Park Narodowy - Notatki - Geografia, Notatki'z Geografia
Grzegorz
Grzegorz14 June 2013

Park Narodowy - Notatki - Geografia, Notatki'z Geografia

PDF (139.1 KB)
15 strona
498Liczba odwiedzin
Opis
Geografia: notatki z zakresu geografii przedstawiające Park Narodowy; cechy położenia parku, historia powstania parku.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 15
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Spis treści: Fizjologiczno – przyrodnicze cechy położenia Parku ……………………………….....1 Historia powstania Parku ………………………………………………………….. …….2 Cyrkulacyjne czynniki klimatu ………………………………………………………... ....3 Charakterystyka geologiczna …………………………………………………………… 4 Charakterystyka geomorfologiczna ……………………………………………………...6 Fauna i flora ………………………………………………………………………………..8 Zagrożenia Parku …………………………………………………………………………10 Rola Poleskiego Parku Narodowego w organizacji monitoringu przyrodniczego i edukacji …………………………………………………………………………………....11 Podsumowanie ……………………………………………………………………………13 Bibliografia…………………………………………………………………………………14

1

Fizjologiczno – przyrodnicze cechy położenia Parku

Poleski Park Narodowy położony jest w środkowo – zachodniej części Pojezierza Łęczyńsko – Włodawskiego, w tzw. „strefie kontaktowej” dwu wielkich fizyczno – geograficznych jednostek strukturalnych - platformowej Europy Wschodniej i fałdowej Europy Zachodniej. Z fizjograficznego punktu widzenia Pojezierze Łęczyńsko – Włodawskie wraz z Poleskim Parkiem Narodowym stanowi centralny region Polesia Lubelskiego, które graniczy: od północy – z Podlasiem, od wschodu – z Polesiem właściwym, od południa – z Wyżyną Lubelską i od zachodu – z Mazowszem [Kondracki 1981]. Poleski Park Narodowy zajmuje obszar o wyjątkowych walorach przyrodniczych o dużym jeszcze stopniu naturalności i unikalnych w skali Europy układach ekologicznych. Tworzą je rozciągające się, zróżnicowane genetycznie i morfologicznie – rozległe torfowiska i bagna, małe oraz płytkie dystroficzne i eutroficzne jeziora, małe i niekiedy ekologicznie przekształcone rzeki, antropogenicznie zmienione łąki oraz morfologicznie różnorodne zespoły leśne, ze szczególnie ciekawymi borami bagiennymi, olsami i brzezinami bagiennymi. Na terenie Parku, tak jak i na całym Polesiu, torfowiska, bagna oraz jeziora występują w trzech przestrzennych i ewolucyjnie ukształtowanych układach; jako kompleksy wodno – bagienne, tereny podmokłe i zamknięte zbiorniki wodne. Te charakterystyczne dla Poleskiego Parku Narodowego układy przyrodnicze, stanowiące typowy element poleskiego krajobrazu, „wzbogacone” zostały przez człowieka względnie dużymi, naturalnymi kompleksami stawów. Duża różnorodność ekosystemów, a także wysoka mozaikowatość siedlisk tworzą sprzyjające warunki środowiskowe do bytowania oraz rozwoju bardzo licznych gatunków roślin i zwierząt Wielkością i stanem zachowania torfowisk Poleski Park Narodowy ustępuje w Polsce tylko BagnomBiebrzańskim, a charakter krajobrazu i zbiorowiska roślinne skłaniają do porównania Parku do miniatury tundry i lasotundry, wysuniętej najdalej na południowy zachód Europy [Radwan, Chmielewski 1995]. Poleski Park Narodowy ze względu na wysoką różnorodność: siedliskową, gatunkową i krajobrazową uważany jest za wyjątkową osobowość przyrodniczą w Europie, a w Polsce należy do grupy parków o najwyższej różnorodności biologicznej. Ekosystemy wodne i torfowiskowe odgrywają szczególną rolę w utrzymaniu stabilności i ekologicznej odporności nie tylko Parku, ale także całego funkcjonalnego obszaru Polesia [Radwan 1992].

2

Historia powstania Parku

Poleski Park Narodowy został utworzony dla ochrony najcenniejszych na Polesiu wód, torfowisk, bagien, wraz z ukształtowaną w ciągu wielu stuleci bogatą florą i fauną. Starania o utworzenie Poleskiego Parku Narodowego były bardzo długie i mozolne. Pierwsza propozycję utworzenia na Polesiu parku narodowego zgłosił Szafer w 1933 roku, w toku prac Państwowej Rady Ochrony Przyrody nad koncepcja systemu parków narodowych w II Rzeczypospolitej [Radwan 1996]. Po II wojnie światowej do idei tej wrócił Fijałkowski (1960, 1963), proponując powołanie do życia Parku Narodowego najpierw pod nazwą Wytyckiego, a później Zachodniopoleskiego. Był to pierwszy w powojennej Polsce projekt utworzenia wodno – torfowiskowego parku narodowego, nie został on jednak zrealizowany. W następnych latach starania naukowców o objęcie ochroną unikalnych i coraz bardziej niszczonych walorów przyrodniczych Polesia Lubelskiego stały się trudniejsze i niekiedy przyjmowały charakter wręcz dramatyczny. Doprowadziły one w końcu do utworzenia w 1967 roku rezerwatu przyrody „Durne Bagno”, a w latach 1972, 7978, 1983 –rezerwatów wodnych jezioro Moszne i Jezioro Długie oraz rezerwatu Torfowisko Ormowskie [Karbowski1995]. Następnie w wyniku prowadzonych od wielu dziesięcioleci badań naukowych zostały zebrane bogate informacje o przyrodzie Polesia, a zwłaszcza o przyrodzie Pojezierza Łęczyńsko - Włodawskiego. Stanowiły one podstawę do opracowania w roku 1989 dokumentacji uzasadniającej powołanie tzw. Zachodniopomorskiego Parku Narodowego [Chmielewski i in. 1989]. Po dwu następnych latach usilnych starań, w dniu 1 maja 1990 roku powstaje Poleski Park Narodowy – pierwszy w Polsce park o charakterze torfowiskowo – wodno – bagiennym. Jego powierzchnia wynosiła wówczas 4813,35 ha. Wreszcie, w 1994 roku wielkie zaangażowanie Rady Naukowej, Dyrektora parku i WojewodyChełmińskiego, a przede wszystkim napotykania życzliwości miejscowych społeczności i samorządów gmin doprowadziło do niemalże dwukrotnego powiększenia obszaru Parku – obejmującego obecnie 9647,73 ha. Pierwszym dyrektorem Poleskiego Parku Narodowego został mgr inż. Zbigniew Karbowski. W marcu 1991 powołana została Rada Naukowa Parku, której przewodniczącym został prof. dr hab. Stanisław Radwan [Karbowski1995; Chmielewski i in. 1995]. Od 1997 roku funkcję dyrektora Parku pełni dr inż. Dariusz Piaseczki.

3

Cyrkulacyjne czynniki klimatu

Głównym czynnikiem kształtującym pogodę i klimat Poleskiego Parku Narodowego jest cyrkulacja atmosferyczna. Oddziaływanie cyrkulacji atmosferycznej na pogodę na analizowanym terenie przejawia się przede wszystkim w znacznej zmienności szeregu elementów meteorologicznych w krótkim czasie. Jest to związane z „przechodzeniem” nad analizowanym obszarem frontów atmosferycznych rozdzielających masy powietrzne o różnych właściwościach fizycznych oraz zmianami układów barycznych. Wpływ cyrkulacji atmosferycznej zaznacza się szczególnie w chłodnej porze roku. Jest to spowodowane małym o tej porze dopływem promieniowania słonecznego (mały kąt padania promieni słonecznych, krótki dzień i duże zachmurzenie) oraz znacznym kontrastem termicznym dominujących mas powietrza, tzn. mas morskich i kontynentalnych. W ciepłej porze wzrasta rola innych czynników, takich jak szerokość geograficzna (duży kąt padania promieni słonecznych, dłuższy dzień) i charakter podłoża, stąd mniejsza zmienność czasowa elementów meteorologicznych, ale i większe ich zróżnicowanie, nawet na niewielkim obszarze. W ciągu roku przeważa napływ mas powietrza polarnego morskiego. W przebiegu rocznym masy najczęściej występują w lecie, dając ochłodzenie i opady. W zimie przynoszą również wilgoć, ale i ocieplenie. Masy polarne kontynentalne, drugie pod względem częstości w roku, mają odmienny charakter termiczny. W lecie powodują najczęściej wzrost temperatury, w zimie zaś jej spadek. W okresie wiosny kilkunastoprocentowy udział mają masy pochodzenia arktycznego. W ciągu całego roku masy te przynoszą ochłodzenie. Sporadycznie nad obszar Poleskiego Parku Narodowego napływają masy powietrza zwrotnikowego. Napływ tych mas daje zawsze wzrost temperatury. Przeważająca cyrkulacja z sektora zachodniego znajduje swoje odbicie w częstości kierunków wiatru. Zasadniczo w roku przeważa wiatr z kierunku południowo –zachodniego i zachodniego, choć udział tych kierunków zmniejsza się w okresie wiosny, a wzrasta udział wiatru z kierunku północnego i północno –wschodniego.

4

Charakterystyka geologiczna Litologia i stratygrafia osadów podłoża czwartorzędu Najstarszymi skałami nawierconymi na terenie Poleskiego Parku Narodowego i jego strefy otulinowej są utwory dewońskie. Są to piaskowce, wapienie rafowe i dolomity dolnego dewonu. Ich strop w profilu wiertniczym na południe od jeziora Wytyckiego stwierdzono na głębokości 1202 m, a w okolicach Zienek na głębokości 1341 m. Kompleks paleozoiczny, osiągający łącznie ponad 1000 m miąższości, tworzą utwory o zróżnicowanej litologii i genezie, reprezentujące jednak w przewadze cykle sedymentacji morskiej. Najpełniej dokumentowane są tu utwory karbonu (średnia miąższość na badanym obszarze wynosi ok. 700 m), wykształcone w facji wapiennej, marglistej, piaskowcowej bądź mułowcowo – iłowcowej z pokładami węgla kamiennego. W kompleksie paleozoicznym, a także nadległym kompleksie mezozoicznym liczne są luki stratygraficzne – brak jest tutaj osadów permskich, triasowych oraz dolno – i częściowo środkowojurajskich. Fakt ten świadczy o wzmożonych i długotrwałych procesach denudacyjnych pod koniec ery paleozoicznej i przez znaczna część ery mezozoicznej. Kompleks mezozoiku reprezentowany jest przez niezbyt miąższą serię utworów jurajskich (średnio ok. 110 m) oraz grubą i zwartą serię utworów kredowych (średni ok. 500 m). W pierwszym przypadku są to piaskowce oraz wapienie pelityczne i organogeniczne, miejscami z wkładkami dolomitów, w drugim zaś przede wszystkim seria niezbyt odpornych skał węglanowych pochodzenia morskiego. Budują ją wapienie kredopodobne, wapienie margliste, margle i kreda pisząca; jedynie w spągu występują cienkie wkładki piaskowców glaukonitowych z fosforytami. Utwory kompleksu mezozoicznego stanowią podłoże skalne tego obszaru i wychodzą w wielu miejscach na powierzchnie. Pokrywa osadów trzeciorzędowych jest nieciągła, a przy tym mało miąższa. Tworzą je niewielkie płaty oligoceńskich piasków glaukonitowych, występujące w okolicach Górek i Wołoskowoli oraz plioceńskie iły, stwierdzone w cienkiej warstwie na północ od jeziora Zagłębocze. Płaty utworów trzeciorzędowych przetrwały jedynie w obrębie niektórych kulminacji kredowego podłoża. Ich niewielkie rozprzestrzenianie oraz pozycja hipsometryczna świadczą o intensywnej erozji na przełomie trzeciorzędu i czwartorzędu oraz w samym czwartorzędzie przed pierwszym nasunięciem lądolodu na ten teren. Rzeźba podłoża czwartorzędu Na analizowanym obszarze można wyróżnić następujące obniżenia tego typu:

a) o przebiegu NW – SE : Wólka Tarnowska – Urszuli – Babsk, Wólka Tarnowska – Sumin – Załucze Stare – Zamłyniec, Wincencin – Kol. Wytyczno – Lipniak;

b) o przebiegu NE – SW : Wytyczno – Załucze Nowe – Czarny Las, Lipniak – Jamniki – Lejno oraz Pieszowola – Orzechów Nowy;

c) o przebiegu równoleżnikowym: Piaseczno – Sumin. Rozległe obniżenie erozyjne w powierzchni podczwartorzędowej mają wyraźne założenia strukturalne – ich orientacja i kierunek są zgodne z przebiegiem uskoków

5

tektonicznych kompleksu mezo – kenozoicznego. Pierwotnie niektóre z nich były zapewne dolinami lub kotlinami krasowymi. W trakcie dalszego rozwoju formy te zmieniały swój charakter pełniąc kolejno różne funkcje, w zależności od zmian, warunków środowiskowych, jako: doliny rzeczne, rynny subglacyjne lub doliny ekstraglacyjne. Obecnie wypełniają je zróżnicowane litologicznie i stratygraficznie osady czwartorzędowe. Oprócz kopalnych form erozyjnych powierzchnię podłoża czwartorzędu urozmaicają rozległe kotlinowate obniżenia z gęsta siecią wertepów i uwałów w dnach. Mają one wszelkie cechy kotlin krasowych; ich występowanie jest także uwarunkowane strukturą kredowego masywu skalnego. Sieć form erozyjnych i erozyjno –denudacyjnych powierzchni podczwartorzędowej rozdziela rozległe garby (guzy) o różnym stopniu rozczłonkowania; często ich kumulacje zaznaczają się również we współczesnej rzeźbie obszaru. Buduje je kompleks skał węglanowych, rzadziej węglanowo – krzemionkowych górnej kredy, składający się z przeławiających się serii margii, wapienimarglistych, kredy piszącej i opok. W rejonie Parku oraz w strefie otulinowej największe z nich to guzy: Woli Wereszczyńskiej, Zawadówki, Andrzejowa i Wereszczyna. Denudacyjna powierzchnia kredowych garbów urozmaicona jest licznymi zagłębieniami krasowymi, głównie wertepami i uwałami.

Utwory powierzchniowe Najstarszymi utworami pokrywowymi na badanym obszarze są skały górnokredowe, najczęściej wykształcone jako margiel i kreda pisząca. Odsłaniają się one bezpośrednio na powierzchni bądź występują pod niewielkim nakładem czwartorzędu w obrębie guza Woli Wereszczyńskiej i Zawadówki oraz guza Wereszczyna. Na ich wychodniach rozwinął się dobrze czytelny w morfologii zespół form krasowych. Skały trzeciorzędowe nie występują tu na powierzchni; jedynie w okolicach Andrzejowa stwierdzono niewielkie wychodnie mioceńskich piaskowców kwarcytowych. Największe rozprzestrzenianie wśród utworów pokrywowych Poleskiego Parku Narodowego i jego otuliny mają osady czwartorzędowe (plejstoceńskie i holoceńskie), przy czym ok. 60% powierzchni (w granicach samego Parku ponad 2/3 powierzchni) przypada na osady holoceńskie, resztę stanowią osady plejstocenu.

6

Charakterystyka geomorfologiczna

Główne etapy rozwoju rzeźby współczesnej Współczesna rzeźba terenu jest dość młoda, tylko niektóre równiny denudacyjne, ścinające utwory kredowego podłoża, mogą być fragmentami starych, trzeciorzędowych zrównań. Jeżeli nawet tak jest, to zostały one później znacznie przekształcone. Na erozyjną rzeźbę podłoża czwartorzędu nałożyły się tu efekty (osady i formy) kilku zlodowaceń. Nie zachowały się jednak żadne czytelne formy zlodowaceń starszych. Jedynie w kopalnych dolinach występują gliny zwałowe oraz osady wodno – lodowcowe. Zachodzące na przemian procesy peryglacyjne spowodowały w rezultacie znaczne zmniejszenie deniwelacji w stosunku do podłoża przedczwartorzędowego.

a) Etap glacjalny - zlodowacenie OdryMożna przyjąć, że rzeźba omawianego obszaru ukształtowała się w okresie ostatnich 250 tys. Lat, tzn. od fazy recesji maksymalnego stadiału zlodowacenia Odry do czasów współczesnych. Zlodowacenie te odegrało szczególną rolę w rozwoju rzeźby pojezierza Łęczyńsko – Włodawskiego, gdy strefa marginalna maksymalnego zasięgu lądolodu przebiegała przez obszar Pagórów Chełmińskich. Z okresem tym związana jest intensywna erozja podlodowcowa, żłobiąca głębokie rynny. Zostały one jednak zasypane osadami piaszczysto – żwirowymi już w fazie recesji tego lądolodu.

b) Etap peryglacyjny - zlodowacenia: Warty i Wisły Urozmaicona pierwotnie rzeźba młodoglacjalna została w znacznym stopniu zdenudowana przez procesy peryglacyjne podczas następnych zlodowaceń: Warty i Wisły (nie obejmujących tego terenu). Z kolei, położenie w obszarze wododzielnym nie sprzyjało erozji w warunkach umiarkowanego klimatu podczas interglacjałów (interglacjałów tym podczas holocenu), natomiast stagnacja wody powodowała wypełnianie zagłębień terenu przez intensywną akumulację organogeniczną.

c) Etap postglacyjny - ewolucja mis jeziorno – torfowiskowychU schyłku vistulianu (13 – 10 tys. lat temu) rzeźba omawianego terenu miała charakter wybitnie równinny. Erozja, powszechna podczas degradacji zmarzliny i obniżenia poziomu wód gruntowych, nie miała tu miejsca z powodu małych spadków i braku większych cieków. Również powszechny na innych obszarach proces przewiewania piasków zachodził na niewielką skalę z powodu podmokłości terenu. Na pierwszy plan wysunął się wówczas proces powstawania i pogłębiania zagłębień bezodpływowych różnej wielkości, w tym mis jeziorno – torfowiskowych.

d) Etap współczesny – antropogeniczny W warunkach antropopresji zmienione zostało tempo akumulacji osadów organogenicznych. Wskutek obniżenia poziomu wód gruntowych zahamowane zostało tempo narastania torfowisk, a w przypadku nadmiernego przesuszenia nastąpiła nawet degradacja ich powierzchni, spowodowana procesem murszenia torfów. Jednakże przyspieszeniu uległ boczny rozwój torfowisk przyjeziornych z powodu wypłacenia jezior. Wskutek procesu erozji gleb obniżeniu uległy niektóre powierzchnie użytkowanych rolniczo stoków w obrębie otuliny Parku. Ze względu jednak na niewielkie nachylenia

7

i deniwelacje nie jest to proces ważny, a maksymalne obniżenie powierzchni tych stoków nie powinno przekraczać kilkunastu centymetrów. Największe przekształcenia rzeźby spowodowane zostały przez bezpośrednią działalność człowieka. Wskutek eksploatacji torfów i kruszywa, budowy dróg, kanałów i rowów melioracyjnych powstał szereg niewielkich, ale istotnych w równinnym krajobrazie poleskim form antropogenicznych.

8

Fauna i flora

Na żyznych glebach naglinowych w strefie wzniesień występują lasy mieszane liściaste, w których drzewostany stanowią graby, dęby, osiki, domieszkowo sosna, brzoza, wiąz a w runie panuje roślinność zielna. Natomiast na piaszczystych żyznych wzniesieniach spotyka się bory sosnowe. Ich drzewostany buduje prawie wyłącznie sosna, domieszkowo brzoza, dąb, sporadycznie świerk, a w runie mchy, borówka czernica, borówka brusznica, orlica pospolita i inne. Doliny i rozległe równiny torfowe parku porastają z reguły naturalne nieleśne, zaroślowe i leśne zespoły roślinne. Nieleśne siedliska roślinności bagiennej reprezentowane są przez torfowcowi mszary – na torfowiskach wysokich; turzycowiska oraz zrenaturalizowane łąki turzycowe z udziałem turzyc – na torfowiskach przejściowych i niskich. Natomiast zaroślowe i leśne siedliska bagienne są reprezentowane tu przez wierzbowe zarośla łęgowe, sosnowe bory bagienne ze skarłowaciałą forma sosny zwyczajnej na torfowiskach wysokich, brzeziny bagienne z dużym udziałem w drzewostanach brzozy omszonej i brodawkowatej na torfowiskach przejściowych oraz żyzne lasy olsowe na torfowiskach niskich (w lasach tych panującym gatunkiem w drzewostanach jest olszna czarna, w podszyciu – czeremcha, w runie – pokrzywa, psianka, knieć błotna, kosaciec żółty, mięta, karbieniec ostrożeń). Jeziora, rzeki i inne drobne zbiorniki wodne posiadają różnorodne zbiorowiska roślinności wodnej pływającej i przybrzeżnej. Wśród nich najciekawsze są takie zespoły, w których duży udział mają m. in. następujące rośliny: aldrowanda pęcherzykowa, pływacze, osoka aloesowata, wywłócznik skrętoległy, grzybienie, grążel żółty. Najciekawsze i najbardziej atrakcyjne na tym terenie są zbiorowiska flory bagiennej i wodnej. Występuje w nich największa liczba roślin będących reliktami okresu borealnego: gnidosz królewski, brzoza niska, wierzba borówkolistna, wierzba lapońska, lepnica litewska, turzyce, jak również okresu atlantyckiego: wywłócznik skrętoległy, wąkrota zwyczajna, przygiełka brunatna, rosiczka pośrednia. Świat zwierząt jest równie ciekawy i bogato reprezentowany przez różne gatunki bezkręgowców i kręgowców. Najbardziej interesujące gatunki zwierząt związane są tu, podobnie jak rośliny, z siedliskami wodnymi i torfowiskowymi. W niektórych jeziorach jeszcze dość pospolicie występuje rak błotny, a w torfiarkach i innych drobnych zbiornikach wodnych dziwigłóka i przekopnica. Dość liczna jest fauna wodnych mięczaków. Ważki reprezentowane są tu przez 41 gatunków. Na przyjeziornych torfowiskach żyją dość liczne reliktowe mrówki torfowiskowe. Bogata jest fauna motyli i chrząszczy. Z ciekawszych gatunków tej grupy, objętych ochroną gatunkową, pospolicie na całym terenie spotyka się mieniana tęczowa, mieniana strażnika, a lokalnie – pazia królowej, biegacza, tęcznika mniejszego. Ryby są reprezentowane kilkanaście gatunków, z których najatrakcyjniejsza jest żyjącą w torfiankach strzelba przekopowi – glacjalny gatunek reliktowy. Płazy żyjące na tym terenie to: traszka zwyczajna i grzebieniasta, ropuchy, kumak nizinny, grzebiuszka, rzekotka i żaby. Gady mają w parku 6 przedstawicieli: jaszczurki (żyworódkę, zwinkę i rzadko spotykanego na tym terenie padalca), węże (zaskrońca, i żmiję zygzakowatą, głównie formę brunatną) oraz żółwie błotne.

9

Ptaki są najliczniejszą grupą zwierząt kręgowych spotykanych na terenie parku. Występuje tu ok. 146 gatunków lęgowych oraz kilkadziesiąt przelotnych i zalatujących. Wielu z nich, mimo ochrony gatunkowej, grozi wyginięcie w Polsce. Należą do nich m. in.: orzeł przedni, orzeł bielik, błotniak zbożowy, kobczyk, gęś gęsawa, orlik krzykliwy, przepiórka, żuraw, zielonka, siweczka rzeczna, brodziec krwawodzioby, brodziec samotny, kulik wielki, dublet, rybitwa zwyczajna, dzierzba rudokłowa, dzierzba czarnoczelna, wodniczka, bocian czarny. Ssaki reprezentowane są przez ok. 40 gatunków. Najbardziej cenne są: wydra, bóbr, łoś, wilk, rzęsiorek rzeczek, smużka, gronostaj i wiele innych.

10

Zagrożenia Parku

Podstawowym warunkiem istnienia i funkcjonowania Poleskiego Parku Narodowego, o charakterze wodno – torfowiskowym jest utrzymanie właściwych stosunków wodnych. Dotychczasowe opracowania naukowe wykazały wyraźne przekształcenia w hydrosferze Pojezierza Łęczyńsko – Włodawskiego, ale nie dały dotychczas jednoznacznej odpowiedzi, dotyczącej przyczyn obniżania zwierciadła wód oraz zmian składowych obiegu wody. Aby przeciwdziałać skutkom całego procesu odwodnienia terenów Poleskiego Parku Narodowego podejmowane są ciągłe prace zmierzające do spowolnienia odpływu wód z terenów chronionych. Głównym zagrożeniem nieleśnych ekosystemów lądowych jest obserwowane od lat zarastanie terenów otwartych. Proces ten obejmuje głównie torfowiska, ale także wrzosowiska i nieużytkowane łąki. Jego przyczyny tkwią w melioracjach przeprowadzonych przed laty, polegających zasadniczo na osuszeniu znacznych obszarów. Efektem wybudowania systemu rowów i kanałów odwadniających było obniżenie zwierciadła wód gruntowych, następnie napowietrzanie torfów, przyspieszenie ich mineralizacji, a ostatecznie drastyczne zmiany warunków glebowych. Naturalnie powolne procesy sukcesji uległy nagłemu przyspieszeniu. Obecnie zahamowanie zarastania terenów otwartych jest trudne z powodów: • Ciągle jeszcze niedostatecznie wysokiego poziomu wody gruntowej na

znacznych obszarach dawniej bagiennych lub podmokłych, • Użyźnianie gleb przez uwolnione z murszejącego torfu substancje mineralne, • Silnej transpiracji drzew wkraczających w nowe siedliska, • Zaniku naturalnych lub półnaturalnych czynników zapobiegających sukcesji

lasu: wypalania, wypasu, zgryzania. Poza tym działania ochronne napotykają na opory psychologiczne – konieczna jest, bowiem interwencja człowieka, wycinanie i inne zabiegi niechętnie postrzegane jako nieodzowne elementy ochrony tego typu biocenoz. Wśród ekosystemów wodnych Poleskiego Parku Narodowego głównym zagrożeniem jest ciągle zbyt niski stan wód ułatwiający zarastanie i kurczenie się otwartego lustra. Szczególnie wyraźnie widać to w przypadki jezior. Przyczynami podobnie jak w nieleśnych ekosystemach lądowych są osuszenia i eutrofizacja.

11

Rola Poleskiego Parku Narodowego w organizacji monitoringu przyrodniczego

i edukacji

Monitoringu przyrodniczy Monitoringu przyrodniczy Poleskiego Parku Narodowego winien być ściśle powiązany z celami ochronnymi oraz długoterminowymi badaniami naukowymi. Badania naukowe dostarczają, bowiem podstawowych wiadomości o aktualnym stanie przyrody Parku – jej bogactwie i różnorodności: siedliskowej, gatunkowej, biocenotycznej i ekosystemowej. Informują o skali oraz kierunkach przeobrażeń ekosystemów wodnych i torfowiskowych, torfowiskowych potencjalnych i rzeczywistych źródłach oraz rodzajach zagrożeń. Uzyskane wiadomości, poszerzone o specjalistyczne badania, dają podstawy do poszukiwania skutecznych sposobów przeciwdziałania tym zagrożeniom – do opracowania racjonalnych zasad ochrony naturalnych a także częściowo już ekologicznie przekształconych jezior oraz torfowisk Parku i całego Polesia Lubelskiego. Ekosystemy te, zważywszy na ich wysoką podatność na ekologiczną degradację, powinny być obligatoryjnie objęte siecią monitoringu przyrodniczego. Bez dobrze zorganizowanego i sprawnie funkcjonującego monitoringu przyrodniczego nie mogą być należycie spełnione funkcje ochronne Poleskiego Parku Narodowego [Radwan 2000]. Monitoringu ekosystemów wodnych przewiduje: • Pomiary aktualnego poziomu wód powierzchniowych i podziemnych, • Pomiary podstawowych czynników abiotycznych (fizycznych i chemicznych) w

wodzie i osadzie dennym, • Określenie aktualnego stanu, tempa, skali i kierunków zmian różnorodności

biologicznej, tj. jakościowych i ilościowych struktur biocenoz wodnych, • Identyfikowanie źródeł i rodzajów zagrożeń dla biocenoz, siedlisk i całego

ekosystemu wodnego – np. eutrofizacja, saprobizacja,acydyfikacja, skazenie metalami ciężkimi itp.,

• Określenie dróg krążenia materii i energii w ekosystemie wodnym.

Monitoring ekosystemów torfowiskowych obejmuje: • Określenie stanu, skali i tempa zmian w czasie, różnorodności biologicznej –

florystycznej, faunistycznej, fitocenotycznej i zoocenotycznej w różnych typach torfowisk,

• Śledzenie skali i tempa procesów murszenia torfów oraz procesów tworzenia się torfów – tzw. Procesów torfotwórczych,

• Zjawisko sukcesji genetyczno – typologicznej torfowisk, • Historyczne uwarunkowania sukcesji różnych typów torfowisk, • Określenie aktualnego stanu i ewolucji gleb organogenicznych parku.

Edukacja

12

Edukacja stanowi jedną z trzech podstawowych funkcji (obok nauki i turystyki), jakie spełniają parki narodowe w Polsce i na świecie. W dziedzinie edukacji ekologicznej powinno się krzewić pozytywny i przyjazny stosunek do przyrody w ogóle, a do przyrody poleskiej w szczególności, w społecznościach lokalnych, regionalnych i ponadregionalnych. W Poleskim Parku Narodowym idea ta jest systematycznie realizowana na trzech podstawowych poziomach: środowiskowym, szkolnym, akademickim (specjalistycznym).

13

Podsumowanie

Poleski Park Narodowy obejmuje najcenniejsze pod względem przyrodniczym obszary Polesia Lubelskiego, regionu o nakładających się strefach biogeograficznych: borealnej, kontynentalnej i atlantyckiej. Te biogeograficzne uwarunkowania sprawiają, że Park wyróżnia się w skali całego kontynentu europejskiego swoistą i wysoką różnorodnością biologiczną. Charakterystycznymi elementami Parku są: wody płynące, torfowiska, bagna, bezodpływowe naturalne jeziora o genezie i okresie ewolucyjnym trwającym, co najmniej 13 000 lat. Ekosystemy te różnymi, naturalnymi drogami ewolucji dochodziły do stanu dzisiejszego, tworząc niespotykana w innych regionach różnorodność siedliskową, gatunkową i krajobrazową. Wysoka mozaikowatość siedliskowa ekosystemów sprawia, iż kształtujące się w nich biocenozy charakteryzują się nie tylko bardzo wysokim bogactwem gatunkowym, ale także tym, że występują w nich często i niekiedy liczne gatunki endemiczne, reliktowe oraz rzadkie. Przyroda Poleskiego Parku Narodowego, podobnie jak całego regionu Polesia, jest uformowana i dalej kształtowana przez specyficzne stosunki wodne, determinowane zarówno zasobami wód, jak ich jakością. Specyfika ta polega na zasilaniu całego regionu głównie wodami opadowymi i płytko zalegającymi wodami gruntowymi. Stosunki wodne na terenie Parku, a zwłaszcza w jego obszarze funkcjonalnym zostały w ostatnim 30 – leciu XX wieku dość wyraźnie zniekształcone przez odprowadzanie poza region wód autochtonicznych oraz przez okresowe doprowadzanie wód obcych, a także przez eksploatację kopalin. Wywołało to ubożenie różnorodności siedliskowej, biocenotycznej i ekosystemowej. Stąd też dla utrzymania nadal wysokich walorów przyrodniczych Poleskiego Parku Narodowego należy dążyć do odtworzenia i zachowania kształtujących się przez setki lat stosunków wodnych na obszarze całego Polesia Lubelskiego.

14

Bibliografia:

- Poleski Park Narodowy – monografia przyrodnicza pod redakcją prof.dr hab. Stanisława Radwana, - Wybrane zagadnienia z ochrony środowiska cz. II, formy ochrony przyrody w Polsce Katarzyna Sawczuk, Elżbieta Królak, - Parki Narodowe w Polsce konsultacja merytoryczna: Leszek Lubczyński redakcja: Larysa Włostowska opracowanie kartograficzne: Anna Szamańska, Teresa Wieczerzyńska opracowanie graficzne: Tadeusz Kobyłka

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome