Sudety - Notatki - Geografia, Notatki'z Geografia
Grzegorz
Grzegorz14 June 2013

Sudety - Notatki - Geografia, Notatki'z Geografia

PDF (235.7 KB)
11 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Geografia: notatki z zakresu geografii przedstawiające podział i klimat Sudetów.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 11
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

SUDETY

Położone w południowo – zachodniej Polsce, na pograniczu polsko – czesko – niemieckim góry, dzięki swym krajobrazowym, przyrodniczym i krajoznawczym, a także rekreacyjnym walorom są bardzo atrakcyjnym regionem turystycznym, odwiedzanym rokrocznie przez miliony Polaków i cudzoziemców. Magnesem są tu zarówno osobliwości przyrody w dwóch parkach narodowych, siedmiu parkach krajobrazowych i licznych rezerwatach, niezwykłe formy skalne, wygasłe wulkany, malownicze przełomy rzek, wodospady na górskich potokach, jaskinie i groty, wciąż piękne lasy i nasłonecznione górskie hale, jak też zabytkowe miasta i stare osadnictwo wiejskie, zamki i pałace, dawne twierdze, kościoły i klasztory oraz inne pamiątki bogatego dziedzictwa historycznego, wreszcie liczne stare uzdrowiska i stacje klimatyczne o europejskiej sławie. Urozmaicona konfiguracja terenu i dobre na ogół warunki śniegowe w wysokich partiach gór sprzyjają uprawianiu zimą narciarstwa biegowego i zjazdowego, zwłaszcza w Karkonoszach, górach Izerskich, Orlickich, Sowich i w Masywie Śnieżnika. Pogórze i Przedgórze Sudeckie są wymarzonym terenem dla miłośników jeździectwa, a całe Sudety dla amatorów turystyki rowerowej. Liczne, zasobne w zwierzynę (jelenie, sarny, daniele, muflony, dziki i inne) obwody łowieckie, przyciągają amatorów polowań. Piesi wędrowcy maja dla siebie około 2700 km znakowanych szlaków turystycznych, wiodących przez najpiękniejsze partie gór i uroczyska, a gęsta sieć dobrze utrzymanych dróg, na wielu odcinkach widokowych i odpowiednio zagospodarowanych, zachęca do uprawiania turystyki także motorowej. Stale rozbudowywana sieć schronisk, zajazdów, hoteli i pensjonatów, oferujących noclegi i utrzymanie po przystępnych cenach sprawia, że o dach nad głową jest tu łatwiej niż w innych rejonach górskich kraju. TOPOGRAFIA Sudety są częścią Masywu Czeskiego i podobnie jak Masyw Centralny, Wogezy, Czarny Las czy Rudawy, zaliczane są do średniogórza europejskiego, z którym łączy je podobieństwo dziejów geologicznych, ukształtowania głównych rysów rzeźby, pochodzenia i rozwoju szaty roślinnej i świata zwierząt, a także historii ich zagospodarowania przez człowieka. Zaliczane do Sudetów (łącznie z pogórzem) pasma górskie, izolowane masywy i towarzyszące im śródgórskie kotliny, ciągną się szerokim, lekko ku północnemu wschodowi wygiętym łukiem o długości około 280 km i szerokości około 80 km, od Bramy Łużyckiej na północnym zachodzie, po Bramę Morawską na południowym wschodzie. Północną granicę Sudetów tworzy wyraźnie wyróżniająca się w krajobrazie stroma krawędź, wyznaczona przebiegiem uskoku tektonicznego na linii Bolesławiec – Złotoryja – Świebodzice – Złoty Stok. Oddziela ona Sudety wraz z ich pogórzem od położonych na północ od nich Przedgórza Sudeckiego oraz nizin Śląsko – Łużyckiej i Śląskiej. Na południu Sudety sąsiadują z Wyżyną Czeską. Z uwagi na ukształtowanie, a przede wszystkim ze względu na budowę geologiczną, zwykło się je dzielić na Sudety Zachodnie, Sudety Środkowe i Sudety Wschodnie. BUDOWA GEOLOGICZNA Budowa geologiczna Sudetów jest niezwykle złożona, różnorodna i często określa się ją mianem mozaikowej. Jest ona wynikiem długotrwałych, powtarzających się w historii geologicznej Ziemi i przebiegających z różną intensywnością procesów tektonicznych, metamorficznych i magmowych. W okresie ostatniego miliarda lat obszar dzisiejszych Sudetów był na przemian wypiętrzany, niszczony, pogrążany w głębszych warstwach litosfery i wielokrotnie zalewany morzami. Proces ten doprowadził do ukształtowania się dwóch pięter strukturalnych: starszego i młodszego. Starsze piętro, tworzące obecny

krystaliczny fundament Sudetów, składa się z kompleksów skalnych objętych waryscyjskimi (ok. 300-320 mln lat temu) ruchami górotwórczymi. Jest reprezentowane przede wszystkim przez skały w różnym stopniu przeobrażone, takie jak gnejsy i różnego rodzaju łupki krystaliczne oraz przez skały intruzywne (przeważnie granity lub ogólniej granitoidy), rzadziej wulkaniczne. Leżące na nim młodsze piętro strukturalne obejmuje wszystkie kompleksy skał osadowych, poczynając od osadów górnokarbońskich (łupki ilaste, mułowce, piaskowce i zlepieńce, a także węgle kamienne), a kończąc na utworach kenozoicznych, zarówno trzeciorzędowych (rzeczne, jeziorne i morskie żwiry, piaski i iły oraz węgiel brunatny) jak i czwartorzędowych (głównie luźne osady polodowcowe, pokrywy lessowe i aluwia wyścielająca dna dolin rzecznych). Powtarzające się ruchy tektoniczne skorupy ziemskiej w końcu ery mezozoicznej i na początku trzeciorzędu spowodowały blokowe, nierównomierne wypiętrzenie różnych części Sudetów wzdłuż linii uskokowych, nadając im postać gór zrębowych (załomowych), a powstały w trzeciorzędzie sudecki uskok brzeżny na linii Bolesławiec-Złotoryja-Świebodzice-Złoty Skok oddzielił ostatecznie Sudety wraz z pogórzem od ich przedgórza. Trwające po dziś dzień procesy erozyjne i denudacyjne powodowały w wielu miejscach zniszczenie i usunięcie pokrywy skał osadowych i odsłonięcie utworów starszego piętra strukturalnego: skał metamorficznych oraz intruzywnych skał graitoidowych. RZEŹBA Sudety, choć zbudowane w przewadze ze starego tworzywa skalnego, są górami młodymi. Poszczególne pasma górskie tj. Karkonosze, Góry Izerskie, Góry Bystrzyckie, Góry Sowie czy Masyw Śnieżnika, przybierają postać obłych grzbietów o zrównanych wierzchowinach, ze słabo zaznaczonymi kulminacjami ostańców denudacyjnych i twardzieli. Ich stoki bywają strome i często rozcięte są głębokimi, wąskimi dolinami o skalistych zboczach. Rozcinające pasma górskie doliny rzek sudeckich na wielu odcinkach tworzą malownicze, głębokie, często kręte przełomy o różnej genezie i charakterze. Najbardziej znane to: przełom Nysy Kłodzkiej przez Góry Bardzkie oraz przełom Bobru pomiędzy Rudawami Janowickimi a Górami Ołowianymi i koło Borowego Jaru obok Jeleniej Góry. Charakterystycznym rysem rzeźby Sudetów są masy i łańcuchy wulkaniczne o kopulastych wierzchołkach np. w Górach Wałbrzyskich i Górach Kamiennych. Na pogórzu spotkać można samotnie sterczące stożki wulkaniczne (Ostrzyca, Czartowska Skała, Wilcza Góra, Grodziec i inne) i pokrywy lawowe – trapy. W zbudowanej z granitów Kotlinie Jeleniogórskiej wyróżniającym się elementem krajobrazu są góry wyspowe ( Góry Stołowe i tzw. Szwajcarska Lwówecka). Do zjawisk krasowych zaliczamy tu jaskinie, z których najbardziej znaną jest Jaskinia Niedźwiedzia w Masywie Śnieżnika. ŚWIAT ROŚLIN I ZWIERZĄT Podobnie jak w innych górach, w Sudetach mamy do czynienia z piętrowym układem stref roślinnych. W piętrze najniższym pogórza (do wys. 400-500m) dominują użytki rolne. Regiel dolny (400-1000m) pierwotnie obejmował lasy mieszane (bukowe lub bukowo- świrkowe) z udziałem jaworu i jodły, w niższych partiach także sosny, modrzewia, brzozy, dębu, klonu i lipy. Lasy te zostały z znacznej mierze przetrzebione. Ich miejsce zajęły monokultury świerkowe. Regiel górny (1000-1250m) to domena lasu świerkowego. Świerkom towarzyszy często buk, jawor, jarzębina, rzadko jodła. Lasy te wyróżniają się bogatym w gatunki runem, w którym występują m.in. paprocie. Piętro subalpejskie (powyżej 1250m) występujące w Karkonoszach i w Masywie Śnieżnika, porastają zarośla kosodrzewiny, której towarzyszą jarzębina, brzoza karpacka i wierzba śląska, powszechne są tu borówka czarnojagodowa i bażyna czarnojagodowa. Ze spotykanych zwierząt można tu zaliczyć: jelenie, sarny, dziki, baran górski – zwany muflonem (sprowadzony z Korysyki). Żyją tu także borsuki, lisy, kuny, łasice, wiewiórki,

zające. Z ptaków żyją tu: płochacz halny, pliszka, świergotek nadwodny, drozd obrożny, siwarnik, orzechówka, dzięcioły, zimorodek, głuszce i cietrzewie. W potokach (głównie w zlewni Nysy Kłodzkiej) występuje pstrąg potokowy i pstrąg źródlany oraz lipień. Z gadów m.in. żmija zygzakowata i gładka, z płazów traszka górska i salamandra plamista. Na obszarze Sudetów utworzono dwa parki narodowe: Karkonoski Park Narodowy i Park Narodowy Gór Stołowych oraz siedem parków krajobrazowych: Doliny Bobru-Rudawski- „Chełmy”-Książański-Gór Sowich, Śnieżnicki i Gór Opawskich. Większość pozostałych terenów górskich tworzy obecnie obszary chronionego krajobrazu. Jest tu także 25 rezerwatów przyrody, wśród których dominują rezerwaty leśne. Wśród dziesiątków pomników przyrody wyróżnić można cis rosnący w Henrykowie Lubańskim na Pogórzu Izerskim, uchodzący za najstarszy i najgrubszy w Polsce; piaskowa Diabelską Maczugę (Czarcią Skałę) w Gorzeszowie w Kotlinie Kamiennogórskiej, lipę sądową w Karpaczu i inne. NAJCIEKAWSZE MIEJSCOWOŚCI I ICH ZABYTKI: Najatrakcyjniejszy jest Dolny Śląsk, którego zwiedzanie należy rozpocząć od Wrocławia, miasta pełnego zabytków i ciekawej architektury XX wieku. Warto wybrać się stąd w okolice Kotliny Kłodzkiej z fantastycznie ukształtowanymi Górami Stołowymi albo pojechać do Jeleniej Góry, skąd można robić piesze wycieczki po Karkonoszach. Panorama Racławicka – dzieło Jana Styki i Wojciecha Kossaka powstało w latach 1893- 1894. Przedstawia zwycięską dla Polaków bitwę rozegraną 4 kwietnia 1794 r. w czasie insurekcji kościuszkowskiej pomiędzy wojskami polskimi i rosyjskimi. Uniwersytet Wrocławski – potężna i niezwykle długa barokowa budowla, ozdobą gmachu jest z lat 1728-1741 Aula Leopoldina. Kościół Imienia Jezusa – jest perłą sakralnej architektury śląskiego baroku, wzniesiony dla jezuitów w latach 1689-1698. Muzeum Narodowe – podziwiać tu można przykłady sztuki śląskiej, z cenną kolekcją sztuki gotyckiej, m.in. ze wspaniałym nagrobkiem Henryka IV Probusa. Do innych wartych odwiedzin zabytków należą: Kościół i klasztor pobernardyński Kościół św. Marii Magdaleny Ratusz, gdzie znajduje się Muzeum Historyczne – jest jednym z najwspanialszych klejnotów świeckiej architektury gotyckiej. Przebudowany w latach 1470-1510, we wnętrzu można podziwiać efektowne sklepione sale. Z największą trzynawową Salą Wielką. Na placyku przed wejściem stoi pomnik komediopisarza Aleksandra Fredry. Pałac KrólewskiMuzeum EtnograficzneMuzeum Archeologiczne– barokowy dwupiętrowy pałac ujęty oficynami powstał w 1719 roku. Kotlina Kłodzkasłynie z uzdrowisk, krajobrazów i ciekawych zabytków. Był to od wieków obszar graniczny, dlatego stawiano tu twierdze. Kudowa Zdrójosobliwością Kudawy jest kaplica czaszek w Czemnej. Powstała w 1776 roku a jej wnętrze wyłożone jest tysiącami czaszek i innych kości ofiar wojny trzydziestoletniej i epidemii. Duszniki Zdrój – w czasie spaceru po uzdrowisku należy zobaczyć ambonę w kształcie wieloryba w kościele św. Piotra i Pawła oraz zwiedzić Muzeum Papiernictwa. Polanica Zdrój – założone w pocz. XIX w. Uzdrowisko uważane jest za najpiękniejsze w całej kotlinie. Lądek Zdrój – malowniczy kurort z luksusowymi łaźniami sąsiaduje tu z zabytkowym ryneczkiem.

KletnoJaskinia Niedźwiedzia, największa w Sudetach, z trzema km korytarzy ciągnących się na czterech poziomach zachwyca urodą rozmaitych form naciekowych. Międzygórze – uzdrowisko u stóp Śnieżnika w dolinie rzeki Wilczki Bystrzyca Kłodzka – miasto słynie z niezwykłego MuzeumFilumenistycznego, ale warta jest zwiedzania cała starówka z ciekawym kościołem gotyckim. Grodziec – gotycki zamek z XV w, wzniesiony jako siedziba kasztelani książąt legnickich. Lwówek Śląski – gotycko-renesansowy ratusz z drugiej połowy XV w. Zamek Czocha w Suchej. Położony nad brzegiem jeziora Leśniańskiego, wielokrotnie niszczony i odbudowany, można w nim znaleźć wszystkie elementy stylów. Jelenia Góra – położona u stóp Karkonoszy. Jedno z najważniejszych centrów szlifowania szkła, które podziwiać można w Muzeum Okręgowym. Prawdziwą ozdobą miasta jest rynek z barokowym ratuszem. Książzamek w Książu to największa rezydencja śląska. Wokół rozciąga się Książański Park Krajobrazowy słynny z rododendronów. Zagórze Śląskie – główną atrakcją tej maleńkiej miejscowości jest Zamek Grodno wzniesiony na szczycie wzgórza Choina. Brzeg – zachował się tu średniowieczny układ ulic, renesansowy ratusz, największą atrakcją miasta jest zamek książąt brzesko-legnickich, w którym dziś mieści się muzeum. Henryków – słynie z barokowej świątyni opactwa cysterskiego. Opole – gotycka katedra z barokowym wyposażeniem i wczesnogotycki kościół Franciszkanów z nagrobkami książąt opolskich. Góra Świętej Anny w Leśnicy – to jedno z najważniejszych sanktuariów katolickich i miejsce pamięci związane z powstaniami śląskimi.

PRZEDGÓRZE SUDECKIE Największą wysokość ma granitowo - garbowy Masyw Ślęży, niższe od niego są granitowe masywy Wzgórz Strzegomskich i Wzgórz Strzelińskich. Przedgórze Sudeckie zajmuje pow. Około 2,6 tys. km2 i można w jego regionie wyróżnić 7 mezoregionów: Wzgórza Strzegomskie, Równinę Świdnicką, Masyw Ślęży, Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie, Obniżenie Podsudeckie, Obniżenie Otmuchowskie, Przedgórze Paczkowskie. Wzgórza Strzegomskie – są północno-zachodnim członem Przedgórza Sudeckiego, położonym od doliny Strzegomki, która stanowi granicę z Równiną Świdnicką. Wzgórza Strzelińskie – zorientowany południowo szeroki wał granitowy (Gromnik 392 m) z największymi w Europie kamieniołomami granitu i kopalniami materiałów ogniotrwałych w Strzelinie nad Oławą. Obniżenie Podsudeckie – oddziela właściwe Przedgórze Sudeckie od gór jako rodzaj rowu tektonicznego. Wzdłuż brzeżnego uskoku sudeckiego sąsiaduje z Podgórzem Wałbrzyskim i Górami Sowimi, od północnego - wschodu zaś ze Wzgórzami Strzegomskimi, Równiną Świdnicką i Masywem Ślęży. Długość tego mezoregionu wynosi 45 km, szerokość 5-15 km, powierzchnia 320km2. Obniżenie Otmuchowskie – jest zapadliskiem tektonicznym. Szerokie dno doliny zajmują pola uprawne i łąki, częściowo jest zalane po utworzeniu dwóch zbiorników retencyjnych: starszego Jeziora Otmuchowskiego (23,5 km2 pow) , nowszego – Głębinowskiego (22km2) powyżej miasta Nysy. W tej części Przedgórza Sudeckiego występuje koło Braszowic i Grochowej izolowany Masyw Grochowski (492 m). Pomiędzy Masywem Grochowskim a Wzgórzami Bielawskimi na dziale wodnym Bystrzycy i Nysy znajduje się Kotlina Stoszowicka. Tak rozumiany region jest przedłużeniem Obniżenia Podsudeckiego w dorzeczu Bystrzycy i zajmuje około 290 km2 pow.

Przedgórze Paczkowskie – znajduje się na południe od Obniżenia Otmuchowskiego i przylega do Gór Złotych. W gminie Głuchowłazy utworzono rezerwat „Przyłęk”. Część polska obejmuje około 130 km2, część czeska około 110 km2.

PODGÓRZE ZACHODNIOSUDECKIE Rozciąga się ono od okolic Drezna w Niemczech po okolice Wałbrzycha w Polsce, przy czym częściowo znajduje się też w granicach Czech. W Niemczech występują następujące jednostki regionalne, odpowiadające mezoregionom w Polsce: - Pogórze Zachodniołużyckie - Płaskowyż Budziszyński - Pogórze Wschodniołużyckie - Góry Łużyckie W Polsce część Pogórza Zachodniosudeckiego zajmuje pow. 2,6 tys. km2 i została podzielona na 4 mezoregiony: Obniżenie Żytawsko-Zgorzeleckie, Pogórze Izerskie, Pogórze Kaczawskie i Pogórze Wałbrzyskie. Obniżenie Żytawsko-Zgorzeleckie - rozciąga się wzdłuż Nysy Łużyckiej między Pogórzem Wschodniołużyckim w Niemczech a Pogórzem Izerskim w Polsce. Składa się z Kotliny Turoszowskiej, przełomowej doliny Nysy, Obniżenia Zawidowskiego i Równiny Zgorzeleckiej. Powierzchnię całego regionu ocenia się na 240 km2. Pogórze Izerskie – jest rozległą częścią Pogórza Zachodniosudeckiego pomiędzy Obniżeniem Żytawsko-Zgorzeleckim na zachodzie a doliną Bobru na wschodzie, na południu oddzieloną od Gór Izerskich dyslokacją tektoniczną. Część polska zajmuje powierzchnię ok. 1460 km2, czeska – ok. 240 km2. W obrębie tego dużego mezoregionu wyróżniono wiele mikroregionów:

- Przedgórze Izerskie – z wysokościami dochodzącymi do 450-540 m. - Wysoczyzna Siekierczyńska – osiąga wysokość 250-300 m. - Wzgórza Zalipiańskie – falista wyżyna o wys. 350-400 m. - Dolina Kwisy - Wzniesienia Radoniowskie – to płaskie pagóry wys. 350-400 m - Obniżenie Lubomierskie - Wzgórza Radomickie – falista wyżyna o wys, 300-350 m - Wzniesienia Gradowskie - Niecka Lwówecka – obniżenie tektoniczne osiągające wys. 200-300 m

Pogórze Kaczawskie – rozpościera się na północ od Gór Kaczawskich, pomiędzy dolinami Bobru i Nysy Szalonej, a od północnego - wschodu granicą jest brzeżny uskok sudecki. Od zachodu sąsiaduje z Pogórzem Izerskim, od południowego - wschodu z Pogórzem Wałbrzyskim. Zajmuje pow. Ok. 770 km2. Najwyższe wzniesienie Ostrzyca 499m. Rezerwatami przyrody są:” Wilcza Góra” w Złotoryi i „Wąwowóz Myśliborski koło Jaworowa”. W obrębie Pogórza Kaczawskiego wyróżniamy następujące mikroregiony:

- Dolina Bobru – Park Krajobrazowy Doliny Bobru o pow. 132,7 km2 - Pogórze Bolesławieckie – wzniesienia przekraczają 300 m n.p.m , Grodziec 389 m, - Rów Zbylutowski - Wzniesienia Płakowickie - Kotlina Proboszczowska - Wysoczyzna Ostrzycka – wzgórza o wys. 250-400 m z Ostrzycą 499m - Dział Jastrzębnicki - Rów Świerzawski

- Pogórze Złotoryjskie – Park Krajobrazowy Chełmy (148,9 km2)

Pogórze Wałbrzyskie – usytuowane pomiędzy doliną Nysy Szalonej a Górami Sowimi. Zajmują pow. Ok. 180 km2. Wyróżniamy tu mikroregiony:

- Obniżenie Wolbromki - Pogórze Bolkowskie - Pogórze Świebodzickie - Kotlina Wałbrzyska

SUDETY ZACHODNIE Dzielą się na następujące mezoregiony:

- Góry Żytawskie (na pograniczu nimiecko-czeskim na zachód od Nysy Łużyckiej) - Grzbiet Jesztiedzki (w Czechach, na południe od Kotliny Libereckiej) - Kotlina Liberecka (w Czechach) - Góry Izerskie (przecięte granicą czesko-polską) - Góry Kaczawskie (w Polsce) - Kotlina Jeleniogórska (w Polsce) - Karkonosze (przecięte granica czesko-polską) - Rudawy Janowickie (w Polsce) - Podgórze Karkonoskie (tylko w Czechach)

Góry Izerskie - stanowią skrajny, zachodni człon Sudetów. Od południowego – zachodu sąsiadują z Górami Łużyckimi, oddzielone od nich uskokiem tektonicznym i doliną Nysy Łużyckiej; na wschodzie i południowym – wschodzie graniczą z Kotliną Jeleniogórską i Karkonoszami, a na północy przechodzą w pagórkowate Pogórze Izerskie. Granica państwowa dzieli je na dwie nierówne części, pozostawiając po stronie polskiej dwa równoleżnikowo przebiegające i równoległe do siebie pasma rozdzielone dolinami Kwisy i Małej Kamiennej: północne, zwane Grzbietem Kamienickim i południowe, najwyższe w Górach Izerskich – Wysoki Grzbiet (wysoka Kopa, 1126 m i Smrek 1124 m). Zwornikiem obu grzbietów jest przełęcz Rozdroże Izerskie (767 m), przez którą prowadzi szosa ze Szklarskiej Poręby do Świeradowa – Zdroju. Góry Izerskie należą do jednostki geologicznej, zwanej blokiem karkonosko – izerskim, zbudowanym ze skał krystalicznych, z granitową częścią centralną i metamorficzną osłoną (aureolą). Występują tu gnejsy, granitoidy oraz łupki łuszczykowe. Cały obszar przecinają liczne uskoki tektoniczne, którym w kilku miejscach towarzyszą wylewy bazaltów. W kilku rejonach (Świeradów – Zdrój, Czerniawa – Zdrój, Szklarska Poręba) występują wody mineralne, głównie szczawy wodoro – węglanowe, wapniowo – magnezowe i żelaziste z zawartością radonu. Charakterystycznym rysem rzeźby Gór Izerskich są rozległe powierzchnie zrównań z kopulastymi wierzchołkami i płytkimi zaklęsłościami oraz głębokie doliny o stromych i często skalistych zboczach. Są one wraz z dnem dolin potoków porośnięte zaroślami brzozy karpackiej i wierzby śląskiej. Osobliwością są torfowiska wysokie, wypełniające rozległe obniżenia terenowe. Część z nich eksploatowana jest jako borowina na potrzeby lecznictwa uzdrowiskowego, część jest chroniona ze względu na walory przyrodnicze i ważną rolę w retencjonowaniu wody. W składzie gatunkowy roślin na torfowiskach zwraca uwagę obecność gatunków reliktowych, przetrwałych z okresu lodowcowego. Rosną tu m.in. sosna błotna i brzoza karłowata oraz inne. Ze zwierząt sporo tu jeleni i saren, a także drobnych gryzoni (ryjówek, norników i innych. Z ptaków występuje tu m.in. płochacz halny, siewka górska, drozd obrożny i inne. Piękna, dzika przyroda zadecydowała o ustanowieniu dwóch rezerwatów przyrody: „Torfowisko Izerskie” i „Krokusy w Górzyńcu”, i objęciu całych gór strefą chronionego

krajobrazu (tak po polskiej, jak i czeskiej stronie). Wytyczono tu także kilka ścieżek dydaktycznych. Góry Kaczawskie i Pogórze Kaczawskie - ograniczone na zach. Doliną Bobru, a na wsch. Doliną Nysy Szalonej, na południu sąsiadują z Kotliną Jeleniogórską i Rudawami Janowickimi, natomiast na południowym wschodzie przez Pogórze Bolkowsko-Wałbrzyskie łączą się z Górami Wałbrzyskimi. Granica północna jest niewyraźna i Góry Kaczawskie przechodzą to stopniowo w Pogórze Kaczawskie, ograniczone progiem Sudetów. Płynąca to Kaczawa i jej dopływ, wykorzystujące uskoki i rowy tektoniczne, dzielą Góry Kaczawskie na kilka grzbietów: Wschodni ( Poręba 671m, Lubrza 669 m, Żelaźniak 666 m) Północny: (Okole 721 m, Leśniak 679 m), Południowy (Baraniec 720 m, Skopiec 720 m) i Mały (Szybowisko 561 m, Stomiec 551 m).Najwyższymi wyniosłościami Pogórza Kaczawskiego są Ostrzyca (501 m) w części zach. I Czartowska Skała (468 m) w części wschodniej. Na terenie Pogórza Kaczawskiego znajduje się Park krajobrazowy „Chełmy” utworzony w 1992 r na obszarze 148 km2. Kotlina Jeleniogórska – Od południa zamykają Kotlinę Karkonosze, od wschodu Rudawy Janowickie, od północy Góry Kaczawskie. Ma pow. Ok. 270 km2 i dzieli się na kilka mikroregionów:

- Obniżenie Jeleniej Góry - Obniżenie Sobieszowskie - Wzgórza Łomnickie – Grodna 506 m - Obniżenie Mysłakowickie - Wzgórza Karpickie – Krzyżna Góra 654 m - Wzgórza Dziwiszowskie

Karkonosze – są najwyższą grupą górską w całych Sudetach. Rudawy Janowickie – od północy sąsiadują z Górami Ołowianymi, od południa przez Przełęcz Kowarską (727 m) z Karkonoszami. Najwyższym wzniesieniem jest Skalnik (935 m). Region ma ok. 130 km2 pow.

SUDETY ŚRODKOWE Część północno-zachodnia podlega wypiętrzeniu i tworzy Góry Stołowe, część południowo- wschodnia wypełnia tektoniczny rów Nysy Kłodzkiej. We wschodniej części Sudetów Środkowych wyróżniamy Góry Bardzkie. Kotlina Kłodzka oddziela Sudety Środkowe od Wschodnich. Sudety Środkowe są niższe od Wschodnich i Zachodnich. W granicach Polski zajmują pow. 2100 km2. podział mezoregionalny przedstawia się w następujący sposób: Brama Lubawska, Góry Wałbrzyskie, Góry Kamienne, Góry Sowie, Góry Bardzkie, Obniżenie Noworudzkie, Obniżenie Ścinawki, Góry Stołowe, Pogórze Orlickie, Góry Orlickie, Góry Bystrzyckie, Kotlina Kłodzka. Brama Lubawska – jest obniżeniem śródgórskim, od wsch. Graniczy z Górami Kamiennymi i Wałbrzyskimi. Brama Lubawska zawdzięcza swą nazwę funkcji komunikacyjnej, ponieważ tworzy dogodne przejście z Czech na Śląsk. Góry Wałbrzyskie – od północnego - zachodu sąsiadują z Górami Kaczawskimi, od południowego - wschodu graniczą z Górami Sowimi, od południowego - zachodu z Górami Kamiennymi. Największą wysokość osiąga grupa Rybnickiego Grzbietu i Borowej (854 m) na południu od Wałbrzycha oraz Chełmic (834 m) na zachód od Wałbrzycha, podczas gdy na północ od tego miasta najwyższy jest Lisi Kamień (630 m). Na północnym - zachodzie

od Chełmca ciągnie się charakterystyczny grzbiet Trójgarbu (779 m), a dalej kopuły Łysicy (666 m), Kokosza (662 m), Borowca (645 m) i Krąglaka (687 m). Góry Wałbrzyskie rozciągają się na przestrzeni 26 km i zajmują pow. Ok. 160 km2. Góry Kamienne – od północy i północnego - wschodu sąsiadują z Górami Wałbrzyskimi, od wschodu z Górami Sowimi i Obniżeniem Noworudzkim, od południa z Obniżeniem Ścinawki i północno - zachodnim narożnikiem Gór Stołowych. W osi niecki środkowosudeckiej utworzyła się niewielka Kotlina Krzeszkowska. Na zachód od niej ciągnie się południowo pasmo Gór Kruczych, których kulminacje tworzą: Szeroka (843) i Spicak (879) po stronie czeskiej. Następny człon Gór Kamiennych za przełomem Ścinawki tworzą trzy równoległe grzbiety Gór Suchych, których centralnym węzłem jest Waligóra (936). Góry Kamienne zajmują powierzchnię ok. 240 km2. Rezerwatami są: „ Kruczy Kamień” w gminie Lubawka oraz piaskowce „ Głazy Krasnoludków” w gminie Kamienna Góra. Góry Sowie – o długości 30 km szer. 8-10 km, pow, 270 km2. część północno-zachodnia jest rozcięta przełomem Bystrzycy i jej dopływami. Na zachodzie od przełomu Bystrzycy wzniesienia nie dochodzą do 650 m n.p.m. (Klasztorzysko 631 m). W przełomie powyżej Lubachowa w 1917 r, utworzono niewielki zbiornik retencyjny o pow. 0,5 km2 i pojemności 8 mln m3. nad tym zbiornikiem w miejscowości Zagórz , na wzgórzu z ruinami średniowiecznego zamku, utworzono rezerwat „Góra Choina”. Na południowym - wschodzie od dopływu Bystrzycy wznoszą się grzbiety: Michałowski (591), Babiego Kamienia (670), Jawornicki (623) i Włodarza (811). Góry Bardzkie - tworzą pasmo górskie o długości około 18 km i szerokości 3-5 km między Górami Sowimi na północnym zachodzie, oddzielone od nich Przełęczą Srebrną (585 m), z Górami Złotymi na południowym wschodzie, od których oddziela je Przełęcz Kłodzka (481 m). Jego prostolinijna, stroma krawędź północna przebiega równolegle do uskoku tektonicznego, wzdłuż którego zostało ono wypiętrzone ponad obszar Przedgórza Sudeckiego. Ku południowi Góry Bardzkie opadają znacznie łagodniej, łącząc się ze wzniesieniami Kotliny Kłodzkiej. Przełomowa dolina Nysy Kłodzkiej pomiędzy Ławicą a Bardem dzieli Góry Bardzkie na część zachodnią, nieco niższą, z kulminacjami Ostroga (627 m), Stróży (636 m) i Wilczaka (637 m), oraz na część wschodnią – wyższą, z kulminacjami Ostrej Góry (751 m), Jeleniej Kopy (747 m) i Grodziska (730 m). Rzeźba Gór bardzkich jest bardzo urozmaicona i jest efektem szybkiego erozyjnego rozcinania tektonicznie dźwiganego pasma, przy znacznym zróżnicowaniu odporności skał. Stąd liczne, głębokie (choć krótkie) doliny o stromych zboczach i duże deniwelacje pomiędzy wierzchowiną a dnami dolin. Obniżenie Noworudzkie - ma ponad 25 km długości, a jego powierzchnię oblicza się na 170 km2. Obniżenie Ścinawki - obniżenie ma ponad 30 km długości i 10-12 km szerokości. W polskiej części Obniżenia Ścinawki wyróżnia się Obniżenie Mieroszowickie w górnym biegu Ścinawki oraz w dolnym jej biegu, oprócz samej doliny, niewysokie Wzgórza Ścinawskie zajmujące łącznie około 80 km2. Góry Stołowe - zajmują centralną część niecki środkowosudeckiej, zbudowane są z górnokredowych piaskowców ciosowych i margli. W granicach Polski na płycie dolnego piaskowca ciosowego, wzniesionej do 300 m ponad otoczenie i opadające ku niemu

urwistymi ścianami, zalegają toruńskie margle i łupki, na których wytworzył się płaski poziom denudacyjny na wysokości 700-750 m. Ponad nim wznoszą się skalne pozostałości wyższego stopnia, które tworzą kulminację Małego i Wielkiego Szreniawca (919 m) oraz Błędnych Skał (850 m), Skalnika (915 m) i Narożnika (851 m). Góry Stołowe są przecięte granicą państwową w ten sposób, że do Polski należy niewielki skrawek północno-zachodni na południe od Krzeszkowa (Róg 712 m) i Mieroszowa (Mieroszowskie Ściany 655 m), oraz najwyższa część południowo-wschodnia pomiędzy Radkowem a Kudową, ze szczytem Szczelińca (łącznie ok.50m2), natomiast środkowa część w granicach Czech jest znacznie większa (ponad 500 km2). Góry Bystrzyckie I Góry Orlickie - dwa równoległe do siebie i mało zróżnicowane pasma górskie w południowo zachodniej części Ziemi Kłodzkiej, rozdzielone dolinami Bystrzycy Dusznickiej i Dzikiej Orlicy należą do rzadko odwiedzanych zakątków Sudetów. Góry Orlickie zbudowane ze skał metamorficznych, prawie w całości zalesione, tworzą słabo rozczłonkowany grzbiet o zrównanej w poziomie 950-100 m wierzchowinie, o długości około 35 km, który w 25% należy do Polski. Góry Bystrzyckie tworzą pasmo długości około 30 km, ograniczone na północy doliną Bystrzycy Dusznickiej, na wschodzie stromą krawędzią tektoniczną opadającą do Rowu Górnej Nysy Kłodzkiej, a na południu łagodnie opadają ku Przełęczy Międzyleskiej (534 m). Przełęcz Spalona (778 m) dzieli je na dwie części: północną z Wolarzem (850 m), Smolną (870 m), Bieścem (833 m), Łomnicką Równią (896 m) i Wójtowską Równią (847 m) oraz południową z najwyższą Jagodną (977 m). Większość pasma zbudowana jest ze skał metamorficznych: łupków krystalicznych i gnejsów, a jedynie Łomnicka Równina ma charakter stoliwa zbudowanego z warstw piaskowców ciosowych i margli, spoczywających na cokole wymienionych uprzednio skał metamorficznych. Zarówno Góry Bystrzyckie jak i Orlickie wyróżniają się dużą lesistością. Dominują tu lasy dolnoreglowe (regiel górny występuje jedynie w najwyższych partiach Gór Orlickich) o mało zróżnicowanym drzewostanie, głównie świerczyny. W Górach Bystrzyckich świerkowi miejscami towarzyszy modrzew, jawor, wiąz górski i lipa drobnolistna. Najcenniejsze florystyczne zespoły zachowały się na terenie rezerwatu „Torfowisko pod Zieleńce,”. Sporo tu leśnej zwierzyny: jeleni, saren i muflonów. Torfowisko Pod Zieleńcem - leży na wysokości około 750-760 m, na europejskim wododziale rozgraniczający zlewiska mórz Bałtyckiego i Północnego, stanowiąc objętą ścisłą ochroną rezerwatową część (156,8 ha) rozległego (ok. 270 ha) torfowiska wysokiego, wypełniającego szerokie obniżenie między garbami Kołodzieja (765 m) i Czyżówki (769 m). Biegnąca przez nie tzw. Zielona droga dzieli torfowisko na dwie części: północną, tworzącą tzw. Topielisko i południową, zwaną Czarnym Bagnem. Do powstania torfowiska przyczyniło się nieprzepuszczalne podłoże (piaskowce i margle na cokole gnejsów) i lokalny klimat, charakteryzujący się wysokimi opadami (ponad 1300 mm rocznie, więcej niż na tych samych wysokościach w Karkonoszach czy Tatrach) oraz niska średnia temperatura roku, nie przekraczająca 4ºC. Uroczysko, przypominające miejscami arktyczną tundrę, miejscami zaś syberyjską tajgę, wyróżnia się swoistą roślinnością i niewielkimi jeziorkami torfowiskowymi. Rozczłonkowane podmokłymi obniżeniami kępy, zdominowane są przez mchy torfowce, wśród których rośnie m.in. brzoza karłowata. Bogaty jest świat owadów i bezkręgowców. Z rzadkich ptaków gnieździ się tu głuszec i cietrzew. Zwiedzać rezerwat można tylko szlakiem turystycznym i ścieżką doprowadzającą do wieży widokowej. Znaczna miąższość torfu i bagno grożą utonięciem.

Kotlina Kłodzka - po zachodniej stronie zapadliska znajdują się Góry Bystrzyckie, po wschodniej Masyw Śnieżnika i jego północne przedłużenie (Krowiarki), zachodnie ramię Gór Złotych i Góry Bardzkie. Granica północna nie jest wyraźnie zarysowana i przedłużeniem Kotliny Kłodzkiej jest Obniżenie Ścinawki oraz Obniżenie Noworudzkie w Sudetach Środkowych, ale granicę Kotliny Kłodzkiej można poprowadzić od ujścia Ścinawki do Nysy Kłodzkiej po okolice Polanicy-Zdroju u podnóża Gór Stołowych.

SUDETY WSCHODNIE Sudety Wschodnie znajdują się prawie w całości na terytorium Czech, których granica przechodzi na ich północno-wschodni człon, obejmu ⍪ący s Polski należy północno – zachodni fragment tych gór. Główny blok stanowią zrównane hercyńskie struktury fałdowe o kierunku południkowym, złożone ze skał dewońskich i karbońskich. Są one skośnie ścięte przez dyslokacje, nierównomiernie podniosły zrąb górski, intensywniej w części północno-zachodniej i środkowej, gdzie najwyższe wzniesienia przekraczają 1400 m (Śnieżnik 1425 m, Keprnik 1423 m, Pradziad 1492), natomiast część południowo-wschodnia nie przekracza wysokości 800 m n.p.m. i przedstawia krajobraz wyżyny pogórskiej (Niski Jesionik). Za granicę Sudetów Środkowych i Wschodnich przyjmuje się niską Przełęcz Międzyleską (534 m), wschodnie zbocze Kotliny Kłodzkiej i Przełęcz Kłodzką między Górami Bardzkimi a Złotymi. Polska część Sudetów Wschodnich obejmuje tylko około 730 km2 i składa się z części Gór Złotych, Masywu Śnieżnika oraz skraju Gór Opawskich.

Góry Złote – Rychlebskie hory ( pasmo graniczne) Masyw Śnieżnika – Kralicky Sneznik ( większa część w Polsce) Góry Opawskie – Zlatohorska rochovina ( w Polsce część brzeżna na północy) Hanusovicka vrochovina ( tylko w Czechach) Wysoko Jesionnik – Hruby Jesenik ( tylko w Czechach) Niski Jesionik - Nizky Jesenik ( tylko w Czechach) Maholnicka brazda ( tylko w Czechach) Zabrezska rochovina -/-/-

Góry Złote Zaczynają się na Przełęczy Kłodzkiej, przyjętej za granicę między Sudetami Środkowymi i Wschodnimi. Od północnego - wschodu granicę Gór Złotych tworzy brzeżny uskok sudecki, od południowego - zachodu dolina Białej Lądeckiej i jej dopływu Morawki. Niska przełęcz Różaniec (583 m) wyodrębnia część północno-zachodnią z kulminacją Jawornika (870 m). Grzbietem gór przebiega granica polsko-czeska do szczytu Smrek (1125 m). Do mezoregionu Gór Złotych zaliczono również wyodrębniające się Góry Bialskie pomiędzy górnym biegiem Białej Lądeckiej i jej dopływu Morawki. Dzielą się one na kilka członów: grzbiet północny (Czernica 1083 m), zachodni (Suszyca 1047 m) i wschodni na granicy państwa, oddzielony Przełęczą Suchą od poprzedniego i przyrośnięty do grzbietu właściwych Gór Złotych między szczytami Postawnej (1124 m) i Smreku. Do mezoregionu Gór Złotych zaliczono także dolinę Białej Lądeckiej i Morawki. Rozciągłość Gór Złotych od Przełęczy Kłodzkiej do Przełęczy Ramzowskiej dochodzi do 35 km, szerokość do 15 km, część polska obejmuje około 240 km2, część czeska około 280 km2. Masyw Śnieżnika – główną kulminację tworzy wzniesiona ponad górną granicę lasu kopuła samego Śnieżnika (1425 m), od której odchodzą w 5 kierunkach niższe rozgałęzienia. Najdłuższe jest odgałęzienie północno-zachodnie pomiędzy bezpośrednim dorzeczem Nysy Kłodzkiej i jej dopływu Białej Lądeckiej z kulminacjami Średnika (1210 m) i Czarnej Góry (1205 m), za Przełęczą Puchaczówką (864 m) przechodzące w płaskie,

rozczłonkowane pasmo Krowiarek (Suchoń 964 m). Odgałęzienie wschodnie tworzy grzbiet łączący grupę Śnieżnika z Górami Złotymi, przy czym granicę stanowi przełęcz Płoszczyna (817 m). Odgałęzienie południowe znajduje się w całości na terytorium Czech. Odgałęzienie południowo-zachodnie stanowi graniczny grzbiet wododziałowy, w którym wyodrębniają się Masyw Śnieżnik (1318 m) i Trójmorski Wierch (1145 m). Wśród promieniście rozchodzących się dolin na uwagę zasługuje dolina Wilczki z 27 m wodospadem w Międzygórzu . Las świerkowy i łąki kopuły szczytowej tworzą rezerwat „Śnieżnik Kłodzki” (181,2 ha). Drugim rezerwatem jest „Wodospad Wilczki„ (2,75 ha) oraz „Jaskinia Niedźwiedzia” (89 ha). Cały Masyw Śnieżnika zajmuje ok. 500 km2, z czego na terytorium Polski jest 360 km2. Masyw Śnieżnika, Góry Bialskie i Złote tworzą Śnieżnicki Park Krajobrazowy. Góry Opawskie – pomiędzy dolinami Białej Głuchołazkiej, Czarnej Opawy oraz Opawicy. Od północnego - zachodu sąsiadują z Górami Złotymi , od południowego - wschodu z Niskim Jesionikiem, od południowego - zachodu z Wysokim Jesionikiem, od północnego - wschodu z Niziną Śląską. Do Polski należy tylko niewielki fragment tych gór: północny skłon Biskupiej Kopy, położona u jej podnóża część doliny Złotego Potoku oraz Góra Parkowa (542 m) w Głuchołazach, łącznie niespełna 100 km2. Biskupia Kopa jest jedną górą na terytorium Śląska Opolskiego. Utworzono na tym obszarze Park Krajobrazowy Gór Opawskich (46,3 km2).

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome