Zasady ustroju politycznego państwa - Notatki - Administracja - Część 2, Notatki'z Administracja. University of Warmia and Mazury in Olsztyn
stevie_k
stevie_k12 April 2013

Zasady ustroju politycznego państwa - Notatki - Administracja - Część 2, Notatki'z Administracja. University of Warmia and Mazury in Olsztyn

PDF (300.7 KB)
12 strona
2Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Zarządzanie: notatki z zakresu administracji odnoszące się do zasad ustroju politycznego państwa. Część 2.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 12
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

  19) Zasada praworządności (legalizmu)     Zasada legalizmu zawarta jest w art. 7 Konstytucji RP który stanowi, że: "Organy władzy publicznej działają na podstawie  i w granicach prawa". Oznacza to, iż organy władzy publicznej nie mogą podejmować działań bez podania podstawy  prawnej. Mogą czynić tylko to, co im prawo nakazuje lub pozwala.  Zasada praworządności oznacza, że organy administracji działają na podstawie przepisów prawa. Praworządność  oznacza przestrzeganie prawa w sferze jego stanowienia i stosowania. Postulat przestrzegania prawa jest kierowany  wyłączanie do organów władzy publicznej. Działanie na podstawie prawa oznacza zasadne, zgodne z prawem,  stosowanie prawa (cztery elementy). Organ stosując prawo musi zgodnie z prawem procesowym i materialnym ustalić  swoją zdolność prawną i właściwość danego rodzaju spraw. Organ działający na podstawie przepisów prawa ma  obowiązek w każdym momencie postępowania wykazywać to działanie na podstawie i w granicach prawa, np.: decyzja  administracyjna, jej uzasadnienie. Jedną z zasad procesowych jest właśnie zasada praworządności.    Uzasadnienie prawne – wskazuje się przepis prawa, na podstawie którego organ rozstrzygnął sprawę, dokonuje się  krótkiego uzasadnienia zastosowania i komentarza tego przepisu i wyjaśnienia sposobu wykładni tego przepisu jaką  dokonał organ, czyli organ uzasadnia swoją decyzję.     Rdzeniem państwa prawnego jest zasada praworządności. Aby państwo mgło zostać uznane za praworządne, wystarczy ,  że przestrzegają w nim organy władzy państwowej i lokalnej. Z istotą państwa prawnego wiąże się także zasada  pewności prawa (której elementami są : jawność, stabilność i jasność prawa) i zasada ochrony praw słusznie nabytych  (uzyskane raz prawo nie może być odebrane lub w niekorzystny sposób zmodyfikowane ).     Zasada praworządności ma dwa etapy działania.     Pierwszy obejmuje ustalenie przez organ administracji publicznej zdolności prawnej do prowadzenia postępowania w  danej sprawie oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego i procesowego przy rozpoznaniu i rozstrzygnięciu  sprawy.    Drugi etap to proces stosowania prawa.:  1. Ustalenie jaka norma obowiązuje w znaczeniu dostatecznie określonym dla potrzeb rozstrzygnięcia.   2. Uznanie za udowodniony fakt na podstawie określonych materiałów oparciu o przyjętą teorię dowodu oraz ujęcie  tego faktu w języku stosowanej normy.   3. Wiążące ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie normy prawnej.   Działanie na podstawie prawa oznacza działanie na podstawie obowiązującej normy prawnej, a prawidłowe ustalenie  normy prawnej powoduje ustalenie prawidłowych następstw.      20) Kompetencje Trybunału Konstytucyjnego    Podstawową kompetencją TK jest badanie zgodności prawa z Konstytucją. Zgodnie z hierarchiczna budową systemu  źródeł prawa przedmiotem orzekania są następujące sprawy:  •  zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją – w składzie 5 sędziów,  •  zgodności ustaw z umowami międzynarodowymi, ratyfikowanymi w trybie tzw. dużej ratyfikacji – w pełnym składzie,  •  zgodności przepisów prawa — wydawanych przez centralne organy państwowe —Konstytucją, ratyfikowanymi  umowami i ustawami – w składzie 3 sędziów.    Trybunał bada konstytucyjność obowiązujących ustaw (z wyjątkiem, jak się zdaje, ustaw konstytucyjnych) oraz umów  między narodowych (ratyfikowanych, a także umów niepodlegających ratyfikacji).  Umowy międzynarodowe są zarówno  przedmiotem  kontroli, jak i (umowy ratyfikowane) podstawą (wzorcem) do kontroli innych norm. W przypadku  przepisów wydawanych przez centralne organy państwowe chodzi przede wszystkim o rozporządzenia, a ponadto o  zarządzenia lub inne akty prawne, jeśli będą zawierały normy prawne.     Do kompetencji Trybunału nie należy:   •  badanie przepisów prawa miejscowego (lokalnego); podlegają one kontroli co do swej legalności sprawowanej przez  sądy administracyjne,  •  ocena trafności, skuteczności lub racjonalności decyzji ustawodawcy. Trybunał nie zajmuje się także ustalaniemjakimi  poglądami lub interesami prawodawca kierował się przy ich podejmowaniu. Zajmuje on stanowisko, że oceny tego  rodzaju należą do wyborców, nie są zaś przedmiotem ocen ze strony sądu konstytucyjnego, 

•  orzekanie o tzw. zaniechaniach ustawodawcy, jak i o uzupełnianiu ustawy nowymi treściami (Trybunał nie pełni  funkcji tzw. ustawodawcy pozytywnego).    Orzekając o zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, Trybunał bada zarówno treść takiego aktu (tzw. zgodność  materialna), jak też kompetencję oraz dochowanie trybu wymaganego przepisami prawa do wydania aktu lub do  zawarcia i ratyfikacji umowy (tzw. zgodność formalna).    Oprócz oceny zgodności prawa z Konstytucją — kompetencja ta stanowi raison d'etre każdego sądu konstytucyjnego —  Trybunał orzeka ponadto w sprawach, które możemy zaliczyć do „innych uprawnień":  •  zgodności  z  Konstytucją celów lub działalności partii politycznych (art. 188pkt4) – w pełnym składzie,  •  określonych sporów kompetencyjnych (art. 189) – w pełnym składzie,  •  stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta RP, w sytuacji gdy Prezydent nie jest w stanie  powiadomić Marszałka Sejmu   o przejściowej   niemożności  sprawowania swojego urzędu (art. 131) – w pełnym  składzie,   Zażaleń na odmowę nadania biegu wnioskom o stwierdzenie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, 

ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami oraz skargom konstytucyjnym – w składzie 3 sędziów.    Badanie zgodności prawa z Konstytucją Trybunał wykonuje w następujących trybach:  •  na wniosek podmiotów „uprawnionych generalnie", tj. takich, które mogą skarżyć do TK wszelkie akty prawne, jeśli  ich kontrola znajduje się we właściwości TK. Z mocy Konstytucji (art. 191 ust. 1 pkt 1) są to: Prezydent RP, Marszałek  Sejmu, Marszałek Senatu, Prezes RM, 50 posłów, 30 senatorów, Pierwszy Prezes SN, Prezes NSA, Prokurator Generalny,  Prezes NIK, Rzecznik Praw Obywatelskich;  •  na wniosek podmiotów „uprawnionych indywidualnie", tj. takich, które mogą skarżyć do TK tyiko te akty  normatywne, które dotyczą spraw objętych ich zakresem działania. Z mocy Konstytucji (art. 191 ust. 1 pkt 2‐5) są to:  Krajowa Rada Sądownictwa, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego, organy ogólnokrajowe związków  zawodowych oraz organizacji pracodawców i organizacji zawodowych;  •  na skutek pytań prawnych przedstawianych Trybunałowi przez każdy sąd, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne  zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem (art. 193);  •  na skutek skargi konstytucyjnej (art. 191 pkt t ust. 1 pkt 6).    Pojęcie „sporu kompetencyjnego" przed Trybunałem określa ustawa o TK w art. 53. Spór polega na tym, iż dwa lub  więcej centralne konstytucyjne organy państwa uznały się za właściwe do rozstrzygnięcia tej samej sprawy lub wydały w  niej rozstrzygnięcie (spór kompetencyjny pozytywny) albo gdy organy te uznały się za niewłaściwe do rozstrzygnięcia  określonej sprawy (spór kompetencyjny negatywny).    Ustawa o TK oddzielnie określa mechanizm badania celów partii i oddzielnie mechanizm badania działalności partii. Jeśli  Sąd Okręgowy w Warszawie, dokonując wpisu partii do ewidencji, podejmie wątpliwość co do zgodności z Konstytucją  celów lub zasad działania partii określonych w statucie lub w programie, zawiesza postępowanie ewidencyjne i  występuje do Trybunału z wnioskiem o zbadanie zgodności celów partii  z  Konstytucją.  Jeżeli TK wyda orzeczenie o  sprzeczności celów partii z Konstytucją, Sąd Okręgowy odmawia wpisu partii do ewidencji. Analogiczna sytuacja ma  miejsce wówczas, gdy partia, już wpisana do ewidencji, wprowadza zmiany do statutu, a Sąd Okręgowy w Warszawie  podejmie wątpliwość co do ich zgodności z Konstytucją. Jeżeli Trybunał wyda orzeczenie negatywne, Sąd Okręgowy  odmawia zarejestrowania danej zmiany w statucie;    TK sprawuje tzw. następczą (represyjną) kontrolę konstytucyjności prawa, tzn. że przedmiotem kontroli są tylko takie  przepisy, które zostały już uchwalone i uzyskały moc obowiązującą lub znajdują się jeszcze w okresie vacatio legis  Wyjątkiem od zakresu wykonywania kontroli następczej jest kontrola uprzednia (prewencyjna). Jest ona dokonywana  przed wejściem aktu prawnego w życie.       21) Zasady prawidłowej legislacji w świetle orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego      ZASADY PRZYZWOITEJ LEGISLACJI, dla których podstawą jest ZASADA OCHRONY ZAUFANIA OBYWATELA DO PAŃSTWA (= zasada  lojalności państwa do obywatela), która wyznacza minimum reguł uczciwości (zakaz ustanawiania pułapek na  obywatela), opierając się na ZASADZIE PEWNOŚCI PRAWA (bezpieczeństwa prawnego), które wyraża się w stanowieniu  norm nienagannych z punktu widzenia techniki legislacyjnej i szanowaniu istniejących stosunków prawnych. W ramach  tej ogólnej zasady zaufania TK sformułował szereg wymogów stanowienia prawa: 

ZAKAZ WSTECZNEGO DZIAŁANIA PRAWA, a dokładnie lex severior retro non agit. Zakaz stosowania norm prawnych,  które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed ich  wejściem w życie i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych, zakaz stosowania intertemporalnych  reguł, które mają określić treść stosunków prawnych powstałych pod rządami dawnych norm, a trwających w  okresie wejścia w życie norm nowo ustanowionych, jeżeli reguły te wywołują ujemne prawne następstwa dla  bezpieczeństwa prawnego i poszanowania praw nabytych.   

NAKAZ USTANAWIANIA ODPOWIEDNIEJ VACATIO LEGIS – zarówno ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i innych  aktów prawnych jak i orzecznictwo TK uznają, że odstępstwo od 14 dniowego vacatio legis dopuszczalne jest w  przypadku istotnych okoliczności, albo gdy nowe przepisy nie wymagają takiego okresu. Ale wszędzie tam gdzie  nowe przepisy dot. obywateli należy zastosować „odpowiedni” czas, który może być nawet dłuższy niż 14 dni .  W polskim porządku prawnym obowiązuje konstytucyjny nakaz odczekania odpowiedniego okresu czasu  (zazwyczaj 14 dni) pomiędzy wydaniem ustawy a początkiem jej obowiązywania. Skrócenie vacatio legis jest  dopuszczalne tylko w wyjątkowych sytuacjach, ze względu na dobro publiczne. 

OCHRONA PRAW NABYTYCH I INTERESÓW W TOKU – dotyczy praw nabytych słusznie, a ograniczenie tej zasady może  nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Zakaz ingerencji w prawa uzyskane słusznie i zgodnie z ideą sprawiedliwości  społecznej. Nie oznacza to jednak, że prawa nabyte nie są niezmienne. W obecnym systemie normatywnym  dopuszczalne jest ograniczenie, a nawet pozbawienie praw nabytych za zgodą ustawy. Zasięgiem działania tej  zasady objęte są zarówno prawa publiczne jak i prywatne. 

ZASADA OKREŚLONOŚCI PRZEPISÓW PRAWA – to wymóg takiej konstrukcji przepisów, by adresat bez trudności mógł  określić konsekwencje prawne z nich wynikające, tzn. nakaz używania pojęć jasnych i klarownych oraz zakaz  używania pojęć sprzecznych lub umożliwiających dowolną interpretację, obowiązek jednolitego stosowania  prawa. 

ZASADA PROPORCJONALNOŚCI (ZAKAZ NADMIERNEJ INGERENCJI) – dot. treści stanowionego prawa i zawiera nakaz, by dla  przyjętego celu stosować tylko te środki, które są niezbędne dla jego realizacji (proporcjonalne); 

HIERARCHICZNA BUDOWA SYSTEMU ŹRÓDEŁ PRAWA POWSZECHNIE OBOWIĄZUJĄCEGO :  nadrzędność konstytucji i system procedur gwarantujących jej ochronę;  zwierzchnictwo ustawy i jej wyłączność w sprawach wolności i praw oraz prawa daninowego;  wykonawczy charakter regulacji przyjmowanych przez organy rządowe. 

      22) Zasada suwerenności – pojęcie i cechy władzy suwerennej    Władza suwerenna ‐ władza zwierzchnia w kraju. Niezależna od jakiejkolwiek innej władzy zewnętrznej. Władza  państwa suwerennego nie podlega żadnej innej władzy poza narodem (ogółem obywateli). Państwo zachowuje  suwerenność wewnętrzną, jeśli jego instytucje są niezależne w podejmowaniu decyzji od innych organizacji działających  na jego terytorium. Suwerenność zewnętrzna oznacza, że państwo może dobrowolnie nawiązywać równorzędne  stosunki z innymi państwami, być członkiem swobodnie wybranych organizacji międzynarodowych.  Władza suwerenna – suwerenem był monarcha, którego władza miała byt samoistny tzn. nie pochodziła od nikogo,  mogła pochodzić jedynie od Boga – Rex Dei Gratia – Król z Bożej Łaski.    Suwerenność zewnętrzna ‐ zewnętrzna niezależność państwa i władcy względem każdego innego państwa i monarchy.  Suwerenność wewnętrzna ‐  jest to zwierzchnictwo państwa działającego za pośrednictwem swoich organów nad  innymi podmiotami istniejącymi na jego terenie.    Zasada ta polega na tymiż władza najwyższa w państwie przysługuje narodowi, który jest wspólnotą prawna, tworzoną  przez wszystkich obywateli. Tę władzę narodu Konstytucja nazywa władzą zwierzchnią" (art. 4 ust. 1). Naród sprawuje  ją przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio (art. 4 ust. 2). Rousseau utożsamił władzę suwerenną w państwie z  wypracowany przez siebie konstrukcją „woli powszechnej(volonte generale). Zwierzchnictwu narodu przypisał właśnie  cechy woli powszechnej: suwerenność narodu jest aspektem „woli powszechnej", ściślej suwerenność narodu jest  organem tejże woli. „Wola powszechna" (a więc i suwerenność narodu) ma — według Rousseau — następujące  właściwości:   jest niepozbywalna. Władza ta nie podlega odstąpieniu. Suweren musi być wyrażany (by nie użyć słowu 

reprezentowany) przez siebie samego;   jest niepodzielna (władza ta jest jednolita i stanowi całość); 

jest nieprzenoszalna (samoistna). Suweren musi sprawować swoją władzę sam bezpośrednio. Naród nie jest w  stanie nikomu przekazać swojej woli. W konsekwencji sprawowanie władzy przez przedstawicieli jest  niemożliwe. 

  Rousseau zmuszony był jednak uznać, że bezpośrednie sprawowanie władzy przez naród jest możliwe tylko w małych  państwach. Dlatego był skłonny dopuścić sprawowanie władzy zwierzchniej narodu przez jego przedstawicieli. Żądał  jednak spełnienia przez nich wielu wymogów, a najistotniejsze z nich to:    nie mogą mieć żadnej własnej władzy — nie mogą o niczym zadecydować suwerennie,   muszą być związani mandatem imperatywnym udzielonym przez wyborców,   ustawa przyjęta przez zgromadzenie ustawodawcze staje się doskonała dopiero po jej przyjęciu i zaaprobowaniu 

przez naród w referendum.    Naród we współczesnym konstytucjonalizmie nie jest rozumiany jako podmiot rzeczywiście sprawujący władzę w  państwie. Jest on rozumiany jako ogół obywateli lub jako zorganizowana zbiorowość obywateli i nie jest zdolny do tego,  aby samodzielnie sprawować władzę. Nawet w tych państwach, których konstytucje na pierwszym miejscu stawiają  bezpośrednie wykonywanie władzy przez naród, realne znaczenie ma pośrednie (przedstawicielskie) wykonywanie  władzy narodu. Władzę tę sprawują przedstawiciele narodu.  Na gruncie przepisów Konstytucji RP (ale także w innych państwach demokratycznych) naród jest traktowany jako  pewna fikcja personifikacyjna wobec zbiorowości obywateli.   „Naród” jest podmiotem zdolnym do działania i do wyrażania swojego stanowiska głównie poprzez swoich  przedstawicieli. Prawo do wybierania przedstawicieli jest praktycznie najważniejszym — stanowczym uprawnieniem  narodu.     Znaczenie prawne zasady suwerenności narodu wyraża się więc w tym, że:    zapewnia  narodowi  prawo do współdecydowania przez referendum w rządzeniu państwem,   przedstawiciele do parlamentu są reprezentantami narodu (nie wiążą ich instrukcje wyborców),   jest punktem wyjścia innych demokratycznych zasad i instytucji ustrojowych.     

    23) Suwerenność państwa narodowego a proces integracji europejskiej     Akcesja i członkostwo Polski w Unii Europejskiej powodują zmiany w dotychczasowym pojmowaniu zasady  suwerenności narodu. Państwa członkowskie Wspólnoty Europejskiej — na mocy własnych decyzji, w uznaniu reguł,  jakie rządzą społecznością międzynarodową — ograniczyły swoje prawa suwerenne.  Kwestia suwerenności narodu w warunkach integracji europejskiej ma kilka aspektów. Z mocy art. 90 ust. 1 Konstytucji  Polska — na podstawie umowy międzynarodowej — przekazała „organizacji międzynarodowej lub organowi  międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach". Umową tą był Traktat  Akcesyjny podpisany przez Polskę w Atenach 16 kwietnia 2003 r. Zgodę na jego ratyfikację przez Prezydenta RP wyraził  naród w referendum ogólnokrajowym (7‐8 czerwca 2003 r.). Na jego mocy nasz kraj przystąpił do Unii Europejskiej od 1  maja 2004 r. Referendum przeprowadzono na podstawie art. 90 ust. 3 i art. 125 Konstytucji.   Podstawą formalną akcesji Polski do UE był właśnie określony przepis Konstytucji. Konstytucja bywa w związku z tym  ujmowana jako norma materialna dla członkostwa Polski w strukturach europejskich. Takie stanowisko zajął TK w  orzeczeniu z 11 maja 2005 r., które dotyczyło m.in. badania zgodności Traktatu Akcesyjnego z art. 8 ust. 1 i art. 90  Konstytucji. Skarżący twierdzili, w rekonstrukcji TK, że Konstytucja wyklucza przystąpienie Polski do systemu prawnego  UE, gdyż. zakłada on pierwszeństwo prawa wspólnotowego nad prawem polskim (musiałoby to prowadzić do naruszenia  art. 8 ust. 1 Konstytucji).  TK, stwierdzając zgodność Traktatu Akcesyjnego z Konstytucją, przywołał następujące główne argumenty:  •  art. 90 ust. 1 dopuszcza przekazanie „kompetencji organów władzy państwowej w niektórych sprawach". TK określił  — negatywnie — warunki takiego „przekazywania" (wskazując, co nie podlega przekazywaniu),  •  system prawny obowiązujący na terytorium Polski jest obecnie wieloskładnikowy. Wywodzi się on z różnych centrów  prawodawczych. Przed akcesją Polski do UE sytuacja była inna: parlament pochodzący z powszechnych i bezpośrednich  wyborów — wywodzi Trybunał Konstytucyjny — panował praktycznie nad całokształtem prawa powszechnie  obowiązującego w Polsce, gdyż bezpośrednio tworzył ustawy, pośrednio zaś — m.in. poprzez wytyczne — panował nad  rozporządzeniami,  •  tryb i przedmiot przekazania zachowuje cechę pozostawania „w zgodzie z Konstytucją" jako „najwyższym prawem  Rzeczypospolitej Polskiej",  •  przedmiot przekazania podlega ocenie konstytucyjności   przez TK, z punktu widzenia respektowania suwerenności i  bezpieczeństwa państwa (tj. warunków art. 126 ust. 2 Konstytucji).   

W prawie konstytucyjnym różnych państw poszczególni ustrojodawcy zabezpieczają prawa podmiotu suwerenności  (narodu).  Po pierwsze chodzi o szczególny tryb wyrażania zgody przez suwerena na akcesję do struktur europejskich.   Po drugie niektóre konstytucje określają jeszcze przed ratyfikacją traktatu europejskiego warunki, na jakich dane  państwo może uczestniczyć w integracji europejskiej.       24) Zasada zwierzchnictwa narodu w Konstytucji RP (pojęcie narodu, formy realizacji zwierzchnictwa narodu)    Naród – wspólnota o podłożu etnicznym, gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturowym wytworzona w procesie  dziejowym, przejawiająca się w świadomości swych członków.     Formy realizacji zwierzchnictwa narodu: 

a) bezpośredni   art. 90 ust.  3, art. 125 Konstytucji RP: ogólnokrajowe referendum fakultatywne   art. 118 ust. 2  Konstytucji RP: ludowa inicjatywa ustawodawcza   art. 235  Konstytucji RP: ogólnokrajowe referendum w sprawie zmiany konstytucji   art. 170  Konstytucji RP: referendum lokalne, może być przeprowadzone we wszystkich sprawach 

dotyczących wspólnoty samorządowej, powszechność jego stosowania?   referendum wiążące a referendum opiniodawcze – ustawa z 29.06.1995 o referendum 

b) pośredni:   reprezentacja jako zasada konstytucyjna   zasady prawa wyborczego, zwłaszcza zasady powszechności głosowania   rodzaje wyborów, system wyborczy   frekwencja wyborcza   stosunek społeczeństwa do polityki, polityków a szerzej spraw publicznych   socjologiczne przyczyny niskiej frekwencji i małego stopnia zainteresowania obywateli sprawami 

publicznymi   stopień powszechności angażowania się w działalność partii politycznych, organizacji społecznych, 

stowarzyszeń o innym charakterze (m. in. Związki zawodowe, organizacje pracodawców) tak  rządowych jak i pozarządowych 

  Art. 4 ust. 1 Konstytucji stanowi, że "władza zwierzchnia w Rzeczpospolitej Polskiej należy do Narodu", wyrażając w ten  sposób jedną z podstawowych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej – zasadę suwerenności (zwierzchności) narodu.  Skoro władza zwierzchnia należy do narodu, to tylko naród jako całość ("wszyscy obywatele"), nie zaś jakiś inny podmiot,  autorytet, czy grupa społeczna czy partia polityczna, sprawuje władzę pierwotną i od nikogo niezależną (suwerenną).   Swoją wolę naród jako suweren może wyrażać na dwa sposoby: za pośrednictwem swoich przedstawicieli lub  bezpośrednio (art. 4 ust. 2 Konstytucji). W ten sposób Konstytucja otwiera drogę dla wprowadzenia zarówno instytucji  demokracji pośredniej czyli przedstawicielskiej, jak i bezpośredniej. Również Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej  poprzez kolejność wyliczenia w art. 4 ust. 2 daje wyraz przekonaniu, że to demokracja pośrednia jest podstawowym  sposobem sprawowania władzy przez naród, a instytucje demokracji bezpośredniej mogą być jedynie jej uzupełnieniem.  U podstaw systemu demokracji parlamentarnej leży bowiem przekonanie, że naród sprawuje swoją władzę zwierzchnią  poprzez przedstawicieli wybranych do parlamentu. Przedstawicielami narodu, o których mowa w art. 4 ust. 2 Konstytucji  są więc w Polsce członkowie organów przedstawicielskich: Sejmu i Senatu RP (a ściślej mówiąc Sejm i Senat RP jako  organy władzy). Nie jest natomiast przedstawicielem narodu, formalnie rzecz ujmując, Prezydent Rzeczypospolitej, który  stosownie do art. 126 ust. 1 Konstytucji jest przedstawicielem "Rzeczypospolitej Polskiej", czyli państwa. Choć więc  formalnie Prezydent RP nie jest przedstawicielem narodu, to w odróżnieniu od systemów, w których głowę państwa  wybiera parlament lub podobne ciało przedstawicielskie, polskiemu Prezydentowi przysługuje bezpośrednia legitymacja  pochodząca z woli wyborców, co materialnie stawia go w pozycji ich przedstawiciela. W przypadkach określonych w  Konstytucji naród może jednak sprawować władzę bezpośrednio, czyli może podejmować decyzje z pominięciem swych  organów przedstawicielskich.       25) Zasada podziału władzy w świetle Konstytucji RP (założenia doktrynalne i ich realizacja)   

  Jest to jedna z najstarszych zasad towarzyszących rozwojowi myśli ustrojowej już w czasach Arystotelesa. O  podziale władzy można mówić, mając na względzie znaczenie przedmiotowe i podmiotowe tego pojęcia. W sensie  przedmiotowym (funkcjonalnym) oznacza wydzielenie odmiennych kierunków działania państwa tj. stanowienie prawa, 

wykonywanie prawa i sądzenie. Wg Locke’a i Monteskiusza można to rozumieć, że w każdej z 3 wyodrębnionych  dziedzin działania państwa powinny odpowiadać 3 oddzielnie od siebie grupy organów państwowych. 

Zasadę podziału władzy wyraźnie wprowadza Konstytucja RP, stwierdzając w art. 10 ust. 1 i 2, że ,,Ustrój  Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, wykonawczej i władzy  sądowniczej. Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent RP i Rada Ministrów, a  władzę sądowniczą sądy i trybunały”. Konstytucja z 1997r. tylko organy władzy ustawodawczej uznaje jako  reprezentantów narodu (art. 104 i 108). Prezydenta traktuje jako ,,najwyższego przedstawiciela RP…” (art. 126), Radę  Ministrów jako organ prowadzący ,,politykę wewnętrzną i zagraniczną RP” i kierujący ,,administracją rządową” (art.  146). Konstytucja z 1997r. utrzymała w Polsce parlamentarny system rządów. Organizacja władzy wykonawczej oparta  jest na zasadzie dualizmu (prezydent oraz rząd z premierem na czele), rząd i poszczególni ministrowie ponoszą  polityczna odpowiedzialność przed sejmem, prezydentowi nie przysługują kompetencje, które pozwalałyby mu przejąć  kierowanie sprawami rządowymi. Centralne miejsce w systemie organów państwowych przysługuje sejmowi, wiele  jednak decyzji musi być podejmowanych bezwzględna lub kwalifikowana większością głosów, a jeśli tej większości  zabraknie, Sejm musi pogodzić się z wolą Senatu czy Prezydenta.  

Zasada podziału władz nie ma charakteru absolutnego, bo odrzuca możliwość skumulowania całej władzy w rękach  jednego podmiotu. Rząd ponosi polityczną odpowiedzialność przed parlamentem, prezydent nie ma kompetencji do  kierowania bieżącymi pracami rządu‐cechy systemu parlamentarnego. Pozycja sądownictwa opiera się na zasadzie  separacji lub nawet izolacji władzy sądowniczej, ponieważ jedną z podstawowych zasad demokratycznego państwa  prawnego jest to, ze tylko sądy mogą wymierzać sprawiedliwość. 

Podział ten można rozpatrywać w 3 aspektach:  1) aspekt funkcjonalny‐ działalność państwa zostaje podzielona na trzy rodzajowo różne sfery działania, funkcje. Sprzyja  to zachowaniu jedności władzy w rękach suwerena, którym jest naród (lud). Każda z tych władz ma rozdzielone,  określone funkcje i organy, które te funkcje wykonują. Kompetencje do wypełniania zadań przyznaje im Konstytucja  uchwalona przez suwerena.  Do tych funkcji należą:  a) prawodawstwo‐ wydawanie norm prawnych ogólnie obowiązujących  b) wykonawstwo‐ realizacja zadań państwa  c) sądownictwo‐ rozstrzyganie sporów prawnych  2) aspekt organizacyjny‐ 3 funkcje państwa zostają podporządkowane różnym organom państwa:  a) prawodawstwo‐ parlament  b) wykonawstwo‐ Prezydent i RM oraz podległe jej organy administracyjne  c) sądownictwo‐ sądom powszechnym, szczególnym i konstytucyjnym  3) aspekt personalny‐ podział władzy w aspekcie organizacyjnym byłby nieskuteczny gdyby ta sama osoba mogła  piastować w różnych organach państwowych spełniających różne funkcje, stanowiska. Dla właściwego funkcjonowania  podziału władz konieczne jest równoczesne powiązanie wszystkich trzech aspektów      26) Zmiany w zakresie funkcjonowania parlamentu w związku z akcesją Polski do Unii Europejskiej     Parlamenty narodowe uchodzą za najbardziej „pokrzywdzone" skutkami pogłębionej integracji europejskiej. W naszym  kraju szacowano, że z chwilą przystąpienia Polski do UE parlament straci nawet kilkadziesiąt procent swojej kompetencji  prawodawczej. Jednakże od konkretnych rozwiązań przyjętych w konstytucji i w ustawach państwa członkowskiego  zależy to, jaki będzie mechanizm udziału parlamentu narodowego w krajowym procesie decyzyjnym w sprawach  dotyczących UE. Ustanowienie takiego mechanizmu jest sprawą wewnętrzną danego państwa. To, jaki zostanie przyjęty  model współdziałania między parlamentem a rządem w sprawach Unii, rzutuje bezpośrednio na ujęcie funkcji zarówno  Sejmu, jak i Senatu. W niektórych państwach to parlament ma prawo do wiążącego określania mandatu dla danego  rządu co do stanowiska w Radzie UE (np. Dania, Niemcy, Austria). W innych to rząd ma swobodę decydowania,  parlament zaś przedstawia jedynie swoją opinię (np. Francja). W naszym kraju obowiązuje ustawa z 11 marca 2004 r. o  współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w  Unii Europejskiej. Trybunał Konstytucyjny, interpretując przepisy owej ustawy, stanął na stanowisku, że nowe  „europejskie" kompetencje parlamentu są elementem jego funkcji ustawodawczej. TK dokonał redefinicji zakresu  treściowego funkcji ustawodawczej: nie jest już ona „panowaniem praktycznie nad całokształtem prawa powszechnie  obowiązującego w Polsce", ale polega na oddziaływaniu „w możliwie najszerszym zakresie na obowiązujące w kraju  prawo", w tym na możliwości „wywierania choćby nawet tylko pośredniego wpływu na treść aktów prawa unijnego".  Dokumenty Unii Europejskiej (np. projekt Traktatu Konstytucyjnego) zachęcają parlamenty narodowe do większego  angażowania się w jej funkcjonowanie. Wypracowano pewien system informowania parlamentów krajowych o 

zamierzeniach prawodawczych Unii. Formą takiego współdziałania jest m.in. Konferencja Organów Parlamentów ds.  Wspólnot (COSAC), powstała w 1989 r. w Paryżu. Oprócz tego jest oczywiste, że rola parlamentu w integracji będzie  stanowić także pochodną jego kondycji w ogóle (np. partyjniactwo, brak dyscypliny mogą osłabiać działanie  wspomnianych mechanizmów).      27) Zmiany w zakresie funkcjonowania władzy sądowniczej w związku z akcesją Polski do Unii Europejskiej       28) Zasady współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Polski w Unii  Europejskiej     Rada Ministrów przedstawia Sejmowi i Senatowi, nie rzadziej niż raz na 6 miesięcy,  informację o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w pracach Unii Europejskiej. Na żądanie Sejmu, Senatu, organu  właściwego na podstawie regulaminu Sejmu lub organu właściwego na podstawie regulaminu Senatu, Rada Ministrów  przedstawia, odpowiednio Sejmowi lub Senatowi, informację o sprawie związanej z  członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej Rada Ministrów przekazuje Sejmowi i Senatowi,  niezwłocznie po ich otrzymaniu, plany pracy Rady Unii Europejskiej, roczne plany legislacyjne Komisji Europejskiej oraz  oceny rocznych planów legislacyjnych dokumenty Unii Europejskiej podlegające konsultacjom z państwami  członkowskimi, w szczególności białe księgi, zielone księgi i komunikaty Komisji Europejskiej oraz ich oceny  sformułowane przez właściwe instytucje lub inne organy Unii Europejskiej.  1. Rada Ministrów przekazuje Sejmowi i Senatowi:  1) projekty aktów prawnych Unii Europejskiej niezwłocznie po ich otrzymaniu;  2) projekty swoich stanowisk w sprawie projektów,   2. Do projektu stanowiska, Rada Ministrów dołącza:  1) uzasadnienie obejmujące ocenę przewidywanych skutków prawnych aktu prawnego Unii Europejskiej dla polskiego  systemu prawa oraz skutków społecznych, gospodarczych i finansowych dla Rzeczypospolitej Polskiej;  2) informację o rodzaju procedury legislacyjnej dotyczącej przyjmowania aktu prawnego Unii Europejskiej.  3. Organ właściwy na podstawie regulaminu Sejmu i organ właściwy na podstawie regulaminu Senatu mogą wyrazić  opinię o projekcie aktu prawnego Unii Europejskiej w terminie 21 dni od dnia przekazania projektu stanowiska Rady  Ministrów.  Rada Ministrów przekazuje Sejmowi i Senatowi, niezwłocznie po ich otrzymaniu:  1) projekty umów międzynarodowych, których stroną mają być Unia Europejska,  2) projekty decyzji przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie Unii Europejskiej;  3) projekty aktów Unii Europejskiej niemających mocy prawnej,   4) akty Unii Europejskiej mające znaczenie dla wykładni lub stosowania prawa Unii Europejskiej.  Rada Ministrów przekazuje Sejmowi i Senatowi na piśmie informacje o przebiegu procedur stanowienia prawa Unii  Europejskiej Rada Ministrów wnosi do Sejmu projekt ustawy wykonującej prawo Unii Europejskiej  nie później niż na 3 miesiące przed upływem terminu wykonania.      29) Pojęcie i rodzaje systemów rządów     System rządów ‐ relacje pomiędzy poszczególnymi rodzajami władz (z zasady podziału władz wynika konieczność  określenia wzajemnych stosunków pomiędzy organami państwa należącymi do poszczególnych władz).  • zainteresowanie dotyczy głównie stosunków między egzekutywą a legislatywą  • władza sądownicza w Europie nie jest równorzędna pozostałym, akcentuje się jej niezależność (w USA jest  równorzędna)    Rodzaje systemu rządów:  a) system prezydencki system polityczny w demokracji charakteryzujący się rygorystycznym podziałem (separacją)  władzy ustawodawczej i wykonawczej, oraz połączeniem funkcji prezydenta i szefa rządu. W myśl tych zasad  prezydentowi (jako organowi władzy wykonawczej) przysługuje pełnia władzy wykonawczej, oraz zwolnienie z  odpowiedzialności przed parlamentem ‐ pozbawiony zostaje jednak możliwości ustawodawczych.  Przykładem prezydenckiego systemu rządów są Stany Zjednoczone oraz liczne republiki południowoamerykańskie.  Cechy systemu prezydenckiego   prezydent jest wybierany w głosowaniu powszechnym;   kadencja prezydenta jest określona w czasie (najczęściej jest ona czteroletnia ‐ jak np. w USA czy Brazylii, choć w 

Meksyku wydłuża się ona do sześciu lat);   ministrowie wchodzący w skład rządu odpowiadają jedynie przed prezydentem;   istnieje jeden ośrodek władzy wykonawczej; 

 akty wydawane przez prezydenta nie wymagają kontrasygnaty;   prezydent nie jest odpowiedzialny politycznie, ale w przypadku złamania konstytucji lub prawa może zostać 

odwołany (przez parlament lub naród w referendum);   prezydent ma możliwość wydawania dekretów z mocą ustawy w sytuacjach nadzwyczajnych (np. okres wojny). 

  b) system parlamentarny system rządów opierający się na tzw. podwójnej egzekutywie, tzn. rozdziale funkcji szefa  rządu i głowy państwa. System ten pozwala na łączenie funkcji w rządzie i parlamencie. Rząd zobowiązany jest do  ustąpienia w wyniku otrzymania wotum nieufności w parlamencie. Głowa państwa może rozwiązać parlament, prawo to  występuje z pewnymi ograniczeniami (np. w RFN), lub bez ograniczeń (np. w Wielkiej Brytanii).  System parlamentarny występuje zarówno w republikach (zróżnicowane formy), jak i monarchiach (gdzie przeważnie  zaznacza się dominacja premiera nad monarchą).    c) system półprezydencki (prezydencjalny, prezydencko‐parlamentamy)  • dwuczłonowa egzekutywa, rząd odpowiada politycznie i przed prezydentem i przed parlamentem  • prezydent nie odpowiada politycznie przed parlamentem, jedynie konstytucyjnie, wybierany w wyborach  powszechnych, kontroluje działalność parlamentu i rządu, stymuluje ich działalność  • parlament ma ograniczone kompetencje (z powodu ustalenia materii ustawowej, reszta należy do rządu oraz innego  typu uchwalania ustaw z pominięciem parlamentu ‐ referendum)    d) system komitetowy „rządów zgromadzenie”  • wywodzi się z konstytucji jakobińskiej z 1793 r.  • parlament łączy w niej funkcje ustawodawcze i wykonawcze  • rząd traktowany jest jako jego organ wykonawczy i wyłaniany jest spośród członków parlamentu, którzy pełnią funkcję  szefów resortów  • w przepadku konfliktu parlamentu z rządem, parlament nie może być rozwiązany, ani rząd odwołany  • rząd ma mały wpływ na parlament (inicjatywa ustawodawcza), ale władzę prawodawczą powściągają elementy  demokracji bezpośredniej lub federalistyczna struktura państwa (np. w Szwajcarii)      30) System rządów mieszanych (Polibiusz)    POLIBIUSZ 

Ustroje:  dobre                złe                 królestwo         tyrania (=monarchia)                 arystokracja    oligarchia                 demokracja      ochlokracja (motłoch) lub cheirokracja (pięści) 

* Ustroje podstawowe nieuchronnie zwierzały do form negatywnych ("cykl ustrojowy" ‐ po kolei ‐ królestwo w tyranię,  tyrania w arystokrację, arystokracja w oligarchię itd., potem cheirokracja w królestwo).  * Połączenie form pozytywnych w republice rzymskiej dawało rozwiązanie idealne: konsulowie (monarchia), senat  (arystokracja), zgromadzenia ludowe (demokracja).  * Polibiusz doszedł do wniosku, że również system mieszany (jako rozwiązanie rzekomo idealne) podlega  deformującemu cyklowi ustrojowemu.  * Jedynym ratunkiem jest system hamulców = "organ może przeciwstawiać się pozostałym organom, albo z nimi  współpracować" ‐‐> twórca koncepcji hamulców ustrojowych.  * Do teorii hamulców Polibiusz doszedł przez pomyłkę. Pomylił formalne kompetencje organów z faktycznymi. Tylko  faktyczne przejęcie kompetencji konsulów przez Senat spowodowało w Rzymie zachwianie równowagi. Polibiusz  wnikliwie obserwował ustrój państwa i źle zinterpretował fakty. Wymyślił więc koncepcję hamulców by zrównoważyć  (zabezpieczyć) system.  * Wywarł wpływ na św. Tomasza z Akwinu, Machiavellego i Monteskiusza.    System semiprezydencki (inaczej system półprezydencki lub parlamentarno‐prezydencki "mieszany") – system  polityczny, forma rządów pośrednia między systemem parlamentarnym a prezydenckim, dzisiaj m.in. we Francji. Za jego  twórców uznaje się Charles'a de Gaulle'a i Georges'a Pompidou. Prezydent wybierany w wyborach powszechnych jest  głową państwa. Określa kierunki polityki wewnętrznej i zewnętrznej państwa, jest zwierzchnikiem sił zbrojnych.  Powołuje i odwołuje on także premiera, a na jego wniosek powołuje ministrów. W systemie semiprezydenckim rząd i  poszczególni jego członkowie ponoszą odpowiedzialność przed parlamentem.  W systemie tym są trzy ośrodki władzy: 

 parlament   rząd   prezydent 

Szczególną rolę odgrywa prezydent, gdyż jest wybierany w wyborach powszechnych oraz odgrywa decydującą rolę w  tworzeniu rządu. Może on bowiem wydawać dekrety, które mają moc ustawy.  Współcześnie system semiprezydencki poza Francją występuje m.in. w Portugalii, Grecji, Rumunii i Rosji; w każdym  przypadku wykazując jednak charakterystyczne specyficzne cechy.  Supersemiprezydencjalizm ‐ system parlamentarny, w którym obok prezydenta jest również urząd premiera, lecz  wszelkie decyzje polityczne zależą właściwie od głowy państwa, która posiada ogromne uprawnienia. Występuje tylko i  wyłącznie w Rosji.      31) System rządów w świetle Konstytucji RP     Nie jest to system prezydencki, chociaż mamy pewne elementy tego systemu w postaci wyborów bezpośrednich od  1990r.   1) W roku 1990 przeszło się na system powszechnych wyborów prezydenckich. (Nowa konstytucja znacznie ograniczyła  kompetencje prezydenta w porównaniu z małą konstytucją.)   2) Kontrasygnata nie dotyczy wszystkich aktów prezydenta (w klasycznym systemie parlamentarnym każdy akt  prezydenta musi być poddany kontrasygnacie). To są 2 elementy systemu prezydenckiego.  Ale jeżeli przyjmiemy, że założeniem systemu parlamentarnego jest odpowiedzialność polityczna rządu,  że jest  struktura rządu dwuczłonowa, że istnieje głowa państwa, że istnieje rząd z premierem na czele, że rząd może być  obalony przez parlament, no to jest to na pewno system parlamentarny, z elementami racjonalizacji systemu. Należy tu  pamiętać o instytucji konstruktywnego wotum nieufności z szczególną procedurą uchwalania tego wotum nieufności  (bezwzględna ustawowa liczba posłów, zachowanie terminu, nie można tego wiecznie powtarzać).   Konstytucja.... art. 90, który w sposób wyraźny wskazuje elementy podziału władzy, a więc na element przedmiotowy,  podmiotowy, na równoważenie władz. art. 10 mówi, że ustrój RP opiera się na podziale i równowadze władzy  ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, ust. 2 mówi, że władzę ustawodawczą  sprawuje sejm i senat, władzę  wykonawczą prezydent RP i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały. Układ stosunków między wł.  ustawodawczą i wykonawczą jest oparty na zasadzie współdziałania.   Zasada podziału władzy pojawiła się w małej konstytucji z 1992r.       32) Konstytucyjne zasady wymiaru sprawiedliwości – (pojęcie wymiaru sprawiedliwości, katalog zasad w świetle  Konstytucji RP)    33) Zasada niezawisłości sędziów i niezależności sądów    34) Zasada jednolitości sądów    35) Zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego    36) Zasada udziału obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości    37) Zasada nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego 

Wymiar sprawiedliwości jest funkcją działalności państwa polegającą na rozstrzyganiu sporów o prawo, w których  przynajmniej jedną ze stron jest osoba fizyczna lub podmiot podobny (np. osoba prawna). Spory te rozstrzygane w trybie  przepisanym przez prawo. 

W Polsce, jak określa Konstytucja, wymiar sprawiedliwości sprawują sądy: Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy  administracyjne oraz sądy wojskowe. Tym samym trybunały znajdują się poza strukturą polskiego wymiaru  sprawiedliwości, jednak w szerokim ujęciu termin wymiar sprawiedliwości odnosi się również do nich. 

  Wymiar sprawiedliwości opiera swe działanie i organizację na kilku konstytucyjnych zasadach. Zasady te to m.in.:  1) zasada jednolitości systemu sądownictwa, zapewniająca jednolite stosowanie prawa przez wszystkie sądy na terenie  Polski.  2) zasada niezawisłości sędziów ‐ oznacza zakaz integracji organów państwowych i innych podmiotów w sprawy będące  przedmiotem rozstrzygnięć dokonywanych przez sędziego.  3) zasada udziału ławników ludowych ‐ reprezentują oni społeczny punkt widzenia, mogą wypowiadać się w sprawie  kary i winy.  4) prawo do obrony ‐ przysługuje skarżonemu w procesie karnym. Prawo to jest jednym z podstawowych praw  obywatelskich.    W Konstytucji, głównie w rozdziałach II i VIII, znajdujemy przepisy wyrażające fundamentalne zasady ustroju i działania  sądów. Najważniejsze z nich są następujące: 

•  niezależności sądów i niezawisłości sędziów (art. 173, 178),   • nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego (art. 183),  •  udziału obywateli w rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw fart. 182),  •  jednolitości sądów (art. 174),      •  dwuinstancyjnego postępowania sądowego (art. 78, 176),  •  sądowej kontroli działalności administracji publicznej (art. 184).     Niezależność sądów ma aspekt wyodrębnienia przedmiotowego sądów od organów pozostałych władz, a także aspekt  samodzielności struktur sądownictwa.  Wyodrębnienie przedmiotowe od innych władz państwowych wynika z przeprowadzenia w naszym ustroju zasady  trójpodziału władzy. Natomiast aspekt samodzielności struktur sądownictwa polega na tym, że orzeczenia sądów nie  mogą być zmieniane ani uchylane przez organy którejkolwiek z innych władz (ustawodawczej lub wykonawczej). Ich  zmiana lub uchylenie może następować tylko w toku instancji.   Natomiast zasada niezawisłości sędziów oznacza, iż sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają  tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. I Konstytucji). A contrario sędziowie nie są związani aktami  podustawowymi: przy ich stosowaniu mają prawo samodzielnie oceniać, czy są one zgodne z ustawami i Konstytucją. W  przypadku niezgodności sędzia nie; ma prawa ich uchylić, może natomiast pominąć je w stosowaniu.   W niezawisłości wyróżniamy aspekt pozytywny, tj. obowiązek sędziego wydawania orzeczeń zgodnie ze swoim  sumieniem. Nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem, że jest to uprawnienie sędziego. Jest to bowiem jego elementarny  obowiązek. Z kolei aspekt negatywny niezawisłości polega na tym, że sędzia ma być wolny od wszelkiego rodzaju  nacisków — pochodzących zarówno od stron sporu, jak i od organów państwa (jest to obowiązek bezstronności)'.    W celu zachowania standardu niezawisłości sędziego prawo ustanawia różnego rodzaju przesłanki (nazywamy je na ogół  gwarancjami niezawisłości sędziowskiej). Zwykle dzielmy je na formalne oraz na materialne.    Do najważniejszych przesłanek formalnych zaliczamy:  •  istnienie obiektywnych kryteriów nominacji sędziego. Sędziowie są powoływani przez Prezydenta RP na wniosek  Krajowej Rady Sądownictwa (art. 179 Konstytucji). Kandydaci muszą spełniać wymogi określone w ustawie prawo o  ustroju sądów powszechnych z 27 lipca 2001 r. W myśl art. 61 tej ustawy na stanowisko sędziego może być powołany  ten, kto jest nieskazitelnego charakteru, a ponadto spełnia inne określone wymogi (np. złożenie egzaminu  sędziowskiego, wiek),  •  bezpartyjność (sędzia nie może należeć do partii politycznej) i apolityczność (nie może brać udziału w działalności  publicznej niedającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów),  •  niepołączalność stanowisk — sędzia mianowany, powołany lub wybrany do pełnienia funkcji w organie państwowym  lub samorządowym ma obowiązek zrzec się swojego stanowiska,  •  immunitet sędziowski — sędzia nie może być, bez uprzedniej zgody sądu określonego w ustawie, pociągnięty do  odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności,  • nieusuwalność z urzędu — sędziowie są powoływani na swój urząd na czas nieoznaczony. Przed 1989 r., sędziowie  mogli być usuwani z urzędu, jeżeli nie dawali rękojmi należytego wykonywania wymiaru sprawiedliwości PRL. Zgodnie Konstytucją z 1997 r. „złożenie sędziego z urzędu", zawieszenie w urzędowaniu, a nawet przeniesienie do innej siedziby  lub na inne stanowisko wbrew jego woli może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach  określonych w ustawie (art. 180 ' ust. 2).    Do najważniejszych przesłanek materialnych zaliczamy:  • cechy osobowości sędziego, w tym zwłaszcza wymóg nieskazitelnego charakteru,  • warunki pracy i wynagrodzenie sędziów, które mają odpowiadać godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków 

(art. 178 ust. 2 Konstytucji).    Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania. Formą  sprawowania nadzoru jest — po pierwsze — rozpatrywanie skarg kasacyjnych oraz innych środków odwoławczych. SN  jest nazywany w związku z tym „sądem kasacyjnym". Drugą z form nadzoru jest podejmowanie uchwał „rozstrzygających  zagadnienia prawne". Uchwały są podejmowane przez różne gremia SN (np. uchwały Izb SN), na skutek pytań prawnych  kierowanych do SN przez sądy niższego szczebla lub też zapadają z inicjatywy samego SN. Zasada ta wynika z  postanowienia art. 183 Konstytucji określającego, iż „Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad działalnością sądów  powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania”. SN wykonuje swoje funkcje (nadzór judykacyjny oraz inne funkcje  określone w konstytucji i ustawach) poprzez:    rozpoznawanie kasacji od prawomocnych orzeczeń sądowych,  

‐ podejmowanie uchwał mających na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce lub  których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie,  ‐ podejmowanie uchwał zawierających rozstrzygnięcia zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w  konkretnej sprawie przedstawianych do rozstrzygnięcia przez sądy.  

  Udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości jest realizowany poprzez instytucję ławnika. Ławnicy biorą  udział w rozpatrywaniu spraw tylko w sądach rejonowych i w sądach okręgowych (tj. tylko przy rozpatrywaniu spraw w I  instancji). W zakresie orzekania mają oni takie same prawa jak sędzia: w szczególności są niezawiśli i podlegają tylko  ustawom. Ławnicy są wybierani przez rady gmin, na których obszarze znajduje się dany sąd. Rada przeprowadza wybór  w głosowaniu tajnym, spośród kandydatów zgłoszonych przez co najmniej 25 obywateli (mających czynne prawo  wyborcze, zamieszkujących stale na danym terenie), stowarzyszenia, organizacje i związki zawodowe. Prawo takie służy  także prezesom sądów. Kadencja ławnika trwa 4 lata.  Zasada ta wynika z art. 182 Konstytucji, który sposób zagwarantowania udziału czynnika społecznego w orzecznictwie  przekazał do unormowania w drodze ustawy. Znane są dwa sposoby udziału obywateli:  

poprzez stosowanie sądów przysięgłych (Sędziowie przysięgli orzekają z reguły w sprawach karnych (np. w  Austrii, Kanadzie, Francji, Wielkiej Brytanii, USA), a tylko w nielicznych państwach, również częściowo w  sprawach cywilnych (np. w Wielkiej Brytanii orzekają oni w sprawach o złamanie obietnicy małżeństwa,  oszustwa, zniesławienia). Nie uczestniczą w orzekaniu na równi z sędziami zawodowymi. Zwykle wypowiadają  się tylko o winie, ale w niektórych państwach również o karze. Ich werdykt podejmowany jest większością  głosów (np. w Stanach Zjednoczonych w niektórych stanach, w Wielkiej Brytanii od 1967 r.) lub jednomyślnie  (np. w Kanadzie, w Stanach Zjednoczonych w sprawach federalnych i w niektórych stanach w sądach  stanowych)).  

składów ławniczych (Współcześnie ławnicy mają w orzekaniu w sprawach cywilnych i karnych prawa równe  sędziom zawodowym. W sprawach karnych orzekają zarówno o winie jak i o karze. Są wybierani z reguły przez  organy samorządowe). 

Kolejną zasadą jest dwuinstancyjność postępowania sądowego. Sądy tworzą system, ale wszystkie wydają wyroki w  imieniu jednego autorytetu władzy — Rzeczypospolitej Polskiej. Zasada ta jest ściśle wkomponowana w system  sądownictwa powszechnego i szczególnego. W każdej sprawie rozsadzonej już przez sąd musi istnieć środek odwoławczy  do sądu drugiej instancji. Zasada ta jest regułą w państwach demokratycznych, stanowi bowiem możliwość korekty  ewentualnych uchybień dokonanych w sądach pierwszej instancji.  

Obecnie w polskim wymiarze sprawiedliwości funkcjonuje trójinstancyjność, środkiem odwoławczym od orzeczeń sądów  pierwszej instancji jest apelacja, a jednocześnie istnieje możliwość zaskarżenia orzeczeń podjętych w drugiej instancji w  drodze kasacji     Na zasadę jednolitości sądów składają się następujące elementy:   • wszelkie sądy i Trybunały wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej (art. 174 konstytucji),   • oparcie całego orzecznictwa na jednakowych podstawach prawnych wynikających z Konstytucji oraz ustaw,   • jednolita struktura sądów wynikająca z art. 175 konstytucji    Sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega zwłaszcza na badaniu legalności decyzji administracyjnych. Jest ona  we właściwości sądownictwa administracyjnego.  Konstytucja w rozdziale II, regulując materie praw człowieka i  obywatela, ustanawia zarazem określone zasady ponoszenia odpowiedzialności prawnej i procesu karnego. Wymieńmy  tu:  •  zakaz poddawania torturom, okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Zakazuje się  stosowania kar cielesnych (art. 40),  •  zasadę ponoszenia odpowiedzialności karnej tylko przez tego kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary  przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia fart. 42 ust. I),  •  prawo do obrony (art. 42 ust. 2). Prawo to dotyczy wszystkich stadiów postępowania (karnego), w tym fazy rozprawy  sądowej. W istocie prawo to rozciąga się na każde postępowanie sądowe. Przykładowo, na mocy art. 6 k.p.k.  oskarżonemu przysługuje prawo do obrony, w tym prawo do korzystania z pomocy obrońcy o czym sąd powinien go  pouczyć,  •  domniemanie niewinności (art. 42 ust. 3),  •  jawność rozprawy (art. 45 ust. 2). Oznacza ona, iż sądy rozpoznają i rozstrzygają sprawy w postępowaniu jawnym.  Dostęp do sali sądowej, w której odbywa się rozprawa, mają wszystkie osoby pełnoletnie (i nieuzbrojone). Zawsze  ogłoszenie wyroku musi nastąpić publicznie. Rozpoznanie sprawy w postępowaniu niejawnym lub wyłączenie jawności 

jest dopuszczalne jedynie na podstawie przepisów ustawy (np. w myśl art. 360 k.p.k. sąd wyłącza jawność rozprawy,  jeżeli mogłaby ona naruszyć „ważny interes prywatny").        38) Zasada pluralizmu politycznego w Konstytucji RP (pojęcie i rola ustrojowa partii politycznych    Pojęcie pluralizmu oznacza respektowanie odmienności i różnorodności wszystkich ludzi. Różnice wynikają z natury  człowieka, ale wszyscy ludzie są równi. Zasadę pluralizmu ustanawia art. 11 Konstytucji stwierdzający, że “Rzeczpospolita  Polska zapewnia wolność tworzenia i działania partii politycznych. Partie polityczne zrzeszają się na zasadach  dobrowolności i równości obywateli polskich, w celu wpływania metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki  państwa.”    Jako zasada ustrojowa w prawie konstytucyjnym pluralizm polityczny polega:  a) uznaniu za pożądany fakt istnienia wielości partii,  b) uznaniu równości partii wobec prawa, równość ta polega na nakazie jednakowego traktowania partii przez prawo.  Żadna partia z mocy prawa nie może zajmować w systemie partyjnym pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych,  c) określeniu demokratycznej roli partii politycznej,  Znaczenie prawne tak rozumianej zasady determinuje system wielopartyjny – wyklucza jakąkolwiek jednopartyjność  Po drugie jest to punkt wyjścia kreowania jakości systemu partii. Wywieść należy z niego bezpośredni zakaz istnienia  partii o cechach antydemokratycznych w programie i metodach swojego działania (zakaz taki wyraża art. 13 Konstytucji)  ‐ “Zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych  metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu“.    Partia polityczna ("partia" od łac. pars 'część', w trad. pol. 'stronnictwo') – organizacja społeczna o określonym  programie politycznym, mająca na celu jego realizację poprzez zdobycie i sprawowanie władzy lub wywieranie na nią  wpływu.  Partie polityczne są organizacjami o charakterze członkowskim (są korporacjami) i dlatego są zaliczane do organizacji  społecznych, podobnie jak stowarzyszenia, czy związki zawodowe. Jednak partii politycznych nie zalicza się na ogół do  organizacji pozarządowych, do których z kolei należą przede wszystkim stowarzyszenia i fundacje.   Współcześnie partie są dobrowolnymi organizacjami zrzeszającymi obywateli świadomych wspólnoty swych interesów i  poglądów i skłonnych do zdyscyplinowanego zabiegania o ich realizację przez zdobywanie i sprawowanie władzy  państwowej.  Partie polityczne w ramach zinstytucjonalizowanej przestrzeni społecznej i politycznej mają różne funkcje do  wypełnienia. W naturalny, więc sposób w swej działalności partia próbuje łączyć pierwiastek "społeczny" (np.  reprezentacja interesów klasowych), z pierwiastkiem "politycznym" (kontrola procesów decyzyjnych w państwie).     Funkcje w systemach demokratycznych  Po pierwsze, spełniają funkcję siły społeczno‐mobilizacyjnej, aktywnej w ramach struktury społeczeństwa. Gwarantuje  im to rodzaj społecznego zakorzenienia, co przekłada się na wynik w walce politycznej. Odgrywanie tej roli jest związane  z otrzymywaniem przez partię polityczną legitymacji społecznej. Jest to nic innego, jak legitymacja wyborcza, która  pozwala partii na przejęcie władzy politycznej w państwie. Po drugie, partie polityczne spełniają funkcję aktora  polityczno‐instytucjonalnego, który zostaje zaangażowany w proces kształtowania polityki państwa i ma mniej lub  bardziej znaczący wpływ na kierunek jej ewolucji. Funkcja ta weryfikuje funkcję siły społeczno‐mobilizacyjnej.  Ogniwo pośredniczące między państwem a obywatelami. Może ono przybierać formę ogniwa: 

1. partycypacyjnego: Partie starające się wrócić do korzeni (np. partie zielonych). Starają się zapewnić swoim  członkom oraz sympatykom udział w wewnątrzpartyjnym procesie decyzyjnym. Demokracja wewnątrzpartyjna  ma się opierać głównie na inicjatywie oddolnej. Stwarzana jest struktura organizacyjna sprzyjająca partycypacji  obywatelskiej, która objawia się np. w decentralizacji procesu decyzyjnego. 

2. wyborczego: Scenariusz przygotowany przez partię, a oferowany w celu maksymalizacji poparcia wyborczego,  uwzględnia strategie mieszane. Jednakże w demokracjach ustabilizowanych partie występują przede wszystkim  w roli ogniwa wyborczego. Konsekwencją tego faktu jest zjawisko elitaryzacji współczesnej polityki partyjnej.  Realizacja funkcji wyborczej przez partie, oznacza zajęcie centralnej funkcji w tym procesie przez elity partyjne,  którzy w procesie selekcji kandydatów na stanowiska publiczne, kontrolują ich zachowanie, włącznie z  możliwością zdecydowania o ich odwołaniu. 

3. klientelistycznego: Polega na silnym ujawnieniu się w polityce państwa interesów lokalnych i regionalnych,  przenoszonych na ten poziom przez partie polityczne. W strategii partii dominuje pierwiastek "lokalizmu". 

  Funkcje w systemach niedemokratycznych 

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome