Próba oceny efektów Planu Balcerowicza - Notatki - Finanse - Część 1, Notatki'z Finanse. Cracow University of Economics
Kamila_S
Kamila_S26 February 2013

Próba oceny efektów Planu Balcerowicza - Notatki - Finanse - Część 1, Notatki'z Finanse. Cracow University of Economics

PDF (462.5 KB)
13 strona
894Liczba odwiedzin
Opis
Plan Balcerowicza - założenia, cele, sposoby ich realizacji, jak również tło historyczne i sytuacja gospodarcza kraju w 1989 roku.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 13
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Próba oceny efektów Planu Balcerowicza

1. Tło historyczne i sytuacja gospodarcza kraju w 1989 roku:

1.1 Polityczne uwarunkowania reform;

1.2. Sytuacja makroekonomiczna;

1.3. System gospodarczy;

1.4. Struktura gospodarki;

1.5. Zadłużenie zagraniczne;

1.6. Pozytywne początkowe nastawienie społeczne do nowego rządu;

1.7. Silna pozycja pracowników.

2. Plan Balcerowicza - założenia, cele, sposoby ich realizacji:

2.1. Prawne fundamenty przechodzenia do gospodarki rynkowej - pakiet 10 ustaw;

2.2. Stabilizacja makroekonomiczna i metody zdławienia inflacji;

2.3. Transformacja systemowa - czyli jak zbudować kapitalizm:

Tworzenie mechanizów rynkowych w gospodarce;

Zmiany instytucjonalne.

3. Negatywne zjawiska w gospodarce w latach 1989-91, krytyka Planu Balcerowicza:

3.1. Zjawiska, które były niemożliwe do uniknięcia;

3.2. Najważniejsze zarzuty wobec planu Balcerowicza:

3.3. Opinie krytyczne wobec planu i jego realizacji;

3.4. Obiektywne czynniki zewnętrzne wpływające na nasilanie się recesji;

3.5. Kwestia wiarygodnosci danych statystycznych z okresu transformacji;

3.6. Źródła protestów społecznych.

4. Sukces Planu Balcerowicza.

docsity.com

5. Elementy Drugiego Planu Balcerowicza.

1. Tło historyczne i sytuacja gospodarcza kraju w 1989 roku :

1.1. Polityczne uwarunkowania reform.

W wyniku porozumień Okrągłego Stołu odbyły się w Polsce 4 czerwca 1989 roku pierwsze częściowo wolne wybory. Zwycięstwo odniosła w nich solidarnościowa opozycja, zdobywając wszystkie z 35% możliwych do zdobycia mandatów w tzw. Sejmie Kontraktowym i 99 ze 100 miejsc w Senacie. Premierem pierwszego niekomunistycznego rządu w powojennej historii Polski został Tadeusz Mazowiecki. Tekę minista finansów powierzył on Leszkowi Balcerowiczowi. Rząd zdecydował się na szybkie wprowadzenie programu mającego ustabilizować sytuację ekonomiczną w Polsce oraz na transformację polskiej gospodarki do systemu wolnorynkowego..

1.2. Sytuacja makroekonomiczna.

Polska gospodarka w 1989 roku znalazła się w sytuacji niemal katastrofalnej.

Najbardziej

istotnym problemem był bardzo wysoki wskaźnik cen towarów i usług. Stopa inflacji wynosiła w 1989 roku ponad 340%, wykazując przy tym tendencję gwałtownie rosnącą i nabierając cech hiperinflacji - średnia stopa inflacji dla pięciu ostatnich miesięcy 1989 roku wynosiła około 1000%!1[1]. Przyczyną takiego stanu rzeczy był przede wszystkim fakt, iż państwo, uginając się

docsity.com

pod żądaniami płacowymi pracowników i związków zawodowych, drukowało i wprowadzało do obiegu olbrzymie ilości tzw. pustych pieniędzy, które nie miały żadnego pokrycia w towarach na rynku.

Źródło: “Rocznik statystyczny GUS 1994”

W związku z tym iż produkcja nie była weryfikowana przez popyt, zjawiskiem powszechnym stały się zarówno niedobory na rynku ( a z nimi kolejki, kartki, talony, przydziały, “załatwianie po znajomości“ itp.), jak i wymuszona substytucja, marnotrawstwo środków produkcji oraz tzw. produkcja niechciana. Złoty polski był niewymienialny (i to nie tylko na obce waluty, ale też w dużym stopniu na towary). Utrzymywano system wielu różnych kursów walutowych; kurs oficjalny był kilkakrotnie niższy od czarnorynkowego.

Jednocześnie, ze względu na brak zaufania do złotego, transakcji coraz częściej dokonywano w dewizach. Cały system cen, podporządkowany potrzebom gospodarki centralnie planowanej, był zniekształcony. Realna stopa procentowa była ujemna, usztywniano stawki płac, ceny produktów i marże. Budżet państwa wykazywał wysoki deficyt. W 1989 roku wynosił on 3% PKB. Niski był także ogólny poziom życia społeczeństwa.

Źródło: “Rocznik statystyczny GUS 1994”

1.3. System gospodarczy.

docsity.com

Gospodarka w Polsce, podobnie jak w innych krajach dawnego bloku wschodniego, była

nierynkowa i zdominowana przez sektor państwowy, a zwłaszcza przez wielką państwową własność (ogromne przedsiębiorstwa przemysłowe, transportowe i budowlane, państwowy system bankowy i większość usług). Państwo dotowało i regulowało zarówno sferę produkcji jak i konsumpcji. Czyniło to gospodarkę mało elastyczną i nieefektywną. Producenci nie kierowali się realnym popytem, tylko odgórnymi nakazami. Powszechne były przerosty zatrudnienia w przedsiębiorstwach państwowych.

Cały system był ponadto nastawiony na produkcję antyimportową, istniał powszechny protekcjonizm państwowy - stawki celne i inne ograniczenia praktycznie uniemożliwiały sprowadzanie na większą skalę towarów z zagranicy.

Trzeba jednak zauważyć, że ostatni rząd “przedsolidarnościowy“ zniósł ograniczenia dla tworzenia przedsiębiorstw prywatnych i dokonał pewnej liberalizacji handlu zagranicznego.

1.4. Struktura gospodarki.

Strukturę gospodarki centralnie planowanej w Polsce charakteryzowała duża dysproporcjonalność. Przeważał w niej przemysł ciężki - tak pod względem produkcji (wytwarzał on 2/3 całej produkcji przemysłowej), jak też koncentracji środków trwałych i

zasobów siły roboczej. Nienaturalnie duży udział w majątku trwałym posiadało także rolnictwo. Sfera materialna miała wyraźne pierwszeństwo przed usługami niematerialnymi. Podczas więc gdy przemysł był nadmiernie rozbudowany, sektor usług pozostawał niedorozwinięty.Udział usług niematerialnych w strukturze środków trwałych wynosił w Polsce w 1989 roku jedynie 4%, zaś w krajach OECD wskaźnik ten był sześć razy większy!

Preferowano inwestycje rozwojowe kosztem inwestycji modernizacyjnych, w związku z czym w całej gospodarce istniało duże zacofanie techniczne i wysoki stopień dekapitalizacji majątku trwałego. Upośledzenie inwestycji modernizacyjnych i odtworzeniowych wynikało z logiki gospodarki centralnie planowanej. W Polsce istniał silny nacisk nie na wzrost jakościowy, lecz ilościowy. Stawiano więc na inwestycje “ekstensywne“. Na odtwarzanie majątku trwałego przeznaczało się u nas cztery razy mniej środków niż powinno się przeznaczać według standardów międzynarodowych.

Eksport (szczególnie wyrobów przemysłu maszynowego, tekstylnego, elektronicznego i farmaceutycznego) oraz import (głównie ropy naftowej i gazu ziemnego) cechowały się ogromną zależnością od rynku radzieckiego.

1.5. Zadłużenie zagraniczne.

Zadłużenie zagraniczne było olbrzymim obciążeniem dla polskiej gospodarki. Narastało

ono

zwłaszcza w latach siedemdziesiątych (od 1 mld dolarów w roku 1971, przez 8 mld w roku 1975, aż do 25 mld dolarów w roku 1980). Kredyty nie zostały wykorzystane we właściwy sposób - tylko 20% puli przeznaczono na inwestycje. Pod koniec 1989 roku nasz dług wynosił już 41 mld dolarów. Głównymi wierzycielami Polski były rządy zachodnie, reprezentowane przez Klub Paryski oraz zachodnie banki komercyjne, zrzeszone w Klubie Londyńskim.

docsity.com

Źródło: “Rocznik statystyczny GUS 1994”

1.6. Nastawienie społeczne.

Pierwszy niekomunistyczny rząd i premier cieszyli się na początku swego urzędowania

ogromnym zaufaniem Polaków (w sondażach opinii publicznej Tadeusz Mazowiecki posiadał poparcie ponad 70% ankietowanych). Istniało wyraźne przyzwolenie społeczne dla przeprowadzania reform. Był to istotny dla nowej ekipy czynnik, który mógł i powinien zostać wykorzystany.

1.7. Silna pozycja pracowników .

Charakterystyczną dla Polski cechą była wyjątkowo silna pozycja pracowników. Dotyczyło to nie tylko sytuacji wewnątrz przedsiębiorstw państwowych, ale także w całym układzie społeczno - politycznym. Wynikała ona ze szczególnego charakteru polskiej opozycji, powstałej przecież ze związku zawodowego “Solidarność“. Największe grupy pracownicze miały na tyle silną pozycję, że były w stanie wywalczyć u władz znaczące ustępstwa na swoją rzecz (zapisy takie zawierały nawet porozumienia Okrągłego Stołu). Silne związki zawodowe, mimo przychylnego początkowo nastawienia do nowych władz, nie mogły być jednak na dłuższą metę elementem sprzyjającym reformom.

2. Plan Balcerowicza.

W dość krótkim czasie, bo w ciągu zaledwie paru miesięcy, Minister Finansów Leszek Balcerowicz wraz z grupą ekspertów przygotował program transformacji gospodarczej, znany później powszechnie jako Plan Balcerowicza. Wśród specjalistów ważną rolę odgrywali doradcy zagraniczni (zwłaszcza Amerykanin Jeffrey Sachs) i polonijni (profesor Stanisław Gomułka). Program ten opublikowano w październiku 1989 roku, a już w grudniu zaaprobował go Parlament. Plan zakładał gruntowną przebudowę we wszystkich dziedzinach gospodarki. Przejście do nowego systemu miało się odbyć natychmiastowo - na dzień wprowadzenia reformy ustalono 1 stycznia 1990 roku (co w rzeczywistości miało się okazać bardzo trudne do wykonania).

Całą operację transformacji można podzielić na dwa etapy:

docsity.com

pierwszy (krótki - w granicach kilku miesięcy) - miał na celu osiągnięcie stabilizacji gospodarczej, czyli przede wszystkim likwidację inflacji;

drugi (dłuższy - mierzony nie w miesiącach, a w latach) - zakładał przekształcenia instytucjonalne i rzeczowe polskiej gospodarki.

2.1. Prawne fundamenty przechodzenia do gospodarki rynkowej - pakiet 10 ustaw.

17 grudnia 1989 roku Leszek Balcerowicz przedstawił w Sejmie opracowane przez

grupy

ekspertów projekty ustaw, których wprowadzenie było koniecznym warunkiem przejścia do gospodarki rynkowej. Początkowo było ich 40, później jednak minister finansów zdecydował, aby ograniczyć ich liczbę do 10 najbardziej niezbędnych. W trakcie przemówienia w Sejmie Balcerowicz powiedział m.in.: “Trzeba skończyć z fałszywą grą, w której ludzie udają, że pracują, a państwo udaje, że płaci. Alternatywa, którą proponujemy, to życie udane zamiast udawanego.” 2[2]

27 i 28 grudnia Sejm kontraktowy uchwalił wszystkie 10 ustaw “pakietu Balcerowicza“:

1) Ustawa o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych. Likwidowała gwarancję istnienia wszystkich przedsiębiorstw państwowych niezależnie od ich wyników finansowych i efektywności produkcji oraz pozwalała na przeprowadzanie postępowania upadłościowego przedsiębiorstw nieefektywnych.

2) Ustawa o prawie bankowym. Zakazywała finansowania deficytu budżetowego przez bank centralny i uniemożliwiała nieograniczoną emisję pieniądza bez pokrycia.

3) Ustawa o kredytowaniu. Znosiła preferencje kredytowe dla przedsiębiorstw państwowych i wiązała stopę oprocentowania kredytów ze stopą inflacji.

4) Ustawa o podatkuod wzrostu wynagrodzeń. Ograniczała wzrost płac nominalnych w przedsiębiorstwach w stosunku do realnego wzrostu cen (wprowadzając tzw. popiwek).

5) Ustawa o nowych zasadach opodatkowania. Wprowadzała jednolite zasady płacenia podatków we wszystkich sektorach gospodarki.

6) Ustawa o działalności gospodarczej prowadzonej przez inwestorów zagranicznych. Zobowiązywała przedsiębiorstwa zagraniczne do odsprzedawania dewiz państwu po ustalonym przez bank centralny kursie, zapowiadała możliwość wywozu zysków za granicę i zwalniała przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym od płacenia popiwku.

7) Ustawa o prawie dewizowym. Likwidowała państwowy monopol w handlu zagranicznym i wprowadzała wewnętrzną wymienialność złotówki, a także zobowiązywała przedsiębiorstwa do odsprzedawania państwu zarobionych dewiz.

8) Ustawa o prawie celnym. Wprowadzała jednakowe dla wszystkich podmiotów gospodarczych zasady clenia towarów importowanych.

docsity.com

9) Ustawa o zatrudnieniu. Unieważniała ustawę o osobach uchylających się od obowiązku pracy oraz zmieniała zasady funkcjonowania biur pośrednictwa pracy.

10) Ustawa o szczególnych warunkach zwalniania pracowników. Stwarzała nowe przepisy chroniące ludzi zwalnianych z pracy (zwłaszcza w drodze zwolnień grupowych), zapewniała odprawę finansową przy zwolnieniu i wprowadzała okresowe zasiłki dla bezrobotnych.

Powyższe ustawy były niezbędną podstawą zarówno stabilizacji polskiej gospodarki, jak i jej przemiany systemowej.

2.2. Stabilizacja makroekonomiczna i metody zdławienia inflacji.

Program stabilizacyjny miał doprowadzić do równowagi makroekonomicznej w polskiej

gospodarce, a więc przede wszystkim do zlikwidowania hiperinflacji i powszechnych braków rynkowych oraz do zrównoważenia budżetu. Rząd, w obliczu panujących warunków, zdecydował się na bardzo szybkie realizowanie niezbędnych reform, co zyskało później miano terapii szokowej. Niektórzy krytycy zarzucali Balcerowiczowi właśnie zbyt pospieszne tempo przemian, jednak rację należy tu przyznać ministrowi finansów, który stwierdził kiedyś, że “istnieją tylko dwie drogi przeprowadzania reform: szybka i bardzo szybka“ 3[3] oraz, w odniesieniu do walki z szalejącą inflacją, że “nie da się gasić pożaru na raty“ 4[4].

Najważniejszym narzędziem programu stabilizacyjnego była liberalizacja cen , która dotyczyła prawie 90% obrotów 5[5]. Uwolnienie cen spod administracyjnej kontroli państwa sprawiło, iż początek 1990 roku charakteryzował się ich gwałtownym wzrostem.

Wzrost ten najpierw oddziaływał głównie na sferę popytu, powodując spadek jego wielkości, czego najbardziej widocznym efektem była likwidacja nieodłącznego elementu realnego socjalizmu - kolejek w sklepach. Z oczywistych względów dopiero nieco później można było zaobserwować dostosowywanie się producentów i dostawców do nowych warunków - czyli zmiany struktury i wielkości podaży. W bardzo krótkim czasie, bo w ciągu zaledwie paru miesięcy, gospodarka Polski przestała być gospodarką niedoborów.

Liberalizacji cen towarzyszyły stabilizatory będące narzędziami w walce z inflacją - tzw. kotwice antyinflacyjne:

Restrykcyjna polityka dochodowa państwa - czyli zamrożenie płac. Dla

osiągnięcia równowagi na rynku niezbędna była kontrola płac, uniemożliwiająca ich wzrost

proporcjonalnie do wzrostu cen detalicznych. Wprowadzony został wspomniany już podatek od ponadnormatywnego wzrostu wynagrodzeń, powszechnie znany jako popiwek. Fundusz płac był indeksowany współczynnikiem inflacji mnożonym w styczniu 1990 przez 0.2, od lutego do kwietnia 1990 przez 0.3, a potem przez 0.6 (latem 1990, pod naciskami m.in. ekspertów z NBP, Balcerowicz złagodził zasady popiwku, co potem okazało się błędem i z czego szybko się wycofał). Płace mogły być zatem podnoszone tylko w określonej proporcji do rzeczywistego wzrostu cen. Każda większa podwyżka wynagrodzeń obciążona była specjalnym podatkiem. I tak za przekroczenie wyznaczonego poziomu o 0.1 - 3% wynosił on 200% od wypłaconej ponad pułap sumy, a za przekroczenie limitu płac o ponad 3% - aż 500% tej kwoty. Popiwek był tym narzędziem antyinflacyjnym, które ze zrozumiałych względów miało negatywny wydźwięk i wywoływało największe protesty w społeczeństwie.

docsity.com

Restrykcyjna polityka pieniężna NBP:

Głównym zadaniem banku centralnego jest regulowanie ilości pieniądza w obiegu. NBP

odpowiadał zatem za równowagę pieniężną w kraju oraz za siłę nabywczą polskiej waluty. Najważniejsze instrumenty, jakimi posługiwał się bank centralny, to stopa procentowa oraz stały i ujednolicony kurs walutowy.

Wprowadzono dodatnią realną stopę procentową. Miała ona być zmieniana co miesiąc,

przy

czym najpierw kształtowała się poniżej stopy inflacji, potem zaś ją przekroczyła. Stopa procentowa miała być bodźcem do ograniczania konsumpcji i zwiększania oszczędności. Dzięki jej urealnieniu oszczędzanie w rodzimej walucie stało się wreszcie opłacalne.

1 stycznia 1990 roku złotówka została oficjalnie zdewaluowana. Nowy, jednolity kurs wynosił 9500 złotych za dolara. Gwarancją realności tego kursu, który wydawał się początkowo bardzo trudny, jeżeli nie niemożliwy do utrzymania, był fundusz stabilizacyjny w wysokości 1 miliarda dolarów; kwota ta została uzyskana przez Leszka Balcerowicza od Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Kurs ten utrzymał się aż do maja 1991 roku (czyli przez 16 miesięcy!), kiedy to złotówka została zdewaluowana o 17% (nowy przelicznik wynosił wtedy 11000 złotych za dolara).

Źródło: “Rocznik statystyczny GUS 1994”

Wprowadzono także ustawowy zakaz zaciągania przez państwo w banku centralnym nieoprocentowanego kredytu na pokrycie deficytu budżetowego.

Twarda polityka pieniężna państwa, mająca zrównoważyć budżet:

Bardzo znacznie ograniczono udział dotacji w wydatkach publicznych z 38% w 1989

roku do

14% w 1990 roku. Zmniejszono wydatki na sferę budżetową, wprowadzając w niej ostry reżim oszczędnościowy.

Państwo prowadziło restrykcyjną politykę fiskalną i bezwzględnie egzekwowało należności. Ustalono wysoką stopę podatku dochodowego od przedsiębiorstw, instytucji i ludności

docsity.com

(początkowo równą 50%, później zredukowaną do 40%), dużą dywidendę od funduszu założycielskiego (40%), podatek od funduszu wynagrodzeń, wymieniany już popiwek a także wysokie składki na ZUS (43, a potem 48%)6[6]

W wyniku tych działań rok 1990 zamknięty został nadwyżką budżetową.

Wprowadzenie instytucji długu publicznego.

Otwarcie na handel zagraniczny i zmiana polityki dewizowej

Wprowadzone zostało nowe prawo celne, które znosiło przywileje dla przedsiębiorstw

państwowych w handlu zagranicznym, gwarantowało swobodę wymiany międzynarodowej i równe traktowanie wszystkich jej uczestników. Stawki celne zostały znacznie obniżone, a w sporej części całkowicie zmiesione. Od 1990 roku wynosiły one od 0 do 45%.

Zniesiono reglamentację dewizową. Przedsiębiorstwa miały jednak obowiązek odsprzedawania bankowi uzyskanych z eksportu dewiz, ale jednocześnie mogły w nim kupować waluty wymienialne niezbędne do finansowania importu. Osoby fizyczne mogły nabywać i wywozić za granicę dowolne ilości dewiz (miało to m.in. ważne znaczenie psychologiczne - budowało zaufanie do krajowego pieniądza oraz przekonanie, że rynek walutowy i cała gospodarka będą “normalniały“ i zbliżały się do standardów międzynarodowych). Podmioty gospodarcze mogły zaciągać za granicą kredyty transakcyjne.

Liberalizacja handlu zagranicznego i zmiany polityki dewizowej były nie tylko istotnymi stabilizatorami w walce z inflacją, lecz także zbliżały strukturę cen rynku polskiego i międzynarodowego oraz prowadziły do umożliwienia powszechnej wymienialności złotego na waluty innych krajów.

3.3.Transformacja systemowa - czyli jak zbudować kapitalizm.

Transformacja systemowa, czyli przejście od gospodarki centralnie planowanej do

gospodarki

rynkowej, łączyła się ściśle ze zmianą ustroju politycznego. Obejmowała ona dwa elementy:

Tworzenie rynkowych warunków funkcjonowania wszystkich jednostek gospodarczych.

Przekształcenia tzw. infrastruktury systemowej, czyli szerokie zmiany instytucjonalne.

.

Mechanizm który regulował dzałanie gospodarki centralnie planowanej musiał zostać zastąpiony mechanizmem wolnorynkowym. Ta zamiana miała kilka aspektów:

1) Państwo - czyli główny podmiot gospodarczy w warunkach gospodarki centralnie planowanej zostaje zastąpione przez wiele niezależnych przedsiębiorstw, które mają odtąd takie same prawa i obowiązki i samodzielnie decydują o swojej działalności. Państwo nie może już oddziaływać na przedsiębiorstwa za pomocą odgórnych dyrektyw, ma jedynie stanowić prawo i przeciwdziałać zakłóceniom - np. monopolizacji.

docsity.com

2) Liberalizacja systemu praw własności pozwoliła na swobodne podejmowanie ziałalności

gospodarczej. W latach 1990 - 93 utworzono w Polsce ponad milion nowych firm prywatnych. Powszechne

w poprzednim systemie centralne plany produkcji i handlu

zostały zastąpione setkami tysięcy niezależnych decyzji producentów i handlowców, kierujących się potrzebami konsumentów.

3) W gospodarce centralnie planowanej państwo dotowało zarówno produkcję wielu towarów,

jak i konsumpcję niektórych grup ludności. Odejście od tych dotacji (oprócz omawianego już dużego znaczenia dla przywrócenia równowagi budżetowej) doprowadziło do tego, iż zarówno ceny towarów i usług na rynku konsumpcyjnym, jak i ceny czynników produkcji ustalały się na poziomie równowagi między popytem a podażą - a zatem do wykształcenia się mechanizmu typowego dla gospodarki wolnorynkowej. Na rynku towarów i usług wraz z wprowadzeniem wolnych cen i wolnej konkurencji pojawiły się marketing i reklama. Natomiast jednostki gospodarcze zmuszone odtąd były do kierowania się w działalności względami ekonomicznymi, a co za tym idzie - do efektywnego wykorzystywania swoich zasobów.

4) Niesprawne podmioty gospodarcze podlegały mechanizmom eliminacji. Wiele dużych

przedsiębiorstw musiało przejść “kuracje odchudzające“ - często odsprzedawały lub dzierżawiły one część swojego majątku sektorowi prywatnemu, przyspieszając tym jego rozwój. Część przedsiębiorstw została zlikwidowana lub zbankrutowała.

docsity.com

Źródło: “Rocznik statystyczny GUS 1994”

5) Szybko rosła liczba niewielkich przedsiębiorstw prywatnych, a jednocześnie duże

przedsębiorstwa ulegały redukcjom i następowała demonopolizacja wielu gałęzi - np. przemysłu mięsnego, cukrownictwa, komunikacji. Doszło zatem do szybkiej dekoncentracji organizacyjnej polskiej gospodarki. W latach 1989 - 91 zatrudnienie w firmach, w których pracowało 50 - 100 pracowników wzrosło ponaddwukrotnie (jeszcze szybszy wzrost zatrudnienia w mniejszych firmach nie był notowany przez statystyki). Dekoncentracja wraz z liberalizacją handlu zagranicznego znacznie zwiększyła konkurencję po stronie podaży.

6) Otwarcie wobec zagranicy. Liberalizacja handlu zagranicznego (omawiana częściowo już

wcześniej) sprawiła, że gospodarka Polski stała się silniej powiązana z gospodarką krajów OECD, a zwłaszcza Europy Zachodniej. W latach 1990 - 91 nasz eksport na Zachód wzrósł o 60%, a import o 53%. Otwarcie to polegało również na liberalizacji zasad międzynarodowego transferu zysków, która umożliwiała zagranicznym inwestorom lokowanie w Polsce kapitału.

docsity.com

Źródło: “Rocznik statystyczny GUS 1994”

7) Gospodarka centralnie planowana oznaczała centralną dystrybucję siły roboczej. Teraz

rynek pracy został zliberalizowany, pojawił się typowy dla gospodarki rynkowej wolny przepływ siły roboczej. Musiało to jednak pociągnąć za sobą

pojawienie się bezrobocia.

docsity.com

8) Liberalizacja rynku kapitałowego - czyli ujednolicenie stopy procentowej dla wszystkich

podmiotów gospodarczych (w gospodarce centralnie planowanej istniały preferencje dla określonych grup kredytobiorców, a kryteria przyznawania kredytów często były natury pozaekonomicznej).

9) Rynek pieniężny. W związku z tym, że polski złoty mógł być swobodnie wymieniany na

towary, nastąpił znaczny wzrost jego roli jako środka wymiany oraz

miernika wartości. Złoty wyparł z krajowego obiegu inne waluty, którymi wcześniej często posługiwano się przy dokonywaniu transakcji. W połączeniu z obniżeniem inflacji i wzrostem realnych stóp procentowych prowadziło to do umocnienia znaczenia złotego jako środka gromadzenia rezerw. Po likwidacji kartek, talonów, itp. pieniądz stał się jedynym regulatorem na rynku.

10) Rynek walutowy. O cenach walut obcych zaczął decydować wolny rynek - a więc relacje

popytu i podaży. Szybko powstawały prywatne kantory wymiany walut. Bank centralny w miejsce kursów zróżnicowanych przyjął kurs jednolity. Złoty zyskał więc wymienialnośc wewnętrzną, a później także i zewnętrzną.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome