Źródła prawa podatkowego - Notatki - Finanse i bankowość - Część 1, Notatki'z Bankowość i finanse. University of Silesia in Katowice
lilly_of_the_valley
lilly_of_the_valley19 March 2013

Źródła prawa podatkowego - Notatki - Finanse i bankowość - Część 1, Notatki'z Bankowość i finanse. University of Silesia in Katowice

PDF (191.8 KB)
32 strony
722Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiające zagadnienia z zakresu finansów i bankowości: źródła prawa podatkowego. Część 1.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 32
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1

ŹRÓDŁA PRAWA PODATKOWEGO

- Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 roku, - umowy międzynarodowe, - akty prawne Unii Europejskiej, - ustawy podatkowe, - rozporządzenia Rady Ministrów, - rozporządzenia Ministra Finansów, - prawo miejscowe.

Przepis art. 217 Konstytucji stanowi, że nakładanie podatków i innych

danin publicznych, określenie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i

stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz

kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Przepis ten zawiera elementy konstrukcyjne podatku (elementy techniki podatkowej).

Do 17 IX 1997 roku, kiedy weszła w życie Konstytucja, zdarzały się

przypadki, że podatki były wprowadzane nawet w drodze zarządzenia

Ministra Finansów, np. wprowadzony z dnia na dzień, we wrześniu 1989

roku – podatek od przekroczenia normy wynagrodzeń – opublikowany na żółtych stronach Rzeczpospolitej, w dodatku wzór do jego obliczania

opublikowano z błędem; został wprowadzony na 3 miesiące.

Polska zawarła 73 umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Można je podzielić na 3 grupy:

- umowy zawarte przed 1970 rokiem, to przede wszystkim umowy zawarte w okresie międzywojennym i dotyczyły przede wszystkim

podatków majątkowych, np. od nieruchomości, od spadków i darowizn;

- umowy zawarte po 1970 roku, to umowy, które zaczynają dotyczyć podatków dochodowych, to umowy przede wszystkim z krajami

europejskimi;

2

- umowy zawarte po 1990 roku, to otwarcie Polski na świat, umowy zawarte z krajami „egzotycznymi”.

Akty prawne Unii Europejskiej:

Pierwotne źródła prawa – Traktaty założycielskie, w szczególności Traktat o Unii Europejskiej z 1992 roku, jako pierwszy akt regulujący

kwestę podatków Wspólnoty.

Wtórne źródła prawa: Rozporządzenie ma zasięg ogólny, obowiązuje w całości, jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich

wspólnoty.

Dyrektywa wiąże państwo do którego jest skierowana w zakresie rezultatów, jakie powinny być osiągnięte, pozostawiając władzom

państwowym swobodę wyboru form oraz środków. Dyrektywy występują

stosunkowo często i dotyczą tzw. podatków pośrednich – podatku

akcyzowego i podatku VATT, np. VI Dyrektywa Rady z 1977 roku, na

podstawie której uchwalono polską ustawę podatkową, dotyczącą podatku

od towarów i usług.

Decyzja obowiązuje w całości strony, do których jest stosowana, w podatkach praktycznie nie ma zastosowania.

Zalecenia i opinie nie maja również większego zastosowania w podatkach.

Ratyfikowane umowy międzynarodowe mają pierwszeństwo przed

krajowymi ustawami podatkowymi, w przypadku kolizji, polskie prawo nie

jest stosowane, nie traci jednak ważności.

ŹRÓDŁA PRAWA BANKOWEGO

3

Publiczne prawo bankowe dotyczy form prawnych finansowania banków, ich kompetencje w gospodarce, a także obejmuje zagadnienia związane z

bezpieczeństwem obrotu i nadzorem bankowym.

Podstawowymi krajowymi źródłami tych regulacji są:

- Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 roku, w szczególności art. 227, - ustawa z 29 sierpnia 1997 roku o Narodowym Banku Polskim, - ustawa z 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, - ustawa z 27 lipca 2002 roku Prawo dewizowe, - ustawa z 14 grudnia 1994 roku o Bankowym Funduszy Gwarancyjnym

W zakresie prawa Unii Europejskiej podstawowym aktem jest dyrektywa

Parlamentu Europejskiego i Rady z marca 2000 roku odnosząca się do

podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe.

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, art. 2:

Bank jest osobą prawną utworzoną zgodnie z przepisami ustaw, działającą na podstawie zezwoleń uprawniających do wykonywania

czynności bankowych obciążających ryzykiem środki powierzone pod

jakimkolwiek tytułem zwrotnym.

RODZAJE BANKÓW W POLSKIM SYSTEMIE BANKOWYM

- Narodowy Bank Polski – Bank Centralny - banki państwowe - banki spółdzielcze - banki w formie spółek akcyjnych

FUNKCJE NBP

4

Narodowy Bank Polski, pełniąc funkcje Banku Centralnego działa jako:

- bank emisyjny – posiada wyłączne uprawnienie do emitowania znaków pieniężnych będących prawnym środkiem płatniczym w Polsce. Oznacza to wypuszczanie do obiegu pieniężnego i

gospodarczego pieniądza gotówkowego (banknotów i monet

opiewające na złote i grosze); dzięki temu, że dokonuje emisji

pieniądza jest zawsze wypłacalny;

- bank banków – reguluje płynność całego systemu bankowego, prowadzi bieżące rozrachunki międzybankowe, udziela bankom

kredytów refinansowych – jako kredytodawca ostatniej instancji,

licencjonuje działalność bankową, sprawuje nadzór bankowy poprzez

Komisję Nadzoru Bankowego oraz organizuje system informacyjny dla

sektora bankowego;

- bank państwa – m.in. dba o stabilność waluty narodowej, oddziałuje na gospodarkę narodową, udziela kredytów dla rządu, obsługuje

kasowo budżet państwa, zajmuje się obsługą i organizacją płatności

zagranicznych, pośrednictwem w kupnie złota i dewiz a także

utrzymywanie rezerw międzynarodowych środków pieniężnych.

ORGANY NBP

- Prezes NPB, - Rada Polityki Pieniężnej: Prezes NBP, 9 członków powoływanych w

równych częściach przez Prezydenta RP, Sejm i Senat,

- Zarząd – organ wykonawczy.

5

Prezes NBP jest powoływany i odwoływany przez Sejm na wniosek Prezydenta RP, jego kadencja wynosi 6 lat i może być ponownie powołany

tylko raz,

Funkcje Prezesa NBP: - przewodniczy Radzie Polityki Pieniężnej, Zarządowi oraz Komisji

Nadzoru Bankowego,

- reprezentuje NBP na zewnątrz, - jest przełożonym wszystkich pracowników NBP. - w międzynarodowych instytucjach barkowych reprezentuje interesy

państwa polskiego,

- wydaje Dzienniki Urzędowe NBP,

W skład Rady Polityki Pieniężnej wchodzą: Przewodniczący Rady, którym jest Prezes NBP, dziewięciu członków powoływanych w równej

liczbie przez Prezydenta RP, Sejm i Senat, spośród specjalistów z zakresu

finansów. Kadencja członka Rady wynosi 6 lat i nie jest odnawialny.

Zadania Rady Polityki Pieniężnej: - ustala coroczne założenia polityki pieniężnej i przedkłada je Sejmowi; - równocześnie przedkłada Radzie Ministrów projekt ustawy budżetowej - w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego składa

sprawozdanie sejmowi z jego wykonania;

- ustala wysokość stóp procentowych NBP; - ustala stopy rezerwy obowiązkowej banków i wysokość

oprocentowania;

- ustala górne granice zobowiązań wynikających z zaciągania przez NBP pożyczek i kredytów zagranicznych;

- zatwierdza plan finansowy NBP oraz sprawozdania z działalności NBP

6

Zarząd jest organem wykonawczym. Podstawowym zadaniem Zarządu jest wypełnianie uchwał RPP i kierowanie działalnością NPB.

Ponadto zakres działalności Zarządu obejmuje:

- wykonywanie zadań z zakresu polityki kursowej, - okresowa ocenę obiegu pieniężnego, rozliczeń pieniężnych i obrotu

dewizowego,

- uchwalanie planu finansowego NBP, - uchwalanie prowizji i opłat bankowych stosowanych przez NBP oraz

ustalanie ich wysokości,

- uchwalanie rocznego sprawozdania z działalności NBP oraz rocznego sprawozdania finansowego,

- przygotowywanie i rozpatrywanie projektów uchwał i innych materiałów kierowanych do Rady Polityki Pieniężnej i inne,

ŹRÓDŁA PRAWA DEWIZOWEGO

Prawo dewizowe jest działem prawa, który reguluje dokonywanie czynności z użyciem zagranicznych środków płatniczych i innych wartości

uznawanych za dewizowe. Czynności te są pod ścisłą kontrolą państwa,

które wyznacza zakres swobody dokonywania obrotów dewizowych i

podaje je tzw. reglamentacji dewizowej.

Obrót dewizowy jest dozwolony, z wyjątkiem tych czynności, których

ustawodawca zabronił. Do ’94 była odwrotna zasada – obrót dewizowy był

zabroniony, z wyjątkiem tych czynności, które były dozwolone.

Obecnie obowiązuje ustawa z 27 lipca 2002 roku Prawo dewizowe.

7

Zwolnienie dewizowe jest to zwolnienie z ograniczeń i obowiązków określonych w przepisach Prawa dewizowego, wydane przez Ministra Finansów w drodze rozporządzenia; może zostać wydane, jeżeli nie występują zagrożenia dla realizacji założeń polityki pieniężnej i stabilizacji

systemu finansowego RP.

Zezwolenia dewizowego udziela, odmawia udzielenia i uchyla Prezes Narodowego Banku Polskiego w drodze decyzji; w zezwoleniu na dokonywanie obrotu dewizowego oraz innych czynności może być

ustalony obowiązek do spełnienia, bez którego czynność jest uważana na

dokonaną bez zezwolenia.

Rezydent to osoba fizyczna mająca miejsce zamieszkania w kraju oraz osoba prawna mająca siedzibę w kraju, a także inny podmiot mający

siedzibę w kraju, posiadający zdolność zaciągania zobowiązań i

nabywania praw we własnym imieniu; rezydentem są też polskie

przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy konsularne i inne polskie

przedstawicielstwa oraz misje specjalne korzystające z immunitetów i

przywilejów dyplomatycznych lub konsularnych.

Nierezydent jest to: - osoba fizyczna nie mająca zamieszkania w kraju oraz osoba prawna

nie mająca siedziby w kraju a także inny podmiot nie mający siedziby

w kraju, a posiadający zdolność zaciągania i nabywania praw we

własnym zakresie,

- osoba fizyczna mająca miejsce zamieszkania w kraju lub prawna mająca siedzibę w kraju w zakresie w jakim prowadzi działalność za

granicą poprzez swoje przedsiębiorstwo, oddział lub

przedstawicielstwo mające siedzibę za granicą;

8

- mające siedzibę w kraju oddziały przedstawicielstwa tych wszystkich osób i podmiotów, utworzone na podstawie umów międzynarodowych

zawartych przez rząd RP, chyba że umowy te stanowią inaczej,

- rezydentem są też obce przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy konsularne i misje specjalne oraz inne obce przedstawicielstwa

korzystające z immunitetów i przywilejów dyplomatycznych lub

konsularnych.

Wartości dewizowe: 1. Zagraniczne środki płatnicze:

- waluty obce – pieniądze nie będące na terytorium RP prawnym środkiem płatniczym oraz międzynarodowe jednostki rozrachunkowe,

- dewizy – pełniące funkcję płatniczą weksle, czeki, czeki podróżne, akredytywy, polecenia wypłat, przekazy i inne dokumenty bankowe i

finansowe płatne w walutach obcych;

2. Złoto dewizowe i platyna dewizowa; 3. Nominowane w walutach obcych papiery wartościowe nie będące

zagranicznymi środkami płatniczymi.

Krajowe środki płatnicze to pieniądze będące w kraju prawnym środkiem płatniczym – waluta polska: złote i grosze – a także pełniące

funkcję płatniczą:

- weksle, - czeki, - czeki podróżne,

9

- akredytywy, - polecenia wypłat, - przekazy, - inne dokumenty bankowe i finansowe płatne w polskiej walucie.

Obrót dewizowy jest to czynność prawna lub zdarzenie prawne powodujące lub mogące powodować:

- płatność środkami stanowiącymi wartości dewizowe bądź przeniesienie własności wartości dewizowych albo przeniesienie

prawa majątkowego oraz przejęcie lub przystąpienie do długu, których

przedmiotem są wartości dewizowe;

- płatność krajowymi środkami płatniczymi bądź przeniesienie własności takich środków albo przeniesienie prawa majątkowego oraz przejęcie

lub przystąpienie do długu, których przedmiotem świadczenia są

krajowe środki płatnicze, o ile zdarzenia te mają miejsce w stosunkach

między rezydentem i nierezydentem.

Obrót dewizowy za granicą jest to: - obrót dewizowy między rezydentem a nierezydentem, - transfer wartości dewizowych lub krajowych środków płatniczych, - obrót dewizowy dokonywany przez nierezydenta w kraju i rezydenta

za granicą.

Transfer jest to wywóz, przywóz, wysyłanie, przysyłanie, sprowadzanie, dokonywanie międzynarodowych przekazów oraz wszelkie inne sposoby

przemieszczania wartości dewizowych lub krajowych środków płatniczych

przez granicę RP.

10

FUNKCJE FINANSÓW PUBLICZNYCH

1. FUNKCJE EKONOMICZNE (ujęcie I ):

- funkcja fiskalna – polega na dążeniu do gromadzenia dochodów wystarczających na realizacje zadań podmiotów publicznych,

- funkcja redystrybucyjna – polega na gromadzeniu i przemieszczaniu środków pieniężnych w państwie,

- funkcja stymulująca – polega na oddziaływaniu na stosunki społeczne lub ekonomiczne za pomocą instrumentów finansowych,

- funkcja ewidencyjno-kontrolna – polega na ewidencjonowaniu i kontroli zjawisk gospodarczych i procesów finansowych.

2. FUNKCJE EKONOMICZNE (ujęcie II):

- funkcja alokacyjna – polega na optymalnym podziale czynników produkcji – pracy i kapitału;

- funkcja redystrybucyjna – oznacza rozmieszczenie zasobów – dochodu i majątku;

- funkcja stabilizacyjna – polega na oddziaływaniu na koniunkturę gospodarczą w celu przeciwdziałania jej wahaniom.

3. FUNKCJA POLITYCZNA oznacza kształtowanie, przekształcanie,

wpływanie na rzeczywistość społeczno-gospodarczą w kierunku

uznanym za pożądany przez władze publiczne.

PODSTAWOWE POJĘCIA DOTYCZĄCE FINANSÓW PUBLICZNYCH

OKREŚLONE U USTAWIE O FINANSACH PUBLICZNYCH

ŹRÓDŁA PRAWA BUDŻETOWEGO

11

Prawo budżetowe obejmuje zagadnienia ustrojowe i proceduralne związane z kompetencjami organów państwa i samorządu terytorialnego w

zakresie przygotowania i uchwalania budżetu, określania jego treści, a

także wykonania i kontroli budżetu.

Podstawowymi aktami prawa budżetowego są:

- Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 roku, przepisy art. 216, 219-226; - ustawa z 30 czerwca 2005 roku o finansach publicznych, - ustawa z 13 listopada 2003 roku o dochodach jednostek samorządu

terytorialnego,

- ustawa z 12 stycznia 1991 roku o podatkach o opłatach lokalnych.

Budżet państwa to plan finansowy obejmujący dochody i wydatki oraz przychody i rozchody państwa, uchwalany przez Sejm na okres roku

kalendarzowego, zwanego rokiem budżetowym, w formie ustawy

budżetowej.

Budżet państwa jako załącznik do ustawy budżetowej nie zawiera norm prawnych, ale obowiązuje jak prawo w określonym czasie; jest

zestawieniem tabel określających dochody i wydatki oraz przychody i

rozchody organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa, sądów i

trybunałów, administracji oraz podmiotów gospodarki pozabudżetowej.

Budżet jest jednocześnie:

- aktem decyzji politycznej – w ujęciu politycznym budżet jest aktem zaufania politycznego, którym parlament obdarza rząd (odpowiednio

12

rady lub sejmiki jednostek samorządu terytorialnego swe organy

wykonawcze);

- zasobem środków pieniężnych – w ujęciu ekonomicznym budżet jest scentralizowanym zasobem gromadzonych i rozdzielanych w

ciągu roku środków pieniężnych;

- rocznym planem budżetowym, na podstawie którego odbywa się gromadzenie i rozdział;

- formą organizacji gospodarki finansowej;

- aktem prawnym, któremu moc nadaje Konstytucja RP.

Ustawa budżetowa jest aktem prawnym zawierającym normy prawne dotyczące gospodarki budżetowej na dany rok budżetowy. Ustala:

- dochody i rozchody budżetu państwa, jego deficyt i źródła pokrycia, - limity zatrudnienia w administracji rządowej, - plany finansowe jednostek gospodarki pozabudżetowej i funduszy

celowych,

- wykaz inwestycji wieloletnich, - kwoty dotacji budżetowych, - bezzwrotne środki pochodzące ze źródeł zagranicznych oraz wydatki

finansowane z tych źródeł.

Prowizorium budżetowe jest formą zastępczą w stosunku do ustawy budżetowej. Jest to akt prawny o charakterze wyjątkowym, określający

dochody i wydatki państwa w okresie krótszym niż rok.

13

Tylko ważne przyczyny uprawniają Radę Ministrów do przedstawienia

projektu ustawy o prowizorium budżetowym, np. kryzys gospodarczy lub

społeczny, wybory parlamentarne, istotna zmiana polityki państwa itd.

ZASADY BUDŻETOWE

- jedności, - zupełności, - równowagi, - szczegółowości, - specjalizacji budżetowej, - jawności, - przejrzystości budżetu.

Zasada jedności – postuluje sporządzanie budżetu w jednym akcie prawnym, odzwierciedlającym całość gospodarki budżetowej danego

szczebla; w ujęciu merytorycznym zasada ta postuluje przeznaczenie

całości dochodów na pokrycie całości wydatków budżetowych; Zasada zupełności – oznacza postulat włączenia do budżetu w pełnych kwotach wszystkich dochodów i wydatków, tj. budżetowania brutto; Zasada równowagi budżetowej – w tradycyjnym ujęciu określa konieczność wzajemnego dostosowania ogólnej kwoty wydatków

budżetowych do ogólnej kwoty dochodów, ścisłe jej przestrzeganie

wykluczałoby więc powstawanie deficytów budżetowych i długu

publicznego; obecnie chodzi o względne równoważenie budżetu danego

roku.

14

Zasada szczegółowości budżetu – to postulat ujmowania dochodów i wydatków budżetowych z podziałem na grupy rodzajowe, według ustalonej

klasyfikacji – na poszczególne, ważniejsze rodzaje i źródła dochodów oraz

według przeznaczenia wydatków. Dzięki szczegółowości budżetu możliwy

jest prawidłowy proces planowania, jego wykonanie, analiza

porównawcza, kontrola i określenie zakresu odpowiedzialności

wykonawców budżetu. Zasada szczegółowości budżetu przejawia się w klasyfikacji budżetowej.

Specjalizacja oznacza wiążące prawnie ujęcie kwot środków publicznych w odpowiednich podziałkach budżetowych. Specjalizacja ma 3 aspekty:

- jakościowy – wydatki mogą być dokonywane tylko na określony w budżecie cel,

- ilościowy – dochody i wydatki powinny być ujęte w budżecie w określonych kwotach, wysokość tych kwot może być w trakcie roku

budżetowego zmieniana tylko w przypadkach i formach ściśle

określonych w ustawie;

- czasowy – dochody mogą być pobierane, a wydatki dokonywane tylko w okresie obowiązywania ustawy budżetowej tj. w roku budżetowym.

Jawność budżetu ma 2 aspekty: - formalny – obowiązek ujęcia państwowej gospodarki finansowej w

ustawie, czyli w powszechnie dostępnej formie oraz prawo obywateli

do uzyskania informacji o działalności organów władzy publicznej w

zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i

gospodarują mieniem publicznym;

- materialny – nakaz zamieszczenia w ustawie budżetowej całościowego ujęcia dochodów i wydatków państwa – jawność

sejmowej debaty budżetowej, ogłaszanie ustawy i uchwał

15

budżetowych, podawanie do publicznej wiadomości kwot dotacji

budżetowych itd.

Przejrzystość finansów publicznych stanowi kompromis między szczegółowością, ograniczającą swobodę wykonawcom budżetu, a

ogólnym ujęciem zapewniającym elastyczność i swobodę prowadzenia

gospodarki budżetowej, ale naruszającym z kolei jawność budżetu.

Środki publiczne są to wpływy (wpłaty) tworzące publiczne zasoby finansowe i wypłaty lub przepływy środków finansowych zapewniające

funkcjonowanie sektora publicznego; środki publiczne są przeznaczone na

wydatki publiczne oraz rozchody budżetów publicznych. Jednym ze źródeł

środków publicznych są dochody publiczne.

Klasyfikacja ustawy o finansach publicznych wymienia jako środki publiczne:

- dochody publiczne, - środki pochodzące ze źródeł zagranicznych, nie podlegające zwrotowi, - środki pochodzące z budżetu UE, - przychody budżetu państwa i budżetów j.s.t. oraz innych jednostek

sektora finansów publicznych, pochodzące:

- ze sprzedaży papierów wartościowych oraz innych operacji finansowych,

- z prywatyzacji majątku SP oraz majątku j.s.t., - ze spłat pożyczek udzielonych ze środków publicznych, - z otrzymanych pożyczek i kredytów;

- przychody jednostek sektora finansów publicznych pochodzące z prowadzonej przez nie działalności oraz z innych źródeł.

16

Dochody publiczne są to przyjęte przez państwo definitywne, czyli bezzwrotne zasilenie finansowe władz publicznych. Źródłem tych

dochodów są dochody innych podmiotów. Wydatkowanie tych dochodów

oznacza także ostateczne ich zużycie przez władzę publiczną. Dochody

publiczne są różne pod względem treści. Można wśród nich wyróżnić

następujące rodzaje dochodów:

- daniny publiczne, - dochody publiczne z majątków i praw majątkowych, - pozostałe dochody.

Daniną publiczną są to dochody publiczne o charakterze obowiązkowym uiszczane na rzecz jednostek sektora finansów publicznych.

Wyróżniamy daniny:

- osobiste, np. obowiązek służby wojskowej, - rzeczowe, - pieniężne: podatki, opłaty niepodatkowe należności budżetowe i cła. Danina publiczna może być też nazwana przez ustawodawcę jako odpis,

dywidend, oprocentowanie czy wpłata – liczą się jej cechy, nie nazwa.

DOCHODY PUPLICZNE

1. Daniny publiczne:

- podatki, - opłaty, - inne świadczenia; 2. pozostałe dochody:

- z mienia (dzierżawa, najem, dywidenda), - ze sprzedaży majątku, rzeczy i praw oraz ze świadczeń usług, - ze sprzedaży praw niestanowiących przychodów, - spadki, zapisy, darowizny w postaci pieniężnej, - inne.

17

DOCHODY BUDŻETU PAŃSTWA

- podatki i opłaty, które nie stanowią dochodów jednostek samorządu terytorialnego,

- cła, - wpłaty z zysków przedsiębiorstw państwowych oraz z zysku

Narodowego Banku Polskiego

- dywidendy, - dochody z najmu i dzierżawy, - odsetki od lokat i udzielonych pożyczek; - grzywny, mandaty i kary pieniężne, - spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej, - inne dochody publiczne. PODATKI I NALEŻNOŚCI KRÓRE SĄ DOCHODAMI

BUDŻETU PAŃSTWA:

1. Podatki i opłaty o charakterze państwowym, czyli takie, które

przechodzą na rzecz budżetu państwa

– podatek od towarów i usług

– podatek akcyzowy

– podatek dochodowy od osób fizycznych

– podatek dochodowy od osób prawnych

– podatek od gier

– opodatkowanie w formie zryczałtowanej od przychodów

zewidencjonowanych

2. Cła

3. Dywidendy

4. Wypłaty z zysku NBP

5. Wypłaty od przedsiębiorstw państwowych

6. Grzywny, mandaty, inne.

18

PODZIAŁ WYDATKÓW BUDŻETOWYCH

Ustawa o finansach publicznych dokonuje podziału wydatków budżetu

państwa i wydatków jednostek samorządu terytorialnego na:

1. Wydatki bieżące, do których zaliczone zostały: - wynagrodzenia i uposażenia oraz składki od nich naliczane, - zakupy towarów i usług, - koszty związane z funkcjonowaniem jednostek budżetowych, - wydatki na obsługę długu Skarbu Państwa 2. Wydatki majątkowe: - na zakup i objęcie akcji, - na wniesienie do spółek wkładów do spółek prawa handlowego, - wydatki i dotacje inwestycyjne państwowych jednostek budżetowych. 3. Wydatki na rzecz Unii Europejskiej:

FORMY ORGANIZACYJNO-PRAWNE

SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH

- jednostki budżetowe, - zakłady budżetowe, - gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych, - dochody własne i fundusze motywacyjne, - fundusze celowe.

Jednostki budżetowe są państwowymi lub samorządowymi jednostkami organizacyjnymi, których dochody i wydatki są objęte planem budżetowym

w pełnej wysokości. Dochody jednostek budżetowych są dochodami

budżetu danego szczebla, a wydatki – wydatkami tego budżetu.

19

Jako jednostki budżetowe funkcjonują np.

- urzędy administracji rządowej i samorządowej, - sądownictwa, - prokuratury, - policji, - większość placówek z zakresu oświaty, - ochrony zdrowia itd.

Jednostki budżetowe nie posiadają osobowości prawnej, oznacza to, że

działania podejmowane przez kierowników tych jednostek, podejmowane

są w imieniu samorządu terytorialnego.

Zakłady budżetowe to samodzielne lecz nieposiadające osobowości prawnej, państwowe lub samorządowe jednostki organizacyjne, które

prowadzą działalność na zasadzie odpłatności, pokrywając swoje wydatki

z własnych przychodów.

Nowoutworzony zakład otrzymuje jednorazową dotację z budżetu na

pierwsze wyposażenie w środki obrotowe. Część nadwyżki własnych

przychodów nad kosztami zakłady przekazują na rzecz budżetu,

pozostawiając dla swoich potrzeb tylko taką część, która jest niezbędna do

funkcjonowania zakładu.

Status zakładu budżetowego mogą otrzymać np.:

-stołówki i bufety studenckie,

kolonie i obozy,

filharmonie, teatry,

domy wczasowe,

przedszkola itd.

20

Gospodarstwo pomocnicze jest to wyodrębniona organizacyjnie i finansowo część lub działalność uboczna macierzystej jednostki

budżetowej.

Konsekwencją wyodrębnienia organizacyjnego gospodarstwa

pomocniczego jest:

- nadanie mu odrębnej nazwy oraz siedziby, - przydzielenie majątku oraz rachunku bankowego, - określenie przedmiotu działalności, - zatrudnienie odrębnej grupy pracowników.

Gospodarstwo pomocnicze nie posiada osobowości prawnej. Jest

powiązane finansowo z jednostką macierzystą w taki sposób, że ma

obowiązek sprzedawać usługi na rzecz tej jednostki wg kosztów własnych

oraz ma obowiązek odprowadzać do niej połowy zysku.

Gospodarstwami pomocniczymi mogą być np.:

- gospodarstwa role, kasyna, piekarnie i pralnie przy jednostkach wojskowych,

- hotele pracownicze, - warsztaty szkolne, - stołówki, bufety itd. Środkami specjalnymi jednostki budżetowej były do 1 lipca 2005 roku niewyodrębnione z budżetu, gromadzone na specjalnym rachunku

bankowym określone prawem rodzaje dochodów z tytułu prowadzenia

działalności ubocznej lub części działalności podstawowej. Były

21

przeznaczone na pokrycie własnych wyodrębnionych wydatków bez

obowiązku odprowadzania ich do budżetu.

Możliwość utworzenia środka specjalnego dotyczyła wszystkich budżetów

publicznych. W wyniku nowelizacji ustawy o finansach publicznych

zamiast środków specjalnych utworzono wyodrębnione rachunki

dochodów własnych. Dochody własne to wyodrębnione rachunki, którymi dysponują jednostki budżetowe, gromadząc środki z określonych w ustawie źródeł,

przeznaczone na finansowanie wydatków związanych z uzyskaniem tych

dochodów.

Fundusze motywacyjne to wyodrębnione rachunki, którymi dysponują państwowe jednostki budżetowe, z przeznaczeniem na nagrody dla

pracowników, żołnierzy lub funkcjonariuszy, którzy bezpośrednio

przyczynili się do uzyskania przez budżet państwa dochodów z tytułu

przepadku rzeczy lub korzyści majątkowych pochodzących z przestępstw i

wykroczeń, w tym skarbowych.

Fundusze celowe jest to fundusz ustawowo powołany z dniem wejścia w życie ustawy, którego przychody pochodzą z dochodów publicznych, a

wydatki przeznaczone są na realizację wyodrębnionych zadań.

Może działać jako osoba prawna lub stanowić wyodrębniony rachunek

bankowy, którym dysponuje organ wskazany w ustawie tworzącej fundusz.

KLASYFIKACJIA BUDŻETOWA

22

Klasyfikacja w budżetach publicznych stanowi wyraz zasady szczegółowości oraz blisko z nią związanych postulatów: specjalizacji,

jawności i przejrzystości budżetu

Jest niezbędna w procesie planowania i uchwalania budżetu,

ewidencji w etapie wykonywania budżetu i jego kontroli. Klasyfikacja

wyznacza uprawnienia organów publicznych do gromadzenia dochodów,

rozchodów i innych środków publicznych oraz wyznacza zakres ich

odpowiedzialności za realizacje gospodarki budżetowej.

Polski prawo finansowe określa wspólny, choć nie identyczny układ

klasyfikacyjny dla budżetu państwa oraz dla budżetów samorządu

terytorialnego. Dochody i wydatki publiczne oraz przychody i rozchody

podzielone są według:

- działów, - rozdziałów, - paragrafów. Działy i w ich ranach rozdziały odpowiadają podstawowym rodzajom

działalności, paragrafy – systematyzują dochody wg poszczególnych

źródeł a wydatki wg szczegółowego ich przeznaczenia.

Ponadto podziałki najwyższego rzędu – części – stosuje się wyłącznie w obrębie budżetu państwa. Obecna klasyfikacja części

wskazuje na ich dysponentów; części budżetowe oznaczone są

symbolami cyfrowymi, np.:

01 – Kancelaria Prezydenta RP,

04 – Sąd Najwyższy,

07 – Najwyższa Izba Kontroli,

31 – Praca,

46 – Zdrowie,

59 – Agencja Wywiadu itd.

Procedura budżetowa obejmuje:

23

- opracowanie projektu budżetowego )planowanie budżetowe), - uchwalenie budżetu, - wykonywanie budżetu, - rachunkowość, sprawozdawczość i kontrolę budżetu.

Procedura uchwalania budżetu: 1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje wyłącznie Radzie Ministrów.

2. Przedłożenie projektu Sejmowi, najpóźniej do 30 września.

3. W wyjątkowych przypadkach Konstytucja dopuszcza późniejsze

przedłożenie projektu – prowizorium budżetowe.

Gdy ustawa budżetowa lub prowizorium budżetowe nie zostanie

ogłoszone przed 1 stycznia, do czasu ogłoszenia odpowiedniej ustawy

obowiązuje projekt jednej z tych ustaw.

4. Pierwsze czytanie na posiedzeniu plenarnym – expose budżetowe

Ministra Finansów.

5. Praca w komisjach, głównie w Komisji Finansów Publicznych.

6. Drugie czytanie na posiedzeniu Sejmu – wniosek KFP w sprawie

przyjęcia ustawy budżetowej bez poprawek lub z poprawkami, nie

może wnieść o odrzucenie.

7. Jeżeli nikt nie wnosi poprawek odbywa się trzecie czytanie.

8. Senat podejmuje uchwałę w sprawie ustawy budżetowej w ciągu 20

dni, nie może wnioskować o odrzucenie.

9. Głosowanie poprawek Senatu w Sejmie.

10. Podpis Prezydenta RP.

11. Ogłoszenie w Dzienniku Ustaw.

ELEMENTY, JAKIE MUSI ZAWIERAĆ USTAWA BUDŻETOWA

GŁÓWNE ZASADY WYKONYWANIA BUDŻETU

24

Zasady gospodarki finansowej określone w ustawie o finansach publicznych:

- dochody powinny być pobierane prawidłowo i terminowo,

- wydatki dokonywane mają być w sposób celowy i oszczędny oraz zgodny z planem, w wysokości i terminach wynikających z

zaciągniętych zobowiązań,

- zlecanie zadań powinno następować na zasadzie wyboru najkorzystniejszej oferty, z uwzględnieniem przepisów dotyczących

zamówień publicznych oraz poszczególnych rodzajów wydatków;

- dotacje budżetowe wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem lub pobrane w nadmiernej wysokości powinny być zwrócone do budżetu

państwa wraz z odsetkami;

- wydatki na współfinansowanie programów pochodzących z bezzwrotnych źródeł zagranicznych mogą być dokonywane po

uzyskaniu tych środków, na cele określone w umowach

międzynarodowych wg przewidzianych w nich procedur.

SEJMOWA KONTROLA WYKONYWANIA BUDŻETU

Na mocy art. 226 Konstytucji na rządzie spoczywa obowiązek

przedłożenia Sejmowi w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku

budżetowego sprawozdania z wykonania ustawy budżetowej wraz z

informacja o stanie zadłużenia państwa.

25

Sejm rozpatruje przedłożone sprawozdanie i po zapoznaniu się z opinią

Najwyższej Izby Kontroli podejmuje, w ciągu 90 dni od dnia przedłożenia

sprawozdania, uchwałę o udzieleniu lub o odmowie udzielenia Radzie

Ministrów absolutorium.

PROCEDURA UCHWALANIA BUDŻETU GMINY

1. Projekt uchwały budżetowej przygotowuje wójt, najpóźniej do 15

listopada przesyła projekt do regionalnej izby obrachunkowej w celu

zaopiniowania.

2. Budżet jest uchwalany przez radę gminy do końca roku.

3. Jeżeli do 31 marca rada nie uchwali budżetu uprawnienia przejmuje

RIO.

4. Na okres krótszy niż rok, na wniosek wójta, można uchwalić

prowizorium.

DOCHODY BUDŻETU GMINY I. Dochody własne : 1. Dochody podatkowe:

a) podatki samorządowe: - podatki lokalne (od nieruchomości, od środków transportowych,

fakultatywny od posiadania psów), - pozostałe podatki (rolny, leśny, od spadków i darowizn, od

czynności cywilnoprawnych); b) udziały w podatkach państwowych:

- w podatku dochodowym od osób fizycznych, - w podatku dochodowym od osób prawnych;

2. Dochody z opłat: a) opłaty lokalne, b) opłata skarbowa, c) opłata eksploatacyjna,

26

d) opłaty prolongacyjne, e) inne opłaty;

3. Pozostałe dochody własne: a) dochody z majątku, b) dochody uzyskiwane przez jednostki budżetowe oraz wpłaty od

zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych,

c) inne dochody (z kar, grzywien, ze spadków, zapisów, darowizn, odsetki i dywidendy od kapitału wniesionego do spółek jednostek samorządowych itd.).

II. Subwencja ogólna z budżetu państwa. III. Dotacje celowe: 1. Dotacje budżetowe na:

a) zadania z zakresu administracji rządowej oraz inne zadania zlecone ustawami,

b) usuwanie bezpośrednich zagrożeń dla bezpieczeństwa i porządku publicznego,

c) finansowanie i dofinansowanie zadań własnych, z zakresu inwestycji szkół i placówek oświatowych, wdrażania reformy oświatowej itd.;

d) realizacje zadań wynikających z umów międzynarodowych; 2. Pozostałe dotacje:

a) z funduszy celowych; b) na pomoc rzeczową lub finansowa innych jednostek samorządu

terytorialnego, c) i inne.

PODATKI I NALEŻNOŚCI, KTÓRE SĄ DOCHODAMI GMIN

1. Dochody podatkowe:

a) podatki samorządowe:

- podatki lokalne (od nieruchomości, od środków transportowych, fakultatywny od posiadania psów),

- pozostałe podatki (rolny, leśny, od spadków i darowizn, od czynności cywilnoprawnych, karta podatkowa);

b) udziały w podatkach państwowych:

- w podatku dochodowym od osób fizycznych,

27

- w podatku dochodowym od osób prawnych; 2. Dochody z opłat:

a) opłaty lokalne,

b) opłata skarbowa,

c) opłata eksploatacyjna,

d) opłaty prolongacyjne,

e) inne opłaty;

3. Pozostałe dochody własne:

a) dochody z majątku,

b) dochody uzyskiwane przez jednostki budżetowe oraz wpłaty od

zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek

budżetowych,

c) inne dochody (z kar, grzywien, ze spadków, zapisów, darowizn,

odsetki i dywidendy od kapitału wniesionego do spółek jednostek

samorządowych itd.).

WYMIEŃ DOCHODY BUDŻETU POWIATU

I. Dochody własne:

1. dochody podatkowe:

udziały w podatkach państwowych:

- w podatku dochodowym od osób fizycznych, - w podatku dochodowym od osób prawnych;

2. Pozostałe dochody własne:

a) dochody z majątku,

b) dochody uzyskiwane przez jednostki budżetowe oraz wpłaty od

zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek

budżetowych,

28

c) inne dochody (z kar, grzywien, ze spadków, zapisów, darowizn,

odsetki i dywidendy od kapitału wniesionego do spółek jednostek

samorządowych itd.).

II. Subwencja ogólna z budżetu państwa.

III. Dotacje celowe:

1. Dotacje budżetowe na:

a) zadania z zakresu administracji rządowej oraz inne zadania zlecone

ustawami,

b) usuwanie bezpośrednich zagrożeń dla bezpieczeństwa i porządku

publicznego,

c) finansowanie i dofinansowanie zadań własnych, z zakresu inwestycji

szkół i placówek oświatowych, wdrażania reformy oświatowej itd.;

d) realizacje zadań wynikających z umów międzynarodowych;

e) realizację zadań inspekcji i straży

2. Pozostałe dotacje:

a) z funduszy celowych;

b) na pomoc rzeczową lub finansowa innych jednostek samorządu

terytorialnego,i inne.

DOCHODY BUDŻETU WOJEWÓDZTWA SAMORZĄDOWEGO

I. Dochody własne:

1. dochody podatkowe:

udziały w podatkach państwowych:

- w podatku dochodowym od osób fizycznych, - w podatku dochodowym od osób prawnych;

2. Pozostałe dochody własne:

a) dochody z majątku,

29

b) dochody uzyskiwane przez jednostki budżetowe oraz wpłaty od

zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek

budżetowych,

c) inne dochody (z kar, grzywien, ze spadków, zapisów, darowizn, o

setki i dywidendy od kapitału wniesionego do spółek jednostek

samorządowych itd.).

II. Subwencja ogólna z budżetu państwa.

III. Dotacje celowe:

1. Dotacje budżetowe na:

a) zadania z zakresu administracji rządowej oraz inne zadania zlecone

ustawami,

b) usuwanie bezpośrednich zagrożeń dla bezpieczeństwa i porządku

publicznego,

c) finansowanie i dofinansowanie zadań własnych, z zakresu inwestycji

szkół i placówek oświatowych, wdrażania reformy oświatowej itd.;

d) realizacje zadań wynikających z umów międzynarodowych;

2. Pozostałe dotacje:

a) z funduszy celowych;

b) na pomoc rzeczową lub finansowa innych jednostek samorządu

terytorialnego,i inne.

PAŃSTWOWY DŁUG PUBLICZNY

Tytuły dłużne zaliczane do długu publicznego:

- papiery wartościowe opiewające na wierzytelności pieniężne - kredyty i pożyczki, - przyjęte depozyty, - zobowiązania wymagalne (tj. takie, których termin płatności minął, a

które nie zostały przedawnione lub umorzone).

30

DEFICYT BUDŻETOWY

Nadwyżka stanowi dodatnią różnicę między dochodami i wydatkami budżetowymi ustalonymi dla okresu rozliczeniowego.

Deficytem jest ujemna różnica pomiędzy dochodami a wydatkami.

Deficyty budżetowe powstają w:

- budżecie państwa, - budżetach samorządu terytorialnego.

Deficyt budżetowy państwa jest to forma różnicy ujemnej między dochodami a wydatkami budżetu państwa.

Deficyt budżetu jednostki samorządu terytorialnego stanowi ujemną różnicę między dochodami i wydatkami budżetu danej jednostki

samorządu terytorialnego.

Deficyt budżetu państwa finansowany jest przychodami pochodzącymi: - ze sprzedaży obligacji i bonów skarbowych, - z kredytów, - z pożyczek, - Z lokat funduszy celowych, - z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa, - z nadwyżki państwa z ubiegłych lat.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą dodatkowo wykorzystywać

wolne środki jako nadwyżki środków pieniężnych na rachunku bieżącym

budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Jako wolne środki traktowane

31

są wszelkie nadwyżki na rachunku bieżącym budżetu, w tym z tytułu

kredytów i pożyczek.

Finansowanie przejściowego deficytu budżetowego jednostek samorządu terytorialnego może odbywać się przez:

- zaciągnięcie kredytu bankowego, - zaciągnięcie pożyczki, - dokonanie emisji papierów wartościowych.

Bony skarbowe to krótkoterminowe papiery wartościowe oferowane do sprzedaży w kraju na rynku pierwotnym z dyskontem i wykupywane według wartości nominalnej, po upływu terminu, na jaki zostały wyemitowane.

Bony skarbowe są papierami wartościowymi na okaziciela. Sprzedawane i

odkupywane są przez Ministra Finansów z dyskontem (obniżoną ceną) w

drodze przetargów. Przetargi organizuje NBP.

Bony skarbowe emitowane są na cotygodniowych przetargach. Służą one

przede wszystkim finansowaniu bieżącego deficytu budżetowego i

utrzymywaniu płynności budżetowej w ciągu roku. Ich termin spłaty jest

różny – od 1 do 52 tygodni.

Obligacje skarbowe to papierami wartościowymi oferowanymi do sprzedaży w kraju lub za granicą, oprocentowanymi w postaci odsetek według wartości nominalnej albo powyżej tej wartości lub dyskonta i

wykupywanymi po upływie określonego czasu, na jaki zostały

wyemitowane, nie wcześniej niż po upływie roku. Stanowią one papier

32

potwierdzający wierzytelność. Sprzedawane są na przetargach

organizowanych przez NBP.

ZAKRES PRZEDMIOTOWY ORDYNACJI PODATKOWEJ

Dział I – Przepisy ogólne – jest to dział, który znajduje zastosowanie do wszystkich pozostałych przepisów Ordynacji. W art. 3 znajduje się

słowniczek wyrazów, które mają zastosowanie wyłącznie w interpretacji

przepisów Ordynacji.

Dział II – Organy podatkowe i ich właściwość. Dział II a – Porozumienie w sprawach ustalenia cen transakcyjnych. Dział III – Zobowiązania podatkowe – m.in. powstawanie zobowiązania podatkowego, odpowiedzialność podatnika płatnika i inkasenta,

zabezpieczenie wykonania zobowiązań podatkowych, terminy płatności,

zaległość podatkowa, odsetki za zwłokę, wygaśnięcie zobowiązań

podatkowych, przedawnienie, nadpłata i jej stwierdzanie, prawa i

obowiązki następców prawnych, odpowiedzialność podatkowa osób

trzecich.

Dział IV – Postępowanie podatkowe. Dział V – Czynności sprawdzające. Dział VI – Kontrola podatkowa. Dział VII – Tajemnica skarbowa – indywidualne dane zawarte w dokumentach składanych przez podatników stanowią tajemnicę skarbową.

Prawo do czerpania z tych informacji mają organy kontrolne i organy

administracji.

Dział VII a – Wymiana informacji podatkowej z innymi państwami – na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, kontakty mogą

nawiązywać organy poszczególnych krajów UE.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome