Podstawy gospodarki rynkowej - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia
Konrad_88
Konrad_883 June 2013

Podstawy gospodarki rynkowej - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia

PDF (183.8 KB)
8 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Ekonomia: notatki z zakresu mikro e makroekonomii dotyczące podstaw gospodarki rynkowej.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 8
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
System gospodarki nakazoworozdzielczej – państwo decyduje co produkować, gdzie, jak

www.student.e-tools.pl 1

System gospodarki nakazoworozdzielc zej – państwo decyduje co produkować, gdzie, jak

Gospodarka wolnorynkowa – państwo jest tu monopolistą na produkty niezbędne dla

obywateli

Popyt – zapotrzebowanie na towary i usługi które możn a nabyć na rynku w danym czas ie

i po określonej c enie .

Podaż – ilość towarów i usług na rynku zaoferowanych przez producenta lub

usługodawcę

Potrzeba – koniec zność posiadania danej rze czy:

- podstawowe (biologiczne) – żywność, odzi eż

- dalsze w tym luksusowe

- mater ialn e

- niema teri alne (psychic zne)

Dobra – środki potrzebne do zaspokajania potrz eb

- trwałe

- nietrwałe

Potrzeba – s tan braku cz egoś, nierównowagi w organizmie, poczuc ie niezb ędności

posiadania lub użytkowania dóbr i usług. Istn ienie potrzeby wywołuje dą żenie do ich

zaspokajania. Podstawowym problemem ekonomicznym j est sprzec zność między

nieograniczonymi potrzebam i ludzkimi a ogranic zoną i lości ą z asobów umożliwia ją cych

zaspokojenie potrz eb.

Zasoby wytwórcze – składniki biorące udzia ł w wytw arzaniu dóbr i usług

Czynniki: zi emia, kapi ta ł, pra ca, t echnologia

Zasoby naturalne – nie tylko zi emia a le takż e c ał e środowisko przyrodnicze z asoby

występujące w posta ci odnawia lnej (las) i n ieodnawialne j (m inerały). Zaś naturalne są

specyficznym c zynnikiem produkcyjnym, bo nie są wytworem pra cy ludzkie j, al e

człowiek może poprawia ć ich właśc iwości. Ilość zi emi jes t ogranic zona i n iepomnaża lna.

Ziem ia jes t również nieprze mies zc zalna i w z asadz ie ni eznis zcz alna . Rac jonalnie

uprawniana zie mia nie zużywa s ię , z iem ia jes t środkiem i przedm iotem pracy .

Praca – jes t zw iąz ana z c złowiek iem – potencja łem fizyc znym i zdolnościam i, które

można wykorzystać w produkcji i świadc zeniu us ług. Zas ady pracy w gospodarce są

bardzo zróżnicowane. Czynnik pracy rozpatruje my od strony: - iloś ciowej , - jakościowe j,

przy pracy występuje z jaw isko PŁACY – c ena za prac ę

Kapita ł – z apas dóbr przeznac zony do dalszej produkcji, a nie do konsumpcji.

- trwały – ma szyny, hale , budynki, narzędzia – zużywa si ę w w ielu cyklach

produkcji, podlega amortyza cj i, wyraż a zużyc ie , utra tę w artości danego dobra

trwałego w wyniku jego wykorzystania w procesie produkcji, lub świadcz enia us ług

w kosztach dz ia łalnośc i m iesz cz ą si ę koszt a a mortyzac ji .

- Obrotowy – zmienia posta ć w 1 lub kilku cykla ch produkcyjnych. (surowce,

mater iały, półfabrykanty)

Zasoby kapita łu – w odróżnieniu od zie mi n ie s ą darem natury l ecz wynikiem procesu

produkcji przezna czonym do dalsz ej produkcji. Jes t to w ięc t a c zęść wyprodukowanych

dóbr która nie jes t prze znaczona do bezpośrednie j konsumpcji. Są to środki produkcji

nazywane cz ęsto środkami inwestycy jnymi.

Pieniądz – sam z s iebi e kapi ta łem n ie jes t a lbowiem n ic s ię bezpośrednio nie

wyprodukuje. Może jednak st ać się rea lnym kapit ałe m j eż eli zost anie użyty do zakupu

dóbr inwestycyjnych. Tak więc pi eniądz j est środkiem wymian y, pośrednikiem w akc ie

kupna, sprzedaży dóbr i usług sam ż adnym dobrem nie będąc gdyby nim był to

przesta łby istni eć problem braku kapita łu zaws ze bowie m można znaleźć papier do jego

produkcji.

Technologia – zdolność do z arządz ania czynnikami wytwórczymi, stosowanie l epszych

sposobów organizacji . W iedza t echnologiczna i organiza cyjna n iezbędna do prowadzenia

dział alności gospodarczej i byci a konkurencyjnym. Posiadane z asoby są ze sobą ł ąc zone

w procesie wytw arzania dóbr i usług, mogą s ię zas tępować al e sub stytuc ja ta nie jes t

nieograniczona. Me tody i sposoby wytwarzania, ł ącz enia zasobów w procesi e produkcji

nazywanymi TE CHNIKAMI PRODUKCJI.

Sposób, metoda wytwarzania. Zas tosowanie pozosta łych c zynników wytwórczych. Skala

potrzeb za leży od poziomu społe czeńs twa.

Dobra ekonomiczne – przedmiot materia lny, który jes t rz adki i użyte czny oraz użyteczn a

usługa gospodarcza

Rzadkość – występowanie dóbr w ograniczonej ilośc i w s tosunku do potrzeb. Przy cenie

= 0 zapotrzebowanie rzadkie przekrac za moż liwośc i jego wypr odukowania. Dobro jest

użyteczne gdy zaspokaja potrz eby dostarcz a sa tysfakcj i i z adowolnienia.

Dobra dziel imy na:

Dobra wolne – odznaczaj ące si ę tą cechą , ż e s ą użyte czne i wyst ępują w nieograniczone j

ilośc i (powietrz e, woda) ni e są efektem procesu produkcji, zwykle ni e pła cimy za ich

użytkowanie.

Dobra publiczne – służ ą jednocześnie wielu ludziom; ce chują s ię tym, że konsumpcja

takiego dobra przez 1 osobę ni e z mnie jsza dobra dostępnej dla innych osób np.

bezpiec zeństwo public zne, ochrona narodowa, latarni a morska, są to dobra płatne , nie

płaci si ę bezpośrednio, a le poprzez podatki.

Dobra gospodarcze dzi el imy na:

Konsumpcyjne i kapita łowe – środki produkcji oraz na dobra: - nie trwałego użytku,

trwałego użytku. Dobra kapi tałowe dzie limy je szc ze na : - przedm ioty pracy – k tóre

podlegają prze twarzan iu w procesi e produkcji (surowce i energia) za pomoc, - środki

pracy – za pomocą k tórych są prze twarzane przedmioty pracy (m aszyny, budynki)

Podstawowe podmioty gospodarujące

Podmiotem gospodarczym jes t ka żdy kto aktywnie uc zes tniczy w życ iu gospodarczym,

podejmuje samodz ieln ie de cyzje ekonomiczne i jes t nara żony w zwią zku z tym na ryzyko

strat . Na jważniejs ze z ni ch to : - konsumenci, - przeds iębiorstwa , gospodarstwa rolne,

banki, państwo. Są one ze sobą śc iśl e powiąz an e prze z więz i rynkowe pełnią w

gospodarce różne funkcje. Gospodarstwa domowe traktowane jes t z amiennie z pojęc iem

konsument – zespół osób żyjących r azem , gdzie główną funkcją jes t konsumpcja dóbr i

usług dochody mogą pochodzić od 1 lub kilku członków rodziny którzy sprzedają na

rynku zdolność do pracy dochody przeznaczone są na częś ć: - konsumpcyjną, -

oszczędności.

Gospodarstwo rolne zawiera w sobie cechy gospodarstwa domowego i przedsiębiorstw a

– dlatego, że wytw arzana produkcja jes t kierowana w cz ęśc i na rynek (towarowa), a

częś ć na potrz eby własne, ekonomicznym c el em gospodarstwa rolnego jes t

maksymali za cja dochodu – jest prze znacz any w cz ęśc i na zakup dóbr konsumpcyjnych i

częś ć inwes tycyjnych.

Przedsiębiorstwo – dysponuje zasobam i, prowadzi dz ia ła lność produkcyjną, usługową, a

wytwarzaną podaż dóbr usług kieruje do konsumentów innym przedsiębiorstw. Głównym

cel em przedsi ębiorstwa jes t zysk. Przedsi ębiorstwo podejmuje na swoje ryzyko decyzje

odnośnie wie lkości produkcji, me tod wytwarzania , sposobu sprzed aży. W de cyzjach j est

ograniczona wie lkością popytu rynkowego, możliwością zdobycia kapi ta łu.

Przedsiębiorstwa mogą posiada ć różne formy organizacyjne , prawne, w łasnośc iowe.

Krzywa możliwośc i produkcyjnych

Zasoby czynników produkcji są zawsz e ogranicz ane, a w ięc ograniczone są możl iwości

rozwoju produkcji. Tymc zas em z apotrzebowanie na środki konsumpcji będąc e

wytworem procesu produkcji j est ograniczone. Wynika to z nieogranic zoności potrzeb

ludzkich.

Ograniczoność zasobów przy nieograniczoności potrz eb rodzi koniec zność nieust annego

dokonywania wyborów i taki ego rozkładu zasobów, która z apewni na jbardzie j efektywne

ich użycie (z aspokojenie konsumenta, rozwój gospodarczy)

Istniej ące możl iwości wyboru obrazuje tzw. krzywa możl iwości produkcyjnych. Istniej e

KMP w okresie krótkim i KMP w okresie długim.

KMP w okresie krótkim – z asoby czynników produkcji są sta łe

W okresie długim – rosną zasoby wszystki ch czynników produkcji, a efektywność ich

wykorzystania jes t coraz wyższ a w wyniku postępu te chnologiczno – organizacyjnego.

To oznacza wzrost mo żliwośc i podmiotu gospodarczego zwięks zaj ą s ię.

Punkt X oznacza przyjęc ie rozw iąz ania n ie w pełni wykorzystującego możl iwości

wynikające z istn iej ących zasobów jes t rozwią zaniem nieefektywnym.

Punkt Z – przykład rysowania nieosi ągalnych c elów.

Wybór między możliwośc iam i powinien być zawsz e optyma lny. Posiadane zasoby

należy tak spożytkować by osi ągnąć maksyma lne efekty.

Przedsiębiorstwo – podmiot gospodarczy prowadzący na własny rachunek dzia ła lność

produkcyjną lub usługową w celu os iągnię cia korzyści te w gospodarce rynkowej

sprowadzają s ię do maksyma li zac ji zysku w dłuższym okresie. Formy własności

przedsiębiorstw: - spółdzie lc ze, państwowe, prywatne

W gospodarce rynkowej niewielką cz ęść stanowi w łasność pańs twową. Pańs two posiada

osobowość prawną. Jest samodz ielnym i sa mofinansującym s ię podmiotem

gospodarczym, wła ści ci ele m j est skarb państwa. Gospodarka rynkowa oparta jes t

głównie na przedsi ębiorstwie prywatnym są w łasności ą osób a ni e ins tytucj i zal ic za s ię

tu: przedsi ębiorstwa w łasności prywatnej oraz spółki.

Przedsiębiorstwa wła sne i indywidualne – prowadzone przez 1 osobę i będąc e jego

własnością

Spółka stanowi zw ią zek osób dzia ła jących dl a osi ągnięc ia wspólnego c elu

gospodarczego

Rodzaje spółek:

- osobowe – spółki cywilne i j awne nie ma ją osobowości prawnej. Każdy wspólnik

ponosi odpowiedzialność za f irmę.

- Kapita łowe – z al icz a s ię tu spółki z ograniczoną odpowiedzialności ą oraz spółki

akcyjne swoją dzi ała lność opiera ją się o zgromadzony kapita ł z akładowy

Banki i ins tytucj e finansowe

Banki – podmioty gospodarcze z ajmujące si ę sprawam i finansowymi : udzie lani em

kredytów, kreowaniem dodatkowych pieniędzy, usługi f inansowe i tp . W sk ład syst emu

bankowego wchodzi bank centra lny, banki komercyjne i inne instytu cje finansowe.

Bank centr alny – bank państwowy centra lny bank emisyjny nadrzędna instytuc ja w

stosunku do banków komercyjnych (bank banków). Wpływa na podaż pieniądza w

gospodarce i stab ilność wa luty krajowe j.

Banki komercyjne – przyjmują wkłady tzw . – wolne środki finansowe ludności i

przedsiębiorstw udziel ają konsumentom i producentom kredytów, kreują dodatkowy

pieniądz be zgotówkowy (czeki, weksl e, papiery wartośc iowe)

Pozabankowe instytucj e finansowe:

- firmy ubezpiec zeniowe

- fundusze powiernicz e

www.student.e-tools.pl 2

- fundusze emerytalne – długoterminowe skł adki

- inwestują ce oszcz ędności

Specyficzną instytuc ją rynku pienię żnego i kapi ta łowego jes t gi ełda. Jes t to forma rynku

na którym przeprowadzane są transakcje z dokładnie określoną w artości ą, na określonych

zasada ch, w ust alonym cz asi e i miejs c.

Na Gie łdzi e Papierów wartośc iowych inwestorzy kupują i sprzedają papiery wartościowe

głównie akcj e i obliga cje .

Państwo – jes t wa żnym podmiotem gospodarczym ze względu na możl iwości

oddziaływania na procesy gospodarcze i inne podmioty. Tworzy i z apewnia

przestrzeganie norm prawnych i ekonomicznych pe łni funkcję s tabi li za cyjną,

redystrybucyjną, sprzyja lokalne j alokac ji zasobów gospodarczych. Reprez entowany jes t

przez rząd i jego insty tucje c entralne i oraz lokalne.

Badanie i prezentac ja zjaw isk ekonomicznych

Me tody:

Ekonomicznie anal izują c skomplikowaną rz eczywistość gospodarczą posługuje si ę

takim i me todami badań j ak:

- obserwacja rz ec zywistośc i

- porównawcza

- historyczna – bada hi storię produkcji danego towaru

- statys tyczne

W badaniach ekonomia st ara s ię wykrywać i opisywać prawid łowości które s teruj ą

procesami gospodarczymi. Są to prawa ekonomiczne – obiektywnie występują ce i

powtarzają ce się za le żności m iędzy zj awiskam i gospodarczymi. S ą tr zy rodzaje procesów

ekonomicznych:

- przyczynowe

- funkcjonalne

- współistnieni a

Przyczynowe – charakteryzują si ę tym, ż e wc ześniejs ze zj awisko gospodarczą st aje si ę

przyczyną zaś na stępujące po nim – skutkiem np. prawo popytu: jeż el i rośnie cena to

popyt malej e.

Funkcjonalne – zwią zki m iędzy zj awiskam i można przedstaw ić za pomocą funkcji

mate matyc znych. Przykładem tych zal eżności mogą być zw iązk i między koszt ami , a

zyskiem lub między podażą , popytem a c eną.

Współistnien ia – zj awiska ekonomiczne występują równoznacznie i tworzą tzw. strukturę

zdarzeń. Praw a ekonomiczne ma ją charakter obiektywny tzn. dz ia ła ją ni eza le żnie od

naszej woli i św iadomości i charakter sta tyczny t zn. można j e obserwować ty lko przy

wielokrotnym masowym powtarzaniu s ię zj awisk ekonomicznych.

Ekonomia łąc zy kat egorie w prawa ekonomiczne a praw a w teori e ekonomic zne.

Świadome upraszc zanie rze czywis tości gospodarcze j nazywamy modelem

ekonomicznym – są przedst awian e w posta ci opisowe j m ate maty cznej lub grafic znej .

Cateris par ibus – za łożenie, że ws zystkie inne zmienne poza rozpatrywaną w danym

momencie są s ta łe i ni ezm ienne.

Dodatnia z ale żność l iniowa m iędzy zmiennymi (1.2)

Dodatnia z ale żność nie lin iowa między zm iennymi (1.3)

Ujemna zal eżność liniowa między zm iennymi (1.4)

Ujemna zal eżność ni el iniowa m iędzy zmiennymi (1.5)

Krzywa posiadają ca minimum (1.6)

Krzywa posiadają ca maximum (1.7)

W za leżnośc i od rodzaju powiąz ań między dwiem a zm iennymi możn a wyróżnić wykresy

pokazujące 1.2 i 1 .3 oraz za le żność ujemną l iniową lub niel iniową 1.4 : 1 .5

Krzywą o nachyleniu dodatkowym jes t krzywa podaży, która informuje o wie lkości

podaży danego dobra przy różnych poziomach jego ceny.

Natomias t krzywa popytu posiada z reguły nachylen ie uj emne, cz asem krzywe są

częś ciowo nachylone dodatnio a cz asem ujemnie. Spe cyficznym przykładem są krzywe

posiadają ce ekstrema .

Rynek – całoksz ta łt w arunków doprowadzających do wymiany dóbr i usług. Dobra, które

są kupowane i sprzedawane na rynku nazywamy towarem.

Gospodarka w której producent wytwarza dobro aby je z amienić na inne to gospodarka

towarowa. Taką wymianę towar->towar nazywamy bar terem .

Gospodarka w której produkuje się na sprzedaż a wym ienia nast ępnie za pośrednic twem

pieniądza nazywamy towarowo – pieniężną . Istni ej e też gospodarka naturalna. Produkuje

się dobra na własne potrz eby.

W gospodarce rynkowej podstawowym mechaniz mem r egulac ji procesów

gospodarczych jes t rynek. Decyduje on co i le i za pomocą jaki ch me tod produkują

przedsiębiorcy, rz emieślni cy i roln icy. Określ a on równowartość do kogo i w jakie j ilośc i

wyprodukowane ilości traf ia ją.

Uczes tnicz ąc w rynku dóbr i usług konsumpcyjnych działa s ię jednocześn ie na innych:

pojedynczego dobra, lokalnym, wolnokonkurencyjnym.

Na rynku dóbr i usług konsumpcyjnych kupującymi są gospodarstwa domowe natomiast

sprzedawcam i różnego rodzaju przedsięb iorstwa produkujące t e dobra i pośrednicz ąc e w

drodze od producenta do konsumentów.

Rynek czynników produkcji – zróżnicowany jest w rodzaju zasobu, który jes t towarem

(kapitał , prac a, zie mia) . Na rynku dóbr produkcyjnych. Rynek kapita łu kupuje si ę lub

sprzedaje maszyny, surowce i m ater ia ły wykorzystywane później w produkcji innych

dóbr i usług.

Rynek pracy – obejmuje transakc je kupna i sprzedaży pra cy. Biorą w n im udział

pracodawcy i poszukujący pracy m ają cy do zaoferowania swoje zdolności psycho –

fizyczne.

Rynek zie mi – oferowana zi emia do produkcji rolnicze j, pod budownictwo, zak łady

produkcyjne itd .

Rynek finansowy – transakcje są zaw ierane między podmiotami dysponującymi w

danym okresie nadwyżkami kapi ta łu pieniężnego i podmiotami odczuwającymi jego

niedobó r. W zal eżności od długości okresu transakcj i wyodrębnia si ę rynek pieniężny

(transakcje do jednego roku) i rynek kapitałowy (transakc je powyżej jednego roku)

Uczes tnicy rynku : kupujący i sprz edają cy

Konkurencja – proces przeds tawiania korzystni ejs zych ofert.

Ekonomia – nauka o gospodarowaniu, prawach występują cych w procesi e

gospodarowania. B ada zw iązk i i za le żności jaki e z achodzą w sposób trwały między

poszczególnymi z jaw iskami ekonomicznymi lub kategoria mi ekonomicznymi.

Zjawisko ekonomiczne: be zrobocie, infla cj a

Kategorie ekonomiczne: popyt, podaż, c ena, kosz ty, kapi tał , c ło , podatek

Stal e powtarz ają ce się związki między kat egoriami to są to pewne prawidłowości

ekonomiczne c zyli prawo ekonomiczne.

Ekonomia jes t nauką teoretyc zną posługuje s ię metodą ab strakc ji dokonuje syntezy

zjaw isk. Rozwinię ci em z agadnień s zcz egółowych poszczególnych dziedz in z ajmuje s ię

tzw. ekonomiki szc zegółowe: rolnic twa, handlu itd .

Prawa ekonomiczne posi adaj ą charak ter s tofastyczny – ujawniaj ą s ię w dużej iloś ci

badań powtórzonych wielokrotnie;

Uznaje się za prawo ekonomiczne jeś li sta ła za le żność między z jawiskam i ekonomiki i

kategorii ekonomicznych występuje w przeważ ające j lic zbie przypadków oznacza to , że

nie musi wystąpić z awsze – Jes t to prawo ekonomic zne.

Tak musi być poniewa ż ka żdy proces gospodarczy oddziałuje bardzo duża l iczba

czynników o różnokierunkowym wektorze (1 pozytywnie, 2 nega tywnie) w duże j i lości

badań eliminuje się dzi ał ania przypadkowe.

Model ekonomiczny badamy kategorię X i szukamy c zynników wpływających na ni ą.

- popyt na produkty rolnicze

- opłacalność produkcji rolnej

- stopień me chaniz acj i rolni ctwa wie lkość gospodarstw (struktura agrarno)

- rodzaj produkcji

Czynniki ma ją charakter z asadnic zy inne uboczny 1 pozytywnie wpływa inne neg atywnie

Model ekonomiczny polega na tym, że na podstawie wiedzy ogólnej stw ierdzamy, że np.

2 czynniki są n ajwa żnie jsze np.

- struktura agrarna

- poziom mechaniza cji

- możliwośc i z atrudnienia poza rolnic twem

Czynnikiem k luczowym je st s truktura agrarna. J aka jes t z al eżna m iędzy zatrudnieniem w

rolnictwie a strukturą agrarną. Przyjmujemy neutra lność dzi ałan ia innych czynników.

Ceteris par ibus – stosuje si ę t eraz me todę porównawczą między regionami lub między

krajami . Wtedy możemy s twierdz ić, ż e m iędzy strukturą agrarną a poziom em

zatrudnienia występuje pewna z al eżność. Później badamy kole jne c zynniki i staw iamy

hipotezę.

Dzia łalność gospodarcza powinna być dzia łalnośc ią r acjona lną wyróżnia s ię 2 rodza je

racjonalności :

- r. rzec zywist a

- r. metodologiczn a

Me todologiczna – sytua cja kiedy postępowanie j est poprawne me todologicznie a le opart e

jest na bł ędnych informacjach wyj ściowych

www.student.e-tools.pl 3

Rze czywis ta – sy tuacj a ki edy, postępowanie jes t poprawne metodologiczn ie i oparte j est

na zgodnych z rzeczywis tośc ią informacja ch.

Zasoby: zi emia, kap ita ł, praca, t echnologia – c zynniki

Gospodarowanie polega na dokonaniu wyborów między is tnie ją cymi czynnikami

produkcji.

1) gospodarka dysponuje określonymi zasobami , które s ą w pe łni wykorzystywane

2) istni eje pełna chłonność rynku na wytwarzane produkty oznacza to , ż e n ie ma

ograniczeń rynkowych dla wytworzenia produkcji, wszystko wytwar zane znajduje

nabywcę

3) gospodarka ma charakter s tatyc zny – brak postępu technicznego

4) W gospodarce wytwarza s ię tylko dwa rodzaje produktów X i Y. X i Y – s truktura

produkcji w gospodarce

Przy przyjęciu tych z ałożeń można s twierdz ić ich wybór struktury produkcji w punkcie

„A” powoduje utratę potencjalnych korzyści jaki e występują w przypadku

alt ernatywnego wyboru w punkcie „B ”

Krzywa możliwośc i produkcyjnych

W punkcie A można dokonać a lterna tywnego wyboru. Wybór struktury produkcji A –

przy takim wyborze nas tępuje taki e zastosowanie c zynników wytwórczych, które

powoduje wytarzanie produkcji X od 0 do x2 i produkcji Y od 0 do Y1.

Punkt A – to określony wybór ekonomiczny.

Koszt a lterna tywny – koszt utraconych korzyści w wyniku wybrania innej a lterna tywy –

innej s truktury produkcji.

Nie tylko względy t echnic zo – te chnologiczne i wielkość zasobów al e z apotrzebowanie

decydują o możl iwościach produkcyjnych. Punkty poniżej krzywej oznacz a ni epełne

wykorzystanie czynników a przyczyną jes t brak zapotrz ebowania na produkty.

Makroekonomiczny wybór w gospodarce to wybór między kierowaniem z asobów

wytwórczym na wytwarzanie dóbr konsumpcyjnych i inwestycyjnych (X – konsumpcje,

Y – inwestyc je).

Poziom dóbr konsumpcyjnych

,decyduje o poziomie z aspokojenia potrz eb bie żącym d. inwes tycyjne – de cydują o

poziomie zaspokojenia potrz eb przyszłych. D la przyszłego rozwoju gospodarczego,

najważniejs ze znacz enie ma ją inwestyc je. Jeś li nie ma post ępu technicznego wzrost

inwestycj i w krótkim okresie cz asu. Zmn iejs za możl iwości konsumpcyjne społe czne

W okresie dłużs zym w wyniku postępu te chnicznego i t echnologicznego (nowe maszyny

i urządzen ia bo są wydajne), zwiększ a s ię zarówno różnica wzrostu konsumpcji jak i

wzrostu inwestyc ji.

Poprzez postęp można zniwe lować dz ia łanie kosztu a lt ernatywnego.

Rynek i jego el ementy

System gospodarczy w większośc i kra jów to gospodarka rynkowa oparta jes t na

mechaniz mach rynkowych.

Tradycyjnie było to mie jsc e transakcj i gdzi e dochod zi do kupna i sprzedaży. To także

relac je między sprzedającym i kupującym, to t akże zespół urz ądzeń infrastrukturalnych i

instytucjona lnych niezbędnych do tego aby trans akcja kupna i sprzeda ży miała miejs ce.

Rynek więc to zespół warunków ekonomicznych niezbędnych dla dokonania trans akcj i

kupna i sprzedaży towarów lub usług.

Rynek dzie limy w za leżnośc i od różnych kryteriów: ze względu na zas ięg:

- lokalny, - regionalny, - kra jowy, - międzynarodowy, - światowy lub globalny.

Coraz wyższ e zn acz enie ma rynek globalny.

Podział ze w zględu na rodza j dóbr:

- towarowy, - finansowy, - siły robocze j

W za leżnośc i od możl iwości em isj i

- rynek publiczny, rynek niepubliczny

Rynek towarowy dziel imy na:

- rynek dóbr inwestycyjnych, rynek dóbr konsumpcyjnych, rynek nierucho mości

Ze względu na sz czebe l obrotu:

- rynek hurtowy, - rynek detali czny, - rynek skupu, - rynek zbytu

Ze względu na sytuac ję w zakres ie wie lkości popytu i podaży:

1) kategoria – rynek producenta zwany rynkiem sprzeda ży

2) kategoria – rynek konsumenta zwany ry nkiem nabywcy

Rynek sprzedawcy is tnie je wówczas jeś li wie lkość z apotrzebowania tj . popyt na dane

dobro lub usługa przewyższa w artość zaprez entowanej na rynku podaży. W praktyce

oznacza to i ż częś ć poszukujących dany towar lub usługę dysponując dochodem

pozwalaj ącym na zrea li zowanie te j potrzeby ni e moż e t ego dokonać ze względu na

niewystarcz aj ącą i lość tego produktu lub usługi na rynku. Producenci w t akie j sytua cj i

nie muszą z abiegać o kli enta prowadząc dz iał alność market ingową bowiem wszystko co

wytworzą zostanie na rynku sprzedane.

Sytuacja t aka w gospodarce rynkowej nie występuje. Moż e ona wystąp ić prze jśc iowo lub

lokalnych rynkach. Nazywamy to ni szą rynkową – odkrycie, ż e c zegoś brakuje.

Nisza rynkowa trwa krótko i zosta je z reguły s zybko zlikwidowana (wypełniony brak na

rynku).

Rynek nabywcy – sytuacja kiedy nabywcy bez zbędnej zw łoki mogą nabyć produkty.

Podaż natychmiast dostosowuje się do popytu. Sprzedawca (producent) musi spe łniać

wymogi nabywcy, a ponadto poznawać preferencje konsumentów i ocen iać

zapotrzebowanie sprzedawcy więc muszą prowadzić dzi ał alność m arket ingową.

Market ing – pojęc ie tradycyjnego – za czynał się po wyprodukowaniu towaru. Teraz

stosuje s ię r eklam ę, promocję aby zm aksymal izować sprzedaż . Market ingowe

zapotrzebowanie n arzędz i zw iększa sprzedaż wyprodukowanego towaru. Współczesne

pojęcie marke tingu najpierw roz eznanie rynku.

Elem enty rynku: popyt – zapotrzebowanie na towar lub usługę, podaż, c ena

Istniej e popyt:

- potencja lny – wie lkość zapotrz ebowania która wystąpił aby gdyby zgłaszaj ąc te

potrzeby miel i ekonomiczne moż liwośc i i ch zre al izowania (dysponujący dochodem

wystarcza ją do nabycia tych produktów) np. Badanie popytu potencjalnego jes t

elem entem badań marke tingowych

- efektywny – kategoria popytu, którą posługujemy si ę na co dzi eń: jes t to w ie lkość

popytu na dobra i usługi zgłas zane na rynku przez nabywców którzy posiadają

odpowiedni aby przy istniej ąc ej cenie dane dobro lub usługę nabyć.

Rodzaje popytu:

- Substytucyjny – jeśl i istni ej ą 2 dobra dobro B jes t substytute m dobra A . Pojaw ienie s ię

dobra B w korzystnej re lac ji c enowej powodować może przesunię ci e popytu z dobra A

na dobro B. Wie lkość popytu, która przesunie się z dobra A do dobra B na zywa si ę

popytem substytucyjnym.

- Dobra komplementarne – uzupełni aj ące si ę. W zrost p opytu na dobro A jeśli

komplementarnym je st dobro B, prowadzi do zwiększ enia popytu na dobro B. Jest to

popyt towarzyszący. Czynniki ksz ta łtuj ące popyt: - ekonomiczne – cena i dochody,

pozaekonomiczne – upodobanie, moda, gust

cena – jako czynnik kszt ał tują cy popyt. Między c eną a popytem z achodzi zal eżność

odwrotnie proporcja, wzrost ceny wywołuje zmnie jsz enie popytu i odwrotnie.

Reakc ja dochodu na zmianę popytu jes t wprost proporcjonalna wzrost dochodów przy

innych czynnikach sta łych przynosi wzrost po pytu (krzywa przesunie s ię w prawo)

W wyniku spadku dochodów realnych spada popyt krzywa przesunie s ię w l ewo.

Wykres przesunie si ę w lewo gdy: - w przypadku wzrostu dochodów ale s zybcie j

wzrosną podwyżki cen, - kiedy pojawi si ę inny produkt korzystniejszy ekonomicznie

Istniej ą sytua cj e odwrotne do powyższych.

- paradoks Giffena (poł. XIXw)

- paradoks Neblena (100 lat temu)

Giffen (irlandzki uc zony) badał budżety rodzinne w Irl andii, jaka j est struktura

konsumpcji, określa jego badania przypadł na wielką em igracj ę na skutek głodu.

Zaobserwował, ż e w wyniku nieurodzaju nas tąpi ł spadek podaży. Re akcją był wzrost

cen. Normalną reakc ją powinien być spadek popytu tymczas em popyt rósł.

Neblen obserwował USA na pocz ątku XX w. S twierdził , ż e ni ektóre towary w ni ektóry ch

kręgach kupowane są dlat ego, że ma ją wysoką c enę. Obniżka c en powoduje spadek

popytu. Jest to efekt demonstr acj i.

Prawo Engla (niem ieck i st atys tyk) badał budżety, rodzinne zmiany struktury wydatków

ludności. Stw ierdzi ł, że :

1) Wydatki na żywność w s trukturze wydatków ludności wraz ze wzrostem dochodów

do pewnego poziomu wzrastają bezwzg lędnie. Wzrost b ezwzględny wydatków

powoduje jednoczesne st ał e obniżanie s ię udziału wydatków na żywność w ogólnej

wartości wydatków.

2) Po osiągnięc iu nasycenia potrzeb żywnościowych dalszy wzrost dochodów nie

powoduje przyrostu wydatków na żywność. Tym samym ich udział w strukturze

wydatków zmniejs za s ię w większym t empie niż poprzednie.

Na tym tl e można sformułować generalni ejs zą konkluzję . Wska źnik wydzia łu wydatków

na żywność w strukturze wydatków ludności jes t funkcją poziomu rozwoju

gospodarczego a przede wszystkim poziomu za możności ludności. Wska zuje iż potrzeby

żywnościowe są zaspokojone. Tam gdzie wska źnik wydatków jes t ni ski zna czy, że

potrzeby żywnościowe są zaspokojo ne (wydaje si ę więce j na inne towary).

W Polsce na żywność wydaje si ę prze cię tnie 35% dochodów. Na pewnym poziomie brak

jest swobodnego funduszu konsumpcji. (wydatki pokrywają poziom dochodów)

Udział wydatków na żywność w strukturze wydatków ludności

Kraj | wydatki w %

A 60

B 16

Udział za trudnionych w rolnictwie w ogólnej lic zbie ludności c zynnej z awodowo

Kraj | wydatki w %

A 55

B 14

Udział w rolnic twie w tworzen iu PKB

Kraj | wydatki w %

A 15

B 8

Elas tyczność cenowa popytu

www.student.e-tools.pl 4

Istniej e s tał a zal eżność m iędzy w ielkośc ią popytu a ceną. R eakc ja popytu na zm ianę ceny

jest za le żność od rodzaju dobra nie jes t j ednakowa wśród wszystkich dóbr. Tą re akcją

popytu na zmianę ceny określamy ela styczność ceny na zmianę c en. J eśl i popyt na dobro

x jest bardzo wrażl iwe n a zm ianę cen lub si lnie r eaguje to wzras ta lub zmniejs za s ię wraz

ze z mianą c eny to j est to popyt el astyc zny.

Popyt który słabo reaguje na zmianę na cenie to jes t to popyt niee las tyczny . Popyt na

dobro Y który wcale ni e re aguje wra z z e z mianą ceny określ a si ę m ianem popytu

sztywnego – dotyczy produktów elem entarnych (absolutnie nie zbędnych do życia), a

także produktów wyższego rzędu – luksusowy nie mieszc zą cych si ę w produkcji podstaw

rzędu konsumpcji.

Wszystkie parame try procesu gospodarczego daje s ię m ierzyć .

Ec > 1 – popyt e las tyczny

Ec < 1 – popyt nie el astyczny

Do = 1998 100

D1 = 1999 120

Ec > 1 – popyt e las tyczny – rel atywnie zm iany w popycie w badanym okresie były

szybsze niż rel atywnie zm iany w c enach.

Ec < 1 – popyt nie el astyczny – zmiany ceny ma ją ni ewielki wpływ na zm iany popytu

Wskaźnik e lastyc zności dochodowej

Wzrost dochodu powoduje wzrost popytu ale w różnym stopniu. Re akcja z ale ży od

stopnia nasycenia danymi dobrami .

Podaż – wartość towaru zaoferowanego nabywcom na rynku po określonej cenie.

Podaż za leży od c eny jaka ukszta łtuj e s ię na rynku.

O wielkośc i popytu decydują: 1) c zynniki zewnę trzne – rynkowe (cz. endogeniczna), 2)

czynniki wewnętrzne – wytwórcze w przedsi ębiorstwie (cz . egzogeniczna).

Wzrost ceny wpływa na wzrost pod aży i odwrotnie. Na cenę ma wpływ popytu.

Pojawienie s ię substytu tu powoduje zmniej szenie popytu, a w ięc zmniejs zenie podaży.

Częś ć endogeniczn ie – koszty związane z dz ia ła lnością gospodarczą.

Częś ć egzogeniczna – podatki (warunki wytwarzania).

Różne m iędzy przychodami a wydatkam i to zysk brutto

Warunki finansowe – Każdy podmiot gospodarczy w częś ci korzysta z własnych

kosztów, a w czę ści z kredytów. J ak gospodarka będzie st abilna to zmnie jsz a s ię

zapotrzebowanie n a kredyt. W iększość inwes tycj i dokonuje się na środkach

pożyczonych. Zale żność poza cenowych czynników wpływających na podaż : - rynkowe,

wytwórcze, - m ające podstawy w rynku finansowym.

Graficzne prz esuniec ie wykresu krzywej w lewo. Przyczyny:

- warunki rynkowe (sezonowość produktów, pojawienie s ię substytutów)

- ceny czynników (produkty się zm ieni ły) ceny ma szyn i tp .

- Oprocentowanie kredytów wzrasta (lub ma lej e – krzywa w prawo), spadek ( lub

wzrost) podatków, stawki ce lne.

Modele rynku

- konkurencja doskonała

- sytuacja monopolistyczna : - monopol pełny, - duopol, - oligopol

Konkurencja doskonała – c zysty model opisujący w uproszcz eniu sytua cję j aka

powszechnie panowała na rynku w okresie tworzenia rynku kapitałowego współcz eśnie

może wystąpić sporadycznie z r eguły na bardzo wąskim rynku.

Opis konkurencji doskonałej zaw iera uproszczenia i wskazuje głównie el ementy

syntetyzują ce. Synonimem konkurencji doskonałej jes t pojęc ie wolnej konkurencji.

Polega to na usta laniu cen na rynku w sposób zale żny od wielkości podaży i popytu.

Model ten można opisać nast ępująco:

1) w każdej dz iedz inie wytwórczości , i stni eje duża lic zba wytwórców o wyrównanym

potencja le ekonomicznym. Potenc ja ł ekonomiczny m ierzy s ię albo c zynnikami

produkcji a lbo efektem produkcji (np. za trudnienie),

2) Przedsiębiorstwa wytwarz ały produkty homogenicznie (nie różni ły si ę zna cznie) –

konsumentowi trudno zidentyfikować towar na rynku)

3) Z uwagi na ni eskomplikowany proces wytwórczy ła two było zm ienić branże

dokonywało się to w okolicznośc i zm ian w obyciu rynkowym – łatwa mobilność

kapita łu.

4) Producenci nie m ie li w zas adzie wpływu na c enę poniewa ż ż aden z producentów

nie miał znac zą cego wpływu na wie lkość podaży rynkowej. Ten okres w

gospodarce is tnia ł od chwi li powstan ia sys temu do l at 20 – tych – okres wolno

konkurencyjny.

Rozwój gospodarczy wywoływał 2 procesy:

1) koncentracji kapit ału – tym t erminem oznacz amy sytua cję kiedy wzrost rozmiarów

kapita łu dokonuje się poprzez dołą czan ie do i stni eją cego kapit ału czę ści ą zysku

pochodzącego z dzia ła lności gospodarcze j (inwes towanie, unowocześnianie form.)

2) centra liz ac ji kap ita łu – ł ąc zenie przedsi ębiorstw już is tnie jący ch w więks ze

jednostki.

Dokonuje się to:

- drogą dobrowolną

- drogą przymusową (wykupywanie konkurentów)

Oba procesy prowadzą do koncentracji produkcji – do coraz większe j ska li produkcji

wytwarzanej p rzez 1 podmiot .

W wyniku koncentraliza cj i i c entral iz ac ji kap ita łu powstawa ła n iel ic zna grupa dużych

przedsiębiorstw. N ast ępuje rozwarstw ienie wśród producentów – n ielic zna grupa coraz

większych przedsi ębiorstw i duża grupa ma łych przedsięb iorstw. Duże przedsi ębiorstwa

zacz ęły za jmować pozyc ję monopolistyc zną na rynku. Dążą c do „narzuc ania ” c en na

rynku przedsiębiorstwa zac zynały tworzyć różne formy porozumień (porozumienie

monopolistyczne) . Na jmnie j trwałe , na jwcz eśnie jsze formy porozumień określano

mianem ring pool – zawierano je na c zas krótki, a cz ęsto na 1 transak cję . Porozumienia

były najczę ści ej ustne – porozumiewano si ę w ce lu usta leni a wspólnej ceny dla

nabywców na rynku. Na tym tle można sformułować te zę, ż e porozumienia

monopolistyczne miały ogran ic zać konkurencję. Były swoistą „ zmową” producentów

odniesioną do nabywców.

Porozumienia kart elowe

Kartel – umowa kilku przedsi ębiorstw wytwar zaj ących ten sa m produkt lub

świadcz ących t e s ame us ługi. Prz edsiębiorcy dobrowolnie za cier ają umowę karte lową,

która może dotyczyć :

1) ustalan ia w ielkośc i c en sprzedawanych towarów (muszą to być produkty

identyczne, karte le są w cem entowniach, kopalniach)

2) Określenia rynku zbytu na którym przedsiębiorstwo mo że sprzed awać swój towar.

3) Ustal ania wysokości kwoty produkcyjn ej czyl i w ielkośc i produkcji

przypuszczają cej na określone przeds iębiorstwo

Kartel j est to więc porozumienie ski erowane przec iwko odbiorcom. W kartelu us ta la s ię

cenę m inima lną. W przypadku złam ania umowy stosuje si ę określone kary.

Kartel e dz iał aj ą na lokalnych rynkach – w skali kraju, a także w ska li m iędzynarodowej

np. kartel n aftowy (krajów wydobywających ropę naftową).

Syndykat – wyższa postać k arte lu – polega na tych s amych ce chach co karte l, a ponadto

dla firm, które z awier ają umowy, karte l tworzy wspólnie biuro zakupu surowców i

zakupu produktów. W kartelu produkcyjnym samodzielni e z awier ają umowy kupna

surowców i sprzedaży produktów.

W syndykacie przedsięb iorcy nie m ają do czynienia z konsumentam i i odbiorcami

swoich produktów. W kartelu przedsi ębio rcy są ni ez ale żnymi podmiotam i w s ensie

prawnym.

Koncern – (ogromna firma) – firmy, które dz ia łaj ą w k ilku kraja ch, a ma ją tek j est

czas ami większy od m ają tku państw np. w ONZ.

Struktura koncernu

Główną formą organizacyjno – prawną funkcjonowania dużych przedsiębiorstw są spółki

kapita łowe. Spółka akcyjna moż e m ieć nieogranic zoną i lość właśc ic iel i. W z al eżności od

tego il e ktoś ma akcj i j est właś ci ci ele m firmy. K ażda akcj a posiada 1 głos. G łosowanie

dokonuje się akcj ą. Odbywa si ę ono na walnym zebraniu akc jonariuszy. D ecyzje

podejmuje si ę z reguły więks zości ą głosów.

Integracja pozioma :

Koncern korzysta z kredytów bankowych. Płacą marze więc wykupują banki. Wykupują

towary ubezpiecz eniowe, zakładają lub wykupują firmy transportowe z asada holding u –

utrzymanie kontroli na pozosta łą cz ęści ą inwestyc ji.

Ilość akc ji n iezbędna aby przegłosować uchwały n a wa lnym zebraniu akc jonariuszy

nazywa si ę kontrolnym pakiet em akc ji – udzia ł z apewnia jący podejmowan ie de cyzj i.

Monopol pełny – sytuacj a gdy na rynku działa tylko 1 przedsi ębiorstwo. Sytuac ja taka

jest wyją tkowa w praktyce n ie występuje. Moż e występować :

1) jako monopol prawny – pewne dziedziny są zare zerwowane prawnie jako monopol

pań

2) monopol prawny – określenie m iejs ca wydobycia miedz i

3) występuje w przypadku jeśl i jedno przedsiębiorstwo wytwar za produkt i w całoś ci

zaspokaja zapotrzebowanie rynkowe (np. firmy produkujące agrafki, pine zki)

Duopol – na rynku są 2 duże przedsięb iorstwa, które z aspokajaj ą c ały popyt rynkowy. Ta

sytuacja j est z reguły trwała. Prz edsiębiorstwo ni e podejmuje wa lk konkurencyjnych

www.student.e-tools.pl 5

Oligopol – wytwarzaniem 1 produktu zajmuje si ę ki lka dużych firm de cydujących o

podaży rynkowej. Równolegle z n imi mogą dzi ała ć m ałe firmy, al e warunki dyktują duże

firmy. Tworzenie sytuac ji monopolistycznych j est zabronione.

GATT – Organizac ja do spraw handlu i c en (utworzono go po wojnie) a w 1950 został

przemianowany na WTO (światowa organizac ja handlu) i uzyskała sz ersze kompetenc je.

Przeciwdz ia łanie praktykom monopolistycznym, dumpingu – sztuczne zawyżan ie ceny

(gentelmen agreemen ts – gentelm eńskie porozumienie)

Monopsom – monopol po stronie popytu porozumienie m iędzy prz edsiębiorstw ami

skupującymi.

Rola pańs twa w życiu gospodarczym

Zadania publiczne – państwo musi mie ć odpowiedni apara t do j ego funkcjonowania –

władza us tawodawcz a, wykonawcza, sądownicz a (od sądu rejonowego po najwyższy),

centra lne urzędy, państwo mus i dysponować aparatem fiska lnym, musi dbać o

bezpiec zeństwo z ewnętrzne (utrzymać wojsko) musi dysponować specja lnymi s łużbami

(policja , CBŚ, stra ż pożarna). Obywatel e państwa muszą opodatkować się dla utrzymania

aparatu państwowego. To s ą z adania publiczne państwa .

Zadania społec zne – z ale żą od przyjęte j fi lozofii gospodarowania – czy pomagać i na i le

? Jak w danym kraju się uznaje – co na le ży w gest ii państwa (stopień pomocy

społeczeńs twa)

Zadania gospodarcze – dotyczą ingerencj i państw a w ży cie gospodarcze i zakresu tej

ingerencji . Z a począ tek współc zesne j myśl i ekonomicznej u znaje si ę dorobek tzw.

angielski ej szkoły ekonomiczne j o wadz e t ej szkoły, o je j aktua lności świadc zy fakt, że

nazywa si ę j e s zkołami klasyc znym. Przeds tawicie le te j s zkoły to: Adam Sm ith, D avid

Ric ardo, W. P et ty

A. Smi th – napisa ł „ Badan ia nad na turą i przyczynami bogactwa narodów”. W

dotychczasowej teori i m erkantylis tyczne j merkanty liśc i uwa żal i, że bogactwo pochodzi z

handlu, źródło rozwoju gospodarczego upatrywali w handlu zagranicznym.

Najnowocześnie jszy odła m – bulioniśc i, uważa li , ż e c ele m dz iał alności gospodarczej jes t

gromadzenie z łota .

Nurt fizjokratyc zny – władanie nad z iem ią, upatrywanie rozwoju gospodarczego w

czynniku jakim jes t z iem ia (kraj, k tóry ma z asobną zi emię naj lepi ej si ę rozwi ja).

Smith – w swojej pracy stw ierdzi ł, że praca jes t głównym czynnikie m

wartościotwórczym, praca tworzy nową wartość . To ona tworzy bogactwo narodowe.

(obecnie j est to PKB – główny miernik poziomu rozwoju gospodarczego.

Ric ardo – teoria kosztów komparatywnych. (porównawczych)

Kraje I II

A 100 80<- koszty produktów

B 90 65

Porównując koszty bezw zględ ne s twierdzamy, że ni e m a sensu handlu z agraniczn ego bo

koszty produktów w kraju B s ą niżs ze

Ric ardo – o handlu zagranic znym nie de cydują koszty bezw zględne (wytwarz ania) al e

koszty komparatywne (kraj B rezygnuje z produkcji I produktu na rzecz kraju A , a

zajmu je s ię produktem II)

Szkoła klasyc zna inacz ej angie lska libera lna. Jej zwolennicy byli zwolennikam i

libera liz mu. Ówcz eśni libera li ści negowali rolę państw a w gospodarce. Uznaw ano, że

stanowi ona układ zamknię ty regulowany prawami rynku i konkurencji. Regulac ja t a

gwarantuje na jleps zą alokac ję czynników wytwórczych.

Pochodną takiego twierdzenia było stwierdzenie o braku potrzeby (a wręcz szkodliwośc i)

wprowadzania jaki egokolwiek czynnika zewnętr znego. Przedst awic ie le uzna ją za tem

bierną rolę pańs twa wobec gospodarki. Państwo ni e powinno w żaden sposób regulować

procesami gospodarczymi. Znalaz ło to odzwier cied lenie w określan iu państwa jako

„stróża nocnego”. Aktywną rolę państw a przypisywano tylko w sprawach zewnętrznych

np. ustalan iu polityki ce lnej .

Poglądy liberalne – nie ma int erwencj i państwa w gospodarkę(np. w rolnictwie brak

kredytów preferencyjnych, skupu interwencyjnego). Rynek sam powinien s ię

kształ tować .

W tam tym c zas ie rynek dobrze si ę rozwi jał . Z acz ęły powstaw ać duże firmy

monopolistyczne , utrudniaj ące wolną konkurencję. W zrost kupujących i różnorodność

produktów spowodowały, że rynek był coraz mnie j prze jrzysty. Trudno było

zadecydować produkcja cz ego będzie najbardz iej opłac alna . Duże firmy za cz ęły

monopolizować rynek, ksz ta łtowa ły ceny.

Już w 1873r. w Anglii m iało mie jsc e 1 z ał amanie gospodarcze – kryzys (brakuje

efektywnego popytu). Me chanizm l ansowany przez l iberałów napotka ł na zakłóc enia.

Główną przyczyną było zachwianie systemu w wyniku powstania przedsi ębiorstw

produkującej w duże j ska li .

Cykl koniunkturalny

W pewnym etapie rozwoju gospodarczego dochodzi do kryzysu – spadek produkcji i

wszystkich wskaźn ików produkcja gospodarcza. Później na stąp i z atrzyman ie

wskaźników – depresja. N ie ma jes zcz e widoków na ożywienie. Na stępu j e wycz erpanie

zapasów wcz eśnie j naprodukowanych wzrasta popyt – nas tępuje ożywienie . Nas tępnie

gospodarka wchodzi w fazę rozkwitu, trwa to znowu jakiś cz as po c zym znowu kryzys.

Jest to nieodłączna ce cha gospodarki rynkowej. W la tach 20 -tych sformułowano teorię –

niedoskonałej konkurencji. Przyc zyny zał amań upatrywano w monopolizac ji gospodarki.

Mech anizm rynkowy opisany przez l iberałów przes ta ł sprawnie dzi ała ć prze z ową

monopoliza cję .

W październiku 1929r. spadły gwałtownie c eny akcj i na amerykańskiej gie łdzi e.

Początkowo sądzono, że je st to tym czasowe za łam anie . Po kilkunastu dniach

stwierdzono, że j est to „rynek niedźw iedz ia” – B ESSA – wartośc i ak cji spadły. Oka za ło

się, że spadki kursów przeniosły się na inne gie łdy. Nast ąpił kryzys świa towy – ogromnie

wzrosło bezrobocie, ni szc zono produkty, firmy bankrutowały.

Keynes – dokonał syntezy rozwoju i sformułował d iagnozę s tanu. Stw ierdzi ł, że system

ten nie może si ę dal ej rozwij ać. Narażony j est na ogromne straty.

W 1933 ukazała s ię jego ksią żka „ogólna teo ria z atrudnienia procentu pieniądza. Keynes

przedstawi ł t eoretyczn ie podstawy interwenc jonali zmu państwowego odrzucił dogmaty

libera lne – o braku potrzeby ingerencj i państw a. Wykaz ał , ż e t aka interwenc ja jes t

konieczna społe cznie , a j ednocześnie daj e wymierne efekty gospodarcze – sprowadza ją

się one do spł aszc zenia cyklu koniunkturalnego. Współcz esny cykl koniunkturalny

wyróżnia się tylko faz ą rec esj i i fa zą ekspansji. Ampli tuda wahań jes t zna cznie niż sza . Z a

sytuacje wyzyskową uznaje si ę nawe t brak wzrostu a nawet niski ego wzrostu.

Nie m a wahań prze z wzgląd na interwencyjne dzi ałan ia pańs twa. Teoria Keynesa

znala zła odbici e najw cześn iej w USA. Wyraż ało s ię to w dużym programie robót

publicznych i pomocy bezrobotnym. Rossvel t wprowadził New De al – Nowy Ład.

Te programy przeniosły si ę nast ępnie na Europę. Do dziś wszystki e kraj e prowadzą

interwenc jonali zm państwowy (państwo wspiera pewne dzi edziny gospodarcze,

prowadząc dzia ła lność socj alną)

Państwo musi odgrywać aktywną rolę również w obrębie gospodarki.

Model Keynes a – j est modele m st atyc znym, można go określ ić jako popytową teorię

kształ towania dochodu narodowego. O Spadku dochodów narodowych decyduje brak

efektywnego popytu. Keynes postawił tez ę, że o poz iomie dochodu narodowego

decyduje globalny popy t społeczeńs twa uz ale żniony od ponoszonych przez

społeczeńs two wydatków. Wydatki społe czeńs twa dotycz ą 2 grup wydatków:

- wydatki konsumpcyjne – pochodzą z dochodów osobistych

- wydatki inwestycy jne – zw iąz ane z dzi ał alności ą gospodarczą

Keynes stwierdził , ż e wydatk i konsumpcyjne są re aktywnie s tabi lne. O poziomie

dochodu narodowego decyduje poziom wydatków inwestycyjnych.

Ocena c zynników mających wpływ na wydatki inwestycyjne .

Istniej ą z mienne :

- zal eżne – zam ieniają si ę w zal eżności od cz egoś

- nieza leżn e – st anowią przyczynę zmian zm iennych za leżnych

zmienne n iez al eżne powodują zm ianę zmiennych zal eżnych

Zmienne za leżne : dochód narodowy, inwestyc je, konsumpcja, osz czędności , z atrudnienie

Zmienne ni ez ale żne: (przyczyny wpływające na zmienne za le żne):

1) psychologiczna – skłonność do konsumpcji

2) końcowa rentowność kapitału

3) stopa procentowa

Skłonność do konsumpcji – zmienia si ę w długich okresa ch c zasu t a skłonność j est

większa przy wyższych dochodach.

Krańcowa procentowa – koszt użyc ia kap ita łu. W dzia ła lności motywacyjne j podmiot

gospodarczy zawsz e korzysta cz ęściowo z e środków obcych (kredytów) Inwestycje

wzrosną wówczas j eż el i spodziewany zysk z rea li zac ji inwes tycj i będz ie wyżs zy niż

procent zapłacony za zac iągnięte przez przedsięb iorstwo kredyty o wysokości stopy

procentowej decyduje bank c entra lny.

Keynes – w swoich rozważ ania ch udowodnił nie trafność prawa rynków Saya – twierdzi ł,

że równowaga ogólna w gospodarce między globalną podażą i globalnym popytem

oznacza zaws ze pe łne wykorzystanie czynników wytwórczych. Żeby państwo mogło

używać instrumentów interwencyjnych wykazanych prze z Keynesa państwo musi

dysponować określonymi środkami finansowymi. W teorii klasyc znej wcz eśnie jszych

istni ała t eoria zrównoważona budżetu państwa w c zas ie krótkim .

Budżet pańs twa – zes tawienie dochodów i wydatków państwa na rok przyszły

współcześnie wszędz ie budżet m a char akter ust awy budżetowej .

W opinii s zkoły klasyczne j budżet musiał być zrównoważony w stosunku rocznym.

Oznacza to iż roc zne wydatki pańs twa ni e mogły przekrac za ć poziomu rocznych

przychodów. Nie można było za tem skierować d eficytu budże towego – p lanowana

nadwyżka wydatków nad dochodami budżetowymi.

W okresach za łam ań gospodarczych dochody budżetowe państwa s ą rel atywnie niskie .

Dochody pochodzą bowiem głównie z n a stępujących źródeł :

- z opodatkowania dzi ała lności gospodarcze j (od wie lkości produkcyjnych obrotów)

- z opodatkowania dochodów

www.student.e-tools.pl 6

- z ce ł, akcyzy itd .

W okresie kryzysu mniej szy j est poziom ak tywności przedsięb iorstw (mnie j produkują),

niższy j est poziom dochodó w ludności, mnie jszy poziom wymiany zagranicznej . Tym

samym poziom przychodów budżetowych jest re la tywnie nisk i.

Zgodnie z sugest ią Johna Keynesa nal eży z intersyfikować int erwencyjną dz iał alność

państwa oznac za to i ż na leży prze znac zyć z budżetu większą ilość środków finansowych

niż ma to m ie jsce w okresie dobrej koniunktury.

Powyższa konkluzja skłoni ła K eynesa do rezygnacj i z paradygnatu przedstaw ic iel i nurtu

libera lnego tj zrównoważonego budżetu. Zaproponował on i wykaza ł korzystny wpływ

na rozwój gospodarczej formuły tzw . budżetów cykl icznych ozna cza ona przenies ieni e

warunków zachowania równowagi budżetowej z okresu rocznego na okres ki lkuletn i.

Wg autora uzas adniony deficyt budżetowy w okresach re ces ji gospodarczej (wywołany

koniecznością wyższych wydawnictw w stosunku do poziomu dochodów) zostanie

zrównoważony w okresach dobrej koniunktury nadwyżką budżetową. Keynes

przewidywał, że wywołana dzia ła lnością int erwencyjną pańs twa ak tywność gospodarcza

spowoduje wysoki poziom dochodów co przy relatywnie ni ższym poziom ie wydatków

wywoła nadwyżkę budżetową. Defi cyt budże towy z okresu kryzysu będzie nadwyżką

budżetową z okresu posteri tum. W okresie dłu ższym budżet będzie zrównoważony. Tego

typu koncesja dziś określana jes t m ianem : Budżetów cyklic znych.

Przewidywania autora odnośnie 2 et apu (osiągnięc ia n adwyżki budżetowej) w zas adzie

się ni e sprawdzi ły. S tąd t eż jako powszechną i w pełni dopuszczalną praktykę uznaje si ę

współcześnie konstruowanie budżetu z p lanowanym deficyt em. Koncepc ja deficytu s ta ła

się powsze chną normalną sytua cj ą s tało s ię planowanie budżetu z deficyt em w iększość

państw rozw planuje d ziś def icyt .

Najwyższą formą gospodarki ugrupowanej UE jes t Unia Wa lutowa i Ekonomiczna . Je st

to ugrupowanie w którym od lipc a 2002 będzie obowiązywa ła wspólna w alut a (w

miej sce waluty n arodowej – Euro). Aby być członkiem ugrupowania nale ży chc ieć a

ponadto spełniać w arunki:

- nie przekroczen ie 3% deficytu budże towego. To 3% odnosi si ę do PKB . Defi cyt ni e

może być wyższy ni ż 3% PKB. Zjawiskiem nega tywnym jest zbyt wysoki defi cyt.

Inne warunki wymagane aby otrzymać cz łonkostwo w Unii Wa lutowej i Gospodarcze j.

Warunki konwergenca:

- deficyt

- dług publiczny nie moż e przekroczyć 60% PK B: w Polsc e jes t to zapis ane w

konstytucyjnie

- poziom inflac ji nie może być wyższy niż 2 punkty procentowe w stosunku do

osiągnięt ego poziomu inflac ji średniego dla 3 krajów ma ją cych najni ższy poziom

inflac ji.

- Oprocentowanie kredytów długoterminowych (inwestycyjnych – powyżej 3 l at).

Nie moż e przekrac zać o wię ce j ni ż 1,5 punktu procentowego p oziomu

oprocentowania taki ch samych kredytów is tnie ją cych w 3 kraj ach nal eż ących do

unii ma jących na jniż szy poziom oprocentowania kredytów.

LIBOR – londyński indeks ceny kredytów na rynku. Cena kredytów w Londynie jes t

podstawą oprocentowania kredytów dewizowych w Europie. LIBOR + np. 2 punkty

procentowe – kszta łtuj e s ię term inowo od 8 -9% (zmiany są m inima lne) Podobnie

kształ tuje si ę warsz awski wska źnik ceny kredytów w Polsc e – WA RSHOW (17-19%)

Teorie neobl icz alne – pojawi ły się wobec powszechne j akc epta cj i poli tyki in terwencyjne j

państwa. Z akres poli tyki in terwencyjne j uleg ał rozs zerzan iu co skutkowało wzrost em

rocznych finansów publicznych w gospodarce. Krytycy nadmiernego interwenc jonizmu

państwa uważa li , iż pol ityka taka obniż a poziom re al iza cj i c elu do którego zost ała

zastosowana. Tym c el em było l epsze wykorzystanie c zynników wytwórczych co

wyraźnie si ę w sys tem atycznym wska źniku określa wzrost PKB czyl i c el em było i j est

utrzymanie m ax wzrostu PKB . Prz eciwnicy nadmiernego interwec jonizmu ozna cza

mniejs ze tempo PKB niż możl iwe do osi ągnięc ia przy mniejs zym z akresie

interwenc jonizmu, a tym samym niższym poz iomie wydatków publicznych uznają c ten

paradogmat wykształ ci ły si ę 3 grupy poglądów. Które określono szkołami

neoblicza lnymi. Szkoły t e różnią się argumenta cj ą w krytyce nadm iernie rozszer zonej

interwenc ji pańs twa, krytykują nadm ierną ingerencję państwa.

Szkoły:

Monetaryzm – przedstaw ic iel em Monentarystów jes t Mi lton Friedm an – tzw . szkoła

Chicagowska:

- uważają oni z a zbędną, a nawet szkodliwą ingerencję p aństw a w tzw. okresa ch

krótkich czyli w bi eżą cą dz ia ła lność gospodarczą.

- Uważają i ż państwo powinno ograniczyć s ię do ingerenc ji długofalowej

- Uznają ingerencje państwa tylko w zakresi e ksz ta łtowania poli tyki pieni ężne j

- Uważal i iż na jl epszym regula torem b ieżą cych procesów gospodarczych dotyczące

dział alności gospodarczej a t akże wie lkość i struktura konsumpcji zal eż ą od 2

głównych czynników: ilości pieni ądza i c eny pieniądza

O ilośc i pi eniądz a decyduje Bank Centra lny (emisyjny) który jes t pod kontrolą pańs twa.

O cenie pieniądza (o procencie kredytów) Pośrednio decyduje t akże B C. Ingerencja

państwa powinna dotyczyć ksz ta łtowania tych w ie lkości pozostaw ia jąc regulac ję

bieżą cych procesów rynkowych swobodnemu mechanizmowi rynkowemu.

Są przec iwni dota cjom, zwolnien iam i z podatków itd .

Ekonomia podaży przedstaw ici el e krytykują nadmierny int erwencjonizm wskazu jąc na

nieco inną argumentac ję. Podnosząc w swych wypowiedziach i ż rozsz erza jący się zakres

ingerencji państwa powoduje wzrost obc iąż eń fiska lnych, aby sfinansować wydatk i

trzeba zapewnić dochody.

Uważają, że nadm ierne obciąż enia f iskalne powodują obniżenie ak tywności

gospodarczych podmiotów co z kole i prowadzi do kole jnej potrz ebnej ingerencj i np.

(wzrostu wydatków dla bezrobotnych, a w re zult aci e obniżenia s topnia rea li zac ji do

potencja lnej możl iwości os iągnięc ia t akiego ce lu przy niżs zym z akresie ingerenc ji a tym

samym mnie jszym poz iomie wydatków co oznacz a ni ższe obcią żenia fiska lne.

Przedstawici ele tych poglądów odwołują si ę do sformułowanych 100 lat temu

spostrzeżeń A lfreda Laffer a. Poglądy te wyrażone zosta ły w t zw. krzywej Laffena .

Krzywa wskazuje, że nadmierne obcią żenie rodzi skutki odwrotne.

Nadmierny interwenc jonal izm obniż a poziom jaki można by otrzyma ć przy niżs zym

interwenc jonali źmie

Public Choice – nurt amerykański:

1) stwierdzono, że a lokacja c zynników wytwórczych zawiera ją ca ele menty

administr acyjne jes t mniej efektywna ni ż dokonana w sposób rynkowy

2) rozbudowany interwencjonizm wymaga odpowiedniego aparatu adminis tracyjno –

kontrolnego. To powoduje, że cz ęść środków nie tr afia do przewidzianych

odbiorców a zostaj e skonsumowana przez ap arat adminis tracy jny obsługujący sferę

finansów publicznych. Podatki powinny zosta ć gdzie są podatnicy bo połowa

zostaj e zabrana prze z apar at, który się nimi za jmuje

Pieniądz i banki

Pieniądz służy do wymiany, pośrednictwa m iędzy pozost ałymi towaram i.

Rodzaje wymiany:

- przypadkowa (X->Y)

- rozwinięt a

- (2Y)

X – (0 ,5Z)

- (3K)

- ogólna

Y- -K

X - P - L

Z- - M

Zacz ęły s ię pojawia ć towary na które si ę wymieniano aby późnie j z a i ch pośrednictwem

uzyskać towar potrzebny. Towary t e spe łnia ły t am pośrednictw a w wymianie.

Takim „pieniądzem ” były np. srebro, muszle, skóry, sól, herbat a, że lazo, pla tyna i td .

W XIX w. funkcjonował systemu biurokratyczny – równo legle funkcjonowały 2

kruszcze (srebro i złoto). Ten syst em przeksz ta łc ił się monometanizm -> z łoto j est

jedynym rodzajem pieniądz a.

Rodzaje pieniądza – współcze śnie p ieniądz występuje w 3 formach:

- gotówkowej (papierowy i moneta) – j est to pi eniądz symbolic zny, którego wartość

jest mierzona koszt em wytwarz ania lub wartośc ią jako towaru, al e s ił ą nabywczą

- pieniądz depozytowy (wkładowy) – stanowią depozyty wkłady bankowe.

Uwidacznia si ę on j ako zapis na bie żą cych rachunkach w banku.

- Pieniądz e lektroniczny – jest to zespół znaków na karci e magne tyczne j

przekszta łconych za pomocą impulsów e lektryc znych.

Rozwój wymiany spowodował powstanie instytuc ji które z ajmowa ły si ę obrotem

pieniężnym – banki. Rolę banków w st arożytnym Egipci e pełn iły świątynie egipskie

(najlepi ej chronione mie jsca) . Współc zesne banki powstały pod koniec XVI w. p ierwsze

powstały w północnych Włoszech. Genez a s łowa wywodzi si ę od nazwy własnej –

Banco – ł awka. Banki od pocz ątku dzi ała lności prowadziły 3 rodzaje operac ji :

- depozytowe (bierne) - przechowywanie pi eniędzy

- czynne – udziel enie kredytów

- operacje pośrednic ząc e – rea li za cja z lec eń kli entów (słabo rozwinięt e)

Banki prze chowywały pieniądz e, wydawa ły depozytariuszom zaśw iadcz enia. Te

zaświadczenia zac zęły p ełni ć rolę substytutu pieniądza , z ast ępować z łoto, więc jes t to

jesz cze pieniądz papierowy. Zaświadcz enia jedynie zas tępują zło to. T a sytua cja miał a

mies iąc e do I wojny świa towej, pojawi ł s ię p ieniądz papierowy. Dla z aświadczeń, które

banki wydawały nadano nazwę banknoty.

Funkcje pien i ądza

Pieniądz j est dobry, je że li spełni a swoje funkcje: pozwala oszcz ędza ć, kupować, spł ac ać

długi. Wyróżnia s ię 4 podstawowymi funkcjam i pi eniądz w gospodarce Jest on:

- miernikie m wartoś ci dóbr i us ług (jednostką rozrachunkową)

- środkiem wymiany

- środkiem płatni czym

- środkiem przechowywania wartośc i (t ezaura cj i) lub oszc zędzan ia

Adekwatna – krzywa j ednakowego produktu, zbiór wszystkich możl iwych t echnic znie

wydajnych kombinacji c zynności produkcyjnych które pozwalają wytworzyć te sam e

rozmiary produkcji.

www.student.e-tools.pl 7

Graficzne prz edstawienie wie lkości produkcyjnych przy określaniu nakładów pracy

ludzkiej i m aszyn.

Analiz a kosztów produkcji. Ka żdy producent w wytwarzaniu dóbr, usług musi ponosić

pewne wydatki na zakup środków. Środki ponoszone na zaopatrz enie to dl a producenta

koszty.

Koszty produkcyjne: określa si ę j ako:

1) wartość nakładów c zynników wytwórczych zużytych w procesie produkcji

2) sumę ponoszonych wydatków na zastosowane w produkcji czynniki wytwórcze .

Nakłady czynników produkcji wyrażamy w j ednostkach fizyc znych np. nakłady pracy w

roboczogodzinach. Je żel i pomnożymy nakłady w j ednostkach fizyc znych przez c enę

jednostki otrzyma my koszty. Istn iej ą koszty, które ni e ma ją odpowiednika we wkłada ch

np. ubezpiecz enie firmy.

Koszty dzie limy wg:

1) kryterium powiązania z rozmiarami produkcji

- koszty sta łe – (wzg lędnie s ta łe) ni e ul egaj ą zm ianom wraz z e zm ianam i rozm iarów

produkcji. Wyróżniamy tu koszty wynagrodzeń pracowników, pracowników

administr acj i, ochrony firmy, kierownictwa, amortyza cj i m ają tku trwa łego, koszty

wynajmu, ogrzanie, oświet leni e. Są s ta łe, rzadko zm ienne w okresach krótki ch.

- Koszty zmienne – zm ieniaj ą si ę wra z z wie lkością produkcji, są od niej za le żne np.

koszty surowców, materi ałów użytych do produkcji, pł ace pracowników

zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji.

Suma kosztów ca łych zm iennych daje nam kosz ty ca łkowite . Proporcja podzia łu kosztów

na sta łe i zmienne za le ży od:

- organizacj i przedsi ębiorstwa

- rodzaju i charakteru wytworu produkcji

- stosowanej technologii

Koszta prze ci ętne – wynika ją z podzie leni a kosztów c ałkowitych, zm iennych lub st ałych

przez wielkość produkcji otrzyma my wówczas odpowiednio koszty prze cię tne całkowi te,

przecię tne zmienne lub przec ię tne s tał e

Koszta prze ci ętne ca łkowite – kosz ty j ednostkowe wraz ze wzroste m rozmiarów

produkcji do pewnej granicy koszta jednostkowe zmniejs za ją s ię :

- wynika to z fak tu, ż e prze cię tne kosz ta s ta łe s ą coraz ni ższe gdyż koszta s ta łe rozkładają

się na coraz większ ą lic zbę wytwarz anych jednostek produktu.

- Koszty krańcowe (marginalne) przyrost kosztów ca łkowitych przy zm ianie produkcji o

jednostkę. Są to kosz ty wytwarzania dodatkowej jednostki danego produktu.

2) kryterium rodzaju kosztów:

- koszty osobowe

- koszty materia łowe

- amortyzac ję majątku produkcyjnego

- tzw. inne koszty

Koszty osobowe – koszty jakie przedsi ębiorstwo musi ponieś ć na wynagrodzenia

pracowników oraz składkę na ubezpie cz enia społeczne

Wynagrodzenie – płaca za sadnicz a ra zem z prem ią nagrodami i innymi dodatkami

Koszty materia łowe – koszty na surowce, energię, półfabrykanty zużyte w proces ie

wytwarzania .

Amortyzacj a – dotyczy jedynie trwałego m ajątku: m aszyn, budynków, urządzeń

produkcyjnych które zużywają s ię w procesie produkcji. Jes t ona funduszem

odpisywanym na odmowę środków trwałych lub kosztem zużycia ma ją tku trwałego.

3) kryterium powiązania z wytwarzanym produktem:

- bezpośrednie

- pośrednie

Koszty bezpośrednie – dotycz ą bezpośredniego konkretnego produktu (zużyte surowce,

praca ludzka)

Koszty pośrednie – nie da ją si ę odnieść do konkretnych wyrobów (np. wynagrodzenia

pracowników administrac ji , papieru zużytego w sekre tari ac ie, koszty amortyz ac ji)

Koszty al ternatywne – kosz ty stra conych okazji lub utraconych możl iwości . Wynika on z

rezygnacji z na jl epsze j a lt ernatywy produkcyjnej, stanowi on równowartość dochodów,

które można by było osiągnąć z wykorzystania danego czynnika w inny możliwie

najlepszy sposób.

Koszty księgowe – koszty re jes trowane na podstawie dokumentów tj . prze lewy, faktury,

uznawane przez urzędy skarbowe. Przedsi ębiorca oc enia jąc sposoby użycia

poszczególnych zasobów.

Dodając do kosztów księgowych koszty a lt ernatywne. Ich sum a tworzy tzw. kosz ty

ekonomiczne.

Przychody otrzymywane przez przedsiębiorców powinny pokryć koszta ekonomiczne i

przynieść dodatkowy zysk.

Koszta alt ernatywne ni e dotyczą tylko dóbr i usług, al e również sy tuacj i gdzi e podmiot

gospodarczy dokonuje wyboru.

Przychód i zysk przedsiębiorstw a.

Przychody – osiąga się ze sprzedaży dóbr i usług. Prz edsięb iorca zna ją c koszty swojej

produkcji musi jes zc ze ori entować s ię w przychodach. Ten przychód jes t zw any utargiem

całkowitym . Obli cza si ę go mnożąc i lość sprzedanego dobra lub usługi prze z j ego cenę

jednostkową.

Utarg końcowy (marginalny ) przedstawia zmianę ut argu całkowit ego przy wzroście

sprzedaży o j ednostkę.

Utarg przec iętny obli cza si ę dz iel ąc u targ c ałkowity prze z ilość sprzedanych produktów.

Jest on równy cenie po jaki ej dana j ednostka produktu zostanie sprzedana .

Zysk – różnica m iędzy przychodem c ałkowitym a koszt em całkowi tym ujemna różnica

oznacza stra tę.

Zysk księgowy – stanowi on różnicę między u targiem c ałkowitym a koszt ami

całkowitym i l ic zonymi kosztów a lt ernatywnych.

Jeże li od przychodów całkowitych odejmie si ę koszty ekonomiczne otrzym amy zysk

ekonomiczny.

Wskaźniki

- płynności

- aktywności

- stopień wspomagania f inansowymi

- rentowność (zyskowności)

Wskaźnik płynności przedst awia zdolność przed do pokrywania krótkookresowych

zobowiązań

Aktywności – wskazuje efektywność wykorzystania środków stałych i obrotowych

Rentowność – wyraża stosunek osiągnię tego zysku do przychodu majątku do kapita łów

własnych.

Wskaźnikiem rentowności – jest stopa zysku netto – s tosunek osiągnięt ego zysku netto

do wartości sprzeda ży net to po odlicz eniu podatku wartośc i. Pokazuje on j ak efektywna

jest sprzedaż przedsi ębiorstwa. Im większą w artość osi ąga tym l epsze są notowania

przedsiębiorstwa.

Rynek pracy

Praca – św iadome, ce lowe dzi ał anie cz łowieka, który stopniowo ale sta le podporządkuje

sobie si ły przyrody dla coraz l epszego z aspokojenia swoich potrzeb. Pra cę wykonuje

człowiek za pła cę. Kapit ał ludzki – um iejętnośc i i wiedz a potrzebna do wykonywania

pracy.

Na rynek pracy składa s ię : podaż, popyt, pł aca (cena za pracę)

Podaż pracy – stanowi li czba osób które oferują w danym okresie swoją prac ę przy

określanej s tawc e re alne j pła cy (osoby oferują pracę, mają umiej ętności)

Podaż określa dodatnią z ale żność m iędzy l ic zbą osób chcą cych pracować a wysokością

płacy rea lnej .

Ludność aktywna zawodowo – wszystkie osoby pracujące , te które są zdolne do pracy

nazywamy ludnością aktywną zawodowo. Tworzy ona zasoby si ły roboczej któ re

obejmują osoby w wieku produkcyjnym zdolne do pracy i gotowe do je j podjęc ia w

danych warunkach. W Polsce w iek produkcyjny to 18 – 65 lat.

Relac ja m iędzy zasobam i si ły roboczej , a l iczbą ludności w w ieku produkcyjnym nazywa

się współc zynnikiem aktywności z awodowej. Jes t to i loczyn l iczby osób aktywnych

zawodowo do liczby osób w wieku produkcyjnym x 100.

Grupa zatrudnionych – grupa ludzi na jmują cych si ę do pracy bądź wykonujący ją na

własny rachunek.

Grupa bezrobotnych – część z asobów siły roboczej , która n i e znajduje za trudnienia.

Wielkość podaży s iły robocze j z al eży od:

- czynników demograficznych

- czynników ekonomicznych

O możliwośc i z atrudnionych w danym kraju decyduje l ic zba ludności ora z c zynniki

określają ce je j z mianę i strukturę.

1) przyrost naturalny

2) saldo migrac ji

3) struktura ludności wg wieku – podzia ł ludności na ludności w w ieku produkcyjnym

i nieprodukcyjnym

4) struktura ludności wg płc i

5) struktura rozmies zcz enia ludności (miasto, wieś , mobi lność si ły roboczej –

zdolność do przemies zcz ania się)

6) system s zkolenia i ks zta łc enia, które określ a poziom kwa lifika cj i z awodowej

7) indywidualne motywacje i decyz je

Czynniki ekonomiczne :

1) wysokość płac rea lnych, które mogą oddzia ływać na zwiększenie podaży godziwe j

pracy jak i na zmnie jsz enie (wzrost pracy rea lnej może motywować do ograniczen ia

godziwej bo krócej pracu jąc można zarobić tyle samo)

2) wysokość płac minimalnych ust alonych przez r ząd w celu zapewnien ia

pracownikom godziwego poziomu życia

3) system opieki społec znej państwa (np. zas iłki dla be zrobotnych)

4) dział alność zwią zków zawodowych

5) wysokość podatków od dochodów

Popyt na pracę – ilość pra cy (li czba osób lub godziwe j pracy) j aką s ą skłonni z atrudnić

pracodawcy przy określonych realnych stawkach pł ac wyraż a on odwrotną za leżność

między re alną s tawką płacy, a iloś cią pracy j aką pojedyńcze przedsi ębiorstwa lub ca ła

gospodarka narodowa chce wykorzystać ina cze j jes t to zapotrzebowanie pracodawców w

określonym czasi e na określoną li czbę ludzi o określonych kwal ifikac ja ch i zdolnościa ch

do pracy przy danej płacy.

Czynniki wpływające na popyt na pła cę :

1) zasób kapit ału j akim rozporządz a c ała gospodarka potrzebny do stworzenia nowych

miej sc pracy

2) wielkość popytu globalnego na rynku

www.student.e-tools.pl 8

3) struktura produkcji dóbr i usług

4) postęp techniczny i związana z n im wydajność pracy.

Popy t na pracę wynika z popytu na dobra i usługi.

AD1 przy stałe j wielkośc i kapi tału można zw iększyć za trudnienie s tosując bardzie j

pracochłonne techniki wytwarzania.

AD2 stanowi go ca łkowita w ie lkość popytu w danym okresie czy li sum a którą,

przedsiębiorstwa p lanują wydać na dobra i us ługi przy każdym poziomie dochodu

narodowego, wzrost popytu globalnego pobudza przedsiębiorstwo do zwiększenia

produkcji, a tym samym popyt na s iłę roboczą.

AD3 struktura gospodarki relac je rolnicz e, prz emieszc zania i usług

AD4 odkrycia naukowe, wynalazk i, udoskonalania organiz acyjne , które wpływa ją na

wzrost produkcji przy mniejs zych nakłada ch. Z postępem w ią że s ię wydajność pracy –

ilość wytw arzanych dóbr i usług przez danego pracownika w danym cz asi e. Post ęp

technic zny powoduje wzrost wydajności a tym s amym spadek zatrudnienia.

Płac a – wynagrodzenie z pracę wykonywaną przez pracownika, cena pracy lub dochód

będący wynagrodzeniem za pracę n aje mną.

Funkcje płacy :

1) dochodowa

2) kosztowa – (dla pracodawcy), (swój dochód pomniejsza o wy nagrodzenie dl a

pracowników)

3) motywacyjna (bodźcowa), (np. perspektywa aw ansu i wyżs zej pła cy)

4) społeczna – p łac a wpływa na presti ż danego c złowieka .

Rodzaje pła cy:

1) realna – ilość dóbr i usług którą można zakupić za dan ą pła cą nomina lną. Wyraża

ona siłę nabywczą p łacy nomina lnej . Pł ac a nominalna to sum a pien iędzy j aką

otrzymuje pracownik j ako wynagrodzenie za św iadc zoną pracę

2) brutto – łąc zne wynagrodzenie pracowników ze ws zystkim i dodatkam i. Po

odtrąceniu podatku dochodowego – płaca ne tto

3) płaca minimalna – najni ższ a dopuszcza lna pł aca z tytułu pracy w określonym

wymiarze cza su pracy gwarantowaną normami ustawodawstw a pracy.

Bezrobocie – sytuac ja w której ludzie mogący i chc ący pracować przy stawka ch pła c

oferowanych na rynku poszukują pracy a ni e są w s tanie j ej znal eźć – to be zrobocie

jawne.

Bezrobocie ukryte występuje gdy formalnie bierna zawodowo ludność nie ma sz ansy na

znale zien ie pra cy lub gdy osoby pracują ale nie są w p ełni wykorzystywane i ch

możliwośc i.

Stopa bezrobocia jes t wyrażana procentowo stosun ek li czby osób bezrobotnych do liczby

osób aktywnych zawodowo. Inaczej i loczyn osób bezrobotnych do liczby osób

aktywnych zawodowo. Naturalna stopa b ezrobocia to 3 -5%.

Rodzaje bezrobocia :

1) płynne (frykcyjne)

2) koniunkturalne (cyklic zne)

3) strukturalne

4) technologiczne

5) sezonowe

AD1 Frykcyjne (płynne) – rezultat ruchu z atrudnionych na rynku pracy. Ludzie

zmien iaj ą prac ę przenoszą c s ię do innych miejs cowości. N ast ępuje brak dokładnych

informacji o możl iwościach z atrudnienia , o formalności ach zwią zanych z za trudnien iem,

konieczność przekwal ifikowań. Powoduje to , że ludzie są cz asowo bezrobotni.

AD2 koniunkturalne (cyklic zne) dotyka ca łą gospodarkę narodową. Występuje w okresi e

recesj i gospodarczej . Popyt globalny spada, zmniejs za s ię produkcja co pociąga za sobą

spadek popytu na siłę roboczą .

AD3 strukturalne – powodowane niedopasowaniem struktury podaży i popytu na

pracowników przede wszystkim pod względem kwal ifikac ji zawodu lub regionu.

Źródłem t ego bezrobocia j est upadek niektórych branż c zy gałę zi .

AD4 Technologicznie – wynika z post ępu technicznego.

Sezonowe – uzależnione od pory roku

Podział be zrobocia z e wzg lędu na formę występowania. W ujęc iu t eoretycznym

(klasyczne keynesowskie)

Przeciwdz ia łanie bezrobociu:

- pełne z atrudnienie

- różnego rodzaju aktywne i pasywne sposoby przeciwdział ania be zrobociu

Aktywne – przekwalifikowanie współfinansów, prac interwencyjnych prac e

interwencyjne – nie d łuższe niż rok

Pasywne – zas iłki , świadczen ia dl a rolników zwolnionych z pra cy, wydłużenie okresu

obowiązkowego kształcen ia m łodzieży.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome