Monopol - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia
Konrad_88
Konrad_883 June 2013

Monopol - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia

PDF (194.8 KB)
5 strona
1Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Ekonomia: notatki z zakresu mikro e makroekonomii opisujące monopol czyli struktura rynku, na którym jest tylko jeden sprzedający.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 5
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1

Monopol to struktura rynku, na którym jest tylko jeden sprzedający. Rynek

monopolistyczny charakteryzuje się:1

 występowaniem tylko jednego dostawcy danego towaru, który kontroluje ceny i

podaż, oraz wielu odbiorców,

 występowaniem barier uniemożliwiających wejście na rynek innym firmom,

 nie ma substytutów sprzedawanych wyrobów.

Monopol może mieć charakter:

 państwowy

 wymuszony

 naturalny

Monopol państwowy występuje, kiedy prawo danego państwa pozwala świadczyć

usługi lub produkować określony asortyment towarów tylko jednemu podmiotowi.

Monopol wymuszony powstaje, kiedy jeden z producentów towaru lub usługi osiąga

taką pozycję na rynku, że pozostali producenci bankrutują. Natomiast monopol

naturalny wynika z natury dostarczanej usługi lub towaru, gdy ze względów

technicznych konkurencja wielu podmiotów jest niemożliwa lub utrudniona.

Monopolista produkuje tyle, dopóki jego koszt krańcowy nie zrówna się z

przychodem krańcowym.

Przedsiębiorstwa starają się uniknąć konkurencji, ale nigdy nie mogą być pewne

ostatecznego sukcesu, co tłumaczy istnienie monopoli. Mimo to liczne

przedsiębiorstwa znajdują rynki lub dziedziny produkcji, w których panują

niepodzielnie jako monopoliści. Dzieje się tak, gdy firma trzyma w tajemnicy

technologię produkcji (np. Coca-Cola), kiedy ma ustaloną markę (np. IBM przed

gwałtownym rozwojem mikroinformatyki) lub, kiedy dysponuje lepszą technologią niż

konkurencji (np. system hamulcowy ABS w niektórych samochodach).

Monopol jest wygodny, ponieważ przedsiębiorstwo nie musi się obawiać

konkurencji i w związku z tym może dyktować ceny.2

Pełny monopol oznacza wyłączność w produkcji określonego wyrobu lub

świadczonych usług. Jest przeciwieństwem doskonałej konkurencji. W warunkach

monopolu producent jest cenotwórcą (price maker). Tutaj rynek nie panuje nad

producentem, ale głównie monopol nad rynkiem. To monopol kształtuje cenę,

2

manipuluje rozmiarami podaży i nagina zachowanie konsumenta do swoich interesów.

Nie ma jednak zupełnej swobody działania.

Miarą siły monopolu jest nadwyżka ceny nad kosztami produkcji. Siłę monopolu

ograniczają z jednej strony pojawiające się substytuty krajowe bądź import

konkurencyjnego towaru, z drugiej zaś elastyczność popytu.

Porównanie rynku konkurencji doskonałej i monopolu:3

Cechy popytu Konkurencja doskonała Monopol

Elastyczność cenowa

popytu

nieskończona dodatnia i

ujemna (doskonała) nieskończona dodatnia

Elastyczność

mieszana popytu

nieskończona dodatnia i

ujemna o

Pojemność rynku dla

producenta nieskończona ograniczona popytem

W przeciwieństwie do modelu doskonałej konkurencji, monopolista sam ustala

cenę. Poszukuje on takiego jej poziomu, przy którym będzie mógł sprzedać taką ilość

wytworzonych jednostek produkcji, która umożliwi mu maksymalizację zysku.

3

Zysk maksymalny jest rezultatem kombinacji ceny i ilości produkcji wyznaczanej

przez monopolistę. Pokazano go na wykresie. Odcinek od punktu B do punktu A

leżącego na krzywej przeciętnych kosztów całkowitych Kpc reprezentuje zysk na

jednostkę produkcji. Jeśli zysk ten pomnożymy przez optymalne rozmiary produkcji

QE, wówczas otrzymamy sumę zysku monopolowego, oznaczoną na wykresie szarym

prostokątem. Zysk monopolowy Zm określa się wg następującej formuły:

Zm=(Cm-Kpc)QE

Na lewo od punktu E koszty krańcowe są niższe od utargu krańcowego. Jak długo

występuje nadwyżka utargu krańcowego nad kosztami krańcowymi, tak długo opłaca

się zwiększać produkcję i tym samym powiększać sumę zysku. Gdyby monopolista

chciał obniżyć cenę do poziomu leżącego na krzywej popytu nad punktem OT,

wówczas sprzedałby więcej niż QE, ale przy znacznie niższym utargu krańcowym w

porównaniu z kosztami krańcowymi i w rezultacie osiągnąłby mniejszą sumę zysku niż

w przypadku wyznaczenia ceny na poziomie Cm i rozmiarach produkcji QE.

Z tytułu istnienia monopoli społeczeństwo musi płacić wyższe ceny za

mniejsze rozmiary produkcji. Monopol w porównaniu z wolną konkurencją prowadzi

do niewłaściwej alokacji zasobów.4

Całkowite koszty społeczne istnienia monopoli są w rzeczywistości znacznie

wyższe i dotykają przede wszystkim konsumentów. Monopole wydatkują duże środki

pieniężne na niedopuszczanie innych firm, które mogłyby stanowić dla nich

konkurencję. Natomiast brak konkurencji prowadzi do obniżania jakości produktów lub

usług. Monopole nie muszą obniżać cen ani wprowadzać nowości technologicznych.

W celu niedopuszczenia do obniżenia ceny często świadomie ograniczają podaż

produkcji i w ten sposób utrzymują równowagę na rynku przy wyższym poziomie cen.

Koszty takiej polityki obciążają nabywców. Monopole wywołują korzystne dla siebie

działania rządu zamiast ograniczeń i wykorzystują swą władzę przeciw interesom

społeczeństwa. Istnienie monopolu ma także niekorzystny wpływ na małe firmy, które

nie mając szans prowadzenia walki konkurencyjnej z poważnym rywalem, bankrutują

lub wegetują na krawędzi bankructwa.

Znaczne sumy pieniędzy są również wydatkowane na funkcjonowanie instytucji

związanych z walką przeciwko bezprawnym praktykom monopolistycznym (Urząd

Ochrony Konkurencji i Konsumenta).

4

Działalność UOKiK w 2005 roku:

„Ponad 140 decyzji dotyczących ochrony konkurencji oraz 112 stwierdzających

naruszenie zbiorowych interesów konsumentów – to efekt pracy Urzędu Ochrony

Konkurencji i Konsumentów w 2005 roku. Łączna suma sankcji finansowych

nałożonych w 2005 roku przekroczyła 38 mln złotych.

Podstawowym instrumentem Prezesa Urzędu w zakresie ochrony konkurencji jest

prowadzenie postępowań antymonopolowych w sprawach praktyk ograniczających

konkurencję – nadużywania pozycji dominującej na rynku oraz niedozwolonych

porozumień (karteli). Za niedozwolone porozumienie uznano ustalenie przez polskiego

wydawcę „Harry’ego Pottera i Zakonu Feniksa” i siedmiu dystrybutorów, że książka

nie może być sprzedawana po cenie różniącej się więcej niż 10 proc. od

wydrukowanej na okładce. Na uczestników zmowy Prezes UOKiK nałożył sankcje w

łącznej wysokości ponad 1 mln 600 tys. złotych. Natomiast 8 mln złotych wyniosła

kara dla Kompanii Węglowej – rynkowego dominanta, który nadużywając swojej

pozycji dążył do wyeliminowania konkurenta.”5

Działania te są niezbędne biorąc pod uwagę niekorzystne skutki związane z

istnieniem monopoli oraz z nadużywaniem przez firmy dominujące swojej pozycji

rynkowej.

Jednak likwidacja monopoli nie jest możliwa ani nawet konieczna. Dzięki dużej

koncentracji kapitału monopole rozwijają produkcję na wielką skalę, co zmniejsza

przeciętne koszty wytwarzania. Monopole dysponujące własnymi zasobami, prowadzą

na szeroką skalę badania służące postępowi technologicznemu i podnoszeniu jakości

produkcji, co łącznie z efektywną reklamą przyciąga potencjalnych nabywców.

Siła monopolu wywodzi się stąd, iż zapotrzebowanie na jego produkty nie jest

elastyczne. Do efektywnego funkcjonowania rynek potrzebuje suwerenności

konsumentów, ponieważ „jedynym zadaniem i celem wszelkiej produkcji jest

konsumpc ja”.6

Podsumowując dotychczasowe wnioski, można sformułować ocenę istnienia

monopoli. Krytyczna opinia o pewnych (negatywnych) stronach działalności monopoli

nie musi przekreślać ich istnienia. Istnieją zarówno pozytywne, jak i negatywne strony

istnienia monopoli, chociaż tych drugich jest znacznie więcej i odbijają się one

mocnym piętnem na społeczeństwie, a przede wszystkim na kieszeni konsumenta.

5

1 http://pl.wikipedia.org/

2 P. Dembiński, Gospodarka rynkowa dla każdego, Editions Spotkania, Warszawa 1992

3 http://www.econom.p l/

4 M. Nasiłowski, System rynkowy, Key Text, Warszawa 2000

5 http://www.uokik.gov.pl/

6 Smith 1954/1776, t.2: 355

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome