Formy organizacyjne współdziałania przedsiębiorstw w gospodarce rynkowej - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia
Konrad_88
Konrad_883 June 2013

Formy organizacyjne współdziałania przedsiębiorstw w gospodarce rynkowej - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia

PDF (123.8 KB)
7 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Ekonomia: notatki z zakresu mikro e makroekonomii opisujące formy organizacyjne współdziałania przedsiębiorstw w gospodarce rynkowej.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 7
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
badania

Temat:

Formy organizacyjne współdziałania

przedsiębiorstw w gospodarce rynkowej.

Ostrołęka 2006

2

Gospodarka rynkowa to system gospodarczy, w którym alokacja zasobów czynników

wytwórczych (pracy, ziemi i kapitału) pomiędzy alternatywne możliwości ich wykorzystania

(dziedziny wytwarzania, konkretne produkty), a także podział wytworzonych produktów pomiędzy

poszczególne jednostki dokonuje się głównie za pośrednictwem rynku, przy niewielkim wpływie

państwa. W gospodarce rynkowej decyzje dotyczące tego, co i w jakich ilościach będzie

produkowane, w jaki sposób, tzn. przy użyciu jakich metod technicznych, oraz dla kogo

podejmowane są przez suwerenne podmioty gospodarcze, kierujące się własnym interesem i postępujące

zgodnie z zasadami racjonalności gospodarowania. Podstawą podejmowania tych decyzji są

informacje płynące z rynku: m.in. ceny dóbr i usług, ceny czynników wytwórczych, płace, stopy

procentowe, stopy zysku, kursy papierów wartościowych, walut oraz oczekiwania podmiotów

gospodarczych co do ich kształtowania się w przyszłości1.

Charakterystycznymi przejawami i efektami rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego

społeczeństw są m. in.: ilościowy, rodzajowy i jakościowy rozwój procesów produkcji (wyrobów,

usług), wymiany i konsumpcji; pogłębiający się społeczny podział pracy i specjalizacja jednostek

(podmiotów) gospodarczych w realizacji określonych części (faz, rodzajów procesu gospodarczego;

dynamiczny rozwój zastosowań osiągnięć nauki i techniki w działalności gospodarczej; globalizacja

rynków zbytu, ich ilościowy rozwój, a jednocześnie zaostrzenie się walki konkurencyjnej na

rynkach dotychczasowych i o rynki nowe, itp.2

W tych warunkach jednostki gospodarcze funkcjonujące w sferze produkcji i wymiany, chcąc

osiągnąć swoje cele i pełnić służące tym celom funkcje, wchodzą w liczne i różnorodne,

bezpośrednie i pośrednie związki z innymi przedsiębiorstwami.

W warunkach własności kapitałowej wyróżnia się współcześnie następujące formy

organizacyjne podmiotów gospodarczych3:

1) według kryterium formy i struktury przedsiębiorstw: rozwinięte zakłady rzemieślnicze,

manufaktury, fabryki-przedsiębiorstwa, spółki (akcyjne, jawne, z ograniczoną

odpowiedzialnością, komandytowe), spółdzielnie użytkowników oraz wytwórców,

przedsiębiorstwa państwowe,

2) według kryterium formy zrzeszeń przedsiębiorstw: zrzeszenia wynikające z koordynacji

działalności gospodarczej (zrzeszenia branżowe, izby przemysłowe, zrzeszenia

1 „Encyklopedia W iem 2005” – oprogramowanie: Onet.pl S.A., hasło: „gospodarka rynkowa”.

2 Red. Jan Lichtarski „Podstawy nauki o przedsiębiorstwie”, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara

Langego we Wrocławiu 2005, str. 431. 3 Bogdan Nogals ki, Roman Ronkows ki „Zarządzan ie ho ld ing iem”, wyd . Ins tytut Organ izacji i Zarządzan ia

w Prze myś le ORGMASZ, W ars zawa 1996, st r. 11.

3

pracodawców), zrzeszenia wynikające z prowadzenia działalności gospodarczej dającej ująć

się w ramy rozrachunku gospodarczego (kartel, syndykat, konsorcjum, joint-venture),

3) według kryterium formy połączeń przedsiębiorstw: połączone przedsiębiorstwa nie tracą

osobowości prawnej (trust, koncern, konglomerat, holding), połączone przedsiębiorstwa

tracą osobowość prawna (monopol, duopol, oligopol).

Związki przedsiębiorstw można klasyfikować według różnych kryteriów, często zazębiających

się ze sobą. Biorąc pod uwagę wpływ, jaki zrzeszenie się przedsiębiorstw wywiera na

samodzielność gospodarczą i odrębność prawną łączonych przedsiębiorstw, możemy wyróżnić

związki powstające na zasadzie kooperacji i koncentracji.

Kooperacja w tym znaczeniu następuje wówczas, gdy istnieje dobrowolna współpraca

przedsiębiorstw opierająca się na zawartej przez nich umowie. Współpracujące przedsiębiorstwa

nie tracą swej odrębności prawnej, zachowują również samodzielność gospodarczą w tych

wszystkich dziedzinach, które nie są zastrzeżone w umowie. Rezygnacja z niektórych pojedynczych

funkcji gospodarczych ma doprowadzić do wzrostu efektywności ekonomicznej związanych

umową przedsiębiorstw i przez to podnieść ich zdolność konkurencyjną 4. Do związków tworzonych

na zasadzie kooperacji należą na przykład:

 kartel,

 syndykat,

 konsorcjum.

Koncentracja organizacyjna jest taka formą powiązania przedsiębiorstw, która bardziej niż

inne ogranicza swobodę działania połączonych pod wspólnym kierownictwem jednostek

gospodarczych: zakładów i przedsiębiorstw Zasadniczymi więc cechami tej formy współpracy są:

wspólne kierownictwo i różne sposoby ograniczania samodzielności jednostek wewnętrznych tych

przedsiębiorstw5. Wśród zrzeszeń przedsiębiorstw utworzonych na zasadzie koncentracji można

wymienić:

 koncern,

 holding,

 trust,

 fuzję.

4 Stanisław Dębski, „Ekonomika i organizacja przedsiębiorstw” cz. 1. wyd. WSiP, Warszawa 2001, str. 50.

5 Red. Jan Lichtarski „Podstawy nauki o przedsiębiorstwie”, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara

Langego we Wrocławiu 2005, str. 456.

4

Kartel stanowi jedną z form monopolu kapitalistycznego. To forma dominacji na rynku przez

grupę przedsiębiorców oferujących podobne towary lub usługi, którzy są związani wzajemnym

porozumieniem co do eliminowania lub ograniczania konkurencji, narzucania cen itp. 6 Kartel jest

organizacją samodzielnych pod względem prawnym, finansowym i technicznym przedsiębiorstw

krajowych lub międzynarodowych zawarte w formie pisemnej lub ustnej. Przedmiotem umowy

kartelowej jest najczęściej ustalenie ceny sprzedaży wyrobów, obowiązującej wszystkie

przedsiębiorstwa zrzeszone w kartelu, na stosunkowo wysokim poziomie. Umowy kartelowe mogą

również ustalać jednolite warunki sprzedaży, dopuszczalną wysokość rabatów, poziom cen

płaconych za podstawowe surowce, podział rynków zbytu, wysokość kontyngentu produkcji dla

poszczególnych przedsiębiorstw. Porozumienie kartelowe może być również zawarte w celu

ujednolicenia norm i typów produkowanych wyrobów oraz pogłębienia specjalizacji produkcji

w przedsiębiorstwach należących do kartelu poprzez ograniczenie ich produkcji do określonych

asortymentów wyrobów. Te wszystkie ustalenia zapewniają likwidację konkurencji między

skartelizowanymi przedsiębiorstwami, a ponieważ z zasady do porozumienia kartelowego wchodzą

największe firmy danej branży, one to dyktują ceny i warunki sprzedaży, przyczyniając się do

likwidacji konkurencji na danym rynku. Z tego właśnie powodu powstawanie karteli, zwłaszcza

dotyczących porozumień cenowych i ograniczenia produkcji, jest w wielu krajach prawnie

zabronione. U nas porozumienia cenowe i inne ograniczające konkurencję są sprzeczne z przepisami

antymonopolowymi. Przykładem takiego porozumienia jest OPEC jako kartel naftowy.

Syndykat to szczególna forma kartelu, polegająca na tym że wchodzące w jego skład

samodzielne przedsiębiorstwa prowadzą wspólnie sprzedaż wytworzonych przez siebie produktów,

a niekiedy również wspólnie zaopatrują się w potrzebne surowce 7. Syndykat, podobnie jak kartel,

jest nietrwałą formą monopolizacji, z uwagi na zachowanie przez jego członków odrębności

prawnej i produkcyjnej, pozwalającej na wycofanie się z zawartej umowy Sprzedaż towarów

wyprodukowanych w zrzeszonych w tej formie przedsiębiorstwach jest pod ścisłą kontrolą zarządu

syndykatu. Powstaje tu wspólne biuro sprzedaży syndykatu, które ustala także jednolite ceny i warunki

sprzedaży. Często takie biuro występuje na zewnątrz jako samodzielny dostawca i wtedy odbiorcy

kierują tam swe zamówienia na wyroby produkowane przez przedsiębiorstwa syndykatu. Biuro

syndykatu z kolei rozdziela zamówienia na poszczególne przedsiębiorstwa. Dostawa wyrobów

następuje bezpośrednio z przedsiębiorstwa produkującego do odbiorcy, rozliczenie i zapłata

następuje natomiast za pośrednictwem biura sprzedaży. Syndykaty są tworzone w gałęziach

surowcowych przemysłu ze względu na łatwiejsze wprowadzenie tam standaryzacji wyrobów.

6 „Encyklopedia Wiem 2005” – oprogramowanie: Onet.pl S.A., hasło: „kartel”.

7 „Szkolny słownik ekonomiczny” Andrzej Komosa, wyd. Ekonomik, Warszawa 2000, hasło: „syndykat”, str. 152.

5

Konsorcjum jest organizacją gospodarczą, założoną na ściśle określony czas przez grupę

przedsiębiorstw przemysłowych, handlowych, banków itp. w celu dokonywania operacji

handlowych, finansowych lub, co jest najczęstsze, w celu zrealizowania przedsięwzięcia

gospodarczego o dużej skali (jak np. budowa lotnisk, autostrad, infrastruktury przemysłowej,

sprzedaż obligacji itp.), przekraczającego możliwości produkcyjne i szczególnie kapitałowe

pojedynczych, nawet bardzo dużych, przedsiębiorstw i banków8. Podmioty gospodarcze wchodzące

w skład konsorcjum zachowują pełną niezależność w swojej działalności nie związanej z celem

konsorcjum, w jego ramach natomiast realizują na wspólny rachunek ściśle wyznaczone zadania

rzeczowe, handlowe i finansowe objęte porozumieniem. Zadania, jakie konsorcjum ma do

wykonania, są zazwyczaj wyraźnie określone rzeczowo oraz w czasie i po ich wykonaniu

konsorcjum ulega likwidacji. Najczęściej spotyka się konsorcja bankowe, które zazwyczaj mają

stały charakter co wynika z ciągłego dużego zapotrzebowania na kapitał ze strony organizacji

gospodarczych, którego zaspokojenie przekracza możliwości pojedynczych banków. Głównym

celem tworzenia konsorcjum jest uzyskanie większego, niż w przypadku pojedynczych jednostek,

potencjału finansowego i wytwórczego oraz ułatwienie dostępu do rynku kredytowego i kapitałowego

bądź to poprzez zaciąganie kredytów, bądź przez emisję akcji lub obligacji. Określane też bywa

jako syndykat, a w niektórych krajach oznacza organizację przedsiębiorstw handlowych.

Koncern należy do związków przedsiębiorstw tworzonych na podstawie formuły koncentracji.

To organizacja obejmująca dwa lub więcej przedsiębiorstw, z których każde posiada swoją

osobowość prawną. Przedsiębiorstwa te posiadają wspólny zarząd (kierownictwo)9. Struktura

koncernu polega na istnieniu przedsiębiorstwa dominującego oraz grupy przedsiębiorstw zależnych,

poddanych jednolitemu kierownictwu, jeśli idzie o rozstrzyganie najważniejszych kwestii,

niezależnych jednak często w swej bieżącej, operatywnej działalności oraz nie tracących swej

odrębności organizacyjnej i prawnej. Zależnie od rodzaju i sposobu powiązań zrzeszonych

przedsiębiorstw rozróżnia się koncerny pionowe i koncerny poziome 10. Koncern pionowy łączy

przedsiębiorstwa według następujących po sobie technologicznie powiązanych etapów produkcji

lub ogniw obrotu towarowego. Koncern poziomy obejmuje przedsiębiorstwa tej samej dziedziny

produkcji lub dziedzin pokrewnych. Głównym celem koncernu jest zlikwidowanie konkurencji

między przedsiębiorstwami oraz utworzenie wspólnoty kapitałowej wzmacniającej podstawy

funkcjonowania, co daje możliwości rozszerzenia zakresu działalności gospodarczej, opanowania

rynków zbytu oraz poprawy efektywności gospodarowania.

8 „Encyklopedia Wiem 2005” – oprogramowanie : Onet.pl S.A, hasło: „konsorcjum”.

9 Andrzej Komosa, „Szkolny słownik ekonomiczny” wyd. Ekonomik, Warszawa 2000, hasło: „koncern”, str. 65.

10 Stanisław Dębski, „Ekonomika i organizacja przedsiębiorstw” cz. 1. wyd. WSiP, Warszawa 2001, str. 52.

6

Holding jest formą prawną przejęcia kontroli kapitałowej nad przedsiębiorstwem. Jest formą

centralizacji dyspozycji gospodarczej w kapitalizmie. Stanowi on spółkę akcyjną, której kapitał

zakładowy ulokowany jest w pakiecie kontrolnym akcji innych przedsiębiorstw, które w ten sposób

zostają podporządkowane wspólnemu kierownictwu (towarzystwu holdingowemu). Jest to forma

określonej integracji i realokacji kapitału11. Teoretycznie kontrolę zapewnia posiadanie nieco

więcej niż 50% akcji (dotyczy to spółki akcyjnej) lub udziałów (w przypadku spółki z ograniczona

odpowiedzialnością) innego przedsiębiorstwa. W praktyce jednak wystarczy mniej niż połowa akcji

lub udziałów, gdyż zazwyczaj część portfela akcyjnego lub udziałowego należy do wielu

właścicieli o niewielkiej ilości akcji. Rozróżnia się czysty holding i holding przemysłowy12. Czysty

holding oznacza holding w ścisłym tego słowa znaczeniu, w którym zgrupowanie prowadzące

działalność holdingową nie ma formalnie własnych przedsiębiorstw, lecz dysponuje tylko pakietami

kontrolnymi akcji innych przedsiębiorstw, które oficjalnie są samodzielne pod względem prawnym

i gospodarczym. Holding przemysłowy, nazywany również przemysłowym towarzystwem

holdingowym jest rzeczywistym właścicielem wielu przedsiębiorstw i kieruje bezpośrednio ich

działalnością, a ponadto kontroluje inne przedsiębiorstwa, często z zupełnie odmiennych dziedzin

działalności.

Trust jestjedną z form wielkich przedsiębiorstw wykształcona w wyniku procesów

koncentracji. To porozumienie kilku przedsiębiorstw, wśród których jedno odgrywa rolę

dominującą. Porozumienie to polega na tym, że uczestniczące w nim przedsiębiorstwa tracą swoją

samodzielność i występują na rynku jako jedno przedsiębiorstwo, które dąży do uzyskania jak

największego udziału w rynku13. Zrzeszone przedsiębiorstwa tracąc samodzielność przechodzą pod

wspólny zarząd, którego uosobieniem jest centralna rada wykonawcza trustu i w pełni realizują

politykę gospodarczą tej rady stanowiącej dla przedsiębiorstw najwyższy organ kierowniczy.

Niekiedy przedsiębiorstwa należące do trustu mogą nawet zachować formalne pozory osobowości

prawnej przedsiębiorstw niezależnych, są jednak całkowicie podporządkowane kontroli trustu tak

dalece, że rada trustu może podjąć decyzję o zlikwidowaniu niektórych przedsiębiorstw mających

gorsze wyniki i skoncentrować produkcję w innych.

Fuzje (łączenie się) przedsiębiorstw to jedna z form współpracy między aktualnymi lub

potencjalnymi konkurentami oraz dostawcami, producentami i klientami, którzy zdecydowali się

11

Bogdan No gals ki, Roman Ronkows ki „Zarządzan ie ho ld ing iem”, wyd . Ins tytut Organ izacji i

Zarządzan ia w Przemyś le ORGMASZ, Wars zawa 1996, s t r. 12. 12

Stanisław Dębski, „Ekonomika i organizacja przedsiębiorstw” cz. 1. wyd. WSiP, Warszawa 2001, str. 53. 13

Andrzej Komosa, „Szkolny słownik ekonomiczny” wyd. Ekonomik, Warszawa 2000, hasło: „trust”, str. 162.

7

wspólnie prowadzić jakieś przedsięwzięcie lub rodzaj działalności, integrując lub łącząc swoje

zasoby oraz umiejętności. Zachodzi ona wtedy gdy dwa lub więcej przedsiębiorstw, początkowo

autonomiczne, w wyniku umowy łączą się tworząc nowa spółkę 14. Podobnie jak w przypadku

koncernów możliwe jest tu połączenie na zasadzie pionowej lub poziomej. Fuzja pionowa to

połączenie firm należących do tej samej gałęzi produkcji, ale reprezentujących rozmaite stadia

produkcji Fuzja pozioma zaś to połączenie przedsiębiorstw należących do tej samej ga łęzi

przemysłu i zajmujących się tym samym stadium produkcji. Fuzja może prowadzić do powstania

w miejsce dotychczas wyodrębnionych przedsiębiorstw nowego przedsiębiorstwa o nowej nazwie.

Może również nastąpić wchłonięcie przedsiębiorstw przez jedno i wtedy wszystkie one występują

pod nazwą przedsiębiorstwa, które wchłonęło pozostałe.

Karuzela integracji firm w gospodarce światowej ciągle się kreci. Coraz to nowe

przedsiębiorstwa i branże wykazują chęć do nawiązywania współpracy. Prawdopodobnie

zarządzający nimi dochodzą do wniosku, że tylko tym sposobem mogą utrzymać, a także poprawić

pozycję konkurencyjną swoich firm na rynku. Wspomnianych form związków przedsiębiorstw nie

należy traktować jako jedyne, lecz jako przykłady typowe. W praktyce różnice między

poszczególnymi związkami organizacyjnymi przedsiębiorstw nie zawsze są zbyt wyraziste

Bibliografia:

1. Red. Jan Lichtarski „Podstawy nauki o przedsiębiorstwie”, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej

im. Oskara Langego we Wrocławiu 2005,

2. Stanisław Dębski, „Ekonomika i organizacja przedsiębiorstw” cz. 1. wyd. WSiP, Warszawa 2001,

3. Piotr J. Szczepankowski „Fuzje i przejęcia”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000,

4. Bogdan Nogalski, Roman Ronkowski „Zarządzanie holdingiem”, wyd. Instytut Organizacji i

Zarządzania w Przemyśle ORGMASZ, Warszawa 1996,

5. „Szkolny słownik ekonomiczny” Andrzej Komosa, wyd. Ekonomik, Warszawa 2000,

6. „Encyklopedia Wiem 2005” – oprogramowanie: Onet.pl S.A.,

7.

14

Piotr J. Szczepankowski „Fuzje i przejęcia”, Wydawnictwo Naukowe PW N, Warszawa 2000, str. 53.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome