Prawna ochrona programów komputerowych - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo
Lady_Pank
Lady_Pank19 June 2013

Prawna ochrona programów komputerowych - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo

PDF (239.4 KB)
10 strona
467Liczba odwiedzin
Opis
Prawo: notatki z zakresu prawa dotyczące prawnej ochrony programów komputerowych.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 10
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

P O L I T E C H N I K A R Z E S Z O W S K A im. Ignacego Łukasiewicza

Wydział Zarządzania i Marketingu

PRAWNA OCHRONA PROGRAMÓW

KOMPUTEROWYCH

Opracowała:

Rzeszów 2008

2

Spis treści

1. WSTĘP………………………………………………………………………………3

2. KONCEPCJE OCHRONY PROGRAMÓW KOMPUTEROWYCH………………3

3. OCHRONA PROGRAMÓW KOMPUTEROWYCH W OPARCIU O PRAWO

WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ I KONWENCJĘ O UDZIELANIU PATENTÓW

EUROPEJSKICH……………………………………………………………………5

4. OCHRONA PRAWNA PROGRAMÓW KOMPUTEROWYCH W POLSCE…….6

5. ZAKOŃCZENIE…………………………………………………………………….8

BIBLIOGRAFIA………………………………………………………………………..10

3

1. WSTĘP

W dzisiejszych czasach programy komputerowe wymagają szczególnej ochrony,

ponieważ obserwowany jest ciągły rozwój szeroko pojętej technologii. Prawo na dobrach

niematerialnych jest dziedziną prawa, na którą szczególny wpływ wywiera postęp techniki.

Już sam wynalazek komputera stworzył szereg wyzwań dla regulacji prawnych, jednak

dopiero powstanie i upowszechnienie się komputerów osobistych uwidoczniło konieczność

stworzenia ram prawnych dla nowych technologii. 1 Największym problemem było

zapewnienie odpowiedniej ochrony programów komputerowych. Wybór właściwego modelu

ochrony prawnej nie był nigdy oczywisty, prawnicy wyróżniają trzy koncepcje prawnej

ochrony programów komputerowych, które zostaną omówione poniżej.

2. KONCEPCJE OCHRONY PROGRAMÓW

KOMPUTEROWYCH

Wyróżnia się trzy koncepcje prawnej ochrony programów komputerowych:

 Ochrona za pomocą prawa autorskiego,

 Ochrona za pomocą specjalnego reżimu prawnego, który jest specyficzny jedynie dla

programów komputerowych (tzw. ochrona „sui generis”),

 Ochrona prawem patentowym.

Rozróżnienie tych rodzajów ochron polega na tym, że przepisy prawa autorskiego chronią

program komputerowy przed jego nielegalnym rozpowszechnieniem czy kopiowaniem (tzw.

plagiat), natomiast, jeśli chodzi o ochronę patentową, to naruszenie zachodzi na przykład

wtedy, gdy zastosujemy inny program komputerowy w celu uzyskania takiego samego efektu,

jaki wywołałby opatentowany program. Ochrona prawnoautorska odnosi się do sposobu

wyrażania utworu, odmiennie od ochrony patentowej, której przedmiotem jest treść

wynalazku. 2 Jeśli zaś chodzi o ochronę „sui generis”, to zgodnie z tą koncepcją programy

komputerowe powinny być chronione za pomocą specjalnego reżimu prawnego, pośredniego

pomiędzy ochroną prawem autorskim, a ochroną patentową. Autorzy tej koncepcji twierdzą,

iż żaden z obecnie istniejących systemów ochrony własności intelektualnej nie przystaje do

1 J. Barta, R. Markiewicz, Główne problemy prawa komputerowego, WNT, Warszawa 1993, s. 10.

2 Internet www.edukacjaprawnicza.pl

4

tak specyficznego przedmiotu ochron, jakim jest program komputerowy. Ochrona wynikająca

z prawa autorskiego jest zgodnie z takim myśleniem niewystarczająca, ponieważ prawo

autorskie chroni jedynie formę dzieła, pozostawiając poza ochroną jego treść, czyli pomysł na

rozwiązanie konkretnego problemu, który leży u podstaw programu. Przy czym jest

oczywiste, iż forma jest jednym z mniej istotnych elementów programu komputerowego, a

jego twórcy zależy głównie na stworzeniu jak najbardziej optymalnego zestawu instrukcji dla

komputera, tak by wykonywał on zamierzone zadanie w ściśle określony sposób. Taka

optymalizacja programu komputerowego nakłada duże ograniczenia na informatyka w

zakresie jego formy. Zwolennicy omawianej koncepcji sprzeciwiali się również chronieniu

programów komputerowych za pomocą patentów, ponieważ tak silna ochrona powodowałaby

długotrwałą wyłączność na określone rozwiązania, pozostawiając jednocześnie poza

jakąkolwiek ochroną resztę rozwiązań. Z jednej strony powstałaby, więc wyłączność na

wykorzystanie określonych rozwiązań chronionych patentem, z drugiej zaś programy, na

które nieprzyznano by patentu, nie byłyby w żaden sposób chronione.

Aby odpowiedzieć na pytanie, która ze wskazanych powyżej grup przepisów lepiej chroni

programy komputerowe, należy przede wszystkim określić jego istotę. Otóż program

komputerowy definiuje J. Barta i R. Markiewicz – jako „zestaw instrukcji (rozkazów)

przeznaczonych do użycia bezpośrednio lub pośrednio w komputerze w celu osiągnięcia

określonego rezultatu”. 3 Przy przyjęciu takiej definicji programu komputerowego

nieunikniona jest refleksja nad tym, która z regulacji jest bardziej korzystna. Odnosi się to

także do czasu trwania takiej ochrony – ochrona patentowa trwa 20 lat, prawnoautorska

natomiast rozciąga się na życie twórcy i na 70 lat liczonych od dnia jego śmierci. Powstaje,

więc pytanie: Czy ważniejszy jest czas, czy zakres ochrony?

Przedstawienie odpowiednich regulacji europejskich ma o tyle znaczenie, że Polska z dniem

1.05.2004 r. stała się jednym z 25 członków Wspólnoty Europejskiej, co automatycznie

pociąga za sobą stosowanie aktów unijnych do polskiego porządku prawnego. Podkreślić

należy, że na całym świecie, szczególnie w USA i Japonii, istnieje widoczna tendencja do

obejmowania ochroną patentową programów komputerowych. Wynika to przede wszystkim z

wciąż pogłębiającego się rozwoju technologii, co doprowadza do tego, że dla pewnych

przedsiębiorstw samo tylko oprogramowanie staje się już ważnym elementem egzystencji na

rynku światowym.

3 J. Barta, R. Markiewicz, op. cit., s.27.

5

3. OCHRONA PROGRAMÓW KOMPUTEROWYCH W

OPARCIU O PRAWO WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ I

KONWENCJĘ O UDZIELANIU PATENTÓW

EUROPEJSKICH

Przepis ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – „Prawo własności przemysłowej” w art. 28

pkt. 5 wyłączył programy komputerowe spod ochrony patentowej (określając programy

komputerowe jako programy do maszyn cyfrowych). 4 Regulacja ta ma znaczenie dla

programu komputerowego „sensu stricte”. Wynika, bowiem z tego, iż opatentowaniu mogą

podlegać wynalazki chociażby tylko związane z programami komputerowymi. Także

„Konwencja o udzielaniu patentów europejskich” z dnia 5 października 1973 r. sporządzona

w Monachium, w art. 52 wyłącza ochronę programów komputerowych (pomimo określenia,

że patenty europejskie udzielane są na wynalazki, które nadają się do przemysłowego

stosowania, są nowe i posiadają poziom wynalazczy). 5 Należy zaznaczyć, że wyłączenie to

dotyczy tylko i wyłącznie programów komputerowych „jako takich”. Projekt rewizji

konwencji z 2000 r. przewidywał wprawdzie włączenie programów komputerowych do

katalogu wynalazków podlegających opatentowaniu, jednak ostatecznie zrezygnowano z tego

rozwiązania, argumentując to tym, że rozszerzając sferę pomysłów, które można byłoby

opatentować, ostatecznie powstałaby możliwość udzielania patentów na metody prowadzenia

działalności gospodarczej, co sprzyjałoby monopolizacji w tej dziedzinie.

Artykuł 52 konwencji zezwala jednak na patentowanie wynalazków dotyczących programów

komputerowych, o ile posiadają one charakter techniczny, ponieważ wg decyzji dwóch izb

odwoławczych Europejskiego Urzędu Patentowego z 1 lipca 1998 r. oraz 4 lutego 1999 r.,

przyjęta została jako zasada dopuszczalność patentowania wszystkich programów

komputerowych wywołujących skutek techniczny wykraczający poza zwykłe zjawiska

fizyczne, towarzyszące wykonywaniu programu. Rozszerzone zostało to decyzją Technicznej

Izby Odwoławczej z 8 września 2000 r., która stwierdza, iż wszystkie programy podczas

wykonywania w komputerze mają charakter techniczny, dlatego że komputer jest maszyną.

4 Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117 z późn.

zm.). 5 Konwencja o udzielaniu patentów europejskich z dnia 5 października 1973 r. (Dz.U. z 2004 r., Nr 79, poz. 737

z późn. zm.).

6

Jeśli zatem konwencja udziela pewnego rodzaju ochrony programom komputerowym, a

prawo własności przemysłowej takiej nie przewiduje, to wydaje się, iż najwłaściwszym

rozwiązaniem w Polsce, która jest stroną konwencji od 1 marca 2004 r. będzie stosowanie

przepisów konwencyjnych. 6

4. OCHRONA PRAWNA PROGRAMÓW

KOMPUTEROWYCH W POLSCE

W Polsce programy komputerowe „jako takie” chronione są przez ustawę z dnia 4 lutego

1994 r. – „O prawie autorskim i prawach pokrewnych” jak dzieła literackie – art. 74, chociaż

ustawa przewiduje pewne odrębności sformułowane w przepisach szczególnych (art. 74–77

²). Prawo autorskie wyraźnie wskazuje, iż „Ochroną objęty może być sposób wyrażenia, nie

są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje

matematyczne.” – art. 1 ust. 2 ¹. Art. 74 ust. 2 doprecyzowuje, iż „Ochrona przyznana

programowi komputerowemu obejmuje wszystkie formy jego wyrażenia. Idee i zasady będące

podstawą jakiegokolwiek elementu programu komputerowego, w tym podstawą łączy, nie

podlegają ochronie.” 7

Ustawodawca przyjął w prawie autorskim koncepcje dualistycznej ochrony, zgodnie z którą

prawa autorskie dzielą się na: osobiste prawa autorskie i materialne prawa autorskie.

Autorskie prawa osobiste chronią więź twórcy z utworem, która nie jest ograniczona

czasowo, ani nie może zostać zbyta. W ustawie wskazano przykładowe prawa składające się

na autorskie prawa osobiste (art. 16), z czego do twórców programów komputerowych

znajdują zastosowanie jedynie prawo do autorstwa utworu oraz prawo do oznaczania utworu

swoim nazwiskiem lub pseudonimem, bądź do udostępniania go anonimowo.

Materialne prawa autorskie do programu komputerowego obejmują prawo do:

 Wyrażania zgody na zwielokrotnianie (trwałe, lub czasowe) programu (w całości, lub

części), jakimikolwiek środkami i w jakiejkolwiek formie, zakresie, w jakim

zwielokrotnienie jest niezbędne dla wprowadzenia, wyświetlania, stosowania,

przekazywania i przechowywania programu komputerowego,

6 M. Lampart, Ochrona prawna programów komputerowych w zakresie własności intelektualnej i przemysłowej,

„Edukacja prawnicza” 2007, nr 04, s. 33. 7 Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. O prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 1994 r., Nr 24, poz. 83 z

późn. zm.).

7

 Tłumaczenia, przystosowywania, zmiany układu lub jakichkolwiek innych zmian w

programie komputerowym, z zachowaniem praw osoby, która tych zmian dokonała,

 Rozpowszechniania, w tym użyczenia lub najmu, programu komputerowego lub jego

kopii.

Prawa te podlegają jednak pewnemu ograniczeniu. W art. 75 ust. 1 prawa autorskiego

ustawodawca ustanowił, iż zwielokrotnianie programu lub tłumaczenie, przystosowanie,

zmiana układu lub inna zmiana w programie nie wymagają zgody uprawnionego, jeżeli są

niezbędne do korzystania z programu komputerowego przez osobę, która legalnie weszła w

jego posiadanie. Dotyczy to również poprawiania przez tę osobę błędów w programie.

Ponadto, bez zezwolenia uprawnionego można: sporządzać kopie zapasową, (jeśli jest to

niezbędne do korzystania z programu, przy czym, kopii nie można używać równocześnie z

programem komputerowym, chyba, że uprawniony wyraził na to zgodę w umowie); ponadto

osoba posiadająca prawo do korzystania z egzemplarza programu może obserwować, badać i

testować funkcje programu w celu poznania idei i zasad, jeżeli, będąc do tych czynności

upoważniona, dokonuje tego w trakcie wprowadzania, wyświetlania, stosowania,

przekazywania czy przechowywania programu. 8

Pod specjalnymi warunkami możliwe jest, bez uzyskiwania zgody uprawnionego,

zwielokrotnienie kodu programu lub tłumaczenie jego formy, jeżeli jest to niezbędne do

uzyskania współdziałania niezależnie stworzonego programu z innymi programami

(osiągnięcie interoperacyjnosci – interoperability). Warunki, na jakich można dokonywać

tych czynności, są następujące:

 Dokonuje ich licencjobiorca lub inna osoba uprawniona do korzystania z egzemplarza

programu, bądź osoba działająca na ich rzecz,

 Informacje niezbędne do osiągnięcia współdziałania nie były uprzednio łatwo

dostępne, a dokonywane czynności odnoszą się do tych części oryginalnego

programu, które są niezbędne do osiągnięcia współdziałania.

Art. 77 prawa autorskiego zawiera katalog przepisów prawa autorskiego, odnoszacych się do

ogółu utworów, których nie stosuje się do programów komputerowych. Wyłączone przepisy

dotyczą m.in. praw autorskich związanych ściśle z dziełami literackimi czy artystycznymi,

których zastosowanie do programów byłoby bezcelowe (prawo publikacji swoich utworów w

zbiorowej publikacji swych utworów mimo zawarcia odrębnej umowy o ich publikacji), bądź

też wynikających z artystycznego charakteru dzieła (prawo do odstąpienia od umowy lub jej

8 Internet www.inmost.org.pl

8

wypowiedzenia ze względu na istotne interesy twórcze twórcy), ale także praw instytucji

naukowych i oświatowych do wykorzystania utworu w celach dydaktycznych lub

prowadzenia własnych badań, czy też praw bibliotek, archiwów i szkół do nieodpłatnego

udostępniania utworów rozpowszechnionych, sporządzania egzemplarzy utworów dla celów

związanych z zachowaniem, uzupełnieniem bądź ochroną własnych zbiorów, oraz do

udostępniania zbiorów w celach badawczych lub poznawczych za pośrednictwem końcówek

systemu informatycznego (terminali) znajdujących się na terenie tych jednostek.

Podmiotem praw autorskich, zarówno osobistych jak i majątkowych, co do zasady jest

twórca. Ustawa może jednak regulować te kwestie inaczej w przepisach szczególnych. 9 W

odniesieniu do programu komputerowego stworzonego przez pracownika w wyniku

wykonywania ze stosunku pracy ustawodawca wskazał, iż prawa majątkowe do programu

przysługują pracodawcy, chociaż z umowy miedzy pracownikiem a pracodawcą może

wynikać coś innego.

Uprawniony z tytułu praw majątkowych do programu komputerowego, to jest jego twórca,

bądź pracodawca (jak wskazano w akapicie wyżej) może je zbyć w umowie o przeniesienie

autorskich praw majątkowych, bądź udzielić innej osobie licencji, co oznacza podpisanie

umowy o korzystanie z utworu w określonym zakresie, czyli na określonych polach

eksploatacji.

5. ZAKOŃCZENIE

Obecnie w Polsce twórcy programów komputerowych chronieni są przez prawo

autorskie, chociaż coraz większa część ich pracy może znajdować ochronę również w prawie

patentowym, i to bez względu na ustawowe wyłączenie programów do maszyn cyfrowych z

zakresu patentowanych wynalazków. Prawo autorskie chroni formę utworu, w tym przypadku

programu komputerowego, nie będzie natomiast chronił jego treści, to znaczy rozwiązań

konkretnych problemów, czy też ogólnej idei leżącej u podstaw stworzenia programu.

Patentem chronione może być natomiast określone rozwiązanie o charakterze technicznym,

którego częścią jest program komputerowy. Podejście takie jest zgodne z wykładnią

Konwencji o udzielaniu patentów europejskich prezentowana przez Izby Odwoławcze EPO,

oraz przez urzędy patentowe innych państw członkowskich UE.

9 J. Barta, M. Czajkowska – Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, R. Markiewicz, E. Traple, Komentarz do ustawy o

prawie autorskim i prawach pokrewnych, WKP, Kraków 2005, s.350.

9

Wybór miedzy tymi dwiema formami ochrony nie jest łatwy. Prawo autorskie chroni program

komputerowy jako utwór bez konieczności rejestrowania go czy nawet zgłaszania. Ochrona

prawnoautorska ma jednak swoje słabe strony. W szczególności, brak rejestracji, czy innego

zgłoszenia powoduje niepewność w ustaleniu, czy wykazaniu, od jakiego momentu ochrona

się należy. Problematyczne może być także udowodnienie naruszenia przez kogoś praw

autora do programu komputerowego. 10

Trzeba podkreślić, iż przyznanie patentu na określony wynalazek urzeczywistniany za

pomocą komputera nie niweluje ochrony przyznanej przez prawo autorskie programowi

komputerowemu zawartemu w wynalazku. Patent przyznawany jest, bowiem na wynalazek,

którego elementem może być program komputerowy (chroniony przez prawo autorskie).

Ochrona patentowa jest o wiele silniejsza, ze względu na ułatwienia dowodowe związane z

dokumentem patentowym, który stanowi dowód przyznania ochrony patentowej, oraz

wskazuje na początek okresu ochronnego. Jednocześnie jednak trzeba zaznaczyć, że

uzyskiwanie ochrony patentowej trwa długo (procedury w Urzędzie Patentowym potrafią

rozciągnąć się do kilku lat), wiąże się z kosztami, a do tego wcale nie ma stuprocentowej

pewności, że opatentowany wynalazek nie będzie naruszał czyichś praw. Ponadto istnieje

ryzyko, iż Urząd Patentowy uzna zgłaszane rozwiązanie za program komputerowy „jako taki”

(as such) i odmówi udzielenia patentu. 11

W praktyce, nawet tam gdzie jest to możliwe, uzyskanie patentu nie będzie konieczne, aby

czerpać korzyści z większości stworzonych przez programistów programów. Prawo autorskie

umożliwia udzielanie licencji na wykorzystanie programu, jak również przeniesienie

majątkowych praw autorskich na inny podmiot. Uzyskanie patentu z całą pewnością będzie

miało natomiast sens wobec zaistnienia ryzyka naruszenia praw twórcy programu przez osobę

trzecią (np. konkurencyjnego przedsiębiorcę).

10

S. Sołtysiński, Ochrona prawna programów komputerowych, ZNUJ PWiOWI Zeszyt 1, Kraków 1974, s.383. 11

www.prawnik.net

10

Bibliografia

1. Barta J., Czajkowska - Dąbrowska M., Ćwiąkalski Z., Markiewicz R., Traple E.,

Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, WKP, Kraków

2005.

2. Barta J., Markiewicz R., Główne problemy prawa komputerowego, WNT, Warszawa

1993.

3. Lampart M., Ochrona prawna programów komputerowych w zakresie własności

intelektualnej i przemysłowej, „Edukacja prawnicza” 2007, nr 04.

4. Nowicka A.: Prawnoautorska i prawnopatentowa ochrona programów

komputerowych, Warszawa 1995.

5. Sołtysiński S., Ochrona prawna programów komputerowych, ZNUJ PWiOWI,

Kraków 1974.

Ustawy

1. Konwencja o udzielaniu patentów europejskich z dnia 5 października 1973 r. (Dz.U.

z 2004 r., Nr 79, poz. 737 z późn. zm.).

2. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. O prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z

1994 r., Nr 24, poz. 83 z późn. zm.).

3. Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r.,

Nr 119, poz. 1117 z późn. zm.).

Strony internetowe

www.edukacjaprawnicza.pl

www.inmost.org.pl

www.prawnik.net

www.pckurier.pl

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome