Charakterystyka nauk prawnych - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo
Lady_Pank
Lady_Pank19 June 2013

Charakterystyka nauk prawnych - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo

PDF (293.8 KB)
14 strona
1Liczba pobrań
360Liczba odwiedzin
Opis
Prawo: notatki z zakresu prawa przedstawiające charakterystykę nauk prawnych; klasyfikacja wg Wuntt`a.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 14
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Charakterystyka nauk prawnych:

= znalezienie miejsca dla rozważań o prawie w ogólnej klasyfikacji nauk nie jest zadaniem prostym, gdyż :]

- brak uznanego kryterium naukowości - brak definicji nauki - brak powszechnie uznawanej klasyfikacji dyscyplin naukowych

= historyczne próby sklasyfikowania dyscyplin naukowych:

- Arystoteles dzielił na nauki teoretyczne i praktyczne - Podobny podział nauk u stoików: fizyka, logika, etyka - Średniowieczny podział na trivium i quadrivium - W ostatnim stuleciu próby wprowadzenia klasyfikacji nawiązujących w pewnym stopniu do

kryteriów metodologicznych

Klasyfikacja wg Wuntt`a (przejęta w póżniejszym okresie przez prof. Tadeusza Kotarbińskiego):

- nauki formalne - nauki realne + przyrodnicze – zajmujące się wytworami przyrody

+ humanistyczne – zajmujące się wytworami człowieka, m.in. nauki prawnicze

Sam Kotarbiński zdawał się wahać czy w ogóle rozważania o prawie nie mają charakteru pewnej

umiejętności praktyczno – normatywnej, która skupiałaby się na wartościach norm.

Podział wg Kazimierza Ajdukiewicza - nauki :

aprioryczne empiryczne humanistyczne

Podział ten odwoływał się do charakteru dopuszczalnych w danej nauce przesłanek / przesłankami

naukowymi w naukach humanistycznych w odróżnieniu od nauk apriorycznych czy empirycznych byłoby

rozumienie wypowiedzi, jej znaczenie/

Charakterystyka metodologiczna:

Nauka pojmowana w dwóch sensach:

- pragmatycznym – czynnościowym – proces uczenia się - apragmatycznym – wynik czynności – rezultat procesu zdobywania wiedzy, zbiór twierdzeń –

zdań, które spełniają określone wymagania :

a) zdanie należycie uzasadnione b) zdanie w odpowiednim stopniu ogólne c) zbiór zdań jest zbiorem uporządkowanym d) zbiór charakteryzuje się cechą niesprzeczności

Standardowa klasyfikacja nauk :

A – kryterium przedmiotu badań (przedmiot którego dotyczą twierdzenia danej nauki)

- przyrodnicze – rzeczywistość przyrodnicza ożywiona i nieożywiona - społeczne – społeczeństwo, szeroko rozumiana rzeczywistość społeczna i wytwory świadomej

działalności człowieka

B – kryterium pytania

- nauki teoretyczne odpowiadają na pytanie „Jak jest ?” (opis i wyjaśnienie licznych procesów występujących w rzeczywistości) np. socjologia, biologia, fizyka historia, ekonomia

- nauki praktyczne formułują i uzasadniają różnego rodzaju normy, dyrektywy oraz oceny; odpowiadają na pytanie „Jak być powinno?”, „Jak należy coś zrobić?” np. nauki inżynieryjne, nauki

praktyczne ~ n. stosowane np. etyka

C – kryterium typów uzasadniania twierdzeń

- empiryczne – odwołują się w uzasadnianiu twierdzeń do doświadczenia (obserwacje, eksperymenty) - formalne – odwołują się do takiego typu uzasadniania twierdzeń, który jest tzw. typem

inferencyjnym. Dowodzenia twierdzenia polega na dokonaniu operacji logicznej ( w oparciu o

pewne reguły stosowania) , gdzie z jednych twierdzeń wyprowadza się inne, niektóre z twierdzeń

przyjmowane są bez dowodu – aksjomaty.

Klasyfikacja nauk prawnych:

- nauki humanistyczne

- wyodrębnia się w ramach nauk społecznych - zajmują się kulturowymi wytworami człowieka (sztuka, literatura, prawo ) - prawo – wytwór człowieka funkcjonującego w danej kulturze - poetycka definicja kultury Gustava Radbruch`a: „Co ze sfery ideału przejęliśmy do sfery naszej

woli i uczucia, a mianowicie obyczaj, prawo, moralność, a dalej naukę, sztukę, religię, to wszystko

tworzy naszą kulturę – tę sferę pośrednią pomiędzy pyłem ziemskim a światem podgwiezdnym;

Tworzy państwo ludzkich dążeń i ludzkiej twórczości pomiędzy państwem natury i rzeczywistego

istnienia a idealnym państwem tęsknoty. Pomiędzy niewinnym pokojem natury a wzniosłym

spokojem ideału jest ten świat kultury światem pełnym grzechu i niepokoju, a z drugiej strony

pełnym nadziei i wiary światem naszej walki i działania”

- nauki teoretyczne

- nauki praktyczne

- twierdzenia uzasadniane w sposób empiryczny i formalny => dążenie do konkluzywności

- nauki prawne

- ponieważ kultura odwołuję się do wartości, to tym samym w prawie mamy do czynienia z określonymi wartościami

- określone działy podstawowe:

dogmatyka prawa

teoria prawa

historia prawa - problematyka prawoznawstwa

TEORETYCZNA – obejmuje dwie podstawowe grupy problemów

a) problemy nauki zmierzającej do sformułowania pewnych ogólnych twierdzeń o prawie; te zjawiska prawne badane są w pewnych aspektach : językowym i społecznym

b) problemy metodologii nauk prawnych : W jaki sposób nauki prawne są uprawiane? W jaki sposób powinny być uprawiane? Co się robi? Jak się robi? Co powinno się robić?

DOGMATYCZNA (DOGMATYCZNO - PRAWNA) - sprowadza się głównie do odpowiedzi na

pytanie: Jakie normy obowiązują w danych systemach prawnych? Jakie czyny są aktualnie nakazane,

zakazane, indyferentne

SOCJOTECHNICZNA - (socjotechnika – nauka , która dotyczy praktycznego zastosowania wiedzy

socjologicznej)

- formułowanie twierdzeń ( czy dyrektyw technicznych ), które dotyczą realizacji

pewnych zamierzonych zmian w życiu społecznym, bądż też dotyczą utrwalenia tymczasowego układu

życia społecznego, poprzez odpowiednio dobrane oddziaływanie społeczne ; Jak przy pomocy

odpowiedniego prawodawstwa można osiągnąć zamierzone cele ? np. polityka prawa ( manipulowanie

społeczeństwem za pomocą nakładania reguł prawnych)

Dogmatyka prawa

- rozważania o prawie mogą być prowadzone :

= de lege lata - rozważania o prawie aktualnie obowiązującym

= de lege ferenda – zagadnienia krytyki i usprawniania prawa; postulaty pod adresem prawa, np. Jak

zmienić prawo ? Co należy w nim uzupełnić ? Jak usunąć ewentualne luki lub sprzeczności ? ; rozważania o

prawie postulowanym

- dogmatyka prawa zajmuje się rozważaniami de lege lata ( nie wysuwa postulatów )

- w ramach rozważań de lege lata mamy do czynienia z dwoma podstawowymi pytaniami, które dogmatyka

prawa stawia:

+ pytania walidacyjne – zmierzają do ustalenia obowiązywania prawa, pytanie o obowiązywanie prawa

+ pytania interpretacyjne – pytania zmierzające do ustalenia znaczenia i zakresu zastosowania normy,

przepisu, itd.

- podstawowym zadaniem prawnika jest w gruncie rzeczy odpowiedzieć na pytanie : Jakie zachowania są

nakazane, zakazane

bądż indyferentne ? Żeby odpowiedzieć na to pytanie trzeba wiedzieć jakie normy obowiązują, a jakie nie

( trzeba ustalić zakres

obowiązywania normy, przepisu, itd.), dokonać kwalifikacji prawnej określonych stanów faktycznych.

- celem dogmatyki prawa jest w gruncie rzeczy udzielenie odpowiedzi na pytanie jakie zachowania są

nakazane, zakazane, bądż

dozwolone ( przez obowiązujące normy danego systemu prawnego ),

- cel ten nie zostanie nigdy osiągnięty, powody :

 stała zmienność prawa – stale mamy do czynienia z pojawianiem się nowych regulacji prawnych

( norm prawnych ); to sprawia, że część obowiązujących dotychczas norm prawnych

zostaje uchylona.

 Pojawiają się nowe sytuacje faktyczne w rzeczywistości społecznej (o których nie myślano w fazie tworzenia prawa ) np. ochrona praw autorskich programów

komputerowych

- prawo zawsze zostaje w tyle w stosunku do rozwoju rzeczywistości społecznej, gdyż zawsze będą się

pojawiać sytuacje, których

prawo wprost nie przewiduje

- tzw. inflacja prawa – nadmiar regulacji prawnych, gdy prawodawca stara się przewidzieć wszystkie

przyszłe sytuacje i

szczegółowo je uregulować

/ Kodeks Cywilny w Polsce obowiązuje od 1965 r. Nie jest wyjątkiem obowiązywanie dużych kodyfikacji

przez długi okres, dlatego w momencie legislacji prawodawca musi przewidywać pewne możliwe przyszłe

stany faktyczne. Ta legislacja nie może być jednak nadmiernie szczegółowa ( dla takich hipotetycznych

sytuacji ), gdyż szybko się zdezaktualizuje. Z jednej więc strony regulacja prawna musi być w miarę ogólna,

z drugiej są adresaci norm, którzy domagają się coraz dokładniejszych regulacji ( te dwie tendencje nie

mogą być nigdy do końca zrealizowane ) Rolą prawnika jest w takim wypadku przełożenie ogólnej normy

na rozstrzygnięcie pewnej szczegółowej sytuacji faktycznej.

Czy dogmatyka prawa jest nauką ?

- apogeum tych rozważań w II poł. XIX w. - Julius Herman von Kirchmann

 dnia 7 maja 1847r. wygłosił w Berlinie wykład pt. „ O braku wartości jurysprudencji jako nauki ” , czym otworzył dyskusję o naukowości prawoznawstwa

 tezy – zarzuty wobec dogmatyki prawa : a) niczego nie wyjaśnia b) tezy dogmatyki prawa są subiektywne – dogmatyka jest uzależniona od ocen c) jest nauką sezonową (szybka dezaktualizacja) d) brak postępu metodologicznego (brak wprowadzania coraz lepszych metod)

Fragment wykładu: „(...) Juryści stali się robakami, co żyją zgniłym drzewem; odwracając się od

tego co zdrowe –

gnieżdżą się i przędą swe włókna w tym co chore. Tam, gdzie prawo pozytywne jest

jednoznaczne, nauka prawa

powinna milczeć (bowiem nie ma nic do powiedzenia). Tylko tam, gdzie jest zagmatwanie i

pełno luk oraz

sprzeczności, tam prawnik może coś powiedzieć(...)”

- spór pomiędzy naturalistami i antynaturalistami:

naturaliści – twierdzili, że wzorzec nauk przyrodniczych powinien być przykładany do każdej innej dziedziny naukowej (wzorcową nauką miała być fizyka)

antynaturaliści –twierdzili, że istnieje więcej niż jeden wzorzec naukowości; to co twierdzą naturaliści jest daleko idącym uproszczeniem – zbyt rygorystyczną definicją nauki. Reguł

obowiązujących w naukach przyrodniczych nie da się zastosować w wielu dziedzinach, gdzie

jest inny przedmiot badań. Nauki humanistyczne muszą być traktowane wedle innych reguł

metodologicznych niż nauki przyrodnicze

zgodnie z tym zapatrywaniem wiele z zarzutów Kirchmann`a można spokojnie oddalić

- to czy dogmatyka prawa jest, czy też nie jest dyscypliną naukową zależy od punktu odniesienia, od przyjętego stanowiska metodologicznego, a w praktyce od tego po której stronie sporu się opowiemy

- dogmatyka prawa to nie tylko opis regulacji prawnej, ale także pewne konstrukcje instytucji wywodzących się z prawa rzymskiego

Sposoby pojmowania prawa:

- czym jest prawo ? - definicje prawa = dwie koncepcje:

KONCEPCJE REALISTYCZNE

= prawo jest zespołem faktów psychicznych (czy społecznych) związanych z określonymi normami

~~>koncepcja Leona Petrażyckiego – psychologiczna koncepcja prawa

o prawo jest pewnym przeżyciem psychicznym o charakterystyce emocjonalnej o emocje prawne – charakterystyka dwustronna ~ emocja imperatywno – atrybutywna (gdy ktoś odczuwa zobowiązanie, a

ponadto odczuwa uprawnienie drugiej osoby do żądania, aby on zachował się w określony sposób)

np. pożyczka

o emocje moralne – imperatywne – jednostronne (gdy ktoś przeżywa jednostronne zobowiązanie) np. jałmużna

o czym jest więc to co zostało zapisane w ustawach ? –fakt normatywny – ustawy są impulsem dla przeżyć psychicznych,

prawem nie jest to co zostało zapisane, ale to, co człowiek przeżywa

~~>koncepcje socjotechniczne – koncepcje realizmu prawnego

 powstały w latach 30-tych w Stanach Zjednoczonych  tzw. realizm prawny amerykański, powstawały nowe typy stosunków społecznych  koncepcje te miały ogromne oddziaływanie na orzecznictwo sądów amerykańskich  związane z behawioryzmem (kierunkiem w socjologii, który zajmował się badaniem zachowań ludzi,

traktował zachowanie jako wynik relacji „akcja-reakcja”-bodziec) w tym czasie rozwój badań

opinii publicznej

 czynnikiem była też mała ilość prawa stanowionego, a dominacja common law , które nie było wystarczające

 elastyczne rozumienie zbioru precedensów  rozumienie prawa jako faktu społecznego, prawo rzeczywiste  prawem nie jest to co zapisane w książkach ( law in books w zbiorach precedensów); prawem jest

tylko „prawo w działaniu” (law in action) ~konkretne, faktyczne zachowanie się sędziów

wydających decyzje; law in books wpływa natomiast na law in action (pewna paralelność

konstrukcyjna całego systemu) i pewne dodatkowe czynniki.

 perspektywa spojrzenia na prawo „złego człowieka”  prawem jest określone zachowanie, fakt wpływający na zachowanie sędziego, prawo obowiązuje

jeśli istnieje ten fakt

KONCEPCJE NORMATYWNE

= prawo to zespół norm postępowania

- „wielki spór” pomiędzy podejściem pozytywistycznym a prawem natury

- W jaki sposób wyznaczana jest treść normy ?

~~>koncepcje pozytywistyczne

 lata 20-ste XIX w. – pozytywizm prawniczy

 koncepcje o charakterze tetycznym – odwołują się do praw ustanowionych przez

 treść norm prawnych wyznaczana jest wyłącznie przez odpowiednie akty stanowienia, czy też

uznawania ze strony

państwa – ratione imperii =jeżeli coś zostało poprawnie ustanowione, to obowiązuje właśnie z racji

władzy

 prawem jest jedynie prawo pozytywne

 normy prawa pozytywnego różnią się od innych norm postępowania tym, że ich realizacja jest

zagwarantowana

sankcjami ze strony państwa

 aby zaliczyć normę do norm prawnie obowiązujących ważna jest forma tej normy , a nie jej treść

(norma musi być

ustanowiona przez kompetentny organ prawodawczy)

 normy prawa obowiązują z woli prawodawcy

 stanowisko nonkognitystyczne – normy i oceny nie mają wartości logicznej, dyskutowano w

kategoriach wyboru nie słuszności, oceny nie były zadaniem prawa, lecz innych nauk

~~>koncepcje prawa natury

 obowiązują jakieś normy (normy prawa naturalnego), które są niezależne od aktów stanowienia prawa przez władzę

 treść prawa jest wyznaczana przez normy prawa naturalnego, odwołujące się do pewnych absolutnych ocen i wartości

 treść norm prawa natury nie pochodzi od państwa  normy prawa obowiązują imperio ratione (ze swojej natury, bez względu na rolę prawodawcy)  prawo obowiązuje o ile jest zgodne z pewnym normatywnym systemem reguł zwanym prawno-

naturalnym

 istnieją dwa porządki –jeden ustanowiony przez prawo, a drugi istniejący w społeczeństwie  relatywizacja obowiązywania prawa  ujmowanie prawa jako normy

~~>koncepcja prawnicza

 istotna z punktu widzenia dogmatyki prawa, doktryny prawniczej, praktyki prawniczej,  konsekwencje orzekamy na podstawie prawa obowiązującego, zależy od stanu faktycznego,

obowiązuje generalna

zasada rozstrzygnięcia, ustalenia stanu prawnego,

 koncepcja prawnicza to zespół kryteriów, które pozwalają ustalić co obowiązuje (rozumienie systemowe)

Koncepcje pozytywistyczno – prawne :

 prawo to taki zespół norm postępowania, który pochodzi od kompetentnych organów państwa  prawo pozytywne  realizacja norm jest usankcjonowana przymusem państwowym  tetyczne uzasadnienie obowiązywania prawa  2 typy rozumienia terminu pozytywizm:

1) typ poglądów na prawo, a także sposób pojmowania prawa i obowiązku dawania prawu posłuchu; program nauki

prawa, pewien sposób myślenia o prawie

2) kierunek w prawoznawstwie dominujący w II poł. XIX w., tzw. pozytywizm prawniczy w wąskim znaczeniu

rozwijał się dwutorowo :

> na kontynencie (wersja kontynentalna) – G.Jelinek, K.Bergbohm, R.Jhering, H.Kelsen

> w myśli anglosaskiej (wersja anglosaska) – John Austin

Rudolf Jhering

 stwarzanie stanu bezpieczeństwa prawnego wyrażało się w tym, że system prawny powinien być dostatecznie stabilny i powinien się opierać na uporządkowanym systemie wartości

 system prawny powinien być jasny i zupełny – wtedy jest stabilny (daje możliwość przewidywalności decyzji)

 rozdział pomiędzy prawem a moralnością – zbiór norm moralnych jest wg pozytywistów odrębnym systemem norm; obowiązywanie norm prawnych nie jest zależne od tego czy realizują pewne normy

moralne  niezależność walidacyjna prawa od moralności

Kelsen

 doprowadził koncepcję pozytywistyczną do skrajności – nawet normy prawne niemoralne mogą obowiązywać

 prawodawca może odsyłać do norm moralnych  prawo może podlegać moralnej ocenie, ale nie jest to zadanie nauk prawnych, gdyż: + nauki prawne powinny być wolne od wartościowania

+ z tego, że coś jest, nie wynika, że coś być powinno – teza o rozdziale bytu i powinności (

stanowisko

nonkognitywistyczne) : świat bytu (empiryczna rzeczywistość ) – świat powinności poznać się

nie daje

+wybór i akceptacja jakichś norm i wartości jest kwestią (aktem) czyichś decyzji

 nie może być naukowego poznania wartości norm, ponieważ nie można stwierdzić co jest obiektywnie dobre lub słuszne

 przedmiotem nauki jest prawo obowiązujące w określonym miejscu i czasie – zainteresowanie głównie dogmatyką prawa

 eliminacja społecznych aspektów powstawania norm  zainteresowanie efektem działań prawodawcy  pojmowanie wykładni prawa jako czynności poznawczej, prowadzącej do odtworzenia

interpretowanego tekstu na podstawie ścisłych, uporządkowanych reguł wykładni (ujmowanych w

sposób sformalizowany, ich wybór jest zależny od wybranego sposobu wartościowania), celem jest

osiągnięcie jakiegoś obiektywnego wyniku

 obowiązek dawania posłuchu takim normom (danym przez organy państwowe) – przekraczani norm prawnych zagrożone jest zastosowaniem przymusu ze strony państwa / to, że ludzie przestrzegają

prawa posiada także pewne uzasadnienie aksjologiczne-realizacja norm prawa pozwala na realizację

ładu społecznego

John Austin

 klasyczna koncepcja pozytywistyczna  norma prawna: generalna i abstrakcyjna, ustanowiona przez suwerena (określonego personalnie, nie

jako instytucja), ustanawiająca skierowane do adresatów nakazy i zakazy poparte użyciem sankcji,

 prawo to zbiór norm ustanowionych przez człowieka – prawo pozytywne  typowe czynności konwencjonalne = ludzie przyjęli pewne konwencje zawierania tych czynności

(umów)- tylko dzięki odpowiedniej formule tych czynności możemy uznać je za ważne,

np. małżeństwo – ksiądz uprawniony do udzielenia ślubu musi wypowiedzieć odpowiednie formułki i

zwroty

 suweren – nie ma nawyku posłuchu wobec czyichkolwiek nakazów, natomiast poddani mają nawyk posłuchu wobec suwerena ( ale nie będzie suwerenem np. tymczasowy okupant), suweren ma zdolność

skutecznego rozkazywania, gdyż może ustanawiać normy i może wymuszać posłuch

 koncepcja ta odnosi się do prawa wewnętrznego, / prawo międzynarodowe jest „pozytywną moralnością” gdyż nie ma tam zwierzchnika /

H.L.A. Hart

 nawiązywał do Austin`a  zakwestionował:

a) tezę, że normy prawne wyrażają jedynie proste zakazy i nakazy b) tezę, że prawo opiera się na nawyku posłuchu wobec personalnie ujętego suwerena

 centralna koncepcja: system prawa zbudowany jest z 2 typów reguł: 1) pierwotnych – wyznaczają adresatom powinność określonego zachowania 2) wtórnych – reguły, które prowadzą do konstruowania czynności konwencjonalnych

 reguły uznania – kryterium rozstrzygania czy jakaś reguła pierwotna jest, czy nie jest częścią danego systemu, reguła pozwalająca na stwierdzenie czy regułę ustanowił jakiś organ

 reguły zmiany – wskazują w jakim trybie można usunąć regułę pierwotną i ustanowić nową

 reguły rozsądzania – określają jakie podmioty i w drodze jakiej procedury są kompetentne do autoratywnego stwierdzenia, że zostały naruszone reguły pierwotne; określają kompetencje

sądów, przepisy dotyczące właściwości miejscowej i rzeczowej sądu

/ wszystkie typy reguł wtórnych odnoszą się do reguł pierwotnych (reguły wtórne są

metaregułami) /

Koncepcje prawa natury :

 istnieją normy postępowania niezależne od przepisów prawa stanowionego – normy absolutne  normy prawa obowiązują niezależnie od woli prawodawcy

 są elementarne normy czy wartości moralne, które powinny być realizowane w każdym prawie  prawo pojmowane jest jako zbiór norm bądź ocen (dotyczących postępowania ludzi), ale są normy

absolutne

 istnieje pewien porządek norm różny od porządku prawa pozytywnego  porządek prawa naturalnego  prawo natury jest niezależne od człowieka – może stanowić kryterium oceny prawa pozytywnego  normy prawa natury obowiązują niezależnie od aktów władzy państwowej  normy prawa natury są niezmienne (bądź bardzo stabilne) –wyrażają naturę człowieka i świata  twierdzenie : prawo naturalne istnieje obiektywnie

teza : wartości normy tworzące prawo natury nie są rezultatem wyboru człowieka, ani wytworem kultury

czy cywilizacji –

istnieją niezależnie od świadomości i woli człowieka

 wartości normy tworzące prawo natury są poznawalne, gdyż człowiek jest w stanie rozpoznać co jest właściwie dobre, słuszne i sprawiedliwe (stanowisko kognitywistyczne)  normy i wartości mają

wartość logiczną

 nauka prawa nie jest wolna od wartościowań, przeciwnie jest nastawiona na poznawanie wartości norm, dokonywanie

wartościowania i poznawanie wartości

 „nauka prawa” a nie „nauka o prawie”  koncepcje : Hugo Grocjusz, Św. Tomasz z Akwinu = normy prawa stanowionego przez ludzi są

koniecznym uzupełnieniem

norm prawa natury ( prawa naturalne – wyznaczają pewne ogólne reguły postępowania;

prawa stanowione –

bardziej szczegółowe, określenie konkretnych nakazów i zakazów)

 prawo natury jest pojmowane jako pewien zbiór norm czy też ocen ( mamy na myśli to, że te oceny dają aksjologiczne uzasadnienie praw); te zbiory ocen lub norm odnoszą się do zachowania ludzi albo

przynajmniej w pewnym zakresie do zachowań regulowanych przez prawo pozytywne; treść tych norm i

ocen nie jest rezultatem wyboru człowieka, gdyż normy te mają charakter ocen absolutnych.

 prawo natury jest to porządek normatywny odrębny od prawa pozytywnego, w wielu koncepcjach ma też charakter nadrzędny, wyznacza ono w pewnym zakresie treść prawa pozytywnego

 prawo natury istnieje obiektywnie – niezależnie od woli i świadomości człowieka, tym nie mniej, są one przez człowieka poznawalne, człowiek jest w stanie rozpoznać co jest w zasadzie słuszne, czy

sprawiedliwe

 2 rodzaje koncepcji ze wzgl. na stosunek do filozofii : ~~> o charakterystyce filozoficzno – prawnej = prawo naturalne jest pojmowane jako zbiór norm

niezależnych w treści od aktów stanowienia dokonywanych przez władzę państwową

~~> o charakterystyce etycznej = prawo naturalne jest pojmowane jako system moralny zespół

wartości, które wyznaczają wzorzec prawa sprawiedliwego i kryteria oceny prawa pozytywnego

 koncepcje ze wzgl. na kryterium zmienności : ~~> konc. statyczna prawa natury (starożytność) = prawo natury ma treść niezmienną (charakter

zazwyczaj religijny)

~~> konc. prawa natury o zmiennej treści (XIX/XXw) = za twórców uważa się Rudolfa Stammlera i w

pewnym stopniu

Leona Petrażyckiego - treść prawa natury ulega zmianom, gdyż jest

zrelatywizowana do określ.

kultury bądź pewnego zespołu warunków historyczno – materialnych (charakt.

zazwyczaj laicki)

~~> konc. dynamiczne (poł. XXw) = znalazły wyraz w dokumentach II Soboru Watykańskiego – świat i

człowiek podlegają przeobrażeniom, a prawa natury są wprawdzie niezmienne, ale odpowiednio do

czasu znajdują one zastosowanie do zmieniającej się rzeczywistości (charakter religijny, ewentualnie

godność człowieka)

 stosunek prawa natury do prawa pozytywnego: - wg niektórych koncepcji rola prawodawcy sprowadza się do odkrywania reguł prawa naturalnego - koncepcje Hugo Grocjusza czy św. Tomasza z Akwinu traktują normy prawa pozytywnego jako

niezbędne uzupełnienie norm prawa natury

 nadrzędność prawa natury polega na tym, że :

 prawo natury może być ujmowane jako ideał prawa sprawiedliwego, słusznego prawa pozytywnego; oddziaływanie prawa natury na prawo pozytywne ma charakter pośredni, gdyż

prawo natury w takim ujęciu spełnia raczej rolę wzorca

 prawo natury może pełnić wobec prawa pozytywnego funkcje walidacyjne, może dawać prawu pozytywnemu podstawy obowiązywania, może stanowić kryterium uznawania norm

prawa pozyt. za normy obowiązujące

 co należy uczynić w przypadku kolizji tych dwóch porządków ? + koncepcje radykalne : obowiązuje nakaz nieposłuszeństwa wobec niesprawiedliwego prawa

pozytywnego

+ koncepcje umiarkowane (H. Grocjusz, św. Tomasz) : prawo pozytywne niezgodne z prawem

natury nie wiąże

sumienia i wolno się przeciw takiemu buntować

OBOWIĄZYWANIE PRAWA

- w sensie :

1 – absolutnym

 cechę obowiązywania posiadają wszelkie normy prawne, podstawą jest: miarodajność, doniosłość,

ważność

 prawo obowiązuje z racji swego istnienia, nawiązuje do apriorycznych ocen na temat prawa

2 – relatywnym (systemowym)

o możemy odróżnić od siebie te normy, które w systemie prawa obowiązują, od tych które w nim nie obowiązują

o istotne jest określenie przynależności danej normy do konkretnego systemu krajowego - odpowiedź na pytanie „Dlaczego prawo obowiązuje ?”

- 3 podstawowe typy teorii obowiązywania prawa :

a) prawno – naturalne teorie obowiązywania b) socjo – psychologiczne teorie obowiązywania c) tetyczne koncepcje obowiązywania = właściwe dla pozytywizmu prawniczego (odwołuje się do

ustanowionej normy, są takie normy, które dają podmiotowi kompetencje do ustanowienia

innych norm, normy kompetencji prawniczej, przekazanie określonej władzy,

* normy merytoryczne-odnoszą się do konkretnego sposobu postępowania

- pytania : „Dlaczego jakaś norma obowiązuje w systemie prawnym ?”

„Czy dana norma obowiązuje w danym systemie prawnym?”

*wyraźna konotacja operacyjna

-różne kryteria obowiązywania. Te kryteria łącznie składają się na tzw. prawniczą koncepcję

obowiązywania

1) norma została ustanowiona bądź uznana przez kompetentny organ. -wówczas norma została ustanowiona przez kompetentny organ o ile ten, kto ją ustanowił działał

zgodnie z przyznanymi mu kompetencjami oraz zgodnie z procedurą określającą sposób ustanowienia

danej normy ( badaniem tego zajmuje się TK )

*kompetencja-władztwo, możność ustanowienia określonej normy

*normy kompetencyjne- udzielają upoważnienia (wypowiedzi konstatywne i performatywne ) do

dokonania czynności konwencjonalnych normy wypowiedzi są dokonawcze

-skierowane do obywateli- normy autonomii prywatnej

-normy autorytetu publicznego najczęściej merytoryczne

organ sądowy sprawdza czy prawodawca zachował się zgodnie z upoważnieniem i wedle procedury

2) norma nie została uchylona w sposób wyraźny bądź dorozumiany

*uchylenie wyraźne- derogacja formalna (np.klauzule derogacyjne) w formie odpowiedniego przepisu

uchylającego, nie ważne jest czy nastąpiła kolizja norm czy nie, wymieniające normy nieobowiązujące

*uchylenie dorozumiane-zachodzi wówczas gdy zachodzi konieczność zastosowania reguł kolizyjnych,

wtedy gdy następuje kolizja norm ( sprzeczność abstrakcyjna ) np. gdy jedna czegoś nakazuje a druga

zakazuje, a obie normy są skierowane do jednego adresata

~~reguły kolizyjne:

-kryteria: tzw tradycyjna doktryna prawnicza

A: hierarchiczne

B: treściowe ( stopnia ogólności treści )

C: czasowe

A: lex superior derogat legi inferiori

~norma wyższego rzędu uchyla moc wiążącą normy niższego rzędu

B: lex specialis derogat legi generali

~norma szczegółowa uchyla moc wiążącą normy ogólnej ( ale nie zasady )

*lex specialis-norma regulująca zazwyczaj szczególne przypadki

C: lex posterior derogat legi priori

~w przypadku kolizji takich norm odmawiany waloru obowiązywania normie ustalonej wcześniej

-ale np. krzyżowanie się kryterium czasowego i treściowego:

NPóźniejsza NWcześniejsza

NOgólna NSZczególowa

*lex posterior generalis non derogat legi priori speciali

późniejsza/ogólna wcześniejsza/szczegółowa

*prawa intertemporalne ( międzyczasowe )

-reguły tego prawa wprowadzane są odrębnymi ustawami w przypadku dużych zmian, wprowadzanych

zazwyczaj kodyfikacjami. Zawierają rozstrzygnięcia co do tego jak należy kwalifikować dany stosunek

prawny w sytuacji przejściowej ( np. stosunek, który powstał pod rządami starego prawa a istnieje nadal)

regulacja na styku dwóch regulacji.

-reguła lex mitior ( np. w prawie karnym)- jeśli w czasie orzekania obowiązuje regulacja inna niż w czasie

popełnienia przestępstwa, co do zasady stosuje się ustawę nową. Jednakże należy stosować ustawę

obowiązującą poprzednio, jeśli ustawa ta jest względniejsza dla sprawcy

 delikatnie nawiązuje do zasady nie działania prawa wstecz

koresponduje z zasadą ochrony praw sztucznie nabytych

3.norma prawna nie jest sprzeczna z norma wyższą- kryt hierarchiczne, nie muszą być ze sobą powiązane

4.norma prawna nie została uchylona w drodze desuetudo- praktyczne i długotrwałe niestosowanie danej

normy wyłącza ją z obowiązywania ( kryterium socjologiczne) chodzi o postulaty organów sądowych które

mają stosować reguły kolizyjne

5.norma obowiązuje o ile spełnia pewne kryteria aksjologiczne ( element prawno-naturalny) jest zgodna z

pozaprawnym systemem ocen, kryterium sporne-nie mamy do czynienia z jednolitym systemem ocen,

nawiązanie do koncepcji prawnonaturalnej, kwestia ustaw nazistowskich uwłaszczeniowych,

*socjotechnika- zbiór dyrektyw określających warunki, metody i środki skutecznego działania oraz działań

praktycznych zmierzających do wywołania pożądanych zachowań jednostek i grup społecznych.

System prawa:

-ogólna teoria systemu ( Ludwig von Bartalangwi

system-zbiór pomiędzy elementami którego zachodzą określone relacje ( tzw.porządkujące)

system prawa-uporządkowany zbiór norm prawnych obowiązujących w danym państwie

-Kto prawo systematyzuje?

-elementy systematyzacyjne prawa tworzone są przez prawodawcę

-konieczność przedstawienia prawa jako systemu spoczywa na prawnikach

-różne obiekty systemu prawa:

system prawa to:

-uporządkowany zbiór norm prawnych,

uporządkowany zbiór aktów normatywnych,

uporządkowany zbiór przepisów prawa,

-2 sposoby ujęcia systemu prawa:

1)pionowe

2)poziome

Pionowe:

-prawnicy nie odwołują się do treści norm, ale co do tego kto i w jakiej formie daną normę ustanowił.

-ustanowienie hierarchii norm prawnych opartej na powiązaniach kompetencyjnych. Norma wyższa stanowi

podstawę obowiązywania ( i oczywiście wydania) normy niższej, tkwi to w lex superior niesprzeczność z

normą wyższą.

K

U1 U2 U3

Normy kompetencji prawotwórczej relacje hierarchicznej

podrzędności i nadrzędności

R1 R2 R3 R4 R5 R6

U-zbiór norm i jednocześnie przepisów

U=[nm1 nm2 ...nk1 nk2]

R=[nm1 nm2...]

nm- n. merytoryczne ( kto w jakich okolicznościach jak powinien się zachować)

nk- n. kompetencyjne (dają prawo do dokonania czynności konwencjonalnych np. ustalanie nowych norm)

*element związku treściowego pomiędzy normami- norma nie jest sprzeczna z inną normą wyższą

*hierarchiczna równość aktów prawnych- istnieją akty ( opatrzone tymi samymi nazwami rodzajowymi)

które są hierarchicznie równe-równorzędne hierarchicznie

*hierarchia norm prawnych polega na tym ,że pomiędzy określonymi szczeblami zachodzą pewne relacje

*w przypadku kolizji każda norma ustawowa uchyli normę np. w rozporządzeniu

*jeśli chodzi o elementy systemu prawa to posługujemy się różnymi obiektami jako, że systematyzowanie

prawo ma różne zadania i spełnienia

Poziome:

-prowadzi do wyodrębnienia poszczególnych gałęzi prawa

-do jednej gałęzi zaliczamy pewne normy bez względu na ich pozycję hierarchiczną,

-ilość gałęzi prawa zmieniała się historycznie ( gałąź prawa to w pełni wyodrębniony zespół norm)

-kryteria podziału na gałęzie( historyczne):

~podmiotowe- do kogo skierowana jest norma? Kto jest adresatem normy? ( w prawie rzymskim i

feudalizmie)

do rewolucji francuskiej ( później równość wobec prawa- zakładając, że sytuacja prawna ludzi może być

zróżnicowana, nierówność wobec prawa)

*dzisiaj np. w prawo karne wojskowe

~przedmiotowe- do czego odnosi się regulacja prawna? Czego dotyczy?

-w jedną całość grupowano regulacje dotyczące określonych dziedzin prawa

*ale np. własność jest regulowana przez prawo cywilne i karne ( kradzież)

metoda regulacji-odowłuje się do sposobu regulowania zjawisk społecznych:

A: metoda cywilistyczna

B: metoda administracyjna (adm-prawna)

C: metoda karnistyczna

A: zasada równorzędności podmiotów

-przymus państwowy może być zastosowany wyłącznie na wniosek któregoś ze stron

B: zasada władztwa jednego podmiotu nad drugim podmiotem. Jeden podmiot może stosować przymus

bezpośredniego wobec drugiego podmiotu ( jeśli organ ma takie władztwo to muszą istnieć gwarancje

obrońcy obywatela)

C: posługuje się sankcjami szczególnego rodzaju (ich zastosowanie prowadzi do wyodrębnienia się prawa

karnego)

*to kryterium jest heterogeniczne ( A i B odwołują się do prawnej sytuacji podmiotu w stosunku prawnym

natomiast C odwołuje się do sankcji)

-kryteria wyróżniania gałęzi prawa są niejasne i chwiejne. Prawnicy posługują się tymi kryteriami

intuicyjnie

np.podatki ( gdy skarb państwa chce więcej ) jest to sprawa administracyjna i odwołujemy się do Izby

Skarbowej a następnie do NSA

*np.prawo ochrony środowiska to gałąź mieszana

*nowa gałąź prawo rolne

typowe podziały gałęzi prawnych:

-prawo materialne i prawo procesowe ( odwołanie się do kryt. podziału na post. organami państwa i

regulacje stosunków społecznych)

*prawo materialne- reguluje wprost, bezpośrednio stosunki społeczne,

*prawo procesowe- reguluje sposób postępowania przed organami państwa

-prawo publiczne ( administracyjne, karne itd.) i publiczne ( cywilne i pokrewne)

kryteria podziału:

-Ulpian-kryterium interesu publicznego-publiczne jest prawo które służy państwu a prywatne które służy

pojedynczej użyteczności

-Berling i Somlo-prawo prywatne reguluje stosunki pomiędzy obywatelami a prawo publiczne stosunki

pomiędzy obywatelem a organem państwowym oraz pomiędzy organami państwowymi

-A.Thon-kryterium mechanizmu uruchamiania sankcji ( konsekwencji prawnych)

p. prywatne- sankcje z inicjatywy stron

p. państwowe- sankcje z inicjatywy organów państwowych

zupełność i sprzeczność:

- system prawa powinien być zupełny i niesprzeczny, - konieczność wyeliminowania luk i sprzeczności

zupełność rozstrzygniecia- prawo jest zupełne wówczas gdy pozwala na rozstrzygnięcie każdej sytuacji (

czy jest nakazana, zakazana, czy dozwolona )

reguła dopełniająca system w prawie karnym nullum crimen sine lege poenali

-to co nie jest uregulowane pozytywnie jest uregulowane negatywnie ( prawo dozwala to czego nie zabrania)

reguła kwalifikacyjna-wtedy gdy prawo pozwala na rozstrzygnięcie każdej sytuacji

sprzeczność:

-raczej powinno się mówić o kolizji

-gdy porównanie dwóch norm prowadzi do wniosku, że nie można się do obu norm jednocześnie

zastosować, najbliższa jest sprzeczność abstrakcyjna 1 norma nakazuje 2 zakazuje

-należy zastosować reguły kolizyjne

sprzeczność praktyczna- gdy normy nakazują adresatowi zachowanie się niemożliwie do spełnienia z

przyczyn praktycznych np. nakaz ratowania życia i aborcja

luki w prawie-brak pewnej regulacji w systemie prawa

- luka rzeczywista/ techniczna: mamy uregulowaną instytucję ale brakuje regulacji prawnej jej elementu, usuwana przy użyciu analogii lecz zasada nullum crimeri zabrania jej używać

- luka ocenna-podstawą jej stwierdzenia jest ocena interpretatora np. zakaz prostytucji regulacja tego problemu naruszałaby zasadę wolnośći

Stosowanie prawa:

-czynienie użytku z kompetencji przyznanej przez prawo

-działalność organów państwowych na podstawie norm kompetencyjnych polegająca na wydawaniu

indywidualnych decyzji ustalających skutki prawne określonych sytuacji taktycznych w oparciu o generalne

i abstrakcyjne normy prawne

*różne ujęcia modelowe stosowanie prawa:

informacyjny

funkcjonalny

Decyzyjny model stosowanie prawa:

-ujmujemy proces stosowania prawa jako szereg czynności cząstkowych prowadzących do wydania

ostatecznej decyzji

1). Ustalanie podstawy prawnej decyzji i dokonanie wyboru normy prawnej:

a.decyzja walidacyjna-musimy ustalić obowiązywanie normy

b.decyzja walidacyjna-znaczenie normy

2). Ustalenie stanu faktycznego

3). Subsumpcja- ustalenie że dany stan faktyczny podpada pod obowiązującą i zinterpretowaną normę

prawną-kwalifikacja stanu faktycznego

4). Wydanie decyzji ustalającej finalnie konsekwencje prawne stanu faktycznego

ad b.

-interpretacja- polega na ustaleniu znaczenia i zakresu danej normy

( dyrek. Interpretacyjne i sytuacja wykładni- pojawiają się wątpliwości interpretacyjne- należy je więc

usunąć

-decyzja interpretacyjna:

*dyrektywy interpretacyjne pierwszego stopnia ( procesowe i wyboru/interpretacji) którymi rządzą:

ustalenie znaczenia.Jeżeli wciąż istnieją rozbieżności:

dyrektywy drugiego stopnia

-znaczenie ustalone w ten sposób możemy przedstawić jako decyzję ( model wykładni operatywnej)

*wykładnia operatywna- zawsze w stosunku do konkretnego stanu faktycznego ( in concreto)

*norma: wyrażenie które ma zakres zastosowania ma charakter preskryptywny- mówi o hipotetycznych

przyszłych zastosowaniach

*wykładnia doktrynalna:

-dokonywana in abstracto

-zadaniem jest przedstawienie normy jako wyrażenia jednoznacznego

-ustalając zakres zawsze uchylamy wszelkie wątpliwości

-przeprowadzona w dogmatyce prawa ( a nie w procesie stosowania prawa)

-decyzja interpretacyjna wyznacza ( oprócz znaczenia ) zakres danej normy:

- literalna - rozszerzająca - zawężająca

-organ który stosuje prawo ustala stan faktyczny na podstawie dowodów- organ w uzasadnieniu decyzji

musi te dowody wskazać.

Art.227 kpc – dowodami są fakty które mają istotne znaczenie dla sprawy

-fakty nie wymagające udowodnienia:

- fakty notoryjne (znane sądowi z urzędu) - fakty powszechnie znane - fakty przyznane ( jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości)

-źródła dowodowe:

- zeznania świadków - opinie biegłych - dokumenty - dowody rzeczowe - przesłuchanie stron

-dyrektywy dowodowe:

- reguły rozumowania charakterystyczne ze względu na funkcję które w procesie dowodzenia 1.dyrektywy logiczno-językowe

2.dyr.empiryczne

3.dyr.legalne

1- reguły wnioskowania 2- dotyczą wnioskowania z jednych faktów na drugie -prawidłowości przyrodnicze i społeczne które pozwalają na wyjaśnienie jednych

zjawisk przez inne bądź ustalenie prognoz na przyszłość

3- ustalają jaki fakt należy uznać za udowodniony w razie wystąpienia innych faktów ( domniemania prawne)

-teorie oceny dowodów:

- -teorie swobodnej oceny dowodów: - art. 233 kc~sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów - sąd jest skrępowany tylko wiedzą empiryczną oraz regułami logiki - -legalna teoria dowodowa: - prawo zawiera reguły przesądzające o mocy poszczególnych dowodów - wersje: - pozytywna: organ stosujący prawo nie może odmówić przyjęcia faktu za udowodniony w

przypadku dostarczenia określonych dowodów

- negatywna: sąd nie może przyjąć faktu za udowodniony o ile nie przestawiono określonych dowodów

*art. 244 kpc ( swoista pozostałość legalnej teorii dow) – dokumenty urzędowe sporządzone

-rozkład ciężaru dowodu:

- np. art. 5 kc – jeśli ciężar dowodu jakiegoś faktu spoczywa na osobie A to gdy osoba ta faktu tego nie udowodni to sąd przyjmie że fakt ten nie miał miejsca

- ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne np.kk-ciężar dowodu spoczywa na stronie oskarżyciela

-wyjątki:

dyrektywy legalne które mówią nam jaki fakt należy uznać za udowodniony w przypadku wystąpienia

innych faktów:

*domniemanie prawne:

materialne: reguły legalne o następującej strukturze:

-jeżeli istnieją i zostały stwierdzone przesłanki domniemania oraz brak dowodu przeciwnego to

należy przyjąć wniosek domniemanie i należy przejąć za udowodniony fakt wskazany w tym

wniosku

-dowód przeciwny jest niezbędny aby zaprzeczyć istnieniu faktu wskazanego we wniosku

domniemania

-np. domniemanie pochodzenia dziecka z małżeństwa

formalne:

-nie jest wymagane stwierdzenie przesłanki domniemania sam brak dowodu przeciwnego implikuje

istnienie faktu postawionego we wniosku domniemania

-np. domniemanie niewinności

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome