jest ocenianie zjawisk. Działalność poznawcza jest neutralna. Byli jednak w tym założeniu od samego początku niekonsekwentni (utajone sądy wartościujące; mówili między innymi o potrzebach ludzkich, o tendencjach w rozwoju itp.).

6. Inżynieria Społeczna

3.Pozytywistyczny naturalizm i fizykalizm w socjologii Comte’a. U Comte’a możemy mówić o dwóch rodzajach naturalizmu:

1. Naturalizm ontologiczny (opisany wcześniej) 2. Naturalizm epistemologiczny; polegający na wzorowaniu się na naukach

przyrodniczych. Aby to czynić trzeba ujmować fakty społeczne jak rzeczy. Ponadto inżynierowie społeczni winni stosować zaczerpnięte z nauk przyrodniczych sposoby zbierania informacji:  Obserwację – opartą na choćby prowizorycznej teorii  Eksperyment Metodę Porównawczą – porównywanie danych empirycznych z różnych

okresów czasu, które zdaniem Comte;’a miały być kolejnymi stanami społeczeństwa” (W. Kwaśniewicz na łamach „Studiów Socjologicznych” krytykuje błąd „praesens sociologicum”).

Idea poznania za pomocą tych samych metod poznania została zilustrowana w

„piramidzie nauk Comte’a”. 4.Zadania, metody i miejsce pozytywnej filozofii społecznej w rozwoju ludzkości

według A.Comte’a.

Skrypt do wykładów

- 3 -

Socjologia pojawiła się u Comte’a jako wynik refleksji nad kryzysem społeczeństwa i jako dopełnienie systemu filozoficznego, który dzięki niej miał uzyskać praktyczne znaczenie społeczne (wspomniana Religia Ludzkości oraz Inżynieria Społeczna).

Pytania , na jakie miała odpowiadać socjologia dotyczyły organizmu społecznego jako całości, społeczeństwa globalnego jako rozwijającego się systemu. Z tą holistyczną zasadą wiązało się traktowanie każdego stanu społecznego jako nierozerwalnie związanego z określonym stanem wcześniejszym i określonym stanem późniejszym. Tak więc można powiedzieć, że zainteresowaniem socjologii Comte’a były „zmiany w systemie a nie zmiany systemu”.

Miejsce socjologii w systemie filozoficznym Comte’a miło swój odnośnik historyczny (kolejność powstawania nauk) oraz logiczny (od najbardziej abstrakcyjnej do najmniej abstrakcyjnej, stopień złożoności, doniosłość praktyczna). Kolejność była następująca:

1. Matematyka (najbardziej abstrakcyjna, najprostsza, najmniej praktyczna) 2. Astronomia 3. Fizyka 4. Chemia 5. Biologia 6. Socjologia

Comte był przekonany, że prawa wszystkich nauk są ściśle powiązane, a nawet być

może sprowadzalne do jednego prawa uniwersalnego.

5.Obraz społeczeństwa i jednostki w koncepcjach Comt’a.

Obraz społeczeństwa u Comte’a może mieć dwojaki aspekt:

1. Ujęcie Statyki Społecznej; zajmuje się metodycznym badaniem porządku społecznego, lub też inaczej „badaniem wzajemnych zależności między różnymi częściami systemu społecznego” i tym samym czynnikami kształtowania się społecznego consensusu. Tak więc w grę wchodzi problematyka rodziny, własności, podziału pracy, państwa a także języka i religii – rozpatrywana w prefunkcjonalistyczny sposób pod kątem wpływu tych wszystkich czynników na całość systemu. Koniecznymi czynnikami dla istnienia systemu są dla Comte’a:podział pracy, religia, kościół.

2. Ujęcie Dynamiki Społecznej; Zajmuje się prawidłowościami w rozwoju, mówi o

trzech fazach – teologicznej, metafizycznej i naukowej. Chodzi tu jednak nie tylko o możliwie dokładne scharakteryzowanie kierunku rozwoju, ale przede wszystkim o interpretację poszczególnych faktów historycznych.

Ewolucję Comte pojmuje jako również rozwój od militaryzmu do industrializmu.

Skrypt do wykładów

- 4 -

Społeczeństwo militarne; oparte na zagrożeniu, sztywnych zasadach etycznych, podporządkowane ścisłej kontroli. Odpowiada mu świadomość teologiczna.

Społeczeństwo industrialne; społeczeństwo oddane pokojowej wytwórczości, rozporządzające dzięki naukowej organizacji pracy obfitością dóbr.

Obraz jednostki – jednostka zdaniem Comta jest kształtowana jeśli nie podporządkowana trzem czynnikom:

1. Rodzina; jest podstawową jednostką w rzeczywistości społecznej, w niej zostają przekazywane wzorce zachowań a także poczucie solidarności z innymi

2. Kościół ma przekazywać jednostkom ideę miłości do społeczeństwa i całej ludzkości, budować wiarę w posęp i motywować do wspólnego działania.

3. Państwo – ma harmonizować to wspólne działanie, np. koordynując współpracę poszczególnych instytucji

Podział pracy wynika z porządku społecznego opartego na rodzinie, religii i państwie. Jednostki poprzez pracę realizują się i nabywają indywidualnych uzdolnień, są w pełni kształtowane przez instytucje społeczne.

6.Etologia jako podstawa nauk społecznych u Milla.

Mill był socjologicznym nominalistą. Mówił, że „prawa społeczne dadzą się ostatecznie sprowadzić do praw zachowania się jednostek ludzkich”. Dlatego w swoim systemie nauk umieszczał przed socjologią ETOLOGIĘ (w ten sposób nazywał psychologię). Uważał on, iż niemożliwe jest wyjaśnienie jakiegokolwiek faktu społecznego bez odwołania się do praw psychologicznych. („wszelkie zjawiska społeczne są zjawiskami natury ludzkiej”). Etologia ta opiera się na idei wolności osoby zdeterminowanej prawami tworzenia się i rozwoju charakteru jednostki ludzkiej. Mill wprowadza pojęcie natury moralnej jednostki, czyli „zespół praw zależny od naszego własnego rozwoju”.

Potrzeba socjologii nie wynikała u Milla z istnienia swoistej kategorii faktów społecznych, lecz stąd, że człowieka nie można obserwować w stanie czystym. Socjologia ma nie tyle dostarczać wiedzy, co po prostu chronić przed błędami. Innym zadaniem Socjologii było by uogólnienie zachowań jednostkowych na zbiorowość.

7. Charakterystyka metodologii nauk społecznych według Milla.

Millowska metodologia nauki o społeczeństwie wydaje się wyjątkowo interesująca w

następujących punktach:

1. Autor podjął rozważania nad możliwością zastosowania w socjologii swych sławnych kanonów indukcji (metoda różnicy i zgodności).

Skrypt do wykładów

- 5 -

2. Autor opowiada się przeciwko błędowi historyzmu, czyli nieuprawnionemu porównywaniu danych z różnych okresów czasu – pisze; „żadna przyczyna [ ta sama] nie wywoła tego samego skutku w tych dwóch różnych społeczeństwach [różniących się historycznie ]. 3.Statystyczne potraktowanie praw dotyczących społeczeństwa. Analiza statystyczna ma być podstawą badania społeczeństwa. Umożliwia to wnioskowanie z pewną dozą prawdopodobieństwa.

8. Podobieństwa i różnice między Comte’m a Millem.

Podobieństwa:

1. Podzielają naturalizm epistemologiczny 2. Idea metodologicznej jedności i użyteczności nauk 3. Wspólna jest im idea postępu społecznego realizowanego dzięki pozytywistycznej

nauce 4. Potrzeba stworzenia socjologii jako nauki o prawach życia społecznego 5. Podział na Statykę i Dynamikę 6. Akceptacja consensualnej wizji społeczeństwa; konflikty są jedynie przejściowym

zakłóceniem ładu. Różnice:

M i l l 1. Nominalizm 2. Akcent położony na psychologię 3. Redukowanie prawa socjologii do

ich źródeł w prawach psychologii 4. Twierdzenie, że nauki społeczne

nie są w stanie wyizolować poszczególnych czynników kształtujących zjawiska społeczne

5. Historyczny wymiar socjologii 6. Cykliczność faz postępu

społecznego

C o m t e 1. Realizm 2. Psychologia zbędna 3. Socjologiczny holizm 4.Holizm i fenomenalizm zakładający możliwość dotarcia do praw społecznych 5.Uniwersalny, obejmujący „całą ludzkość” charakter socjologii 6.Ciągłość rozwoju i postępu

9. Koncepcja wolności ludzkiej woli jako podstawa liberalizmu u Milla.

Liberalizm u Milla przejawiał się w następujący sposób:

1. Mill odrzuca model „homo economicus” jako nie odpowiadający naturze ludzkiej.

Skrypt do wykładów

- 6 -

2. Wprowadza zamiast tego teorię moralnego rozwoju charakterów – według której rozwój moralny człowieka związany jest z kształtowaniem etyki charakteru, która nakazuje prymat idei prospołecznych (idea dobra) nad własnym egoizmem.

3. Podstawowa zasada liberalnej wolności głosi, że nie wolno czynić ni co godzi w wolność drugiego człowieka („Granicę mojej wolności wyznacza odległość mej pięści od twojego nosa”)

4. Ludzie ukształtowani moralnie (według teorii moralnego rozwoju charakterów) powinni stanowić elitę społeczną i przewodzić społeczeństwu w drodze do ideałów.

5. Wolność, wiedza i wyższe uczucia są warunkiem społecznego postępu. 6. Wolność jednostki może być ograniczona przez „użyteczność społeczną” 7. Wolność obywateli zapewnia rząd oparty na idei proporcjonalnej reprezentacji

wszystkich partii w stosunku do liczny uzyskanych głosów.

Zasada determinacji ludzkiej woli została poruszona w eseju „O wolności”. Idea wolności u Milla opiera się na odróżnieniu negatywnej teorii wolności (wolność jako stan braku przymusu zewnętrznego) od stanu przymusu wewnętrznego – idea determinacji, w której owa determinacja poprzedza akt woli.

Na jednostkę działają bodźce przekształcone na motywy. Któryś z nich staje się

motywem dominującym i wtedy jest podstawą naszego działania. Aktem woli przekształcamy dany motyw w działanie. Pomimo tego, że nasza wola jest zdominowana motywem dominującym przysługuje nam możliwość doboru motywów.

Schemat naszych reakcji jest następujący:Poprzednik – Następnik –Poprzednik – Następnik. .. To schemat zdarzeń przyczynowo-skutkowych.

To jakim motywom jednostka daje przewagę może podlegać pewnemu wyborowi. Ma w tym swój udział nasz charakter. Dlatego jest on tak ważny.

10. Podobieństwa oraz różnice między organizmami biologicznymi a

społeczeństwem.

Podobieństwa: 1. Wzrost masy

Skrypt do wykładów

- 7 -

2. W miarę wzrostu masy dokonuje się komplikowanie budowy wewnętrznej organizmu

3. Wraz z tym ma miejsce różnicowanie się funkcji 4. Wszystkie części stają się od siebie wzajemnie zależne 5. Od tego, czy poszczególne części wykonują swoje funkcje zależy to, czy organizm

będzie żył. Całość staje się ważniejsza od poszczególnych części, które mogą być zastępowane przez inne.

Różnice:

1. Społeczeństwo nie ma określonej formy zewnętrznej 2. Społeczeństwo jest całością „nieciągłą”, rozproszoną w przestrzeni (komunikacja

symboliczna) 3. Różnicowanie się funkcji jest ograniczone („każdy w końcu czuje tak samo”) 4. Poszczególne części społeczeństwa wykazują znaczną ruchliwość, a nie są

przyporządkowane do określonych punktów w przestrzeni.

11. Założenia ewolucjonizmu oraz dążenia badawcze Spencera.

Spencer jest klasykiem ewolucjonizmu. Swoje inspiracje w tym zakresie czerpał przede wszystkim od Darwina. Widzimy również nawiązania do T.Malthusa, od którego zapewne zaczerpnął pomysł na „przyrost ludności porównywany do przyrostu masy”. Od Lamarcka zaczerpnął tezę, iż ewolucja organ żywych dokonuje się w celu przystosowania się do środowiska oraz przekazania lepszych struktur. Od Schellinga wziął ideę ujmowania życia jako ruchu, ciągle rosnącego zróżnicowania. Embriologia von Baer’a podała mu ideę ewolucji organizmu od jednorodności do stanu złożności. Ogólne założenia ewolucjonizmu Spencera są proste. Pokazuje on ewolucję jako proces stałego różnicowania struktur i funkcji „organizmu-społeczeństwa”. Poszukuje uniwersalnego prawa ewolucji ale jednocześnie odżegnuje się od metafizyki głosząc agnostycyzm – tezę o nienaukowości wszelkich pytań o przyczynę. Zdaniem Spencera ewolucja społeczna jest fragmentem światowej ewolucji dokonującej się w trzech etapach:

1. Faza nieorganiczna (brak biologicznego życia) 2. Faza organiczna (pojawia się życie) 3. Faza ponadorganiczna; (pojawia się kultura, życie społeczne). Mamy tutaj do

czynienia ze zbiorem faktów, które nie pojawiają się w świecie organicznym. Są to „te wszystkie procesy i wytwory, których powstanie wymaga skoordynowanego działania prowadzącego do rezultatów wykraczających pod względem swego zasięgu i złożoności poza to, co jest osiągalne przez działania jednostkowe”. Ewolucja dokonuje się „by invisible steps”. Ostatnim etapem ewolucji jest stagnacja, następuje ona wtedy, gdy byty są wysokozorganizowane. Następuje wtedy, w wyniku braku

Skrypt do wykładów

- 8 -

ruchu, energii – rozpad i wytworzenie się nowych form. I proces ewolucji przebiega dalej.

Zgodnie z założeniami teorii Spencera człowiek stopniowo stawał się zwierzęciem społecznym. Miejsce socjologii, jej rola – socjologia ma zajmować się badaniem budowy społeczeństwa oraz określać procesy jego rozwoju. Ma więc zajmować się przede wszystkim badaniem instytucji społecznych.

12. Pojęcie ewolucji i obraz społeczeństwa Spencera. Dwie definicje ewolucji:

1. Ewolucja jest cięgiem procesów, które rozwijają strukturę bytów. 2. Ewolucja to integracja materii a zarazem rozpraszanie się ruchu. Materia

przechodzi od stanu nieokreślonej, niespójnej jednorodności do stanu określonej, spójnej różnorodności. Podobnie i ruch.

Jeśli chodzi o obraz społeczeństwa to Spencer przede wszystkim kładzie nacisk na instytucje społeczne. Najkrócej mówiąc są one tym, dzięki czemu dokonuje się przystosowanie się niespołecznego z natury człowieka do współdziałania z innymi ludźmi. Spencer rozpoczyna od instytucji domowych, potem przechodzi do instytucji obrzędowych, które uważa za najpotężniejszą, najwcześniejszą i wciąż odnawiającą się formę regulacji stosunków międzyludzkich. Szczególnie wiele uwagi Spencer poświęca instytucjom politycznym, z których powstaniem wiąże on podział pracy i powstanie stosunków klasowych. Czwartym typem są instytucje kościelne, rozważane głównie jako czynnik kształtowania idei spalający społeczeństwo. Ostatnimi dwoma typami instytucji są instytucje zawodowe i przemysłowe. Tutaj znowu pojawia się problematyka rozwoju podziału pracy. Ponadto społeczeństwo postrzegane jest przez Spencera jako organizm. Wynika to z obranych przez niego dyrektyw metodologicznych:  Żadnej instytucji nie można traktować jako czegoś, co zostało świadomie

wymyślone i wprowadzone w życie.  Należy wyjaśniać instytucje przez funkcje jakie pełnią  Wszystkie instytucje są ze sobą ściśle powiązane tworząc jeden system społeczny  Każda instytucja wypełnia ściśle określone funkcje. Kiedy ich nie wypełnia lub

wypełnia inne wtedy grozi to naruszeniem równowagi całego systemu.

Skrypt do wykładów

- 9 -

13. Podmiotowe i przedmiotowe trudności socjologii jako nauki.

Pojmowanie socjologii jako nauki wiąże się z dwoma typami ograniczeń:

1. Przedmiotowe. Trudności obserwacji zjawisk. Złożoność faktów społecznych, rozciągłość w czasie i przestrzeni związków i skutków zjawisk, mylenie ze sobą przyczyn, objawów i skutków.Wpływy zjawisk są rozłożone w czasie i często pozostają niezauważalne w zakorzenionych w rzeczywistości badaczach.

2. Podmiotowe trudności. To emocjonalne i ideologiczne trudności zakłócające naukowe poznawanie faktów. Wyobrażanie sobie motywów działań innych według własnych zasad. Łatwowierność w interpretowaniu wydarzeń. Posługiwanie się utrwalonymi schematami myślenia. Normatywizm.

14. Miejsce jednostki w teorii społecznej Spencera i jego analiza przemian natury

ludzkiej w procesie ewolucji.

Autor rozgranicza rolę jednostki w społeczeństwie militarnym i industrialnym. To, co decyduje o zachowaniu jednostki w społeczeństwie militarnym to przewaga działań kolektywnych, dążenie do obrony lub ekspansji, obowiązkowa współpraca, regulacja zachowań przez nakazy, karność i dyscyplina. To wszystko wymuszane jest siłą. Stosunki między państwem a jednostką reguluje tutaj przymus. Cechy jednostki to:posłuszeństwo, lojalność, brak inicjatywy, wiara w niezmienność stosunków społecznych. To, co decyduje o zachowaniu jednostki w społeczeństwie industrialnym to pokojowa wymiana indywidualnych usług, dobrowolna współpraca oparta o umowę, działanie zasady sprawiedliwości, regulacja zachowań poprzez zakazy, - następuje większe uspołecznienie, rozwój instytucji altruistycznych lub regulowany przez rynek. Stosunki między państwem a jednostką reguluje stopniowy wzrost praw i wolności obywatelskich.

16.Założenia ewolucjonizmu w socjologii i źródła jego rozwoju w teoriach XIX wieku.

 Teza o jednorodności świata społecznego. Zgodnie z nią natura społeczeństwa jest wszędzie taka sama.

Jednolitość natury ludzkiej Genetyzm – wszystkie zjawiska muszą być rozpatrywane w kontekście

swojego pochodzenia. Są powiązane w łańcuch procesów.  Istnieją uniwersalne prawa rozwoju. Zmienne są tylko etapy ewolucji Zmiana ma charakter immanentny. Uruchamiają ją źródła wewnętrzne

tkwiące w danych systemach Zmienność – wszystko ewoluuje, wchodzi na wyższe szczeble rozwoju Konieczność dokonywania zmian. Są odpowiedzią na potrzeby społeczne  Zmiany mają charakter globalny. Jedna zmiana pociąga za sobą drugą

Skrypt do wykładów

- 10 -

Postęp jako zmiany postępujące w określonym kierunku Zmiany dokonują się dzięki określonym mechanizmom – np. dyfuzji

kulturowej  Ewolucjonizm formułował kryteria wyższości i niższości. Punktem

odniesienia była zawsze Europa Zachodnia.

15. Teoria ewolucji społeczeństwa Spencera od stanu natury po liberalną organizację państwa i społeczeństwa.

Spencer wyróżnia dwa kierunki, lub też raczej dwa punkty spojrzenia na ewolucję:

1. Klasyfikacja; w obrębie tego kierunku ewolucję rozpatruje się jako taką, która różnicuje społeczeństwa na proste, złożone, podwójnie złożone i potrójnie złożone. Punktem wyjścia dla Spencera jest tutaj tzw. „mały prosty agregat”, czyli taka grupa w której nie istnieją żadne podgrupy. Społeczeństwa złożone („szerszy agregat”) tym przede wszystkim różnią się od społeczeństwa prostego, że jego członkowie wchodzą do niego jako część prostych agregatów, które z kolei wchodzą w skład większego agregatu. Charakterystyką tego podziału jest swoiste continuum.

2. Typologia; jest to dwubiegunowy podział na typ militarny i typ industrialny.

Typ militarny; oparcie stosunków na przymusie jest tutaj wynikiem realnego zagrożenia. Przymus służy podporządkowaniu wszystkich naczelnej funkcji organizmu, a mianowicie obronie. Panuje izolacja, brak wymiany handlowej, regimentacja, czyli rozciągnięcie organizacji wojska na całość społeczeństwa. Scentralizowana kontrola, ścisłe podporządkowanie systemowi nakazów. Hierarchiczna struktura społeczna, sztywna i oporna na zmianę.

Typ industrialny; Decentralizacja władzy, różnorodność przekonań i opinii, współpraca, umowy między jednostkami chroniące ich prawa, wielość ośrodków kierowniczych, ruchliwość, partnerstwo.

Ewolucja zdaniem Spencera przebiega od form mniej złożonych do bardziej

złożonych (w wyniku przyrostu masy) oraz od typu militarnego do typu industrialnego (w wyniku różnicowania się funkcji). Spencer z jednej strony chciał widzieć społeczeństwo zdeterminowane bez reszty przez warunki środowiskowe, z drugiej zaś uważał, że społeczeństwo te warunki przekształca. W rezultacie stwierdził, że cokolwiek dzieje się w społeczeństwie ma swoje źródło bądź w przyrodzie, bądź w środowisku przekształconym przez ludzi, bądź wreszcie w ludziach samych.

17. V. Parety charakterystyka społeczeństwa i metod jego badania przez socjologię.

Skrypt do wykładów

- 11 -

U Parety wyraźnie zarysowuje się koncepcja społeczeństwa znajdującego się na drodze nieprzerwanego postępu. Forma społeczeństwa jest tutaj zdeterminowana przez wszystkie działające na nie elementy, na które ono z kolei oddziałuje. Są nimi:

1. Gleba, klimat, flora i fauna, warunki geologiczne 2. Elementy zewnętrzne wobec społeczeństwa w danym momencie; jak na przykład

wpływ innego społeczeństwa 3. Elementy wewnętrzne a wśród nich rasa, rezydua

Autor Trattato nigdy tak naprawdę nie przestał być pozytywistą. Jeżeli krytykował

Comte’a to dlatego, iż uważał, że tamten był pozytywistą niedoskonałym. Starał się eliminować błędy tzw. pierwszego pozytywizmu:  Zarzucał Comte’owi, Marksowi, Spencerowi błąd symplicyzmu – redukowania

mechanizmów życia społecznego do jednego typu czynników (np. do modelu homo economicus).

 Redukował jego zdaniem wyrażenia mętne, postulując jednocześnie zastępowanie ich neutralnymi symbolami.

Program badania przez Paret’a społeczeństwa był skrajnie naturalistyczny.

Postulował zastosowanie w socjologii metod, które sprawdziły się w naukach przyrodniczych. Jego zdaniem „rozwój społeczeństwa odbywa się według stałych praw, takich, jakie ujawniła już nam już fizyka”. Pareto szukał całościowego modelu nauki, której metodom przysługiwałby walor uniwersalności”.

Pareto jest autorem tak zwanej metody logiczno-eksperymentalnej. Miała ona polegać na „metodycznym obserwowaniu zjawisk i wykrywaniu regularności ich zachodzenia (1) oraz na przeprowadzaniu za pomocą operacji logicznych dedukcji pozwalających rozciągnąć zdobytą wiedzę na dziedziny, które nie były przedmiotem bezpośredniej obserwacji (2).

Socjologia Pareto ma charakter nominalistyczny. Mechanizmy społeczne wyrastają z cech natury ludzkiej i dążeń jednostek łączących się w zbiorowości. Pareto uwzględniał w swojej metodologii tę część koncepcji psychologicznych, które mówiły o:instynktach, uczuciach, nieświadomości. Jego zdaniem:

1. Człowiek opiera swoje działanie na pierwotnych, podstawowych i nieświadomych instynktach

2. W związku z tym działania człowieka mają charakter irracjonalny (nie podlegają rozumowej kontroli).

20 i 22. Teoria residuów i derywacji jako obraz natury ludzkiej i życia społecznego.

Czynności logiczne i alogiczne.

Skrypt do wykładów

- 12 -

Dominacja pozalogicznych motywacji działań ludzkich jest cechą ludzi jako gatunku, nie może być tłumaczona osobliwościami takich czy innych warunków społecznych.

Ludzie różnią się od zwierząt nie tyle faktyczną motywacją swojej działalności, ale tym, że cały czas starają się oni ją usprawiedliwić. Dlatego zdaniem Pareto nie można lekceważyć faktów i działań, które wydają się bezsensowne, głupie. One bowiem też mają swoje znaczenie z punktu widzenia badacza. (Takimi faktami są na przykład wierzenia, bez względu na ich „nieracjonalność” nie mogą być one lekceważone).

I. Czynności pozalogiczne. Mają początek głównie w określonych stanach

psychicznych, uczuciach, podświadomych nastawieniach. Czynności pozalogiczne to nie takie, które są sprzeczne z logiką, ale których zgodność z zasadami logiki jest przypadkowa i bezrefleksyjna. W przypadku czynności pozalogicznych możliwe są następujące opcje:

1. Działania zupełnie nielogiczne; brak jakiejkolwiek odpowiedniości celów i środków działania. Zarówno subiektywnej (czyli w oczach nas samych) jak i obiektywnej.

2. Działania ludzkie logiczne subiektywnie; odpowiedniość ma charakter wyłącznie subiektywny

3. Działania logiczne obiektywnie; zachodzi obiektywna zgodność celu i zastosowanych do jego osiągnięcia środków, lecz podmiot podejmujący daną czynność nie zdaje sobie z tego sprawy.

II. Czynności logiczne. Związek pomiędzy celem i środkami występuje

zarówno w świadomości podmiotu działającego jak i w rzeczywistości.

Rezydua. Ludzie w przeważającej mierze zachowują się alogicznie. Dzieje się tak dlatego, że sterują nimi Rezydua. Pareto nie wyjaśnił dostatecznie tej nazwy. Tatarkiewicz mówił na rezydua „osady psychiczne” S.Hook określił je mianem „ekstrawaganckiego synonimu instynktów”.

Pareto wyróżnia następujące rezydua:

1. Rezyduum kombinowania; układania na nowo pojęć 2. Rezyduum utrwalania; swojej pozycji w środowisku 3. Rezyduum ekspresji; każdy dąży do pokazywania swoich uczuć 4. Rezyduum towarzyskie; potrzeba podtrzymywania kontaktów z innymi

ludźmi 5. Rezyduum rozwijania własnej osobowości 6. Rezyduum dążeń seksualnych

Każdy człowiek wyposażony jest w zestaw takich rezyduów, ale nie w jednakowych proporcjach, dlatego też różni ludzie zachowują się inaczej.

Skrypt do wykładów

- 13 -

Derywacje. Pełnią funkcję maskującą wobec rezyduów. Maskują rzeczywiste motywy

naszego zachowania. Ich źródłem jest kultura. Są więc zmienne w czasie. Pareto wyróżnia następujące derywacje:

1. Odwoływanie się do imperatywu obowiązku, faktu czy powinności („Tak

trzeba”). 2. Odwoływanie się do autorytetu („Bóg tak chce”). 3. Odwoływanie się do emocji, na przykład za pomocą sloganów („wolność”,

„sprawiedliwość”). 4. Derywacje wykorzystujące niejasność języka, alegorie, metafory. ..

Derywacje nie podlegają logicznej, naukowej krytyce.

21. Parety teoria rozwoju społecznego.

Społeczeństwo stanowi system składający się z wielu elementów. Pareto mówi o dwóch ważnych cechach tego systemu:

1. Równowaga systemu społecznego i falowy charakter zmian. Paretowskie pojęcie systemu społecznego jest jak najbardziej abstrakcyjne; Pareto odrzuca świadomie problematykę ewolucji, nie analizuje również wszystkich części systemu. Zamiast ewolucji interesują go wyłącznie „wzajemne oddziaływania poszczególnych elementów o określonym, wybranym momencie X”. W świecie społecznym Pareta nie istnieje postęp czy rozwój. Zmienność ma charakter falowy, toteż chodzi przede wszystkim o to, aby wyznaczyć punkt w stosunku do którego kolejne zmiany są odchyleniami. Czynnikami utrzymującymi równowagę systemu są niezmienne ludzkie instynkty.

2. Heterogeniczność systemu społecznego. System stanowi „jedność przeciwieństw”, toteż Pareto krytykuje tych myślicieli, którzy zakładają wyeliminowanie z życia społecznego walki i konfliktu. Mówi on zresztą, że sprzeczne interesy przyczyniają się do osiągnięcia stanu równowagi. Heterogeniczność systemu nie odnosi się tylko do jego całości, ale również do jego poszczególnych części – nawet bowiem jednostka jest pełna wewnętrznych sprzeczności.

3. Koncepcja Krążenia Elit; podejmując problematykę heterogeniczności systemu Pareto formułuje koncepcję wali klas, której cechą charakterystyczną jest proces krążenia elit. Zdaniem Pareto elita rządząca to „grupa ludzi, która dzięki perswazji lub przemocy potrafiła zdobyć sobie władzę”. Jednak zostanie ona zamieniona z czasem na inną elitę, mianowicie po wyczerpaniu się jej energii.

Skrypt do wykładów

- 14 -

26. Durkheima teoria religii jako podstawowej instytucji społecznej i pierwotnego faktu społecznego.

Koncepcja religii u Durkheima wiąże się ze swoistą naturą człowieka. Zdaniem autora mamy do czynienia z homo duplex („człowiek dwoisty”) – czyli człowiekiem rozdartym pomiędzy duszę i ciało. Pomiędzy obiema jego naturami zachodzi zdaniem Durkheima nieustanny konflikt. Istota ludzka chcąc postępować moralnie musi stale zadawać gwałt swojej zwierzęcej naturze. Durkheim zadaje pytanie, jak to się stało, że „zwierze stało się człowiekiem? I przyczynę tego upatruje w życiu społecznym, a zwłaszcza w religii, której nadaje szczególną rolę. Zdaniem autora ponad sferą profanum znajduje się sfera sacrum. Dzięki religii stajemy się tym, czym jesteśmy. Religia – jest to jednolity system wierzeń i praktyk odnoszących się do rzeczy świętych. Jest oparta na obrzędach jednoczących wyznawców we wspólnotę zwaną Kościołem. Zdaniem Durkheima religia to wzór wszystkich instytucji społecznych:  Religia inicjuje jednostkę do życia w społeczeństwie. Wciąga jednostkę do życia

zbiorowego.  Daje podstawowe umiejętności potrzebne do życia w społeczeństwie.  Spala istniejącą zbiorowość poprzez rytuały, obrzędy.  Kultywuje tradycje, przekazuje informacje z pokolenia na pokolenie  Daje jednostce praktyczne rady, jak ma postępować  Wspiera psychicznie w trudnych chwilach (funkcja euforyczna)

Durkheim nie był myślicielem religijnym gdyż religię rozumiał w bardzo specyficzny sposób; „w bóstwie widzę jedynie społeczeństwo, przekształcone i przedstawione symbolicznie”.

27. Pojęcie „connoissance colectives” („świadomość zbiorowa”) jako przedstawień

zbiorowych w socjologii Durkheima oraz nieporozumienia z nim związane Wyobrażenia Jednostkowe a Wyobrażenia Zbiorowe a Przedstawienia Zbiorowe [Wyobrażenia, ale oderwane od konkretnych zbiorowości, nie są prostą sumą wyobrażeń zbiorowych, ani z nich bezpośrednio nie wypływają. Są to między innymi normy, wartości, które są ludziom „narzucane” z pokolenia na pokolenie ]

Skrypt do wykładów

- 15 -

23. Definicja faktu społecznego i jego miejsce w określeniu przedmiotu socjologii u Durkheima.

Fakt społeczny - to wszelki sposób robienia, utrwalony bądź nie, zdolny do wywierania na

jednostkę zewnętrznego przymusu; albo inaczej taki, który jest w danym społeczeństwie powszechny, mając jednak własną egzystencję, niezależną od swoich jednostkowych manifestacji.

Główna teza Durkheima brzmi „fakty społeczne należy badać jak rzeczy”. Oznacza to, iż:

1. Badacz powinien być nie zaangażowany, nie uczestniczyć w rzeczywistości, którą bada, „stać z boku” – tak jak fizyk czy biolog.

2. Znajdywać się w obliczu faktów o których z góry nic nie wie 3. Musi być przygotowany na odkrycie faktów, które go mogą zaskoczyć 4. Głównymi faktami społecznymi są język, religia, prawo. ..

28. Dyrektywy metodologiczne i zasady badań socjologicznych w systemie Durkheima.

1. Socjologizm – zakłada, iż rzeczywistość społeczna istnieje w umysłach

jednostek, jest najważniejsza ale nie może być przez nie indywidualnie zmieniana (1). Fakty społeczne należy badać jak rzeczy (2). Realizm socjologiczny – rzeczywistość społeczna to rzeczywistość „sui generis”, czyli samoistna, kierująca się własnymi prawami. Nazywa ją Durkheim „Duszą zbiorową” lub „Świadomością kolektywną” { do pyt. 27 } (3) . Za pojmowaniem w ten sposób rzeczywistości społecznej przemawiają zdaniem autora następujące argumenty:

Dwa pierwiastki łączą się w związek odmienny od właściwości

każdego z nich po kolei  „Psychologia tłumów” (jednostki zachowują się inaczej w tłumie)  Rzeczywistość społeczna jest zawsze dla jednostki rzeczywistością

zastaną. Jednostka musi się do niej dostosować.  Świadomość jednostek jest niemal zawsze świadomością zastaną

2. Metodologia – zasady analizy zjawisk społecznych. Durkheim zakłada dwa

kierunki badań w swojej metodologii:a) perspektywa funkcjonalna; odnosi się do funkcji, jakie spełniają zjawiska dla danego społeczeństwa b) perspektywa historyczna – wyjaśnianie przyczyn zjawisk społecznych. Te dwie perspektywy wzajemnie się dopełniają. Durkeim stosuje metodę historyczno-porównawczą, ale również docenia rolę analizy statystycznej. („Samobójstwo”).

Skrypt do wykładów

- 16 -

3. Socjologia jako Wszechnauka; dla Durkheima nie było istotne, aby socjolog koniecznie zajmował się czymś innym niż historyk, etnograf, czy ekonomista. Chodziło mu raczej o to, aby tymi samymi faktami zajmował się inaczej niż robiono to dotychczas.

32. Morfologia życia społecznego według Durkheima.

Przez „morfologię społeczeństwa” Durkheim rozumie badanie materialnych form społeczenstwa (wielkość terytorium, peryferyczne bądź centralne położenie, kształt granic, ogólna masa ludności rozpatrywana głównie jako jej liczebność, problemy migracji. ..). Do morfologii autor zaliczał „zagadnienia struktury społecznej”. Obok zjawisk morfologicznych istnieją jeszcze zjawiska fizjologiczne (dotyczą one działania na jednostki norm społecznych czy też instytucji).

31. Teorie alienacji w socjologii.

1. Marks; Marks pisał o alienacji w kontekście wyodrębnienia się w wyniku podziału pracy Państwa, czyli „zorganizowanej przemocy w celu uciskania innych”. Towarzyszy temu tak zwana teoria biurokracji, czyli na przykład we Francji władzy wykonawczej, która utrzymuje w zależności od siebie całe rzesze ludzi. Komunę Paryską Marks witał jako ponowne wchłonięcie władzy państwowej przez społeczeństwo. Marks widział oprócz alienacji państwa (wyobcowanie) alienację religijną. Tą drugą również wiązał z podziałem pracy.

2. Durkheim; teoria alienacji u Durkheima dotyczy jednostki, która nie ma odpowiedniego związku ze społeczeństwem. Autor pisze o samobójstwie anomicznym, które jest „buntem” przeciwko rozkładowi norm społecznych. Prawo samobójstw mówi, że natężenie samobójstw zmienia się odwrotnie proporcjonalnie do stopnia integracji społecznej. Dlatego najwięcej samobójstw jest u ateistów, potem u katolików a na samym końcu u protestantów.

3. Simmel; Być może teorię alienacji tworzy jego „koncepcja czystych form uspołecznienia”, czyli zjawiskach traktowanych tak, jak gdyby istniały niezależnie od kontekstu historycznego oraz motywacji jednostek. Może również chodzić o „alienację” jako względne uniezależnienie się jednostki od sieci interakcji, którymi powiązana jest z innymi ludźmi.

4. Merton; Być może chodzi o teorię „względnego upośledzenia”, jako względne poczucie niezadowolenia.

33. Diltheya krytyka pozytywistycznej koncepcji nauk społecznych.

Dilthey uważał, że należy badać rzeczywistość przede wszystkim taką, jaka ona jest. Aby badać życie społeczne należy uwzględnić specyfikę tej rzeczywistości. Według Dilthey’a głównym błędem pozytywistów było bezpośrednie przenoszenie metodologii nauk

Skrypt do wykładów

- 17 -

przyrodniczych na nauki społeczne. Pisał, że przyroda jest czymś dla nas zewnętrznym, a naszym światem jest społeczeństwo. Oto dlaczego socjolog powinien podchodzić ostrożnie do nauk przyrodniczych:

1. W badaniach nad przyrodą badacz odwołuje się do doświadczenia, natomiast w naukach społecznych do przeżycia (czyli tej części rzeczywistości, którą sam odbiera).

2. W naukach społecznych racjonalizm nie jest do końca możliwy, ponieważ badacz jest częścią środowiska, które bada.

3. Fakty przyrodnicze ujmujemy jako rzeczy – coś wobec nas zewnętrznego. W humanistyce jest to niemożliwe. Kultura nie jest dla nas czymś obcym. Musimy uwzględnić, że jesteśmy jej częścią.

4. Postulat badania rzeczywistości kulturowej, której istotą jest świat wartości. 5. Brak praw ogólnych, ewolucji itp. Każda kultura odnosi się do konkretnej

rzeczywistości historycznej (historycyzm) i jest swoista, niepowtarzalna. Aby móc „wejść w rzeczywistość kulturową” Dilthey proponuje dwie metody tak zwanego rozumienia.

1. Rozumienie psychologiczne; Dilthey zakłada odpowiedniość między życiem psychicznym badacza a innych jednostek („Różnice indywidualne są zdeterminowane nie przez jakościowe różnice między ludźmi, ale przez różnice stopnia rozwoju ich procesów psychicznych”). Możliwe jest więc rozumienie poprzez wczuwanie się w rolę, sytuację drugiego człowieka. Ale ten „wgląd w psychikę” rozumienie na zasadzie empatii może okazać się niewystarczające.

2. Rozumienie hermeneutyczne; Dokonuje się poprzez odwołanie się do kontekstu historycznego, do wiedzy. Rozumieć tutaj to nie tyle odczuć, co „umieścić fakt w badany w obszarze jakiejś całości”.

34. Ujęcie postaw wobec świata i koncepcja światopoglądów w historycyzmie Dilthey’a.

Dilthey formułuje koncepcję światopoglądów, ale również charakteryzuje aktywność jednostki w rzeczywistości kulturowej. Wyróżnił on następujące trzy aspekty postawy jednostki:

1. Ujęcie przedmiotowe – przy pomocy rozumu opisujemy rzeczywistość w kategoriach rzeczowych.

2. Ujęcie emocjonalne – czyli wartościujące. Oceniamy zjawiska przy pomocy emocji. Przypisujemy im dodatnie bądź ujemne znaki.

3. Ujęcie wolitywne – za pomocą aktów woli – jednostka podejmuje decyzje o działaniu na rzeczowo (przez rozum) i emocjonalnie rozpoznane stany rzeczywistości.

Skrypt do wykładów

- 18 -

35. Wizja społeczeństwa jako rzeczywistości kulturowej i metody jego badania według Dilthey’a.

Według autora w społeczeństwie zdaniem Diltheya wytwarza się specyficzna forma oddziaływania pomiędzy ludźmi (jednostkami) z jednaj strony, a kulturą (sytemy kultury:religia, prawo, instytucje społeczne. .), z drugiej strony. Przeżycia jednostek – na które Dilthey w swojej metodologii kładzie nacisk – nie są dla nas zrozumiałe w oderwaniu od systemów kultury i zewnętrznych organizacji społecznych. Jednostka istnieje dla nauk społecznych dopiero w związku z kulturą. Ponadto człowiek dochodzi do rozumienia siebie drogą niejako „okrężną” – poprzez poznanie kultury.

35. Miejsce socjologii w koncepcji nauk humanistycznych Dilthey’a. Dilthey wyodrębnia dwie grupy nauk:1) nauki przyrodnicze 2) humanistyczne. Autor koncentruje swoją uwagę oczywiście na tych drugich. Obejmują one między innymi:historię, ekonomię, prawo, architekturę, muzykę. ..Wśród tych nauk rzuca się brak socjologii. „Opis obecnego stanu społeczeństwa został zaliczony do historiografii. Pominięcie to wynikało z negatywnej oceny „nowej dyscypliny”. Dla Diltheya socjologia stanowiła skrajny przypadek metafizyki naturalistycznej i nie nadawała się do reformy. Zamiast tego postulował reformę psychologii i powstanie PSYCHOLOGII HISTORYCZNEJ (OPISOWEJ). Zdaniem Diltheya niewybaczalnym błędem socjologii było to, że straciła ona z pola widzenia przeżywającą jednostkę stawiając na fakty społeczne, zewnętrzne wobec niej i nią sterujące. Dla badacza najważniejsza jest psychologia, która powinna stanąć na czele gmachu z naukami. Ale taka psychologia, k t ó r a u jmowa ła b y o s o b o w o ś ć l u dz ką w powiąz a n i u z h i s t o r y c z n i e ok r e ś l onym świa t em spo łecznym.

39. Przedmiot, pojęcia i dziedziny socjologii Tonniesa.

Tonnies sądził, że są trzy zasadnicze poglądy na ludzkie życie:biologiczny, psychologiczny i socjologiczny. Ten ostatni różni się tym od pozostałych, że „skupia się głównie na faktach, które nazywamy faktami wzajemnego uznania”. Aspekt związku społecznego polega na tym, że stosunek taki jest przez uczestniczące w nim jednostki nie tylko doświadczany, ale również afirmowany. Tonnies wprowadza pojęcie wymiany jako najprostszego przypadku więzi społecznej, określając każde współżycie jako wymianę „świadczeń i zachęt”. Konsekwencją tego typu spojrzenia jest stwierdzenie, że rzeczywistość społeczna nie funkcjonuje tak samo jak przyrodnicza. Rzeczywistość społeczna więc istnieje tylko o tyle, o ile „jest postrzegana, odczuwana, wyobrażana sobie, myślana, znana i chciana przez jednostki”.

Skrypt do wykładów

- 19 -

Tonnies przeciwstawia się więc organizmowi kierując się w stronę interakcjonizmu. Zauważa jednak, że rzeczywistość społeczna jawi się czasami jednostkom jako wobec nich niezależna, zewnętrzna (przykład:korporacje) – jest to jednak tylko wrażenie. [ Próba pogodzenia realizmu z nominalizmem ]. Socjologia Tonniesa ma być socjologią teoretyczną, czyli nauką operującą uogólnieniami dotyczącymi zazwyczaj głównego zainteresowania autora, czyli więzi społecznej. [ W przeciwieństwie do socjologii stosowanej, która przenosi uogólnienia na konkretne podłoże historyczne ].

40. Koncepcja więzi społecznych Tonniesa. Tonnies rozróżnia dwa typy „woli społecznej” oraz wynikające z nich dwie więzi społeczne:

1. Wola organiczna; wola ta to działanie z wewnętrznej potrzeby. Coś, co każe nam dążyć do współżycia z osobami o tych samych więzach krwi i w celu wspólnej walki o byt. Ma ona charakter irracjonalny. Wypływa z głębokich pokładów ludzkiej psychiki. Z tym typem woli wiąże się tak zwana Wspólnota (zostaje powołana przez wolę organiczną). Cechą wspólnoty jest dominacja więzów pokrewieństwa, braterstwa i sąsiedztwa, więzy osobowe, dominująca rola tradycji, religii i miast w których ona krzewiona. Ponadto:występuje hierarchiczna struktura władzy a organizacja społeczna oparta jest na roli i życiu wiejskim.

2. Wola arbitralna; to działanie ze względu na jakieś zewnętrzne cele, których urzeczywistnieniu ma ono służyć. Jest wynikiem kalkulacji a nie emocji czy instynktów. Tworzy Społeczeństwo:oparte na umowie i wymianie świadczeń, prawie jako czynniku kontroli, opinii publicznej kierującej jednostkami, konwencjach z nie zasadach, instytucjach politycznych i administracyjnych, własności prywatnej, pieniądzu i handlu.

Niekiedy wspólnotę i społeczeństwo uważano za kolejne etapy przemiany więzi społecznej. Teraz przeważa zdanie, że w każdym społeczeństwie istnieją obydwie formy więzi, a kwestią ewolucji może być jedynie stosunek jednej do drugiej.

41. Interakcyjne i konfliktowe ujęcie społeczeństwa w koncepcji Simmla. W socjologii Simmel dostrzegał dwa podstawowe błędy:

1. Pierwszy polegał na wiązaniu zjawisk życia społecznego z istnieniem swoistej substancji zwanej społeczeństwem (tzw. realizm socjologiczny).

2. Drugi na rozpatrywaniu jednostek w oderwaniu od stosunków wzajemnych (nominalizm).

Skrypt do wykładów

- 20 -

Oba te poglądy są zdaniem Simmla z gruntu błędne, ponieważ socjolog powinien

zajmować się wzajemnym oddziaływaniem jednostek na siebie. Oddziaływanie to ma charakter stosunku wzajemnego jest swoistym rodzajem wymiany. Jednostki więc ani nie są całkowicie niezależne do społeczeństwa sui generis (gdyż takowe de facto nie istnieje), ani nie są też całkowicie od siebie niezależne, ale powiązane są siecią wzajemnych oddziaływać (interakcji). Konflikt w ujęciu Simmla ma miejsce pomiędzy jednostką i jej wolą względnej autonomii, a społeczeństwem jako siecią powiązań, interakcji („Najbardziej istotne zagadnienia współczesnego życia wynikają z pragnienia jednostki, aby zachować odrębność i niezależność własnej egzystencji w obliczu przemożnego naporu społeczeństwa, dziedzictwa kulturowego. .. Człowiek popada w niewolę swoich własnych wytworów, które jawią się mu jako zewnętrzna wobec niego potęga.”). Simmel opisał konflikty jako naturalne procesy zachodzące w stosunkach międzygrupowych i wewnątrzgrupowych (patrz wyżej). Podkreślał integracyjną rolę konfliktów Sformułował prawo konfliktu społecznego, które głosi, że w obliczu konfliktu zewnętrznego wzrasta spoistość grupy. Również jego zdaniem konflikty wewnętrzne powodują wzrost integracji, o ile grupa może j przetrwać. W tym bowiem celu wymagane jest oczyszczenie się z elementów konfliktogennych, zdefiniowanie na nowo wartości i celów

42. Ujęcie przedmiotu badań socjologii według Simmla. Podstawą socjologii Simmla było stwierdzenie, że nie może ona zajmować się wszystkim, cokolwiek tylko jest społeczne, przejmując kompetencje wszystkich nauk, które do tej pory badały jedynie wycinki życia społecznego. Obrał więc strategię przeciwną do Durkheima. Według autora socjologia dokonuje (lub ma dokonywać) abstrakcji, która polega na wyodrębnieniu z całości życia historycznego pewnego szczegółowego jego wymiaru, a mianowicie „społecznego bytu ludzkości”. Inaczej mówiąc socjologia staje się badaniem form uspołecznienia. [ oddzielanie formy życia społecznego od jego treści ] Ponadto Simmel kładzie nacisk na tok interakcji, który kształtuje społeczeństwo. On również stanowi przedmiot badawczy socjologii.

48 i 50. Metody badawcze i zadania socjologii według Webera. Weber dąży do jasnego określenia przedmiotu badań społecznych i do uczynienia z socjologii nauki ścisłej – czyli tak obiektywnej i jednoznacznej jak nauki przyrodnicze. Równocześnie nie zaciera różnic pomiędzy nauką społeczną a przyrodniczą. Zjawiska społeczne –którymi ma zajmować się socjologia – są wynikiem działań społecznych. Sam Weber określał siebie jako wychowanka „szkoły historycznej” i podkreśla, że zależy mu na poznawaniu zjawisk społecznych w ich kontekstach historycznych. Zdaniem

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome