Wstęp - Notatki - Finanse i bankowość - Część 1, Notatki'z Bankowość i finanse. University of Silesia in Katowice
lilly_of_the_valley
lilly_of_the_valley19 March 2013

Wstęp - Notatki - Finanse i bankowość - Część 1, Notatki'z Bankowość i finanse. University of Silesia in Katowice

PDF (165.5 KB)
21 strona
252Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiające zagadnienia z zakresu finansów i bankowości: wstęp do bankowości; pojęcie banku centralnego, jego rozwój na świecie i w Polsce, zasady funkcjonowania banku centralnego. Część 1.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 21
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Spis treści

Wstęp………………………………………………………………………………….

I. Pojęcie banku centralnego, jego rozwój na świecie i w Polsce…………….

1.1. Pojęcie i rozwój banku centralnego na świecie……………………….

1.2. Uformowanie się banku centralnego w Polsce…………………………..

II. Zasady funkcjonowania banku centralnego…………………………………….

2.1. Organy banku centralnego……………………………………….

2.2. Zadania banku centralnego……………………………………..

2.3. Funkcje banku centralnego…………………………………………

III. Instrumenty polityki pieniężnej banku centralnego…………………………

3.1. Operacje otwartego rynku…………………………………………………

3.2. Polityka rezerw obowiązkowych………………………………………..

3.3. Transakcje kredytowo - depozytowe…………………………………

IV. Polityka redyskontowa, jako jeden z instrumentów polityki pieniężnej,

realizowanej przez bank centralny w latach 1990 – 2009………………..

4.1. Oddziaływanie instrumentami polityki pieniężnej na gospodarkę

w latach 1990 -1990…………………………………………………...

4.2. Oddziaływanie instrumentami polityki pieniężnej na gospodarkę

w latach 2000 -2009………………………………………………….

Zakończenie…………………………………………………………………………

Bibliografia……………………………………………………………………………

2

Wstęp.

Regulacje prawne z 1989 roku nadały polskiemu systemowi bankowemu

dwuszczeblową strukturę. Na szczeblu wyższym znajduje się Narodowy Bank Polski

jako bank centralny państwa, a na szczeblu niższym wszystkie inne banki niezależnie

od ich nazwy, formy własności czy też zakresu działania (tzw. banki komercyjne).

Bank centralny realizuje w gospodarce narodowej szereg istotnych zadań

związanych z obiegiem pieniężnym i zaopatrzeniem gospodarki w kredyt.

Jest przede wszystkim odpowiedzialny za dopływ do gospodarki pieniądza

gotówkowego i kreację przez banki komercyjne pieniądza kredytowego.

Oprócz tego stwarza warunki do sprawnego przebiegu rozliczeń pieniężnych

dokonywanych za pośrednictwem banków. Wykonując swoje podstawowe zadania

w zakresie polityki pieniężnej bank centralny kieruje się postawionymi przed nim

celami. We współczesnych rozwiniętych gospodarkach rynkowych takim

niekwestionowanym celem długoterminowej polityki banku centralnego jest stabilność

pieniądza.

3

I. Pojęcie banku centralnego, jego rozwój na świecie i w Polsce.

1.1. Pojęcie i rozwój banku centralnego na świecie.

Sama nazwa „bank” pochodzi od włoskiego słowa banco – oznaczającego

kontuar czy ławkę. Pierwsze operacje bankowe były przeprowadzone

już w starożytności. Jednakże pierwszy bank, we współczesnym tego słowa znaczeniu,

powstał w 1407 roku w Genui (Banca di San Georgio). Kolejne banki, które nazywane

były domami handlowymi powstały również w innych średniowiecznych miastach

włoskich (Wenecja, Mediolan) oraz w miastach hanzatyckich (Amsterdam , Hamburg).

Jednak sam bank centralny jest instytucją stosunkowo młodą. Funkcjonujące dziś banki

centralne powstawały na przełomie XIX i XX wieku (japoński Nippon Ginko w 1882 r.,

Schweizenrische Nationalbank w 1907 r., Reserve Bank of Australia w 1907 r.),

niektóre pojawiły się dopiero 20-30 lat temu (np. na Bahamach w 1976 r.), a tylko

nieliczne mają dłuższą historię (np. założony w 1694 r. Bank Anglii, Bank Francji –

1800 r., najstarszy w Ameryce Bank Antyli Holenderskich założony w 1828 r. pod

nazwą Curacaosche Bank ). W 1900 r. było na świecie tylko 18 banków centralnych,

w 1930 r. – 34, w 1960 r. – 80, w 1990 r. już 161.

W przeszłości rygorystyczne przepisy wyraźnie wyodrębniały pola działania

różnych instytucji finansowych. Banki nie mogły np. obracać papierami wartościowymi

bezpośrednio na giełdzie, a towarzystwom budowlanym nie wolno była zajmować się

działalnością bankową. Przepisy te ograniczały swobodę wejścia na dane rynki

finansowe i tym samym osłabiały konkurencję ze strony nowych firm.

Przyjęte kodeksy postępowania na tych rynkach miały często nieformalny charakter,

a bank centralny pełnił w sektorze finansowym funkcję swoistego policjanta.

Od połowy lat osiemdziesiątych rynki finansowe na całym świecie objęła fala

głębokich przeobrażeń. Były one związane z coraz silniejszą konkurencją, deregulacją,

a następnie ponowną regulacją działalności finansowej w nowym kształcie.

Przeobrażenia te nazwano rewolucją w usługach finansowych. W jaki sposób wpłynęła

ona na możliwość realizowania przez bank centralny funkcji nadzoru nad działalnością

finansową i jakie były jej konsekwencje dla podaży pieniądza i popytu na pieniądz?

Londyn był pierwszym centrum finansowym, które objęła fala zmian.

4

„Big Bank” w 1986r. umożliwił bankom (mającym znaczne środki finansowe) podjęcie

bezpośrednich operacji giełdowych typu maklerskiego i spełnianie aktywnej roli

na rynku papierów wartościowych. Inna zasadnicza zmiana polegała na ułatwieniach

w podejmowaniu bezpośredniej konkurencji z bankami przez towarzystwa budowlane.

Podobne reformy dokonywały się w innych krajach; prowadziły one do rosnącej

globalizacji światowych rynków finansowych. Bariery wejścia do różnych sektorów

usług finansowych zostały rozmontowane, w wyniku, czego zdecydowanie wzrosła

presja konkurencyjna. Ponieważ nastąpiła deregulacja warunków wejścia na rynki

finansowe, konieczna stała się regulacja dopuszczalnych sposobów postępowania na

tych rynkach. Tradycyjne zasady obowiązującego dżentelmenów kodeksu honorowego

– „moje słowo to mój papier wartościowy” – przestały wystarczać.

Istotą rewolucji finansowej był nie tylko lawinowy wzrost liczby instytucji

występujących na rynku, gwałtownie zwiększyła się przede wszystkim skala transakcji

i różnorodność coraz bardziej złożonych produktów finansowych. Duża część nowych

usług finansowych miała charakter operacji pozabilansowych. W miejsce tradycyjnej

roli bankiera przyjmującego wkłady i udzielającego kredytów, banki zaczęły coraz

bardziej rozszerzać zakres swej działalności poprzez operacje polegające

na „przepakowywaniu” wcześniej udzielonych kredytów.

Nadzór nad działalnością instytucji finansowych zaczął przerastać siły samego

banku centralnego. W Londynie powołano do życia Izbę ds. Inwestycji i Papierów

Wartościowych (ang. Securites and Investment Board – SIB). Jej zadaniem był nadzór

nad całym sektorem finansowym. Na każdym z rynków tego sektora, np. ubezpieczeń

na życie, istnieje instytucja nadzoru i kontroli (tzw. SRO, czyli Self-Regulatiry

Organization). Jej rola sprowadza się do opracowania zestawu dostosowanych

do specyfiki danego rynku zasad właściwego postępowania oraz czuwania nad ich

przestrzeganiem. W ten sposób są chronione interesy inwestorów.

Globalizacja działalności finansowej zrodziła postulaty ujednolicenia zasad

regulacji wszystkich banków i „wyrównania pola gry”, tak, aby pobudzić rozwój

efektywnej konkurencji między instytucjami finansowymi. Kraje G-10 (grupa

najsilniejszych gospodarczo krajów świata), podpisały w 1988r. w Bazylei

porozumienie, w wyniku którego działalność bankowa stała się – jako pierwsza

dziedzina - przedmiotem regulacji w skali ponadnarodowej.

5

W porozumieniu z Bazylei ustalono zasady dotyczące m.in.:

1. współczynnika wypłacalności, w tym zwłaszcza minimalnej wysokości

zabezpieczenia finansowego dla każdego rodzaju ryzyka kredytowego;

2. oceny ryzyka, określające m.in. hierarchię różnych typów ryzyka

3. kodeksu postępowania menedżerów.

Podobne zasady regulacji działalności bankowej przyjęto w Unii Europejskiej.

Zostały one zapisane w Dyrektywach Bankowych, będących częścią Programu

z Maastricht z 1992r., którego celem jest stworzenie jednolitego ryku wewnętrznego.

Jak z tego wynika, mikroekonomiczna rola banków centralnych w Europie będzie

w coraz większym stopniu polegała na realizacji polityki pieniężnej ustalanej

w ogólnych zarysach na szczeblu ponadnarodowym bądź – w szczególnym przypadku –

Unii Europejskiej.

W latach dziewięćdziesiątych zmienia się również makroekonomiczna rola

banku centralnego. Jeżeli krajom UE uda się w końcu stworzyć unię monetarną,

to zostanie wówczas powołany do życia Europejski Bank Centralny, który będzie

podejmował jednolite decyzje związane z realizacją wspólnej polityki pieniężnej Unii.

Rewolucja w usługach finansowych miała jeszcze dwie inne konsekwencje,

o których należy pamiętać. Po pierwsze, definicja banku staje się coraz bardziej

nieostra. Po drugie, zwiększona konkurencja między instytucjami finansowymi

prowadzi do wzrostu oprocentowania rachunków bieżących.

Dziś banki centralne istnieją w większości współczesnych krajów.

W jakimś stopniu służą one zawsze rządowi i systemowi bankowemu, choć ich główne

cele, zakres przeprowadzanych operacji, uprawnienia i stosowane techniki mogą być

różne w różnych państwach. Podstawowym obszarem działalności banków centralnych

jest cena i dostępność pieniądza oraz kredytu. Ze względu na funkcje i realizowane

zadanie są one uważane za instytucje sektora publicznego.

Banki centralne tworzone często, jako instytucje podporządkowane rządom

(władcom) służące obsłudze budżetu, finansujące wojny, udzielające kredytów firmom

handlowym i produkcyjnym, ale również odpowiedzialne za emisje banknotów i monet.

Ostatnie dziesięciolecia wyraźnie uwidaczniają ewolucję banków centralnych

w kierunku umożliwiającym skoncentrowanie się na kontroli podaży pieniądza

6

i nadzorze nad sektorem finansowym.

Formy prawne banków centralnych mogą być rozmaite. Na przykład w RPA bank

centralny jest własnością prywatną, we Włoszech zdecydowaną większość udziałów

w nim (ponad 80 %) posiadają banki komercyjne, a Schweizenrische Nationalbank

jest co prawda spółką akcyjną, ale o nieco specyficznym charakterze, gdyż działającą

na podstawie odrębnej ustawy, pod nadzorem i pewnym wpływem rządu.

Z kolei Bank of England jest (od 1946 r.) po prostu własnością państwa, podobnie

jak banki centralne : Danii ( 1936 r. ), Kanady ( 1938 r. ), Holandii i Belgii ( 1948 r. )

oraz Norwegii i Indii ( 1948 r. ).

Struktury terenowe banków centralnych nie są na ogół zbyt rozbudowane.

W niektórych krajach oddziałów terenowych nie ma w ogóle ( np. Wielkiej Brytanii,

Holandii, Nowej Zelandii, Izraelu, na Malcie, w Brazylii, Urugwaju ), w innych jest ich

kilka ( Austria – 7, Ekwador i Kanada – 9, Tajlandia – 3 ), kilkanaście ( Norwegia – 13,

Finlandia – 12, Chile – 12 ), albo kilkadziesiąt czy jeszcze więcej ( Japonia – 33,

Indonezja – 37, Polska – 39 oddziałów i 10 oddziałów, Chiny Ludowe około 23 000 )

Stosunkowo rzadko spotykaną praktyką jest tworzenie biur reprezentujących interesy

banku centralnego za granicą. Czyni tak Bank of Japan, który ma 6 takich biur.

1.2. Uformowanie się banku centralnego w Polsce.

Dyskusja nad potrzebą uporządkowania spraw monetarnych i skarbowych

oraz powołania banku narodowego pojawiła się w Polsce w II połowie XVIII wieku.

Upadek państwa u schyłku tego stulecia uczynił ją bezprzedmiotową. Idea utworzenia

banku emisyjnego powróciła w Królestwie Polskim, po wojnach napoleońskich

i Kongresie Wiedeńskim. 29 stycznia 1828 r. został wydany dekret królewski Mikołaja

I, powołujący Bank Polski. Bankowi podlegała mennica. Pierwsze banknoty Banku

Polskiego pojawiły się w obiegu w 1830 r. Wybuch Powstania Listopadowego, a potem

przegrana wojna z Rosją zmieniły sytuację polityczną i doprowadziły do likwidacji

autonomii Królestwa, co oznaczało również stopniowe pozbawianie Banku Polskiego

atrybutów banku centralnego. W 1832 r. odebrano mu mennicę. W 1842 r.

wprowadzono do obiegu (oprócz złotego) ruble i kopiejki, a bilety Banku opatrzono

dodatkowym napisem w języku rosyjskim. W 1860 r. powstał rosyjski Bank

Państwowy, w 10 lat później Bankowi Polskiemu odebrano przywilej emisyjny

7

i w 1885 r. przekształcono go w kantor rosyjskiego Banku Państwa.

Po wybuchu I wojny światowej Królestwo Polskie znalazło się pod okupacją

niemiecką i austriacką. Rozporządzeniem niemieckiego generał-gubernatora z 9 grudnia

1916 r. powołano Polską Krajową Kasę Pożyczkową, nową instytucję emisyjną.

Walutą przez nią emitowaną była marka polska. Wraz z powstaniem niepodległego

państwa polskiego w listopadzie 1918 r. pojawiła się konieczność powołania banku

centralnego państwa.

Już w grudniu 1918 r. zapowiedziano, że w przyszłości zostanie utworzony

Bank Polski. Nowy bank emisyjny miał nawiązywać swą nazwą do instytucji, która od

1828 r. zajmowała się sprawami monetarnymi i gospodarczymi w okresie krótkotrwałej

autonomii Królestwa Polskiego.

W lutym 1919 r. zapowiedziano wprowadzenie złotego w miejsce marki

polskiej. Miało to być nawiązanie do długiej tradycji monetarnej. Złoty polski był

bowiem jednostką pieniężną stosowaną w dawnej Polsce już w końcu XV wieku.

Nawet w czasach porozbiorowych, gdy w obiegu był obcy pieniądz, przywiązanie

do złotego było silne. Złoty polski był np. odpowiednikiem 15 kopiejek w codziennych

rachunkach.

W odrodzonej w 1918 r. Polsce w obiegu była marka polska. Walcząc o

ustalenie swych granic i dysponując nikłymi dochodami skarbowymi, Polska ciągle

powiększała swe zadłużenie. Dług Skarbu finansowano drukiem pieniądza. Szybko rósł

jego obieg i podobnie szybko spadał kurs marki polskiej. W połowie 1923 r. inflacja

osiągnęła fazę hiperinflacji. Ceny rosły z miesiąca na miesiąc w tempie 50% i

wyższym.

W połowie grudnia 1923 r. Władysław Grabski został premierem i jednocześnie

zatrzymał tekę ministra skarbu. Zamierzał zrównoważyć budżet i pozyskać dochody z

podatku majątkowego oraz uniknąć pożyczek zagranicznych w obawie przez

koncesjami politycznymi. Na przełomie lat 1923-1924 katastrofa monetarna była już

oczywista. Miesięczny wzrost cen przekraczał 150%.

Sejm w dniu 11 stycznia 1924 r. uchwalił ustawę o naprawie Skarbu Państwa i

reformie walutowej.

20 stycznia ustanowiono statut Banku Polskiego i nadano mu wyłączne prawo

emisji banknotów. Organizacją Banku zajął się pięcioosobowy komitet,

8

któremu przewodniczył przyszły prezes Stanisław Karpiński. Zgodnie z ówczesnymi

wzorami powstał bank centralny w formie prywatnej spółki akcyjnej, co miało

zapewnić jego niezależność. Akcje Banku objęło 176 tys. akcjonariuszy. Skarb Państwa

miał tylko 1% akcji. Bank rozpoczął działalność 28 kwietnia 1924 r. Dokonał wymiany

marek polskich w relacji 1.800.000 marek za 1 złotego. Złoty był równy frankowi

złotemu (czyli szwajcarskiemu). Początkowo dobra sytuacja w budżecie i bilansie

płatniczym oraz zgromadzone rezerwy złota i dewiz dawały poczucie stabilizacji

i zapewniały sukces reformy.

Jednak sukces reformy okazał się krótkotrwały. W 1924 r. wielki nieurodzaj

zbóż i głęboki kryzys w przemyśle, a w 1925 r. załamanie w bilansie płatniczym

radykalnie osłabiły kurs złotego. Interwencje walutowe Banku Polskiego były

nieskuteczne. Bojąc się spadku skromnych rezerw złota i dewiz, Bank wycofał się

z obrony kursu złotego. Premier Grabski w listopadzie 1925 r. podał się do dymisji.

Pod wpływem sytuacji gospodarczej znów pojawił się deficyt budżetu. Rząd finansował

wydatki emisją państwowych znaków pieniężnych, w tym bilonu. Wróciła inflacja,

którą nazwano inflacją bilonową. Ceny rosły w tempie rocznym przekraczającym 15%.

Dopiero poprawa koniunktury poprawiła budżet i bilans płatniczy oraz zaczęła

stabilizować kurs złotego.

Ustabilizował się on ostatecznie w 1927 r. dzięki pożyczce międzynarodowej.

Złoty pozostał walutą stabilną i silną do końca okresu międzywojennego. Choć nie

brakowało dyskusji o polityce pieniężnej Banku Polskiego, to jednak - bez wątpienia -

był on bardzo ważną instytucją w Drugiej Rzeczypospolitej.

W 1945 r. rozpoczął działalność Narodowy Bank Polski. Zaczął funkcjonować

jako bank państwowy pod nadzorem ministra skarbu. NBP szybko skupił świetne kadry,

w tym sztab pracowników Banku Polskiego. Ich fachowe umiejętności i doświadczenie

były wielką siłą NBP przez wiele lat.

Początkowo NBP przyjął zasady skopiowane ze statutu Banku Polskiego.

Zakładano, że będzie on bankiem emisyjnym, nieangażującym się w bezpośrednie

finansowanie przedsiębiorstw. Jednak szybko gospodarka nakazowo-rozdzielcza

zasadniczo zmieniła rolę NBP i pieniądza. Już na początku 1946 r. powierzono NBP

kontrolę finansową i bezpośrednie finansowanie górnictwa, hutnictwa i przemysłu

włókienniczego. Narodowy Bank Polski stopniowo stawał się monobankiem -

monopolistą w dziedzinie nie tylko emisji pieniądza, ale także udzielania kredytu

i gromadzenia oszczędności. Innymi słowy, stawał się kolosem, ale zależnym

9

od zewnętrznych decyzji politycznych i administracyjnych. Złoty zaś stał się cieniem

realizowanych planów, będąc wyłącznie walutą wewnętrzną, niewymienialną na inne

waluty. Był też z trudem wymienialny na towary, bo nieodłączną cechą gospodarki

centralnie planowanej były kolejki oraz braki na rynku. Nic więc dziwnego, że złotego

wypierały dolar i inne waluty obce.

Jednak nawet w warunkach ustrojowych ograniczających rolę banku centralnego

NBP wykonywał prace, które przyczyniały się do racjonalizacji procesu

gospodarowania. Wymienić tu trzeba zwłaszcza organizowanie rozliczeń

bezgotówkowych, obsługę budżetu, gospodarowanie skromnymi rezerwami

dewizowymi i opracowywanie bilansu płatniczego oraz innych syntetycznych bilansów

gospodarki narodowej.

Dopiero koniec lat osiemdziesiątych zapoczątkował powrót złotego do świata

prawdziwego pieniądza. Dzięki reformom udało się przywrócić złotemu zdolność

pełnienia funkcji narodowego pieniądza, a Narodowemu Bankowi Polskiemu nadano

rolę banku centralnego, odpowiedzialnego za wartość polskiego pieniądza. Na początku

1990 r. problemem był wysoki stopień dolaryzacji gospodarki. Zasoby pieniężne

obejmowały w 75% waluty obce, a w 25% złote w gotówce i na rachunkach

bankowych. W krótkim okresie udało się odwrócić te proporcje. Po wielu latach

odgórnego hamowania ruchu cen i zniekształcania ich struktury oraz wskutek

odziedziczonego ogromnego deficytu, w 1989 r. doszło do wybuchu inflacji, która

osiągnęła poziom czterocyfrowy, ale dość szybko zeszła do wymiaru dwucyfrowego.

Wprowadzenie ograniczonej wymienialności złotego zbliżyło złotego do prawdziwego

pieniądza.

W 1995 r. przeprowadzono denominację złotego, która przeszła do historii,

jako "skreślenie czterech zer". Unormowanie sytuacji płatniczej pozwoliło też wówczas

zapoczątkować kształtowanie kursu złotego na rynku walutowym oraz zapewnić

złotemu status waluty wymienialnej według standardu międzynarodowego.

Do istotnych zmian doszło po 1997 r. Nowa Konstytucja zapewniła mocną

pozycję Narodowego Banku Polskiego w systemie instytucji publicznych i związała

politykę pieniężną z nowym organem NBP - Radą Polityki Pieniężnej. Sprawowanie

nadzoru nad bankami powierzono Komisji Nadzoru Bankowego, a jego realizację

Generalnemu Inspektoratowi nadzoru Bankowego, wydzielonemu w strukturze NBP.

W ten sposób dbałość o złotego oraz czuwanie nad stabilnością systemu finansowego

stały się głównymi celami działalności polskiego banku centralnego.

10

11

II. Zasady funkcjonowania banku centralnego.

2.1. Organy banku centralnego.

Podstawowymi organami Narodowego Banku Polskiego są :

- Prezes NBP,

- Rada Polityki Pieniężnej oraz

- Zarząd NBP.

Prezes NBP jest powoływany przez Sejm na wniosek Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej, na 6-letnią kadencję. Jest on przewodniczącym Rady

Polityki Pieniężnej, Zarządu NBP oraz Komisji Nadzoru Bankowego.

Rada Polityki Pieniężnej jest organem NBP, powołanym na mocy ustawy o

Narodowym Banku Polskim z dnia 29 sierpnia 1997 r. W jej skład wchodzi 9 członków

- powoływanych po trzech przez Prezydenta, Sejm i Senat - oraz przewodniczący,

którym jest Prezes NBP. złonkowie Rady Polityki Pieniężnej powoływani są na 6 lat.

Rada polityki pieniężnej ustala:

a) Ustala górne granice zobowiązań wynikających z zaciągania przez NBP

pożyczek i kredytów w zagranicznych instytucjach bankowych i finansowych

(banki są skłonne nabywać waluty obce, NBP bierze zobowiązanie zagranicą,

w bankach zagranicznych). Limit- ile może 8% aktywów NBP (nie więcej)

b) Ustala zasady operacji otwartego rynku (sprzedaż i kupno papierów

wartościowych przez NBP). NBP może emitować własne papiery wartościowe

(są to bony pieniężne). Nie możemy ich kupić, przeznaczone są tylko dla

banków. W ustawie jest zakaz finansowania Skarbu Państwa przez NBP.

NBP nie może kupować żadnych papierów wartościowych emitowanych przez

Skarb Państwa.

c) Pełni funkcję Rady Nadzorczej NBP - zatwierdza plan finansowy NBP

12

i sprawozdania z działalności NBP.Co NBP robi - plan założenia dot.

przyszłości, jak będziemy wydawać pieniądze.

d) Przyjmowanie sprawozdania finansowego NBP (Rada zatwierdza plan i potem

przyjmuje sprawozdanie z działalności).

e) Dokonuje oceny Zarządu w zakresie realizacji polityki pieniężnej (za resztę

rzeczy wykonywanych przez Zarząd odpowiada przez Prezesem).

f) Ustala wysokość stóp procentowych NBP.

NBP nie ustala oprocentowania w bankach. Ustala tylko stopy procentowe,

po których pożycza innym bankom. To ustalanie stóp jest w każdym miesiącu

(przynajmniej raz na miesiąc), zwykle wtorek, środa.

g) Ustalanie wysokości stopy rezerwy obowiązkowej banku i wysokość jej

oprocentowania.

Zarząd kieruje działalnością NBP, podejmując uchwały w sprawach nie

zastrzeżonych w ustawie o NBP do wyłącznej kompetencji innych organów NBP

Działalnością Narodowego Banku Polskiego kieruje Zarząd. W jego skład wchodzą:

Prezes NBP - jako przewodniczący oraz 6-8 członków zarządu, w tym 2 Wiceprezesów

NBP. Zarząd NBP realizuje uchwały Rady Polityki Pieniężnej oraz podejmuje uchwały

w sprawach nie zastrzeżonych w ustawie do wyłącznej kompetencji innych organów

NBP.

Do zakresu działania Zarządu NBP należy w szczególności:

a) podejmowanie uchwał w sprawie udzielania bankom upoważnień do

wykonywania czynności obrotu dewizowego,

b) realizowanie zadań z zakresu polityki kursowej,

c) okresowa ocena obiegu pieniężnego i rozliczeń pieniężnych oraz obrotu

dewizowego,

d) nadzorowanie operacji otwartego rynku,

e) ocena funkcjonowania systemu bankowego,

13

f) uchwalanie planu działalności i planu finansowego NBP,

g) uchwalanie prowizji i opłat bankowych stosowanych przez NBP oraz ustalanie

ich wysokości,

h) określanie zasad gospodarowania funduszami NBP,

i) określanie zasad organizacji i podziału zadań NBP,

j) określanie zasad polityki kadrowej i płacowej NBP,

k) uchwalanie rocznego sprawozdania z działalności NBP,

l) sporządzanie bilansu NBP oraz rachunku zysków i strat,

m) opracowywanie bilansów obrotów płatniczych państwa z zagranicą,

n) przygotowywanie i rozpatrywanie projektów uchwał i innych materiałów

kierowanych do Rady Polityki Pieniężnej.

Możemy również wyróżnić instytucję sprawująca nadzór nad działalnością polskich

banków od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2007 r. Organem wykonawczym Komisji

był Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego działający w strukturze Narodowego

Banku Polskiego.

Komisja Nadzoru Bankowego sprawowała nadzór nad działalnością banków.

Organem wykonawczym Komisji, realizującym i koordynującym decyzje oraz

określone przez nią zadania był, wydzielony organizacyjnie w strukturze NBP,

Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego.

Komisja została powołana 29 sierpnia 1997 r. kiedy sejm uchwalił ustawy:

prawo bankowe i o Narodowym Banku Polskim. Przejęła ona wcześniejsze

kompetencje Narodowego Banku Polskiego i prezesa NBP.

Od 1 stycznia 2008 kompetencje Komisji Nadzoru Bankowego przejęła Komisja

Nadzoru Finansowego.

Do jej zadań należy w szczególności:

- określanie zasad działania banków zapewniających bezpieczeństwo środków

pieniężnych zgromadzonych przez klientów w bankach,

- nadzorowanie banków w zakresie przestrzegania ustaw, statutu i innych przepisów

14

prawa oraz obowiązujących je norm finansowych,

- dokonywanie okresowych ocen stanu ekonomicznego banków i przedstawianie

ich Radzie Polityki Pieniężnej oraz wpływu polityki pieniężnej, podatkowej

i nadzorczej na ich rozwój,

- opiniowanie zasad organizacji nadzoru bankowego

i ustalanie trybu jego wykonywania.

2.2. Zadania banku centralnego.

Narodowy Bank Polski, jako bank centralny Rzeczypospolitej Polskiej

podejmuje działania na rzecz stabilności monetarnej i stabilności systemu

finansowego, służące stworzeniu podstaw długotrwałego rozwoju gospodarczego.

Zadania NBP oraz kształt systemu bankowego określa Art. 227 Konstytucji RP oraz

ustawa o Narodowym Banku Polskim i ustawa Prawo bankowe, uchwalone przez

Sejm 19 sierpnia 1997 r.

Bank centralny realizuje w gospodarce narodowej szereg istotnych zadań

związanych z obiegiem pieniężnym i zaopatrzeniem gospodarki w kredyt.

Jest przede wszystkim odpowiedzialny za dopływ do gospodarki pieniądza

gotówkowego i kreację przez banki komercyjne pieniądza kredytowego.

Oprócz tego stwarza warunki do sprawnego przebiegu rozliczeń pieniężnych

dokonywanych za pośrednictwem banków. Wykonując swoje podstawowe zadania

w zakresie polityki pieniężnej bank centralny kieruje się postawionymi przed nim

celami. We współczesnych rozwiniętych gospodarkach rynkowych takim

niekwestionowanym celem długoterminowej polityki banku centralnego jest

stabilność pieniądza.

Do głównych zadań NBP należą :

- czuwanie nad realizacją uchwalonej przez sejm polityki pieniężnej,

- emitowanie pieniądza,

- ustalanie, w porozumieniu z Ministrem Finansów, wzorów nominałów banknotów

15

i monet oraz zasad i trybu wymiany znaków pieniężnych,

- wykonywanie obsługi bankowej budżetu państwa,

- ustalanie form, trybu i zasad udzielania kredytu refinansowego bankom oraz

udzielanie tego kredytu,

- określanie wysokości oraz gromadzenie rezerw obowiązkowych innych banków,

- sporządzanie planu kredytowego i opracowanie założeń polityki pieniężno-

kredytowej państwa, a po uzyskaniu opinii Rady ministrów, przedstawienie go

Sejmowi,

- współdziałanie z Ministrem Finansów w opracowywaniu planu bilansu

płatniczego.

2.3. Funkcje banku centralnego.

Centralny bank państwa - będąc bankiem państwa NBP, prowadzi rachunki

bankowe dla budżetu państwa, centralnych instytucji państwowych oraz jednostek

budżetowych. Przeprowadza w imieniu państwa operacje finansowe w kraju i za

granicą, gromadzi i zarządza rezerwami dewizowymi, zaciąga i spłaca kredyty

zagraniczne, jest odpowiedzialny za utrzymanie stabilnego poziomu cen.

W rozwiniętej gospodarce rynkowej bank centralny odgrywa kluczową rolę.

Pełni on trzy podstawowe funkcje, jako:

a) Bank emisyjny.

Bank centralny, jako jedyny bank w Polsce, ma wyłączne prawo emitowania

znaków pieniężnych i określania wielkości emisji, ponadto organizuje zasady obiegu

pieniężnego. Bank centralny ustala wielkość emisji i monet wprowadzania pieniądza

gotówkowego do obiegu, zajmuje się organizowaniem obiegu pieniężnego, reguluje

ilość znajdującego się w nim pieniądza, dbając pry tym o płynność systemu bankowego

i utrzymanie kursu waluty krajowej na ustabilizowanym poziomie.

b) Bank banków.

Bank centralny organizuje system rozliczeń pieniężnych, prowadzi bieżące

rozrachunki międzybankowe i aktywnie uczestniczy w międzybankowym rynku

16

pieniężnym. Narodowy Bank Polski jest odpowiedzialny za stabilność i

bezpieczeństwo całego systemu bankowego.

Jest źródłem rezerwy kredytowej (kredytodawcą ostatniej instancji) dla innych

banków, które w razie problemów z płynnością mogą wystąpić do Banku

centralnego z wnioskiem o kredyt lombardowy lub redyskontowy. NBP sprawuje

nadzór nad funkcjonowaniem banków komercyjnych. Pełniąc funkcję banku

banków, sprawuje on kontrolę nad działalnością banków komercyjnych, a w

szczególności nad przestrzeganiem przepisów prawa bankowego oraz obowiązkiem

utrzymywania rezerw obowiązkowych na rachunku w banku centralnym. Bank

centralny odgrywa ponadto coraz większą rolę w zakresie nadzoru nad systemami

płatności w Polsce.

c) Centralny bank państwa.

Narodowy Bank Polski prowadzi obsługę bankową budżetu państwa, prowadzi

rachunki bankowe rządu i centralnych instytucji państwowych, państwowych

funduszy celowych i państwowych jednostek budżetowych oraz realizuje ich

zlecenia płatnicze.

Poza funkcjami nadzorczymi bank centralny pełni w stosunku do banków

komercyjnych funkcje regulacyjne, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa

banków i zgromadzonych w nich wkładów pieniężnych oraz zachowanie płynności

w systemie bankowym. Narodowy Bank Polski występuje w tej funkcji również

jako kredytodawca ostatniej instancji. W przypadku wystąpienia przejściowych

kłopotów z płynnością bank komercyjny może otrzymać od banku centralnego

pomoc finansową: albo w formie kredytu redyskontowego, albo kredytu

lombardowego.

III. Instrumenty polityki pieniężnej banku centralnego.

Polityka pieniężna to działalność banku centralnego polegająca na oddziaływaniu

na podaż pieniądza, a także na regulowaniu jego obiegu w celu zapewnienia równowagi

pieniężnej w gospodarce. Ponieważ najważniejszą cechą równowagi pieniężnej jest

17

stabilizacja cen – jej zapewnienie umożliwia stabilizację warunków prowadzenia

działalności gospodarczej i jednocześnie ich prognozowanie

oraz podejmowanie decyzji dotyczących inwestowania, a także konsumpcji.

Polityka pieniężna wpływa również na kształtowanie się kursu walutowego,

co przekłada się z kolei na równowagę płatniczą i handlową.

W końcu bank centralny – posługując się stosownymi instrumentami – wpływa na

kreację pieniądza przez banki komercyjne.

Instrumentami, za pomocą, których NBP realizuje politykę pieniężną, są:

rezerwa obowiązkowa, operacje otwartego rynku, kredyty refinansowe i inne.

3.1. Operacje otwartego rynku.

Operacje otwartego rynku są najważniejszym instrumentem umożliwiającym

bankowi centralnemu eliminowanie wahań stóp procentowych na rynku

międzybankowym i utrzymywanie ich na poziomie pożądanym z punktu widzenia

prowadzonej polityki pieniężnej.

Operacje otwartego rynku pozwalają na elastyczne, szybkie i precyzyjne reagowanie na

zmiany płynności w systemie bankowym, dopasowując podaż środków na rachunkach

banków w banku centralnym do zgłaszanego popytu, a przez to wpływając na poziom

stóp procentowych.

Operacja otwartego rynku to interwencje na rynku pieniężnym, dokonywane

przez bank centralny z własnej inicjatywy i na zasadach rynkowych.

W tak szerokim zakresie pojęcia operacje otwartego rynku mieści się zarówno

warunkowa, jak i bezwarunkowa sprzedaż lub kupno papierów wartościowych,

a także emisje papierów wartościowych, dokonywane przez bank centralny na własny

rachunek.

W wyniku warunkowego bądź też bezwarunkowego zakupu papierów wartościowych

przez bank centralny system bankowy zostaje- odpowiednio- na pewien okres lub też

trwale zasilony w środki z systemu bankowego. Dla zachowania rynkowego charakteru

tego instrumentu, wszystkie operacje na otwartym rynku są, co do zasady

przeprowadzane w drodze przetargu, co wyklucza uznaniową selekcję partnerów

i ich ofert. Przedmiotem przetargu jest albo wyłącznie wielkość oferowanej kwoty,

18

lub wielkość oferowanej kwoty oraz cena, wyznaczająca oprocentowanie transakcji.

Polityka otwartego rynku polega na tym, że bank centralny jest upoważniony do zakupu

i sprzedaży krótkoterminowych papierów wartościowych, przeważnie państwowych.

Są to przede wszystkim weksle skarbowe. Bank centralny zakupuje te papiery

wartościowe według stopy zakupu (odebranie), a sprzedaje według stopy sprzedaży

(doręczenie). Zakup papierów wartościowych z jednej strony powiększa aktywa banku

centralnego, z drugiej zaś zwiększa obieg pieniądza. Natomiast sprzedaż papierów

wartościowych z własnego portfela przez bank centralny zmniejsza aktywa banku

i działa restrykcyjnie- zmniejsza obieg pieniężny.

W wielu krajach przy operacjach otwartego rynku banki mają tzw. depozyty

dyspozycyjne papierów wartościowych w banku centralnym, tak, że nie jest potrzebne

czasochłonne przenoszenie papierów wartościowych na bank centralny.

Operacja otwartego rynku mogą być dokonywane przez przetarg ilościowy bądź

procentowy.

W pierwszym przypadku bank centralny ustala wysokość stawki zakupu

(tzw. stałą stawkę), a banki komercyjne podają kwoty, jakie chciałby sprzedać bankowi

centralnemu po tej stawce. W odpowiedzi na złożenie oferty bank centralny rozdziela

ustaloną przez siebie kwotę zakupu proporcjonalnie do wielkości złożonych ofert.

W przetargu procentowym banki komercyjne podają stawkę procentową,

po której chciałby zawrzeć transakcję. Bank centralny, w ramach ustalonych

przez siebie kwoty, przyznaje możliwość sprzedaży zaczynając od banków,

które zaproponowały najwyższą stawkę. Wysokość ostatecznej stopy procentowej

jest ustalana na podstawie najniższej (marginalnej) stawki podziału.

Przy przetargu procentowym tendencje rynkowe mają większy wpływ na kształtowanie

się wysokość procentu.

Bank centralny może połączyć operacje zakupu papierów wartościowych

z uzgodnieniem warunków ich odkupienia w określonym terminie.

Są to przede wszystkim operacje repurchase agreement (repo) i reverse repurchase

agreement (reverse repo), będące umowami odkupu.

Operacja repo polega na kupnie papierów wartościowych po określonej cenie

z jednoczesnym odkupieniem tych papierów po cenie wyższej w określonym dniu

19

w przyszłości (różnica między tymi cenami stanowi efektywną stopę procentową).

Operacja rereverse repo polega na sprzedaży papierów wartościowych,

z jednoczesną ich odsprzedażą w przyszłości.

Operacje te są krótkoterminowe, a ich przedmiotem są na ogół papiery wartościowe

skarbu państwa, dzięki czemu ryzyko kredytowe faktycznie nie istnieje.

Bank centralny ma możliwość oddziaływania poprzez operacje otwartego rynku

na krótkoterminowe stopy procentowe dzięki temu, że różnica między ceną rynkową,

po jakiej bank centralny kupuje lub sprzedaje papiery wartościowe oraz ceną, po jakiej

je następnie odsprzedaje lub odkupuje jest faktycznie wielkością oprocentowania

kredytów, których bank centralny udziela lub które zaciąga w rezultacie

przeprowadzenia operacji otwartego rynku. Bank centralny może bowiem wpływać

na wysokość ceny, po jakiej przeprowadza operacje repo i reverse repo. Stopa repo

stanowi dla banków cenę pozyskiwania środków (przy transakcji repo) oraz dochód

przy ich lokowaniu (przy transakcji reverse repo).

W ramach polityki otwartego rynku banki prowadzą operacje dewizowe typu

swap, polegające na kupnie dewiz lub waluty z dostawą natychmiastową przy

jednoczesnej umowie sprzedaży tej samej kwoty w konkretnym terminie,

po uzgodnionym kursie do tego samego partnera.

W ten sposób bank centralny stawia do dyspozycji bankom swój pieniądz na czas

operacji swap (przy kupnie), a w przypadku sprzedaży zabiera pieniądz bankom

operacyjnym. Polityka otwartego rynku wykorzystuje zarówno cenę sprzedaży oraz

kupna papierów wartościowych, jak i wielkość sprzedanych (kupionych) papierów

wartościowych czy dewiz.

Operacje otwartego rynku mogą być efektywne tylko wówczas, gdy rozbudowany

rynek pieniężny, który będzie mógł zakupić papiery wartościowe zaoferowane przez

bank centralny lub odstąpić je temu bankowi.

Tak więc warunkami efektywności operacji otwartego rynku są:

- odpowiednia chłonność rynku pieniężnego i kapitałowego;

- budzące zaufanie papiery wartościowe (np. weksle skarbowe).

20

W ramach operacji otwartego rynku bank centralny może także emitować

własne papiery dłużne, za pomocą, których absorbuje nadwyżki płynnych środków

z banków komercyjnych.

3.2. Polityka rezerw obowiązkowych.

Rezerwę obowiązkową stanowią środki pieniężne, które banki są zobowiązane

utrzymywać na rachunkach w banku centralnym (lub też w postaci innych,

ściśle określonych aktywów, jak np. gotówka w kasach banków) w wysokości

nie niższej niż określony odsetek (stopa rezerw) bilansowych zwrotnych zobowiązań

(bieżących i terminowych) banków wobec sektora niefinansowego.

Mimo administracyjnego charakteru, rezerwa obowiązkowa uznawana jest za rodzaj

instrumentu rynkowego, gdyż stopy rezerwy są najczęściej jednolite dla wszystkich

banków, a nakładane zobowiązanie nie dotyczy bezpośrednio sfery stosunków między

bankami i ich klientami.

Wysokość rezerwy obowiązkowej wyliczana jest na podstawie zastosowania

obowiązujących stóp rezerwy do stanu zobowiązań we wszystkich

lub tylko wybranych dniach okresu naliczania. Naliczony w ten sposób minimalny stan

środków powinien zostać utrzymany w określonym okresie (okres utrzymywania)

permanentnie lub średnio.

Rezerwa obowiązkowa pełniła w przeszłości co najmniej kilka funkcji.

Była instrumentem ostrożnościowym, zabezpieczającym wypłacalność banków wobec

ich klientów, jak i rodzajem podatku, pozwalającym na generowania zysku przez bank

centralny. Funkcje te nie mają obecnie większego znaczenia, jako że konkurencja

między bankami funkcjonującymi w różnych krajach wymusiła znaczące redukcje stóp

rezerwy oraz systemowe rekompensaty kosztów ponoszonych przez banki z tytułu jej

utrzymywania.

Banki obciążone wyższą stopą rezerwy mogą przeznaczyć mniejszą część

przyjmowanych depozytów na udzielane kredyty. Aby zrekompensować ten ubytek

zmuszone są do utrzymania większej różnicy między oprocentowaniem kredytów

i depozytów, a więc oferują niższe oprocentowanie depozytów lub wyższe kredytów niż

konkurenci obciążeni niższą rezerwą obowiązkową. Z tego powodu część banków

21

centralnych nie tylko znacząco obniżyła w ostatnich latach stopy rezerwy, ale wręcz

zrezygnowała z tego instrumentu.

Jednym ze sposobów eliminacji obciążeń systemu bankowego z tytułu

wykorzystywania rezerwy obowiązkowej jest jej oprocentowaniem na poziomie

rynkowym.

Rezerwa obowiązkowa ze względu na to, że na ogół nie jest oprocentowana jest

faktycznie formą podatku, który muszą płacić banki komercyjne na rzecz banku

centralnego, a ponieważ jest nim na ogół bank państwowy, to pośrednio jest to dochód

budżetu.

Podstawą, od której oblicza się rezerwę obowiązkową, są wkłady nie banków

w bankach. Bank centralny ustala stopę rezerwy obowiązkowej, która określa, jaka

część tych wkładów powinna się znaleźć na jego rachunku. W ten sposób banki

dysponują dodatkowym instrumentem sprzyjającym utrzymaniu ich płynności

w krótkim czasie.

Przy ustalaniu wielkości stopy obowiązkowej rezerwy mogą być stosowane

różne stopy procentowe, w zależności od rodzaju wkładu.

I tak, zróżnicowanie może zależeć od:

- terminów zobowiązań, a więc od tego, czy są to wkłady a vista, czy terminowe;

- osoby właściciela, a więc od tego, czy są to wkłady osób fizycznych o charakterze

oszczędności czy wkłady osób prawnych;

- wielkość wkładu, zwłaszcza wkładów a vista;

- miejsca zamieszkania tych, którzy mają wkłady w banku.

Wyższa stopa obowiązkowej rezerwy jest na ogół ustalana od wkładów a vista

(wyższe ryzyko dla banku komercyjnego).

Polityka obowiązkowych rezerw może także służyć określonej redystrybucji środków

między bankami. Wysokość stopy obowiązkowej rezerwy, pozwalająca nagromadzić

bankowi centralnemu poważne środki pieniężne, a pobawić ich bogate banki, stwarza

możliwość uruchomienia większego kontyngentu kredytu redyskontowego czy

lombardowego, ale na ogół w większym stopniu nie dla tych banków, które muszą

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome