Geneza i forma państwa - Notatki - Nauka o Państwie - Część 3, Notatki'z Nauka o państwie. Warsaw School of Economics
Henryka
Henryka24 March 2013

Geneza i forma państwa - Notatki - Nauka o Państwie - Część 3, Notatki'z Nauka o państwie. Warsaw School of Economics

PDF (292.2 KB)
9 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach wyeksponowane zostają zagadnienia z nauki o państwie: geneza i forma państwa. Część 3.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 9
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

 każda partia oprócz przewodniczącego i komitetu wybiera Whipa. W praktyce jest ich kilku

 Whip – rzecznik dyscypliny partyjnej - dba, aby wszyscy deputowani danej partii byli obecni na Sali podczas głosowań - rozdaje poszczególnym członkom swojej frakcji partyjnej programy obrad każdego dnia, w którym sprawy ważne i mniej ważne są podkreślane specjalnymi liniami. Sprawa mało ważna podkreślana jest jedną linią, najważniejsza czterema liniami tzw. four line system Whipowie zajmują się parowaniem – dobieraniem par – zapewnia równowagę sił

 funkcje frakcji partyjnej: - określanie i zawiadamianie członków swojej partii o sposobie głosowania - informowanie o sprawach ważnych - określanie kto ma zabrać głos w określonej sprawie (lista mówców)

 komisje

komisja całej izby = wszyscy deputowani oprócz speakera (finansowa, ustawodawcza, budżetowa)

stałe komisje = różnie (należy zachować status quo na forum całej izby – taka sama większość przedstawicieli partii rządzącej jak w Izbie)

komisje specjalne - od konkretnych przypadków

komisje okresowe – powoływane do przygotowania określonych kwestii w jakimś czasie, np. projektu jakiegoś aktu prawnego

5. Izba Lordów

 Na mocy aktu o parlamencie z 1911r i później z 1948r. Izba Lordów utraciła swoją dominującą pozycję w parlamencie.

 Współpracowała z monarchą  Przewodniczący izby Lordów jest Lord Kanclerz – mianowany przez monarchę.  Kworum to 3 Lordów.  Obecnie w Wielkiej Brytanii są 4 kategorie lordów:

- lordowie duchowni (biskupi kościoła anglikańskiego) - lordowie dziedziczni (posiadają tytuły szlacheckie dziedziczone z pokolenia na pokolenie) - lordowie mianowani (dożywotni, specjalnie wyróżniający się obywatele, tytuł nadaje monarcha) <zgodnie z ostatnimi zmianami, oni nie mają prawa uczestniczenia w posiedzeniach Izby Lordów> - lordowie prawa (osoby szczególnie biegłe w prawie, bowiem Izba Lordów oprócz funkcji izby wyższej parlamentu pełni także funkcję Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Apelacyjnego. Tylko on może sądzić osoby posiadające tytuł lorda, wynika to z karty wolności – stawianie przed sądem złożonym z równych im osób) - aktywnie działających lordów jest od 100 do 300, wszystkich ok 1200 - Izba Lordów ma prawo inicjatywy ustawodawczej (nie może być inicjowana tylko ustawa finansowa)

docsity.com

6. Monarcha

 sukcesja tronu gwarantowana jest przez parlament w sytuacji gdyby panująca dynastia nie zapewniła potomka

 dziedziczenie po mieczu i po kądzieli  obecnie panuje Elżbieta II, została koronowana 6 lutego 1952r.  królowa panuje, nie rządzi  realne uprawnienia:

- ma prawo udzielać rady - ma prawo zachęcać (do rozwiązania problemów, uregulowania kwestii, podjęcia kwestii) - ma prawo ostrzegać (przed działaniami lub ich zaniechaniem) - stoi na czele kościoła anglikańskiego - jest symbolem i głową brytyjskiej wspólnoty narodów - obsadza (akceptuje) stanowiska gubernatorów

 mianuje premiera – na mocy konwenansu lidera partii, która wygrała wybory  na wniosek premiera mianuje członków gabinetu

7. Władza wykonawcza

 W Wielkiej Brytanii istnieje różnica między Gabinetem a Rządem  Członkowie gabinetu otrzymują tytuły mianowania do gabinetu z rąk monarchy i traktowani

są jako najbliżsi doradcy królewscy  obecnie w skład gabinetu wchodzi premier i najważniejsi ministrowie rządu, stojący na czele

kluczowych resortów zwykle 20-24 osoby  Rząd – ma dwa znaczenia

1. szersze – to wszystkie osoby, które otrzymują wynagrodzenie ze skarbu korony, czyli wszystkie osoby zatrudnione w sferze budżetowej

2. węższe – obejmuje wszystkich ministrów oraz ich zastępców plus szefowie niektórych najważniejszych instytucji – w takiej formie rząd liczy ok. 100 osób

 rząd wraz z premierem ponosi solidarną odpowiedzialność przed parlamentem. Za błąd jednej osoby odpowiadają solidarnie wszyscy.

 opozycja ma prawo złożyć wniosek o wotum nieufności wobec rządu. Ten wniosek stawia Przewodniczący Opozycji Jej Królewskiej Mości. Gdy wniosek uzyska większość w Izbie Gmin to rząd musi się podać do dymisji (gabinet cieni, w razie dymisji zapewnia ciągłość władzy, osoby przygotowujące się do przejęcia władzy)

 premier składa dymisję na ręce monarchy, który powołuje na jego miejsce inną osobę z tej samej partii bądź podejmuje decyzję o rozpisaniu przedterminowych wyborów

 kontrolę nad rządem sprawuje Izba Gmin przy pomocy różnych środków: - poprzez działanie swoich komisji – stałych – wszystkie akty rządu muszą być zaopiniowane przez komisje Izby Gmin tym samym wie ona czym zajmuje się rząd - Instytucja interpelacji – każdy deputowany ma prawo wystąpić z rozszerzonym zapytaniem do członka rządu, w kwestii, która budzi jego wątpliwości lub uważa, że jest niewłaściwie rozstrzygana - godzina zapytań – członkowie rządu razem z premierem odpowiadają na krótkie pytania deputowanych

docsity.com

 w systemie funkcjonuje tzw. IMPEACHMENT, czyli odpowiedzialność konstytucyjna. Członkowie rządu mogą być postawieni w stan oskarżenia za nieprzestrzeganie przepisów konstytucji. Oskarżenie wówczas formułuje Izba Gmin natomiast organem oskarżającym i wydającym wyrok jest Izba Lordów.

 instytucja ta pojawiła się w Wielkiej Brytanii w XIV wieku a następnie została przeniesiona do USA

MODELE USTROJOWE 2 - MODEL PREZYDENCKI

EGZAMIN ZEROWY, AULA A, 13.01.2012, g. 13.30

 model ten jest typowy dla Ameryki Środkowej (Meksyk, Argentyna, Kostaryka) i Północnej (Stany Zjednoczone)

 Konstytucja USA (najważniejszy dokument obok Deklaracji Niepodległości) – uchwalona w 1787r. (uchwalenie 10 pierwszych poprawek w 1791r.) – obecnie 27 poprawek (poprawka nie zmienia, lecz uzupełnia wcześniejsze zapisy) – jest symbolem państwowości

1. Zasady ustrojowe  zasada podziału władz

- klasyczny podział monteskiuszowski na wykonawczą, ustawodawczą i sądowniczą - każda z władz ma władny, spójny obszar kompetencji i uprawnień - podział władz musi mieć odzwierciedlenie na szczeblu centralnym jak i stanowym - gwarancja państwa demokratycznego

 zasada równowagi i hamowania władz - w wymiarze długookresowym żadna z władz nie może uzyskać pozycji dominującej, podporządkować sobie inne władze (jest to zapisane w konstytucji, aktach) - hamowanie: gdyby jedna z władz starała się zdominować inne, to te pozostałe dysponują instrumentami mogącymi zahamować dominującą władzę *(np. prezydent mianuje odpowiednie osoby na stanowiska – część mianuje osobiście, ale nie może tego robić według własnego uznania; na forum parlamentu są komisje, które przesłuchują kandydatów na te stanowiska i opiniują, czy ta osoba powinna objąć stanowisko – praktyka jest taka, że mają wiążący charakter, chociaż w teorii nie muszą; władza sądownicza bada sposób powoływania odpowiednich urzędników) *(np. parlament mógłby uchwalać własne akty prawne zwiększające jego uprawnienia, ale prezydent ma prawo weta – 10 dni na wypowiedzenie się wobec aktu, podpis, poprawki lub weto – parlament może to zaakceptować, nanieść poprawki lub odrzucić weto większością kwalifikowaną – weto kieszonkowe to weto ostateczne ; na sam koniec Sąd Najwyższy bada konstytucyjność aktów prawnych, zaś gdy są niezgodne z konstytucją przestają obowiązywać)

 zasada federalizmu - reprezentowanie interesów wszystkich obywateli - dwuizbowy parlament – Izba Reprezentantów i Senat (każdy stan jest reprezentowany przez 2 senatorów) - częściowa decentralizacja (transfer części kompetencji na szczebel federalny np. prawo – polityka finansowa, zagraniczna, wojskoscentralizowane, jednolite)

docsity.com

2. Władza ustawodawcza  Izba Reprezentantów – izba niższa  Senat – izba wyższa

IZBA REPREZENTANTÓW – obecnie liczy 435 członków (1911r.) o wybory powszechne, bezpośrednie, równe, tajne i większościowe o wybór większością zwykłą o liczba skorelowana z potencjałem ludnościowym jednak każdy stan ma

zagwarantowaną minimalną reprezentację (co 10 lat nowy rozdział mandatów)

o kadencja trwa 2 lata o bierne prawo wyborcze – 25 lat i warunek – zamieszkanie w danym stanie

min. 7 lat oraz obywatelstwo o czynne prawo wyborcze – 18 lat o posiedzeniom przewodzi Przewodniczący – Speaker of The House –

reprezentujący partię posiadającą większość w Izbie. Ustala on porządek obrad, udziela głosu, rozstrzyga w kwestiach proceduralnych

o komisje stałe i specjalne o Tylko ta izba zgłasza projekty ustaw podatkowych i budżetowych

SENAT

o liczy 100 senatorów wybieranych na okres 6 lat (co 2 lata 1/3 jest wymieniana)

o od 1913 r. tj. od wprowadzenia XVII poprawki senatorowie są wybierani w głosowaniu powszechnym

o czynne prawo wyborcze – 18 lat o bierne prawo wyborcze – 30 lat i warunek – zamieszkiwanie w stanie z

którego się kandyduje min 9 lat oraz obywatelstwo o przewodniczącym Senatu jest z urzędu Wice-Prezydent

- on nie jest senatorem i nie bierze udziału w głosowaniu poza sytuacja równowagi głosów - pod nieobecność wice-prezydenta Senat wybiera tymczasowego przewodniczącego, którym jest senior o najdłuższym nieprzerwanym stażu w Senacie z partii posiadającej większość w Izbie

o kompetencje senatu - ratyfikacja zawartych przez prezydenta umów międzynarodowych - zatwierdzanie wyznaczonych prze prezydenta wyższych urzędników państwowych - rozstrzyganie o postawieniu w stan oskarżenia - inicjatywa ustawodawcza

KONGRES

docsity.com

o zbiera się na całoroczne sesje, zazwyczaj od stycznia do grudnia o po zamknięciu sesji prezydent może zwołać nadzwyczajną sesję jednej lub

obu izb o każda izba może przerwać sesję (odroczyć obrady po zakończeniu

posiedzenia) – ALE! – odroczenie obrad na dłużej niż 3 dni wymaga zgody drugiej izby

3. Władza wykonawcza – Prezydent + Gabinet  wybierany co 4 lata w roku przestępnym w wyborach pośrednich z

możliwością jednej reelekcji (XXII poprawka uchwalona w 1947r. a weszła w życie 1951r.)

 głosowanie odbywa się zawsze we wtorek po pierwszym poniedziałku listopada

 podczas wyborów wyborcy wybierają kolegium elektorskie – 538 elektorów – (435+100+3 z okręgu stołecznego)

 obowiązuje zasada zwycięzca bierze wszystko  w grudniu elektorzy zbierają się w stolicach stanów i oddają głosy na

kandydata na prezydenta. Glosy te są przesyłane do Kongresu, gdzie są przeliczane i następuje oficjalne ogłoszenie wyników (XX poprawka z 1933r. mówi, że 3 stycznia Kongres ogłasza wyniki, a 20 stycznia na schodach Kapitolu odbywa się przysięga i objęcie urzędu)

 jeśli żaden z kandydatów nie uzyskał bezwzględnej większości głosów elektorskich to wyboru prezydenta dokonuje Izba Reprezentantów spośród 3 kandydatów, którzy uzyskali największą ilość głosów elektorskich

 w przypadku, gdy elektorzy nie wybiorą wice-prezydenta, to wyboru dokonuje Senat, spośród 2 kandydatów z największą ilością głosów elektorskich

 czynne prawo wyborcze – 18 lat  Bierne prawo wyborcze – 35 lat i wymóg 14 lat zamieszkania w USA oraz

Amerykanin z urodzenia  w przypadku śmierci, rezygnacji lub odsunięcia prezydenta, jego funkcje

przejmuje wice-prezydent do końca kadencji (czyli do nowych terminowych wyborów). Jeśli objął urząd, gdy do końca kadencji pozostało ponad 2 lata, to zalicza się ten okres jako pierwszą kadencję

 Prezydent za swoją działalność ponosi odpowiedzialność prawną i może być usunięty ze stanowiska w drodze impeachmentu (łapownictwo, zdrada lub inne ciężkie przestępstwo, także za naruszenie konstytucji) – decyzję o wszczęciu procedury podejmuje Izba Reprezentantów zwykłą większością głosów. Ale w takiej sytuacji przewodnictwo w Senacie (sądzi prezydenta) obejmuje przewodniczący Sądu Najwyższego (wymóg 2/3 głosów).

a) Uprawnienia prezydenta:  szef władzy wykonawczej, co oznacza, że:

-mianuje wszystkich szefów resortu, instytucji federalnych, agencji - wraz z sekretarzami stanu tworzy gabinet

docsity.com

 odpowiada za całość polityki wewnętrznej - wykonuje ustawy - ma weto w stosunku do ustaw - przygotowuje i zgłasza projekt budżetu w Izbie Reprezentantów

 jest głównodowodzącym sił zbrojnych - decyduje o mianowaniu na wszystkie stanowiska wojskowe - nadaje stopnie oficerskie - wpływa na wysokość uposażenia żołnierzy - decyduje o sprawach technicznych (np. o zakupie uzbrojenia) - kieruje sztabem w wypadku wybuchu wojny atomowej

 jest głową państwa - reprezentuje kraj na zewnątrz - spotyka się z głowami innych państw - decyduje o mianowaniu przedstawicieli dyplomatycznych USA za granicą - przyjmuje przedstawicieli innych państw - jest twórcą i wykonawcą polityki zagranicznej np. podpisuje najważniejsze umowy międzynarodowe - wysyła siły zbrojne za granicę (ale to Kongres wypowiada wojnę)

4. Władza sądownicza - Sąd Najwyższy

 przewodniczący i 8 sędziów powoływanych przez prezydenta za radą i zgodą Senatu

 funkcja dożywotnia, ale po ukończeniu 70 lat może przejść na emeryturę, której wysokość jest równa jego uposażeniu

 kongres może zwiększyć lub zmniejszyć skład sądu  organ sprawujący kontrolę konstytucyjną  funkcje:

-kreacyjna – rozstrzygając spory w systemie prawa precedensowego (the Case Law) tworzy nowe normy prawne - interpretacyjna – związana z wykładnią ustaw i innych aktów ustanowionych przez Kongres i władzę wykonawczą; śedziowie stosując ustawy i dokonując ich interpretacji jednocześnie określają ich treść - ustrojodawcza – prawo do kontroli zgodności z konstytucją ustaw i innych aktów prawnych oraz działań urzędowych

ZMIANA KONSTYTUCJI

 w formie poprawek  prawo do proponowania poprawek przysługuje Kongresowi (większość 2/3 w

obu izbach) albo ogólnonarodowej konwencji zwołanej na wniosek 2/3 legislatur stanowych

 poprawka wchodzi w życie po ratyfikowaniu jej przez parlamenty lub konwencje ¾ stanów

docsity.com

POPRAWKI

 XIII – 1895r. – zniesienie niewolnictwa w USA  XIX – 1920r. – przyznanie praw wyborczych kobietom  XX – 1933r. – objęcie władzy przez nowo wybranego prezydenta odbywa się

20 stycznia roku następnego po wyborach. Natomiast początek kadencji do Kongresu USA to dzień 3 stycznia roku po wyborach

 XXII – 1951r. weszła w życie – jedna i ta sama osoba może być prezydentem tylko przez 2 kadencje

MODELE USTROJOWE 3 – MODEL PREZYDENCKO-PARLAMENTARNY (SEMI-PREZYDENCKI)

(V REPUBLIKA – FRANCJA) - Krótka historia modelu, połowa XX w. ; Europa – Portugalia, Grecja

Przyczyny powstania modelu semi-prezydenckiego w V Republice:

(1) stopniowy rozpad układu i pozycji mocarstw kolonialnych (po II WŚ) (2) traktaty po II WŚ i nowy układ międzynarodowy (3) wady ustrojowe IV Republiki (wybory proporcjonalne, wielomandatowe co powodowało

rozdrobnienie w parlamencie, koalicje wielopartyjne, średnio rządy trwały po kilka miesięcy) (4) osobowość Ch. de Gaulle’a (człowiek apolityczny, wymyślił podstawy nowego modelu)

GENEZA – UWARUNKOWANIA

 w maju 1958 pucz generałów w Algierii, trudna sytuacja wewnętrzna, zagrożenie wojną domową (OAS, Organizacja Tajnych Armii – organizacja terrorystyczna )

 prezydent Francji R.Coty zaproponował stanowisko premiera de Gaulle’owi. Ale ten postawił warunki: - szybka zmiana konstytucji a więc bez udziału parlamentu - rząd ma być wyposażony w prawo wydawania ordonansów (akt normatywny, rozporządzenie z mocą ustawy, wydawane przez rząd podczas posiedzeń Rady Ministrów którym przewodniczy Prezydent, dodatkowo każdy ordonans musi być podpisany przez Prezydenta)

 2 czerwca 1958 debata w Zgromadzeniu Narodowym. Ostatecznie przyjęto dwie ustawy: - zmiana konstytucji i sam tryb zmian konstytucji. Komisja Konstytucyjna powołana przez rząd ma opracować projekt. Rząd zatwierdza i poddaje pod referendum. Parlament nie uczestniczy. - przyznano prawo wydawania ordonansów

 po 2-3 miesiącach sytuacja we Francji poprawia się  na początku września – 4.09.1958 r. – projekt konstytucji jest już gotowy  27 września 1958 r. – odbyło się referendum  28 września 1958 r. – ogłoszono wyniki referendum. Zdecydowana większość za – ponad 17

mln, przeciw – tylko niewiele ponad 4 mln. Rekordowa frekwencja 84,9%  Konstytucja weszła w życie 4 października 1958 r.  w przyjętym projekcie prezydent miał być wybieranych w wyborach powszechnych,

pośrednich. Wybór 81 tys elektorów i oni mieli wybierać prezydenta. Konstytucja nie ograniczała liczby kadencji i określiła czas trwania jednej z nich na 6 lat

docsity.com

 pierwszy prezydent to de Gaulle  Od 1958 tylko 4 nowelizacje konstytucji:

- 1960 – powstanie Francuskiej Wspólnoty Narodów - 1962 – wprowadzenie bezpośrednich wyborów prezydenckich - 1992 – główna zmiana to ograniczenie długości kadencji – 5 lat i ograniczenie do 2 kadencji - 2000 – wzmocnienie pozycji parlamentu

 jednocześnie pierwszą podróżą zagraniczną de Gaulle’a to była Algeria. Obiecał: - zakończenie wojny w Algierii – 1962 r. pokój - demilitaryzacja - zmiany osobowe

ZASADY USTROJOWE

 zasada suwerenności narodu (zarówno władza wykonawcza jak i ustawodawcza są wybierane przez obywateli – prezydent i Zgromadzenie Narodowe, przy Senacie nie są to wybory bezpośrednie)

 zasada trójpodziału władz (nie obowiązuje zasada harmonii, ani równowagi, lecz że władza wykonawcza prezydenta ma mieć pozycję dominującą)

 zasada pluralizmu politycznego (zarówno prezydent jak i premier mogą pochodzić z różnych partii politycznych, cohabitacion)

1) WŁADZA WYKONAWCZA – dualizm, składa się z:  prezydent – szeroki zakres kompetencji

- jest głową państwa - szef władzy wykonawczej – z uwzględnieniem dualizmu. Prerogatywy (są pewne obszary zarezerwowane dla prezydenta a pewne dla premiera) lub wymóg kontrasygnaty - twórca polityki zagranicznej (ośrodki prowadzące politykę są związane z premierem i prezydentem, często nie współpracują ze sobą) - głównodowodzący sił zbrojnych - inne uprawnienia  możliwość rozwiązania Zgromadzenia Narodowego (musi poinformować o tym zamiarze obie izby, ale nie musi uzyskać zgody)  wpływ na wydawanie ordynansów  art. 16 – uprawnienia nadzwyczajne (w tym wypadku nie można rozwiązać izb; umożliwiają przejęcie całej władzy wykonawczej przez prezydenta; można skorzystać w sytuacji: zagrożenia bezpieczeństwa V Republiki Francuskiej lub konstytucyjne organy państwa nie mogą pełnić swojej funkcji) Naczelna Rada Sądownictwa

2) WŁADZA USTAWODAWCZA - dualizm  Zgromadzenie narodowe – kadencja 5 lat, Obecnie 577 deputowanych  Senat – reprezentacja Francji prowincjonalnej choć jest to państwo unitarne. Senat

wybierany jest w wyborach pośrednich – 321 (348 od 25.09.2011) senatorów, co 3 lata wymienia się ½ składu. Nie ma kadencji Senatu, jest kadencja senatorów – 6 lat.

docsity.com

3) WŁADZA SĄDOWNICZA  rozczłonkowana, stara się utrzymać równowagę między władzą ustawodawczą – Sąd

Najwyższy, Rada Stanu, Najwyższy Sąd Konstytucyjny, Naczelny Sąd Administracyjny itp.  Rada Konstytucyjna – 1/3 prezydent, 1/3 Senat, 1/3 Zgromadzenie

Z uprawnieniami nadzwyczajnymi prezydent ma silniejsze uprawnienia niż w systemie prezydenckim.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome