Zmiany semantyczne wyrazów - Notatki - Gramatyka historyczna. University of Warsaw

Opis: Notatki zawierają informacje co do zawartości informacyjnej znaka, poszeżenia, zwężenia, degradacji i milioracji znaczenia wyrazów.
Showing pages  1  -  2  z  4
1
na podstawie: D. Buttler, Rozwój semantyczny wyrazów polskich, Warszawa 1978.
Z m i a n y s e m a n t y c z n e w y r a z ó w
I. Wprowadzenie
1. Na zawartość informacyjną znaku składają się trzy elementy:
a. odnośność przedmiotowo – logiczna => zdolność znaku do uobecniania w
świadomości odbiorców wypowiedzi konkretnych przedmiotów i całych ich
klas;
b. walor emocjonalno stylistyczny => zdolność wyrazu do informowania o
stanie uczuciowym nadawcy ( w charakterze skonwencjonalizowanym)
c. wartość systemowa => miejsce w opozycjach leksykalnych, np.
synonimicznych, antonimicznych, etc.
2. Zmiana znaczeniowa to przeobrażenie chociaż jednego z komponentów zawartości
informacyjnej znaku. Wyróżnia się więc zmiany:
a. odnośności pojęciowej nazwy
zwężenie ( specjalizacja) znaczenia
rozszerzenie (generalizacja) znaczenia
przeniesienie znaczenia
b. społecznego odczucia ich wartości
c. relacji systemowych
II. Zmiany odnośności pojęciowej nazwy
1. Zwężenie (specjalizacja) znaczenia jest to zmniejszenie grupy desygnatów, do której
odnosi się dany wyraz, innymi słowy ograniczenie liczby przedmiotów, czynności,
pojęć, do których wyraz odnosi się jako nazwa. Zwykle jego dawne znaczenie
wzbogaca się o jakąś dodatkową cechę. (np. niepodległość <niezależność ogólnie>,
dzisiaj < niezależność polityczna, państwowa>; zatem do niezależność + polityczność)
Przykłady:
rękojeść < część przedmiotu specjalnie stworzona do jego trzymania, uchwyt>
< nazwa uchwytu broni białej>
rycina < do XVI w. nazwa rzeźby w ogóle – to, co jest ryte>
< dzieło sztuki reprodukowane z rzeźbionej płyty, odbity
obrazek>
wyraz pospolity staje się nazwą własną
Ukraina < dawniej: tereny pograniczne, kraj na granicy>
zwężenia mogą mieć charakter:
o całkowity => dawne, szerokie znaczenie wyrazu zupełnie się zaciera
o niecałkowity => szersze i węższe znaczenie wyrazu występują obocznie, np.
mogiła(XIX w) <nagrobek usypany z ziemi> oraz synonimicznie w starym
znaczeniu jako <wzgórek, pagórek, wzniesienie>
trawić <rozkładać pokarm>, ale i w znaczeni dawnym, szerszym <niszczyć,
dewastować> np. ogień strawił całą wieś
docsity.com
2
podział zwężeń
o radykalne znaczenie zawęża się od wielu różnorodnych desygnatów do
jednego, np. ciążą < dawniej: wszystko co jest obciążeniem od kamienia do
przygniatania kapusty po podatek; następnie objęło znaczeniem również stan
błogosławiony kobiety, aż w końcu ograniczyło się tylko do tego>
o umiarkowane zakres desygnatów ogranicza się nieznacznie, pozostaje
znaczeniowe podobieństwo, np. robotnik < dawniej, ten, co wykonuje jakąś
robotę, dziś najemnik, ten, kto pracuje fizycznie za pieniądze>
przyczyny
o zewnętrzne
zmiany w dziedzinie życia i obyczajowości
pojawienie się nowego desygnatu i konieczność nadania mu nazwy
(np. powieść <dawniej: mówienie, opowiadanie>
tabu i tendencje eufemistyczne np. spółkować <dawniej
współdziałać> określano tak akt seksualny i się zatarło prawdziwe
znaczenie a przetrwało eufemistyczne
o wewnętrzne
zatarcie wyrazistości słowotwórczej
substantywizacja przymiotników
2. Poszerzenie (generalizacja) znaczenia odwrotność procesu zwężania znaczenia.
Jest to uogólnianie i uabstrakcyjnianie treści wyrazu. Następuje zubożenie o jakąś
cechę znaczeniową. Jedna z cech semantycznych składających się na znaczenie
wyrazu i ograniczająca zasięg jego realnego stosowania ulega zatarciu
automatycznie zwiększa się liczba przedmiotów, które kwalifikują się jednoznacznie
na desygnaty tej nazwy, np. strawa <uczta pogrzebowa>, pojawia się jednak słowo
stypa, która przejmuje to znaczenia i strawa poszerza znaczenie <pokarm>
generalizacja może być
o częściowa obocznie występuje znaczenie węższe i szersze. Są to długotrwałe
procesy przejściowe
o całkowita znaczenia o węższym znaczeniu zostają wyparte, np. tło
<podłoże> dawniej również posadzka;
mechanizm generalizacji nazwa grupy desygnatów najbardziej
charakterystycznych dla większej klasy przedmiotów zostaje zastosowana jako nazwa
całej tej grupy, np. pieniądz <dawniej: drobna moneta> dziś ogólnie środek płatniczy.
przyczyny:
o zewnętrzne
rozwój zdolności poznawczych człowieka ( myślenie abstrakcyjne,
uogólnianie)
o wewnętrzne
zatarcie wyrazistości budowy słowotwórczej, np. strzelać <dawniej
miotać strzały>, dziś głównie miotać pociski
wymiana nazw między gwarami środowiskowymi z językiem ogólnym,
np. zbić z tropu – przeszło z gwary myśliwskiej
docsity.com
The preview of this document ends here! Please or to read the full document or to download it.
Informacje o dokumencie
Uploaded by: Warsawa
wizyty: 3653
Pobrania : 4
Adres: Języki
Uniwersytet: University of Warsaw
Subject: Unknown
Upload date: 01/03/2013
Embed this document:
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome