Zagadnienia do egzaminu - Notatki - Podstawy filozofii - Część 2, Notatki'z Podstawy filozofii. University of Warsaw
Aleksander88
Aleksander881 March 2013

Zagadnienia do egzaminu - Notatki - Podstawy filozofii - Część 2, Notatki'z Podstawy filozofii. University of Warsaw

PDF (428.2 KB)
11 strona
1Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiające liste zagadnień z tekstów do egzaminów.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 11
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

12

Poznanie zaczyna się od postrzeżeń i drogą stopniowej abstrakcji, coraz dalszego uogólnienia

dochodzi do pojęć.

Na podstawie materiału dostarczonego przez zmysły rozum poznaje to, co w rzeczach jest

ogólne.

Wiedza rozumowa jest celem, a wiedza zmysłowa jest niezastąpionym początkiem i podstawą.

Poznajemy w rzeczy to, co zawarte jest w jej pojęciu, znaczy to, że poznajemy jedynie formę.

To, co istotne, znajdowało się w samej rzeczy, a nie w jej transcendentnej idei.

NAUKA O PRZYCZYNACH

Wg Arystotelesa można znaleźć koniec łańcucha przyczyn. Przyczyny działają w kierunku

wyznaczonym przez cel. Cel zaś leży w samej rzeczy, a nie poza nią, jak u Platona.

Przyczyny i zasady wyjaśniania dla Arystotelesa są 4:

 sprawcza,

 celowa,

 materialna (materia rzeczy)

 formalna (forma rzeczy) Przyczyna sprawcza leży nie w materii, lecz w formie.

Fora jest czynnikiem nie tylko formalnym i idealnym, ale jest siła, która działa i wytwarza

skutki, jest czynnym pierwiastkiem w substancji.

Forma jest zarówno celem rzeczy, jak i ich przyczyną.

Forma jest czynnikiem pojęciowym, ale zarówno aktywnym.

NAUKA O SUBSTANCJI /KATEGORIACH/

Bytem samoistnym, czyli substancją, są jedynie konkretne rzeczy. Można byt rozważać na wiele

sposobów: jako zespół rzeczy, zespół jakości, kwantów lub stosunków różnego rodzaju. Ale z

tych kategorii tylko jedna „rzecz” jest substancją, natomiast pozostałe mogą istnieć tylko w

związku z rzeczami jako ich „przypadłości” – akcydensy.

FORMA, to:

 Własności pojęciowe rzeczy

 Własności ogólne rzeczy

 Własności gatunkowe rzeczy Pozostałe własności rzeczy są MATERIĄ – to, co nie jest formą, to nieokreślone podłoże

zjawisk.

Określanie formy i materii u Arystotelesa wiodło do nowych pomysłów, ale jednocześnie do

niekonsekwencji i powikłań.

Materia i idee nie są substancjami, ale są jej składnikiem.

Materia oraz idee nie istnieją samodzielnie – są abstrakcjami, naprawdę istnieją tylko konkretne

zespoły materii i formy. Materia dla Arystotelesa była niepoznawalna.

Forma była ważniejsza, niż pozostałe składniki substancji, Arystoteles pojmował ją jako realny

odpowiednik pojęcia, podobnie jak Platon idee transcedentalną.

Poprzez wyodrębnienie w rzeczach formy, jako składnika istotnego, powstało u Arystotelesa

pojęcie „istoty rzeczy” i „cech istotnych”.

Forma u Arystotelesa miała za naturę działanie, więc charakteryzował ją jako energię. Ponieważ

forma jest istotnym składnikiem bytu, więc aktywność, energia, działanie stanowi „istotę bytu”.

Materia zaś jest potencją.

Np. rośnięcie rośliny jest aktualizowaniem („energią”) potencji zawartej w nasieniu, a dojrzała

roślina jest zupełnym zaktualizowaniem tej potencji – entelechią.

O PIERWSZYM PORUSZYCIELU

Pierwszy poruszyciel – to byt absolutny, konieczny, doskonały, sam będąc nieruchomym

porusza świat. Wprawił świat w ruch, działa w sposób niezmienny.

docsity.com

13

Jest ostateczną przyczyną celową, ale sam nie jest zainteresowany światem. Jest wolny od

potencjalności, porusza świat, jak przedmiot poznania porusza intelekt, jak obiekt miłości

porusza zakochanego.

W filozofii Arystotelejskiej świat jest wieczny, bo złożony z wiecznej materii, choć ograniczony

przestrzennie, bowiem każdy żywioł ma w nim swoje miejsce, a poza sferą ostatniego żywiołu

nie może już być materii.

Nie istnieją poza naszym inne światy, nigdy nawet nie istniały, w związku, z czym jest on

światem jedynym. W tym właśnie świecie odbywa się jeden ciągły proces formowania materii.

Stanowi, więc wszechświat jednolity łańcuch zdarzeń powiązanych przyczynowo i celowo.

Wszystkie ogniwa tegoż łańcucha za wyjątkiem jednego (tym wyjątkowym ogniwem jest

ogniwo pierwsze) są tej samej natury.

Każda rzecz we wszechświecie ma swoją przyczynę, a ta przyczyna swoją przyczynę. Jednak

według Arystotelesa łańcuch przyczyn nie może biec w nieskończoność. Musi istnieć jakaś

pierwsza przyczyna, która, jako że jest wyjątkowa musi posiadać własności odmienne od

własności rzeczy nam znanych. O ile bowiem te mają swoje przyczyny tamta istnieje sama przez

się i przyczyny już nie posiada. Owa pierwsza przyczyna, ów niezależny byt musi mieć

następujące własności:

 musi być nieruchomy i niezmienny - bo gdyby mógł być poruszany nie był by pierwszą przyczyną.

 niezłożony z części, bo aby mógł powstać z części musiałaby istnieć jakaś tego przyczyna.

 niematerialny, bo wszystko, co materialne jest zmienne.

 musi być istotą duchową skoro nie może być materią.

 musi być rozumem by nie być pobudzanym przez przyczyny zewnętrzne.

 musi stanowić cel, który pociąga za sobą świat niczym ukochany pociągający kochającego,

 jako rozum jego zadanie polega na myśleniu, a myśleć może jedynie on sam, poznając, bowiem coś z zewnątrz upodobniłby się do tego, co oznaczałoby zmianę, a zmiana jest w

jego przypadku niedopuszczalna.

 musi być tylko jeden inaczej nie byłoby jedności we wszechświecie.

 musi być konieczny.

 doskonały, bo najdoskonalszy w bycie jest właśnie rozum, forma i energia.

ARYSTOTELES, A PLATON

Podstawowe zarzuty Arystotelesa w stosunku do Platona są 2:

1) idee są fikcjami, Platon przypisywał im idee obok rzeczy, a nawet uważał za jedynie prawdziwie istniejące –v dla Arystotelesa s a jedynie hipostazą poję ć i zdwojeniem

rzeczy.

2) Idee nie tylko są fikcjami, ale fikcjami bezużytecznymi, – bo nie wyjaśniają faktów. Zamiast doktryny o ideach Arystoteles sformułował doktrynę teologiczną, zawierająca teorię

transcendentnego Boga i transcendentnego rozumu.

ARYSTOTELESOWSKA KONCEPCJA TRAGEDII, MIMESIS, KATHARSIS.

Arystoteles odrzucał platoński pogląd na wyższą wartość poezji jako sztuki wieszczej.

Wg niego, nie ma sztuki wieszczbiarskiej, jest tylko naśladownicza.

Mimesis – naśladowanie

Poezja, podobnie jak malarstwo, taniec i część twórczości muzycznej stanowi pewną formę

naśladownictwa.

Poeta ma naśladować rzeczywistość nie tylko taką, jaką ona jest, lecz taką, jaką być powinna lub

o niej mówi się, że jest. Sztuka mimetyczna może również przedstawiać rzeczywistość, jakiej nie

ma w realnie istniejącym świecie, ale wiarygodną.

docsity.com

14

Katharsis - oczyszczenie

Sztuka mimetyczna ma doprowadzić do przeżycia pewnego rodzaju wstrząsu i sprawić

specyficzną przyjemność, która dokonuje się poprzez katharsis. Katharsis jest funkcją tragedii i

jej celem. Poprzez przeżywanie litości i trwogi widz miał „oczyścić się” od takich właśnie

uczuć.

docsity.com

15

5. Poszukiwanie szczęścia w greckiej filozofii (Arystoteles, stoicy, epikurejczycy, cyrenaicy, cynicy...).

Jednym z istotnych założeń starożytnej filozofii okresów humanistycznego i klasycznego było

poszukiwanie istoty szczęścia człowieka.

Szczęście wg Arystotelesa – eudajmonia

Arystoteles jako szczęście człowieka rozumiał eudajmonię. Eudajmonia to dobro najwyższe,

które nie jest dobrem idealnym (jak u Platona) ani zewnętrzne, ani społeczne, lecz – doskonałość

jednostki. Ta doskonałość Arystoteles widział w działaniu właściwym człowiekowi. A właściwą

naturą człowieka w myśl racjonalizmu Arystotelesa jest rozum. Dlatego eudajmonia leży w

działaniu rozumu, ono jest osnową życia doskonałego.

Eudajmonia może być zupełna w pracy czysto teoretycznej, jednak żyć wyłącznie rozumem,

teorią – to rzecz boska, a nie ludzka. Człowiek ma postępować zgodnie z cnotą, cnót jest zaś

tyle, ile właściwych człowiekowi czynności. Cnota wg Arystotelesa to „usposobienie

zachowujące środek”, tak jak na przykład hojność jest środkiem pomiędzy rozrzutnością a

skąpstwem, męstwo – pomiędzy tchórzostwem a zuchwalstwem.

Sama cnota jednak nie może zagwarantować eudajmonii, ponieważ człowiek jest nie tylko istotą

rozumną, ale i cielesną, zaspokojenie cielesnych potrzeb człowieka wymaga warunków

zewnętrznych, które nie są w rękach człowieka. Wniosek jest taki, że nad życiem praktycznym

człowiek nie jest w stanie całkowicie zapanować, a życie czysto teoretycznie zapewniające

eudajmonię jest dla niego niedostępne.

Szczęście wg stoików

Wg stoików rozum nie był specjalnością ludzką, lecz siłą kosmiczną, myśl ludzka podlega tym

samym prawom, co cała przyroda. Bóg był obecny w świecie rzeczywistym, świat ma bowiem

boską naturę. Zatem zadaniem człowieka jest być częścią wszechświata, rozumnego i boskiego,

żyć zgodnie z nim i być wiernym prawu, które rządzi całą naturą.

Szczęście nie można być pewnym, póki człowiek jest zależny od zewnętrznych okoliczności.

Są dwie drogi, by zapewnić sobie szczęście:

 Albo opanować zewnętrzne okoliczności

 Albo uniezależnić się od nich Ponieważ opanować całkowicie jest niepodobna, pozostaje tylko uniezależnić się od nich. Stąd

wzięło się szczególnie połączenie u etyków hellenistycznych: dążyli do szczęścia, a wzywali do

wyrzeczeń. Aby wszystko mieć, trzeba wszystkiego się wyzbyć, i ten jest mędrcem, kto tego

dokona. Dla stoików życie zgodnie z naturą, rozumne, cnotliwe i wolne było właśnie życiem

szczęśliwym. Ideałem był mędrzec, czyli człowiek rozumny i cnotliwy, który jest przez to

szczęśliwy, wolny, bogaty, bo posiada to, co jest prawdziwie cenne.

Cnota jest samowystarczalna i nic, poza cnotą, nie jest potrzebne do szczęścia i doskonałości.

Nauczali, że źródłem wszelkiego zła są namiętności (afekty) więc należy je zwalczać.

Wyróżniali 4 główne namiętności:

 pożądanie, które zależy od fałszywego mniemania i fałszywego sądu co do dóbr przyszłych - z tą namiętnością wiążą się gniew, zachłanność, ambicje;

 obawa, która zależy od fałszywego mniemania i fałszywego sądu dotyczącego przyszłego zła - z nią wiążą się wahania, lęki, obawy, niepokoje;

 cierpienie, które zależy od fałszywego mniemania i fałszywego sądu co do domniemanego zła obecnego - z nim wiążą się zawiść, zazdrość, udręka;

 przyjemność, która zależy od fałszywego mniemania i fałszywego sądu co do domniemanego dobra obecnego - z nią wiążą się niechęci, uniesienia, urzeczenia;

Nauczali, że namiętności należy wyeliminować, a więc szczęście to beznamiętność (apatia).

Szczęście wg epikurejczyków

docsity.com

16

Tak jak w innych systemach hellenizmu, punktem wyjścia epikurejczyków było założenie, że

szczęście jest największym dobrem, celem zaś – wyjaśnienie, na czym szczęście polega i jak

można je osiągnąć.

Wyjaśnienie, jakie dał Epikur, było najprostsze:

Szczęście polega na doznawaniu przyjemności, a nieszczęście na doznawaniu cierpień. Jest to

teoria hedonistyczna, wcześniej pojawiła się ona u Arystypa, lecz Epikur rozwinął ją i nadal jej

oryginalna postać.

Podstawową myślą Epikura było to, że do szczęście wystarczy brak cierpienia, bowiem już jest

odczuwany jako przyjemność. Naturalny stan człowieka jest stanem przyjemnym, gdy nie

spotyka go nic złego, samo życie jest radością. Radość ta jest wrodzona, nie musimy o nią

zabiegać, bo nosimy ją w sobie, jest ona niezawodna. Jeżeli tylko ciało będzie zdrowe a dusza

spokojna, to życie będzie rozkoszą.

Hedonizm łączył się u epikurejczyków z kultem życia.

Z kolei, oprócz radości życia, składnikiem szczęści są przyjemności powodowane przyczynami

zewnętrznymi. Wymagają działania pozytywnych przyczyn, (stąd nazywane pozytywnymi) zaś

do osiągnięcia radości życia wystarczał brak cierpienia (nazywana negatywną). Do osiągnięcia

pozytywnych przyjemności muszą istnieć potrzeby i ich zaspokajanie.

Ta negatywna przyjemność była uznawana za wyższą, była celem życia, w myśl zasady:

„Najwięcej przyjemności ma ten, kto ma najmniej potrzeb”.

Środków do osiągnięcia szczęścia epikurejczycy znali dwa: cnota i rozum. Mimo że przepisy te

były identyczne z przepisami idealistów, uzasadnienie Epikura było inne:

Cnotę należało pielęgnować, dlatego że jest środkiem do szczęścia, natomiast nonsensem byłoby

uważać ją za cenną samą przez się i nonsensem byłoby cokolwiek dla niej samej czynić.

Generalnie wszystkie przepisy Epikura były oparte na egoizmie, uważał on, że altruizm nikomu

do niczego nie jest potrzebny, a państwo nie potrzebuje bezinteresownych obywateli.

Rozum również jest niezbędny do szczęścia, by trafnie wybierać przyjemności oraz kierować

myślami.

Generalnie, epikureizm uznawał jedynie dobra doczesne; czynił człowieka odpowiedzialnym za

własne szczęście i nieszczęście, uważał spokój za najdoskonalszy stan człowieka i oświecenie

umysłu za jedyny środek przeciw zmorom mącącym jego spokój, a będącym wytworem jego

własnej głupoty; w rozumnym, cnotliwym, kulturalnym trybie życia widział najlepszy środek do

osiągnięcia egoistycznego szczęścia.

Szczęście wg cyreniaków

Na sto lat przed Epikurem założyciel szkoły cyreniaków, Arystyp w pięciu tezach określił

pozycję hedonistyczną cyreniaków:

1) Przyjemność jest najwyższym dobrem; 2) Przyjemność jest stanem przelotnym, trwającym póki trwa bodziec; szczęście zaś – to

zespół częściowych przyjemności;

3) Przyjemność jest natury cielesnej; 4) Przyjemność jest stanem pozytywnym; 5) Przyjemności różnią się tylko intensywnością, ale nie różnią się między sobą jakością –

nie ma przyjemności, które wyższych lub niższych od innych.

Zatem cyreniacy dążyli do przyjemności cielesnej, jako celu życia, i szczęście uważali za zespół

chwilowych przyjemności.

Szczęście wg cyników

Przedstawiciele szkoły cyników z Antystenesem na czele również zajmowali się poszukiwaniem

szczęścia. Dobro i cel życia pokładali w cnocie, cnota też sama miała wystarczać do szczęścia.

Była jedna dla wszystkich. Głosili, zatem obojętność wobec wszystkiego, co nie jest cnotą,

obojętność wobec dóbr pozornych i uniezależnienie wobec losu – taka właśnie droga miała

prowadzić do szczęścia. Zatem prawdziwie szczęśliwym był mędrzec, kosmopolita bez domu i

docsity.com

17

własności, żyjący „wedle natury”, poza państwem i społeczeństwem, który wyzbywał się

wszelkich wytworów kultury. Był ubogi, ale szczęśliwy. Za wzór takiego mędrca cynicy mieli

Sokratesa, był niejako żywym przykładem ich teorii.

docsity.com

18

6. Stoicka (epikurejska) nauka o bycie i jej związki z etyką.

STOICKA NAUKA O BYCIE I JEJ ZWIĄZKI Z ETYKĄ

Szkoła stoicka została założona ok. 300 r.p.n.e. przez Zenona z Kition i przetrwała 5 stuleci.

Stoicy mieli przekonanie, że świat ma budowę jednolitą, że wszystko jest materią.

Zarazem świat jest ożywiony i na miarę boską doskonały, dzięki temu mogli wytworzyć system

monistyczny, w odróżnieniu od dualistycznych systemów Platona i Arystotelesa.

Bytem jest tylko to, co działa i podlega działaniu, działać i podlegać działaniu mogą tylko ciała,

więc one są bytem.

Dusza, jeżeli istnieje, jest cielesna.

Nie tylko rzeczy, ale i ich własności są cielesne.

Nie istniał wg stoików byt niematerialny, duchowi lub idealny.

Wszystko niematerialne jest niebytem: próżnia, czas, przestrzeń.

Pojęcia ogólne – to są wytwory mowy, nie mające odpowiedników w rzeczywistości.

Ciała nie są bytem prostym, zawierają 2 pierwiastki: czynny i bierny.

Forma dla stoików była pierwiastkiem czynnym i w istocie nie różniła się od materii.

Forma – to materia, ale bardziej subtelna od zwykłej, niejako rozrzedzona, wyobrażali ją jako

tchnienie. Była to „pneuma”.

Pneuma przenika całą bierną materię i kształtuje ją. Stanowi własności rzeczy martwych, naturę

roślin, duszę zwierząt, rozum człowieka.

Pneuma jest wszędzie ta sama.

Materia, zatem ma w sobie źródło ruchu i życia.

Wprowadzili pojęcie „ruchu tonicznego” polegający na napięciu materii, był ruchem właściwym

pneumie, od jego intensywności zależał stan pneumy. Im ruch intensywniejszy, tym ciała są

bardziej ożywione.

Koncepcja świata u stoików była zgodna z jońskim hilozoizmem: wszechświat jest jednorodny,

jest zawsze i wszędzie tylko materią i nieodłącznym od niej ruchem, poza nimi nic nie istnieje.

Pneuma działa celowo – jest rozumna. Stanowi nie tylko fatum, ale i opatrzność. Dlatego dla

stoików rozum przenikał świat i rządził nim, rozum ten miał naturę kosmiczna.

Pneuma jest boska, a ponieważ przenika ona każdą rzecz, zatem ta rzecz też jest boska.

Wg stoików bóstwo istnieje w świecie, a nie poza nim. Jest z nim identyczne: to był panteizm

stoików.

Oprócz tej koncepcji świata, stoicy próbowali wyjaśnić powstanie i dzieje wszechświata.

Boska pneuma była dla nich początkiem świata.

Rozróżniali dwa okresy dziejów.

 Najpierw materia różnicuje się coraz bardziej

 Następnie następuje „pożar świata” różnice giną w jedności pramaterii.

 Następnie wszystko zaczyna się od początku, i tak świat rozwija się w nieskończoność.

Cel przemian stanowią istoty, w których pramateria dochodzi do najwyższego napięcia: to

bogowie i ludzie rozumni. Dlatego człowiek ma żyć w zgodzie z prawem, które rządzi całą

naturą.

Związek stoickiej nauki o bycie z etyką polegał głównie na tym, że stoicy głosili kult natury.

Natura jest rozumna, harmonijna i boska. Dlatego największą doskonałością człowieka jest

dostosowanie się do jej powszechnej harmonii. Życie powinno być w zgodzie przede wszystkim

z naturą człowieka, wtedy będzie też zgodne z naturą w ogóle.

Żyć cnotliwie i żyć zgodnie z natura to dla stoików jedno i to samo. Życie zgodne z naturą jest

zarazem zgodne z rozumem. Rozum rządzi światem, dlatego stanowi łącznik człowieka z

kosmosem.

Życie zgodne z rozumem zakładało opanowanie. Stąd trzeba było zwalczać 4 namiętności

(afekty), które były bezrozumnym poruszeniem duszy, wbrew cnocie, rozumowi i naturze:

docsity.com

19

1) zawiść 2) pożądliwość 3) smutek 4) lęk

Dlatego do zwalczania tych afektów głosili:

a) apatię – beznamiętność b) antarkię – samowystarczalność c) atyphię – obojętność

Drugie założenie stoików w dziedzinie etyki zakładało, że cnota jest jedynym i najwyższym

dobrem, i jest dobrem wewnętrznym, do którego warto dążyć, dlatego stoicy uważali, że trzeba

uniezależnić się od okoliczności i dóbr zewnętrznych.

EPIKUREJSKA NAUKA O BYCIE I JEJ ZWIĄZKI Z ETYKĄ

Szkoła epikurejska założona w Atenach na początku III w.p.n.e. przez Epikura z Samos.

Hedonizm, zaczerpnięty przez epikurejczyków od cyreniaków, bardzo mocno wpłynął na ich

postrzeganie świata.

Wg Epikura, przyrody nie warto badać dla niej samej, chyba, że badanie to wzmoże szczęście,

poprzez uspokojenie umysłu.

Teoria bytu u Epikura była materialistyczna:

 nie istnieje nic poza ciałami i pustą przestrzenią;

 ciała składają się z mnogości niezależnych atomów;

 ruch atomów powoduje ich mechaniczny ciężar, odbywa się w kierunku z góry na dół

 zmiany zachodzące w świecie zależą od odchylenia atomów od pionu.

 bóstwa nie działają w przyrodzie, bytują poza nim w szczęśliwym bytowaniu – są tylko wzorami dla świata.

 dusza jest cielesna, składa się z innego rodzaju materii niż ciało;

 dusza jest zniszczalna, ze śmiercią kończy się istnienie.

Związek takiego pojmowania świata z etyką był następujący:

Istnieją 4 obawy unieszczęśliwiające człowieka:

1) Strach przed śmiercią - nie należy bać się śmierci, bo śmierć nie dotyczy człowieka, jest końcem zmysłowego odczuwania, gdzie jest śmierć – nie ma nas.

2) Strach przed bóstwami - nie należy bać się bóstw, bo nie mają one udziału w losach świata.

3) Strach przed niemożnością osiągnięcia szczęścia – radość, która jest jedynym dobrem, łatwa jest do zdobycia, jeśli tylko człowiek żyje rozumnie.

4) Strach przed cierpieniem – cierpienie, które jest jedynym złem, jest łatwe do zniesienia, bo gdy jest silne, to nie jest długotrwałe, a gdy jest długotrwałe, to nie silne, poza tym nie

samo cierpienie, ale lęk przed nim dokucza ludziom najbardziej.

Epikur dowodziła jako pierwszy z filozofów, że szczęście człowieka leży w nim samym, a nie w

warunkach poza nim, że nie ma sił wyższych, które zajmowałyby się jego losami; nikt mu ni

przeszkodzi ani nie pomoże, jest on zdany sam na siebie i odpowiedzialny za własne szczęście.

docsity.com

20

7. Poszukiwanie Boga w filozofii św. Augustyna i św. Tomasza (dowody na istnienie Boga); Augustyn, a Platon: augustyńska koncepcja czasu.

Św. Augustyn (354-430) syn poganina i chrześcijanki. Był nauczycielem retoryki. Pierwotnie

wyznawał manicheizm, później wrócił na łono Kościoła i pełnił czynności kapłańskie. Był

płodnym pisarzem, jedno z najważniejszych zachowanych dzieł to „Wyznania”. Charakter św.

Augustyna – niejednolity i niepohamowany, przyczynił się do różnorodności jego stanowisk.

Uważał, że szczęście może dać jedynie Bóg, potrzebne do tego jest poznanie Boga i własnej

duszy; „Pragnę znać Boga i duszę. I nic więcej? Nic więcej”.

Własną myśl uważał za rzecz najpewniejszą ze wszystkich. Zaś prawda mieszka we wnętrzu

człowieka.

Umysł ludzki najlepiej poznaje prawdy wieczne, a nie rzeczy zewnętrzne. Prawdy wieczne w

myśli są odbiciem prawd wiecznych, istniejących obiektywnie. A ponieważ wieczne istnienie

jest właściwe tylko Bogu, to prawdy wieczne istnieją w Bogu.

Bóg udziale duszy oświecenia – illuminatio – jest to akt łaski.

Umysł dochodzi do prawdy wprost bez rozumowania, poprzez akt łaski Boga.

Istnienie Boga św. Augustyn dowodził sposobem na wpół racjonalnym i mistycznym:

1) mamy w sobie niezachwianą świadomość prawd wiecznych; 2) Wszystko, co wieczne, może istnieć jedynie w Bogu; 3) Bóg – istnieje.

Dowodziła istnienia Boga jako źródła prawdy. Bóg był ośrodkiem myśli filozoficznej u św.

Augustyna:

a) Bóg miał przewagę nad stworzeniem, stworzenie było od niego całkowicie zależne – był jedynym bytem niezależnym, przyczyna wszelkiego bytu.

b) Przewaga duszy nad ciałem – dusz jest substancją samoistną, nie ma w sobie nic materialnego, tylko funkcje, duszę znamy lepiej, niż ciało, Boga oglądamy „oczami

duszy”.

c) Przewaga uczucia i woli nad rozumem – rozum jest bierny, wola – czynna, natura człowieka przejawia się nie w tym, co wie, ale w tym, co chce.

Dla św. Augustyna Bóg jest nieskończony. Jest osobą, godną miłości, dobrem wszelkich dóbr.

AUGUSTYN, A PLATON: AUGUSTYŃSKA KONCEPCJA CZASU

1) Tak samo jak Platon, św. Augustyn zakładał, że umysł uświadamia sobie prawdy wieczne i niezmienne, nie jest ich wytwórcą, jedynie odbiorcą.

2) Umysł może przyjmować wiedzę wprost, bez pośrednictwa ciała i zmysłów. 3) Augustyn tak samo jak Platon uznawał świat idealny, ale dla niego świat idealny

był złączony z Bogiem.

4) Rozwinął naukę Platona o stopniach poznania, ponad stopnie, znane Platonowi, przekładał stopnie o charakterze mistycznym.

5) Dowodził istnienia Boga i nieśmiertelności duszy opierając się na platońskiej wiedzy apriorycznej o ideach.

Koncepcja czasu:

a) Bóg jest w wieczności b) Słowo Boga jest wypowiadane od razu i na wieki wieczne. c) Nad słowem Boga nie panuje czas i przemiana d) W wiecznym Rozumie nie ma początku ani końca e) Czas zawdzięcza swą długość przemijaniu wielkiej ilości ruchów, zaś w wieczności nic

nigdy nie przemija, wszystko jest obecne.

f) To Bóg jest twórca wszelkiego czasu. g) Bóg poprzedza wszelki czas, lecz nie w czasie. h) Dla Boga czas nie istnieje, jest nim wieczność. i) Czas istnieje tylko w odniesieniu do przeszłości lub przyszłości. j) Teraźniejszość nie ma żadnej rozciągłości

docsity.com

21

k) Uświadamiać i mierzyć czas można jedynie wtedy, gdy on właśnie przemija. l) Kiedy czas przeminął – jest niemożliwy, już go nie ma. m) Przyszłość i przeszłość nie istnieją. n) Czas mierzymy wyłącznie w swoim umyśle. o) To Bóg jest Stwórcą wszelkich czasów.

POSZUKIWANIE BOGA W FILOZOFII ŚW. TOMASZA (DOWODY NA ISTNIENIE

BOGA)

Św. Tomasz z Akwinu (1225-1274), był Włochem. Studiował w klasztorze benedyktynów w

Monte Cassino. W 1243 został dominikaninem. Jedna z największych dzieł: „Suma

teologiczna”.

Św. Tomasz oddzielił wiedzę od wiary, dziedzinę rozumu od objawienia.

Dowody na istnienie Boga:

a) Istnienie Boga nie jest prawda oczywistą nie wymagającą dowodzenia. Nie jest prawdą wrodzoną, potrzebny dla niej dowód.

b) Istnienie Boga nie wynika z pojęcia prawdy, jak u św. Augustyna. c) Istnienie Boga można dowieść poprzez doświadczenie.

Św. Tomasz podawał 5 dowodów istnienia Boga:

1) Istnieje ruch, a wiec i jego 1 przyczyna; 2) Powstawanie rzeczy i świata – nie mogły one być przyczyna swego powstania, są

niesamoistne, więc istnieje istota samoistna będąca przyczyną świata;

3) Rzeczy są przypadkowe, więc istnieje poza nimi istota konieczna; 4) Istnieją istoty różnej doskonałości, więc istnieje istota najdoskonalsza; 5) Przyroda jest celowa, więc istnieje istota najwyższa, rządząca przyrodą i działająca celowo. Bóg jest samoistny, jest jedynym bytem niezależnym, wszystkie inne są od niego zależne.

docsity.com

22

8. Pojęcia istoty i istnienia w filozofii św. Tomasza z Akwinu; jej związki z filozofią Arystotelesa.

Wg św. Tomasza człowiekowi dane są tylko rzeczy jednostkowe, ani Bóg, ani dusza, ani istota

rzeczy materialnych, ani żadne prawdy nie są mu dane.

Rzeczy jednostkowe muszą służyć punktem wyjścia do wszelkiego poznania.

Tak jak Arystoteles, św. Tomasz twierdził, że rzeczy jednostkowe i tylko one są substancjami i

samoistnymi bytami.

One są zawsze złożone z istoty i istnienia.

ISTOTA: to, co wspólne jej gatunkowi i zawarte w definicji.

 Istota Boga implikuje jego istnienie.

 Istota rzeczy stworzonych nie implikuje istnienia – istnieją nie dzięki swej istocie, lecz innemu czynnikowi.

BÓG JEST BYTEM:

 Koniecznym – bo to leży w jego istocie,

 Niezależnym – istnieje z własnej natury,

 Prostym

 Samoistnym – bo nie ma przyczyny jego istnienia

 Wiecznym i niezmiennym – bo nie istnieje nic, co jest przyczyną jego zmiany, a powstanie i koniec byłyby zmianami.

STWORZENIE JEST BYTEM:

 Przypadkowym i zależnym – bo istnienie nie leży w jego naturze;

 Złożonym – bo składa się z istoty i istnienia. Istota substancji cielesnych jest z kolei złożona z formy i materii. Forma jest podstawą tego, co

w jednostkach gatunkowe, materia – tego, co indywidualnie różne. Forma, zatem jest w

substancjach źródłem jedności – materia – mnogości. To, co duchowe zaś, składa się tylko z

formy.

Stworzenie świata wyglądało wg św. Tomasza następująco:

1) Świat został stworzony z niczego; 2) Stworzenie zostało dokonane wprost od Boga; 3) Stworzenie jest aktem woli Boga; 4) Stworzenie odbyło się wg idei Boga; 5) Stworzenie nastąpiło w czasie; 6) Bóg nie tylko stworzył świat, ale i kieruje nim.

To rozróżnienie św. Tomasz sformułował stosując Arystotelesowskie przeciwstawienie potencji

i aktu: forma jest aktem, materia – tylko potencją.

Św. Tomasz zbudował swój system na fundamencie Arystotelesowskim, przeprowadził jego

interpretację krytyczną, w swych pismach dokonał obszernych komentarzy do dział Arystotelesa

i poprawił błędy. Ale z filozofii Arystotelesa wykorzystał jedynie to, co było zgodne z duchem

filozofii chrześcijańskiej.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome