Demografia - Notatki - Socjologia ogólna - Część 2, Notatki'z Socjologia ogólna. University of Warsaw
Kasia_aisaK
Kasia_aisaK4 March 2013

Demografia - Notatki - Socjologia ogólna - Część 2, Notatki'z Socjologia ogólna. University of Warsaw

PDF (457.2 KB)
8 strona
1Liczba pobrań
608Liczba odwiedzin
Opis
Notatki opisujące demografię jako naukę zajmującą się problematyką ludnościową.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 8
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

10

ROZDRODCZOŚĆ – strumień urodzeń w danej jednostce czasu w danej populacji

ponowoczesny wzorzec płodności  współczynnik dzietności = 1,5

płodność naturalna  współczynnik dzietności =10

Wyże demograficzne w Polsce

1946-49 r.  tzw. kompensata wojenna

1949-65 r.  I wyż demograficzny (W dzietności > 3)

1975-83 r.  II wyż demograficzny (W dzietności > 2)

lata ’90 

spadek liczby urodzeń;

47% urodzeń = ur. pierwsze;

wzrasta liczba urodzeń pozamałżeńskich

ZACHOWANIA I POSTAWY PROKREACYJNE

badania osób 18 – 50 lat: czy planuje pan/pani posiadanie (jeszcze) dzieci?

  nie 57% (w tym 90% spełniło już swoje plany prokreacyjne)  nie wiem 23%  tak 20%

 kobiety chcą mieć więcej dzieci niż mężczyźni

 osoby z wyższym wykształceniem chcą mieć 1 lub 3 dzieci

 dzietność deklarowana (2,25) wyższa niż dzietność rzeczywista (1,7)

RODNOŚĆ

urodzenia

W = x C

L

PŁODNOŚĆ

urodzenia

W = x C

K 15-49 lat

WSPÓŁCZYNNIK DZIETNOŚCI

ile dzieci przypada na 1 kobietę w

wieku rozrodczym

zjawisko sezonowości urodzeń:

Europa Płn.  max kwiecień/maj Azja  max październik/listopad

Europa Śr. i Zach.  max luty/kwiecień Am. Płd.  różnie

Europa Płd.  max styczeń/luty Afryka  różnie

Am. Łac.  max grudzień/styczeń Polska max czerwiec/lipiec

POLSKA

współczynnik rodności:

1980  19, 6

1990  14,4

2000  9,8

gwałtowny spadek

współczynnik dzietności = 1,28

tzw. LINIA HAJMALA

 oddziela 2 wzorce tworzenia rodzin: zachodni (późne

małżeństwo i macierzyństwo, alternatywne formy rodziny) i

wschodni  w latach ’60 linia St. Petersburg – Dniestr

2003 r. rekonstrukcja Filipowa: St. Petersburg - Dubrownik

Dlaczego spada liczba urodzeń w Polsce?

1. posiadanie już zaplanowanej liczby dzieci 2. stan zdrowia 3. wiek osoby badanej 4. brak stałego partnera 5. wysokie koszty dziecka (tak odpowiedziało

77% respondentów w wieku 25-29 lat)

6. obawa o przyszłość dzieci

docsity.com

11

Dlaczego w Polsce spada liczba urodzeń?

1. PARADYGMAT TRANSFORMACYJNY  niepewność jutra obniża liczbę małżeństw i urodzeń

2. WYJAŚNIENIE W NURCIE II PRZEJŚCIA DEMOGRAFICZNEGO  zmienia się system wartości i to powoduje obniżenie liczby małżeństw i urodzeń

ŚRODKI PAŃSTWA W URAWIANIU POLITYKI LUDNOŚCIOWEJ 1. PRAWO  wiek zawierania związku małżeńskiego, przywileje socjalne, etc. 2. EKONOMIA  zasiłki, ulgi podatkowe, usługi (np.: bezpłatna edukacja) etc. 3. INFRASTRUKTURA SPOŁ.  placówki opiekuńcze, wychowawcze, ochrony

zdrowia

4. KADRA  kwalifikacje osób spełniających usługi socjalne 5. ŚRODKI INFORMACYJNE  dostarczanie inf. w sposób sformalizowany

(np. edukacja seksualna) i niesformalizowany (media)

G. BECKER

„inwestowanie w dziecko”

„dobra jakość dziecka”

ESTERLIN (cykle koniunkturalne)

Pokolenie ludzi wychowanych w dobie recesji 

większa dzietność

Pokolenie ludzi wychowanych w okresie stabilizacji  większa

dzietność

(teza sprawdza się w USA)

POLITYKA LUDNOŚCIOWA

celowe działanie państwa nastawione na wpływanie na stan i strukturę ludności

 PRONATALISTYCZNA

domena państw totalitarnych, wraca się do niej w latach ‘80

 ANTYNATALISTYCZNA

np.: Chiny, kraje Trzeciego Świata

 NEUTRALNA (tzw. pasywna polityka ludnościowa, trudno określić ją jako politykę ludnościową)

założenie, że procesy demograficzne same dostosują się do warunków społ. – gosp. Zasiłki działają, ale na

krótko,

lepiej inwestować w usługi

!!! (np. Dania)

docsity.com

12

PODMIOTY POLITYKI LUDNOSCIOWEJ

RZĄDOWA RADA LUDNOŚCIOWA SAMORZĄDY NGO  organ opiniodawczy i doradczy dla rządu

 analiza procesów ludnościowych

 reprezentacja Polski na spotkaniach międzynarodowych

 inicjuje różne projekty i spotkania, np. Kongres Demograficzny w 2002 r.

 lokalna realizacja części zadań należących do polityki

ludnościowej

 wykonywanie pewnych usług w społecznościach lokalnych

 pośredniczenie między ludźmi a prawem (akcje, programy edukacyjne, etc.)

Oczekiwania społeczne od polityki ludnościowej w Polsce

pełna odpowiedzialność państwa w dużej mierze odpowiedzialność państwa

ochrona zdrowia 40% 20%

pomoc młodym w znalezieniu pracy 30% 25%

zapewnienie opieki starszym 20% 32%

aktywizacja zawodowa kobiet 18% 28% stworzenie kobietom warunków do łączenia pracy z macierzyństwem 16% 28%

zapewnienie godziwych warunków mieszkaniowych 15% 30% stworzenie mężczyznom warunków do łączenia pracy z macierzyństwem 10% 20%

Opinia, że państwo nie powinno prowadzić polityki pronatalistycznej jest wyrażana przez 2/3 społeczeństwa (osoby z niskim wykształceniem, starsze, ubogie, z małych

miasteczek i wsi)  badania CEBOS-u 2000 r.

UMIERALNOŚĆ  strumień zgonów w populacji w danej jednostce czasu; determinuje strukturę ludności wg wieku i płci oraz przyrost naturalny populacji.

ZGON  nieodwracalny zanik funkcji życiowych jednostki;

zgon endogeniczny (powodowany przyczynami wew. w organizmie, wady wrodzone lub starzenie się, najczęściej u niemowląt i starszych)

zgon egzogeniczny (powodowany przyczynami zew. jak choroba nabyta, urazy, etc.)

ŚMIERTELNOŚĆ  zgon w wyniku pewnej choroby

UMIERALNOŚĆ

zgony

W = x C

L

UMIERALNOŚĆ NIEMOWLĄT

zgony dzieci < 1 rok życia

W = x C

liczba żywo urodzonych dzieci

docsity.com

13

WZORY UMIERALNOŚCI

TRADYCYJNY NOWOCZESNY

 niska długość trwania życia (+- 35 lat)

 kumulacja zgonów nadzwyczajnych (epidemie, wojny, głód)

 wysoka umieralność (u niemowląt do 30%)

 choroby pasożytnicze i zakaźne / urazy

 przeciętne trwanie życia +- 70 lat

 niska i stabilna umieralność

 choroby cywilizacyjne (nowotwory, układ krążenia, wypadki)

Dowodem na to, że teoria ma wiele luk, jest nagły wzrost umieralności mężczyzn w demoludach

w latach ’60 (teoria nie uwzględnia np. tego, że przestaje działać selekcja naturalna)

MAREK OKÓLSKI (lata ’70)

zmiana społeczna zgony

ZAGROŻENIA KORZYŚCI (lub neutralizacja zagrożeń)

środowiskowe (nasze otoczenie, miejsce pracy) system ochrony zdrowia + oświata zdrowotna

behawioralne (zła dieta, używki, etc.) ochrona prawna (np. zakaz zatrudniania dzieci)

Teoria przejścia od

tradycyjnego wzorca

umieralności do

nowoczesnego

KONCEPCJA PRZEJŚCIA EPIDEMIOLOGICZNEGO, Onram (lata ’70)

częstość zgonów a choroby powodujące zgony

1. ERA PLAG  do 1650 r. (w Europie) 2. ERA CHORÓB ZAKAŹNYCH  do połowy XIX w. 3. ERA CHORÓB ZWYRODNIENIOWYCH oraz chorób

wynikających ze złych przyzwyczajeń człowieka

Olshansky dodaje 4 etap:

4. ERA POGŁĘBIENIA SIĘ CHORÓB ZWYRODNIENIOWYCH

5. ERA CHORÓB WYWOLANYCH PODESZŁYM WIEKIEM

„magiczny prostokąt Olshansky’ego”

hipotetyczna stała populacja

0 lat 100 lat

5 etap

2 3 4

1

docsity.com

14

W Polsce spada współczynnik umieralności niemowląt oraz surowy współczynnik zgonów = 7,5‰ (w 2008  7‰)

przyczyny zgonów choroby układów krążenia 47% nowotwory (głównie tytoniozależne) 23% urazy/śmierć gwałtowna 7%

przeciętne trwanie życia: K = 78,8 M = 70,4 (amplituda rośnie, jest większa niż w Europie)

DALE – metoda szacowania przeciętnego trwania życia ludzkiego (uwzględnia ryzyko zachorowań na choroby przewlekłe i nieuleczalne)

przeciętna długość życia Polaka obliczona metodą DALE = 66 lat

spada liczba zgonów pozawałowych (obecnie = 2%), rośnie zachorowalność na choroby psychiczne, przybywa osób niepełnosprawnych biologicznie (14% populacji)

STAROŚĆ

Hayflick (badacz starości): „nie istnieje próg starości”

wiek emerytalny prawnym wyznacznikiem starości (K-60 lat, M-65 lat)

starość w świadomości społecznej: USA  75 lat; Polska  61 lat

SPOŁECZNE SPOJRZENIA NA STAROŚĆ

TEORIA WYCOFANIA TEORIA AKTYWNOŚCI TEORIA KONTYNUACJI

Wycofanie się ludzi starych z aktywności jest korzystne

ze względu na zmianę pokoleniową i służy samym

osobom starym (nie musza się narażać na stres;

wycofanie się nie oznacza nieudanej starości

Warunkiem udanej starości jest podejmowanie

wszelkich form aktywności

Udana starość (na którą pracuje się całe życie) polega na

indywidualnej adaptacji do nowych warunków; ta faza

życia powinna wynikać z poprzednich

osoby stare w Polsce

75% osób starszych to osoby samodzielne, 20% ludzi starszych mieszka z kimś, a 0,6% w domach opieki;

co 5 gospodarstwo prowadzone przez osobę starszą (w tym 20% to gospodarstwa 1-osobowe)

przypadki wyleczonych

nowotworów:

POLSKA  30%

EUROPA  40%

USA  50%

spożycie alkoholu spadło

od 10 l. na głowę w ciągu

roku w latach ’80 do 7 l.

w roku 2000 

w latach ’90 w Polsce

ok. 60 tys. narkomanów

opinie ludzi 18 – 25 lat:

30 lat = koniec młodości

57 lat = starość

opinie ludzi > 25 lat:

37 lat = koniec młodości

65 lat = starość

docsity.com

15

konsekwencje starzenia się społeczeństwa:

1. gospodarcze  emerytury i opieka zdrowotna obciążają budżet państwa  mniej osób aktywnych na rynku pracy  produkcja musi się przeformować pod kątem osób starych

2. społeczne  przeważają małe rodziny (więzy wertykalne), opieka nad starszymi spoczywa na dzieciach, nie rozkłada się na rodzeństwo i kuzynów (jak było kiedyś)

3. konsekwencje dla osób starszych  potrzeba bycia aktywnym długi czas (to kłóci się z obrazem lansowanym w mediach)

ageism – zjawisko dyskryminowania osób starszych

strategie osób starszych wobec dyskryminacji w społeczeństwie: wycofanie się; odmładzanie się; próba zmiany wizerunku starości

MIGRACJE przemieszczanie się jednostek w przestrzeni połączone ze względnie trwałą zmianą miejsca zamieszkania (dobrowolne lub nie, legalne lub nie)

zewnętrzne wewnętrzne

międzyregionalne wewnątrz regionu

typy migracji:

okresowe – np. na studia

sezonowe – np. na wakacje

wahadłowe – np. ktoś w weekendy mieszka

w Łodzi a w tygodniu pracuje w Warszawie

uchodźca

 zmienia miejsce zamieszkania

z powodu prześladowań na

różnym tle

azylant /wysiedleniec/

 powodem zmiany zamieszkania

jest wojna w kraju rodzinnym

krótko-okresowe  3 – 12 miesięcy

długo-okresowe  > 12 miesięcy

pobyty stałe NAPŁYW

osoby napływające

W= x C

L

PRZYROST WĘDRÓWKOWY

Wn - Wo

W = x C

L

ODPŁYW

osoby odpływające

W= x C

L

docsity.com

16

Zeliński (1971 r.)  KONCEPCJA PRZEJŚCIA MOBILNEGO od XVII do XIX w. w Europie

reżim tradycyjny społeczeństwo mobilne (XIX w.)

przemieszczenia grupowe i przymusowe (bądź jednostkowe na małą odległość)

F(x) migracji: redystrybucja ludności w przestrzeni; zmiana układu cech strukturalnych populacji (zmiana gęstości i rodzaju ludności na danym terenie, zmiana proporcji liczebnej ludności miejskiej i wiejskiej, przesunięcia między małymi a dużymi miastami, rozwój przedmieść)

Kto podejmuje wędrówki  K 20-29 lat M 30 – 39 lat (motyw: praca, nauka, założenie rodziny)

Migracje zagraniczne Polaków

 1 poł. XIX w. do I Wojny Światowej: migracje polityczne i gospodarcze (3 mln.)

 po I Wojnie Światowej: migracje zarobkowe (też sezonowe) do Francji, Belgii, USA, Palestyny i Ameryki Płd.

 II Wojna Światowa: przymusowe przesiedlenie (2-5 mln.)

 do lat ’70: początkowo ruchy powojenne, potem ustają legalne migracje zagraniczne (wyjątek – migracje sezonowe, np. do NRD)

 lata ’80 - ’90: migracje polityczne (na stałe wyjeżdża ok. 1 mln.)

 lata ’90: otwarcie granic (migruje dużo kobiet, wykształcenie migrantów wyższe od średniej krajowej, głównie mieszkańcy Małopolski, Opolskiego, Śląskiego, Podkarpackiego)

Migracje wewnętrzne w Polsce

 na dużą skalę po II WŚ; apogeum lata ’50 (zasiedlanie ziem płn. i zach.) oraz lata ’70 (praca)

 60% Polaków żyje w miejscu zamieszkania (jesteśmy zasiedziali )

 ¾ migracji wew. to przemieszczenia wewnątrzwojewódzkie

 duża ruchliwość na liniach: Warmińsko-mazurskie Warszawa oraz Śląsk  Kraków

 do lat ’90 dominuje kierunek wieśmiasto oraz miastomiasto

 obecnie 26% miasto wieś 32% miastomiasto 42% wieśmiasto

1. faza eksplozji mobilności (kolonizacja, migracja wieś  miasto 2. faza implozji (1 poł. XIX w. stabilizacja migracji) 3. społeczeństwo nowoczesne  migracje między miastami

też krótkie migracje lub ich unikanie (np. interesy przez Internet ) Gdzie migrują?

 USA, Kanada, Rosja, Indie, Arabia Saudyjska

Skąd migrują?

 Meksyk, Bangladesz, Afganistan, Kazachstan, Filipiny

sieć emigracyjna – rodzina lub

znajomi, którzy pomagają

migrantowi

kierunki emigracji z Polski

NIEMCY  37%

USA  20%

GB  3%

REEMIGRACJA

(motywy powrotu)

resentyment

kalkulacja zysków/strat

różne

docsity.com

17

PROGNOZY

projekcja – ukazuje przyszły przebieg procesów przy określonych założeniach dotyczących zmian składników dynamiki ludnościowej

prognoza – najbardziej prawdopodobna projekcja

{płodność i umieralność = prognoza biologiczna; prognoza biologiczna uwzględniająca migracje = prognoza pomigracyjna}

krótka historia prognozowania:

 lata ’70 raporty zaproponowane przez Klub Rzymski (m. in. zwrócenie uwagi na negatywne skutki postępu, np.: dewastacja środowiska)

 lata ’80 podważenie funkcjonalności prognoz ...ale ’89 r.  zaskoczenie rozpadem bloku wschodniego i powrót do prognozowania

 polskie instytucje prognozujące: Komitet Nauk Demograficznych PAN, Komitet Polska 2000+, GUS

PROGNOZA ONZ z 2000 r. na rok 2050

 liczba ludności 9 mld 300 mln

 spadek ludności w Europie o 124 mln

 rejony w Azji Wsch. notują ubytki

 w Afryce zaludnienie 3,5 x większe

 50% ludności globu w 6 krajach(Indie, Chiny, Pakistan, Indonezja, Nigeria, Bangladesz)

 nowe potentaty ludnościowe: Rep. Kongo, Etiopia

 liczba ludności 0-14 lat spadnie z 30% do 20%

 liczba ludności >60 lat wzrośnie z 10% do 20%

 2 mld ludzi zamieszka w miastach

WARUNKI UDANEJ PROGNOZY

 jakość danych wyjściowych

 właściwe rozpoznanie kierunku zmian

 metoda obliczania

 im krótsza prognoza tym trafniejsza

 im większa populacja wzięta pod uwagę tym łatwiej prognozować

ETAPY PROGNOZY

 ustalanie właściwych struktur (wg wieku, płci, zamieszkania)

 uwzględnienie migracji

 procedura postarzania ludności (o tyle lat ile obejmuje prognoza)

 przewidywanie przyszłej liczby urodzeń

 ustalenie współczynników

GUS – PROGNOZA z 2003 r. na rok 2030

❢ spadek współczynnika dzietności do 1,2 ❢ przeciętna długość życia: K 83,6 M 77,6 ❢ ujemny przyrost naturalny ❢ zwiększone saldo migracji (24 tys. osób) ❢ populacja kraju: 35,5 mln. ❢ o 3 mln. mniej młodzieży ❢ odsetek osób > 85 lat wzrośnie o 50% (będzie ich 0,5 mln.) ❢ potentatem ludnościowym będzie Turcja (liczba ludności

wzrośnie tu z 63 do 80 mln)

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome