Socjologia ogólna - Notatki - Socjologia ogólna - Część 1, Notatki'z Socjologia ogólna. University of Warsaw
Kasia_aisaK
Kasia_aisaK4 March 2013

Socjologia ogólna - Notatki - Socjologia ogólna - Część 1, Notatki'z Socjologia ogólna. University of Warsaw

PDF (473.7 KB)
14 strona
1Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Notatki omawiające teorie i pojęcia społeczne:teoria konfliktu społecznego, teoria gier, definicja gry.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 14
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

SKRYPT - SOCJOLOGIA OGÓLNA II SEMESTR

10. Teorie konfliktu społecznego

Powstanie teorii konfliktu. Koncepcje K. Marksa, M. Webera oraz G. Simmla. Dialektyczna teoria konfliktu R. Dahrendorfa. Funkcjonalne podejście do konfliktu L.A. Cosera. TEORIA GIER – dział matematyki zajmujący się badaniem optymalnego zachowania w przypadku konfliktu interesów; wywodzi się z badania gier hazardowych i taka jest też jej terminologia, jednak zastosowanie znajduje głównie w ekonomii, biologii (szczególnie w socjobiologii), socjologii oraz informatyce. (Zastosowanie teorii gier w biologii przez Johna Maynarda Smitha zaowocowało pojawieniem się ewolucyjnej teorii gier i memetyki, a także nowymi zastosowaniami w naukach, które wcześniej bazowały na teorii gier.) PUNKT RÓWNOWAGI NASHA - ustala się w momencie, gdy dwie grupy (itp.) mają wystarczająco zadowalające pozycje, mogą zrezygnować z gry, bo gdyby zaryzykowały – mogłyby więcej zyskać albo też więcej stracić; strategia każdego z graczy jest optymalna, przyjmując wybór jego oponentów za ustalony. W równowadze żaden z graczy nie ma powodów jednostronnie odstępować od strategii równowagi. W tym sensie równowaga jest stabilna. GRA to dowolna sytuacja konfliktowa, GRACZ natomiast to dowolny jej uczestnik. Graczem może być na przykład człowiek, przedsiębiorstwo lub zwierzę. Każda strona wybiera pewną STRATEGIĘ postępowania, po czym zależnie od strategii własnej oraz innych uczestników każdy gracz otrzymuje wypłatę w jednostkach użyteczności. Zależnie od gry jednostki te mogą reprezentować pieniądze, wzrost szansy na przekazanie własnych genów czy też cokolwiek innego, z czystą satysfakcją włącznie. Wynikowi gry zwykle przyporządkowuje się pewną wartość liczbową. Gry dzielą się na:

Gry o sumie stałej - zerowej (zysk jednego gracza jest równoważny stracie drugiego) i na gry o sumie zmiennej - niezerowej

Gry sprawiedliwe (gdy wartość oczekiwana wypłaty każdego z graczy jest taka sama) oraz gry niesprawiedliwe

Dwuosobowe i wieloosobowe GRACZ – dowolny uczestnik gry (gry wieloosobowe, dwuosobowe – minimum dwie osoby) – może być nim człowiek, instytucja, zwierzę; gracze otrzymują gratyfikacje. Gracz racjonalny to w teorii gier gracz, któremu zależy na maksymalizacji własnego zysku. Zwykle zakłada się, że wszyscy gracze są racjonalni. Najczęstszym wyjątkiem jest, jeśli jednym z "graczy" jest los. GRA O SUMIE ZEROWEJ (gra ilość sumie stałej) – ilość dostępnych dóbr jest ograniczona, to gra, w której zysk jednego gracza oznacza stratę drugiego.

docsity.com

Wyrażenie to nie oznacza, że suma wypłat jest stała, ani tym bardziej równa zero. Formalnie oznacza to, że proporcja zysku jednego gracza do straty drugiego w wyniku przejścia między dowolnymi stanami jest stała. Taką grę można zawsze sprowadzić do gry o sumie stałej, a nawet zerowej, za pomocą przekształcenia liniowego. GRA O SUMIE NIEZEROWEJ – ilość dostępnych dóbr nie jest ograniczona STRATEGIA OPTYMALNA – jednostka racjonalizuje swoje zyski, przy założeniu, że wszystkie jednostki są racjonalne WET ZA WET - to następująca strategia gry w iterowany dylemat więźnia:

 Na początku współpracuj

 Potem rób dokładnie to, co przeciwnik zrobił w poprzedniej turze Pomimo prostoty strategia ta jest zaskakująco wydajna, ponieważ spełnia najważniejsze kryteria:

 Przyjazna- nie zrywa współpracy jako pierwsza

 Mściwość - na atak odpowiada odwetem

 Przewidywalna - przeciwnik może łatwo przewidzieć jej zachowanie i dostosować się do niego

 Skłonność do wybaczania - jeśli przeciwnik zmieni swoje postępowanie potrafi wybaczyć

 Ma gwarancje, że nie da wyniku gorszego niż wynik przeciwnika o więcej niż różnica jednej rundy, przez co odporna jest nie tylko na graczy racjonalnych, którym zależy na jak najwyższym wyniku własnym, ale też na graczy zazdrosnych, którym zależy na jak największej różnicy wyników.

DYLEMAT WIĘŹNIA to jeden z najważniejszych problemów teorii gier. Dwóch zamieszanych w duże przestępstwo przestępców złapano za małe przewinienie. Policja wie, że oni są winni, lecz nie ma dowodów. Jeśli:

1. Będą współpracować ze sobą, odsiedzą niewielką karę za małe przewinienie (określenie współpraca dotyczy współpracy między przestępcami, nie współpracy z policją i oznacza, że obaj nie będą zeznawać),

2. Jeden zerwie współpracę i będzie zeznawał, a drugi nie, pierwszy zostanie uwolniony, drugi natomiast pójdzie siedzieć za poważne przestępstwo,

3. Obaj będą zeznawać, obaj pójdą siedzieć, przy czym wyrok będzie z tego względu nieco złagodzony.

Problem jest następujący: niezależnie od postępowania drugiego, opłaca się zeznawać. Jeśli natomiast żadna ze stron by nie zeznawała, wynik byłby o wiele lepszy dla obu graczy. Zatem wybór podyktowany interesem osobistym nie zawsze jest najlepszy dla danej osoby. Wiele sytuacji w życiu ma własności podobne do dylematu więźnia. DYLEMAT KURCZAKÓW – GRA W CYKORA - to jeden z najważniejszych modeli rozpatrywanych w teorii gier.

docsity.com

Dwie osoby wsiadają w samochody, rozpędzają się i z dużą prędkością jadą na siebie – ten, kto pierwszy zahamuje lub zjedzie z trasy jest "cykorem" i przegrywa. Istnieją tylko dwie nie zdominowane strategie proste - jedziemy do końca lub skręcamy w ostatniej chwili. Skręcając wcześniej nic nie możemy zyskać w porównaniu z czekaniem na ostatnią chwilę, za to, jeśli przeciwnik planował skręcić chwilę później możemy stracić. W przeciwieństwie do dylematu więźnia najgorsza nie jest sytuacja asymetryczna (jeden jedzie, drugi ucieka), ale symetryczna (obu jedzie na siebie) - jeśli koszty honorowe byłyby większe od kosztów wypadku gra zmienia się w zwykły dylemat więźnia. Gra ma dwie równowagi Nasha - pierwszy gracz jedzie, drugi ucieka oraz drugi gracz jedzie, pierwszy ucieka. W sytuacjach rzeczywistych, które modeluje gra w cykora najbardziej opłacalna jest "strategia szaleńca" - trzeba przekonać przeciwnika, że nie myśli się racjonalnie i zamierza się jechać bez względu na okoliczności. Właśnie taka jest interpretacja antropologiczna pewnych pozornie irracjonalnych zachowań społecznych. R. Axelroad – strategie:

1. Zawsze idź na współpracę 2. Losowo – albo współpracuj albo oszukuj 3. Zawsze oszukuj(strategia optymalizacji) 4. Jeżeli się pojawi uczestnik gry współpracuj, jeśli oszuka to też oszukuj 5. Jeżeli ktoś oszukał to kiedyś też się oszuka 6. Jeżeli ktoś oszukał to najpierw się idzie na współpracę, dopiero po raz drugi

nie L. Coser, Społeczne funkcje konfliktu W przeciwieństwie do innych, Coser rozpatruje zjawisko konfliktu z punktu widzenia mikrosocjologii. Mówi o społecznych (integracyjnych i „adaptacyjnych) funkcjach konfliktu, mogą, ale nie muszą to być funkcje pozytywne. To, czy konflikt będzie pozytywny, czy negatywny zależy od: Typu problemu:

1. Jeśli konflikt dotyczy celów, wartości lub interesów niesprzecznych z podstawowymi założeniami stosunków społecznych, to przyczynia się to do poprawy stosunków władzy i systemu norm w grupach (pozytywny)

2. Jeśli strony uczestniczące w konflikcie nie uznają podstawowych wartości systemu społecznego, konflikt grozi zniszczeniem struktury (negatywny)

Typu struktury społecznej: Każda struktura społeczna posiada mechanizm zabezpieczający przez konfliktem zagrażającym przyjętej podstawie stosunku społecznego – jest nim instytucjonalizacja i tolerancja konfliktu. W każdym typie struktury społecznej występuje sytuacja sprzyjająca pojawianiu się konfliktów – żądania jednostek i grup. Różnica polega na stopniu zezwolenia na wyrażanie tych roszczeń. Wpływ struktury społecznej na gwałtowność konfliktu:

docsity.com

Im bardziej zintegrowana grupa, tym bardziej gwałtowny jest konflikt, ponieważ częstotliwość interakcji między członkami grupy i angażowanie przez nich całej osobowości w konflikt, prowadzi do intensyfikacji ukrywanych wcześniej wrogich uczuć, które ujawniają się dopiero przy okazji wystąpienia konfliktu. W luźnych strukturach społecznych konflikt jest mniej gwałtowny niż w sztywnych. Zagrożeniem dla struktury jest właśnie jej sztywność, a nie sam konflikt – teza: liczba konfliktów jest odwrotnie proporcjonalna do ich intensywności. Konflikt może służyć zarówno integracji jak i dezintegracji grupy społecznej: INTEGRACJA

 Gdy członkowie grupy angażują w konflikt jedynie część swojej osobowości, może to służyć zgodzie i integracji wewnątrz grupy

 Grupy nie zaangażowane w ciągłą walkę ze środowiskiem zewnętrznym, wykazują się większą elastycznością struktury, co sprawia, że tolerancja konfliktów wewnętrznych wpływa stabilizująco na ich strukturę – cząstkowe uczestnictwo w dużej liczbie konfliktów stanowi mechanizm stabilizujący

 Członkowie grup o luźnej strukturze i społeczeństw otwartych poprzez konflikt rozładowują napięcie - stabilizujący i integrujący wpływ (eliminacja źródeł niezadowolenia)

DEZINTEGRACJA

 Gdy członkowie grupy zaangażowani są w konflikt całą swoją osobowością i prowadzą ciągłą walkę – zagraża to nawet samym podstawom istnienia grupy, może powodować rozbicie grupy na wrogie obozy lub przymusowe wydalenie z grupy dysydentów

Społeczeństwa:

Otwarte – kraje demokratyczne – zinstytucjonalizowane kanały rozwiązywania konfliktów – konflikt będzie integrujący

Zamknięte – kraje niedemokratyczne – nie ma instytucji rozwiązujących problemy społeczne – konflikt będzie niszczący

Konflikt realistyczny i nierealistyczny (rozróżnienie): KONFLIKT REALISTYCZNY – to taki konflikt społeczny, którego przyczyną jest niespełnienie określonych potrzeb w danym układzie stosunków, ocena korzyści, jakie mogą one przynieść uczestnikom; są zwrócone przeciwko rzeczywistym źródłom niezadowolenia; służą one osiągnięciu określonych wyników, ale mogą być zastąpione przez alternatywne wzory interakcji z przeciwnikami KONFLIKT NIEREALISTYCZNY – ich przyczyna nie leży w sprzecznych celach przeciwników, lecz w chęci rozładowania napięcia jednego lub obu z nich; konflikt ten jest celem samym w sobie, gdy prowadzi do rozładowania napięcia Funkcje, które spełnia konflikt (dla stron konfliktu):

1. Wyodrębnienie (wyraźne) grup konfliktowych 2. Centralizacja władzy grupowej 3. Wzmacnia się tendencja wewnątrzgrupowa, więź społeczna między

uczestnikami – redukcja izolacji społecznej 4. Mała tolerancja dla dewiacji i niezgody

Społeczne funkcje konfliktu (w skali makro):

docsity.com

1. Zwiększenie innowacji jednostek 2. Nowe sposoby rozwiązywania problemów i konfliktów (gdy mamy pewne

struktury) 3. Rozładowanie napięcia – zmniejszenie wrogości między grupami 4. Integracja społeczna w obrębie określonych grup (koalicja, kooperacja) 5. Świadomość pewnych problemów (np. poprzez demonstrowanie swojej

odmienności i poglądów) WENTYL BEZPIECZEŃSTWA – to instytucja, która dostarcza substytutów obiektów wrogich uczuć oraz środków rozładowania agresywnych zachowań; jest to mechanizm kanalizowania pewnego niezadowolenia, jest ono rozładowywane tak, że struktura się nie zmienia – władza świadomie go tworzy lub mu sprzyja Teza: im bardziej społeczeństwo jest zamknięte, tym są one bardziej potrzebne Funkcje:

Punkt widzenia jednostki: rozładowanie napięcia (a nie znalezienie rozwiązania niezadowalającej sytuacji), utrzymanie poczucia bezpieczeństwa jednostek

Punkt widzenia władzy: utrzymanie istnienia struktury społecznej i dotychczasowej władzy

Przykłady: koncert w Jarocinie, igrzyska olimpijskie, zorganizowanie karnawału, wprowadzenie kapitalizmu w Chinach 1. Przyczyny konfliktu 2. Warunki zaistnienia i rozwiązania konfliktu 3. Przebieg konfliktu 4. Skutki i funkcje konfliktu R. Dahrendorf, Teoria konfliktu w społeczeństwie przemysłowym 1. Zróżnicowanie dystrybucji władzy zwierzchniej staje się przyczyną stałego

konfliktu społecznego (jest on podobny do konfliktu klasowego – Marks); konflikt grup wynika z dychotomicznej dystrybucji władzy zwierzchniej w związkach opartych na panowaniu; władza (gra o sumie zerowej, gra o sumie niezerowej)

2. INTERES – ogólne określenie orientacji zbiorowości dominujących i podległych;

strukturalnie określona orientacja działań osobników zajmujących określone pozycje (Pozycje dominacji – interesem jest utrzymanie struktury społecznej zapewniającej im władzę zwierzchnią, Pozycje podległości – interesem jest zmiana warunków społecznych, pozbawiających władzy te osoby)

INTERES UTAJONY – z punktu widzenia osoby wypełniającej rolę jest to ukryty sposób jego zachowania narzucony na określony czas, w związku z pełnieniem pewnej roli i niezależnym od jego świadomej orientacji INTERES JAWNY – może się przekształcić z interesu utajnionego w pewnych warunkach i stać się uświadomionym celem; stanowi rzeczywistość psychologiczną; treść interesów jawnych może być określona tylko w odniesieniu do danych warunków społecznych

docsity.com

QUASI GRUPY – (to twór teoretyczny, nie rzeczywisty) grupy ukonstytuowane na podstawie wspólnoty pewnych utajonych interesów; mogą przekształcić się z grupy interesu (*grupy konfliktowe) GRUPY INTERESU – rekrutują się z szerszych quasi grup; charakteryzują się wspólnymi wzorami zachowań; są to grupy socjologiczne, mają formę organizacji, program lub cel oraz personel; mają charakter rzeczywisty

Warunki zaistnienia konfliktu:

Warunki techniczne – instytucjonalizacja (muszą zaistnieć określone cechy – personel, zasada naczelna, normy działania, środki materialne, stałe powtarzalne działania oraz funkcje – Malinowski), istnienie grupy przywódców, jednocząca ideologia

Warunki polityczne posiadanie politycznych „praw obywatelskich” - prawa do zrzeszania się

Warunki społeczne – możliwość komunikacji między członkami grupy i przyjmowanie nowych członków

Jeśli spełnione są te warunki, to quasi grupa może się przekształcić w grupę konfliktową3. Zróżnicowanie natężenia i gwałtowności konfliktu Gwałtowność i natężenie zmieniają się niezależnie od siebie, ale szereg czynników ma wpływ na obydwa te pojęcia:

Zjawisko względnej deprywacji - sytuacja, w której ludzie podlegający władzy są gorzej usytuowaniu w płaszczyźnie sukcesu socjo-ekonomicznego; tylko w przypadku absolutnej deprywacji połączonej z wykluczeniem z udziału w sprawowaniu władzy następuje wzrost gwałtowności konfliktu; deprywacja względne wpływa raczej na natężenie konfliktu niż na jego gwałtowność

Pluralizm – wpływa na spadek natężenia konfliktu, a nakładanie się lub zgodność na wzrost natężenia – słabsza korelacja między pozycją w hierarchii władzy zwierzchniej a innymi aspektami statusu zmniejsza natężenie konfliktu (i na odwrót)

Ruchliwość społeczna – wpływa na natężenie konfliktu, odwrotnie proporcjonalny stosunek między stopniem otwartości grupy a natężeniem konfliktu, im większa ruchliwość pionowa, tym mniejszy zakres i siła konfliktu

Regulacja konfliktu – określa raczej stopień gwałtowności konfliktu niż jego natężenia; uregulowanie konfliktu poprzez: pojednanie, pośrednictwo i arbitraż prowadzi do ograniczenia gwałtowności konfliktu

NATĘŻENIE – związane jest ze zużywaniem energii i stopniem zaangażowania stron w konflikt, gdy koszt zwycięstwa lub przegranej jest wysoki to poziom natężenia konfliktu również jest wysoki GWAŁTOWNOŚĆ – związana jest ze środkami stosowanymi przez grupy konfliktowe dla wyrażenia swojej wrogości, jest ona niezależna od stopnia uwikłania stron w konflikt (obejmuje całą gamę różnych środków poczynając od dyskusji a kończąc na krwawych wojnach)

docsity.com

4. Skutki konfliktów: Zmiany strukturalne:

 Całkowita lub prawie całkowita wymiana osób zajmujących pozycję dominacji – najbardziej raptowna zmiana struktury, określana także zmianą rewolucyjną

 Częściowa wymiana osób zajmujących pozycje dominacji – zmiana ewolucyjna

 Konflikt nie powoduje żadnych zmian personalnych, ale możliwa jest zmiana struktury w kierunku zgodnym z dążeniami grupy podległej, ale bez awansu żadnego z jej członków do grupy dominującej

J. H. Turner, Struktura teorii socjologicznejMarks 1. Przyczyny ekonomiczne - nierówny podział dóbr wywołuje wewnętrzny konflikt

interesów pomiędzy zbiorowościami podporządkowanymi a dominującymi 2. Gdy podporządkowani uświadamiają sobie prawdziwe interesy, zaczynają

poddawać w wątpliwość legitymację systemu. Prawdopodobieństwo uzyskania świadomości rośnie, gdy następują zmiany:

 Sytuacji społecznej pokrzywdzonych (na gorsze)

 Stopnia alienacji odczuwanej przez ludzi wskutek ich sytuacji

 Zdolności członków poszkodowanych grup do nawiązywania komunikacji między sobą

 Umiejętności rozwinięcia jednoczącej ideologii, która skodyfikuje ich rzeczywiste interesy

Gdy podwyższona zostanie świadomość interesów zbiorowych u grup podporządkowanych, zmniejsza się u nich chęć akceptacji prawa grup nadrzędnych do panowania nad nierównym podziałem zasobów. W rezultacie podporządkowani organizują zbiorową opozycję przeciwko dominującym segmentom systemu. Sprzyjają temu warunki:

 Dezorganizacja w segmencie panującym ze względu na organizowanie ochrony jego rzeczywistych interesów

 Nagły wzrost poczucia pokrzywdzenia u podporządkowanych

 Mobilizowanie przywódców politycznych do przygotowywania organizacyjnej strony konfliktu

Gdy grupy upośledzone wypracują wspólną ideologię i przywództwo polityczne, wzrasta ich sprzeciw, następuje polaryzacja interesów i celów obu grup konfliktowych.

3. Wraz ze wzrostem polaryzacji interesów maleje możliwość uzgodnienia kompromisu i łagodnego przebiegu konfliktu.

4. Gwałtowna konfrontacja między stronami konfliktu prowadzi do wielkich zmian we wzorach organizacji społecznej – szczególnie w rozdziale rzadkich dóbr

Weber Dwa rodzaje konfliktów: 1) Wewnętrzne (Intraspołeczne)

docsity.com

2) Zewnętrzne – geopolityczne (Interspołeczne)

Ad. 1) 1. Nierówny podział dóbr - prestiż, władza, dobrobyt – im większa korelacja

między tymi czynnikami, tym większe prawdopodobieństwo zaistnienia konfliktu (wycofane zostaje poparcie społeczne strony podporządkowanej dla politycznego panowania strony nadrzędnej)

2. Prawdopodobieństwo wystąpienia konfliktu wzrasta w warunkach:

 Wysokiego stopnia korelacji między uczestnikami w klasie, grupie statutowej i hierarchiach politycznych

 Niskiego współczynnika mobilności społecznej w górę w społecznych hierarchiach władzy, prestiżu i bogactwa

 Zmobilizowania strony podporządkowanej charyzmatycznego pobudzenia resentymentów przez charyzmatycznego przywódcę, gdy odniesie on sukces wzrośnie presja na zrutynizowanie panowania za pomocą nowego systemu reguł i administracji

3. – 4. Skutki:

 Zrutynizowanie charyzmy, jeśli powstaną nowe wzory nierówności oparte na przypisaniu – nowy system panowania tradycyjnego – odnowienie konfliktu

 Gdy zrutynizowanie będzie przebiegać racjonalnie, powstaną nowe warunki, w których potencjał konfliktowy będzie ograniczany

Ad. 2) 1. Zdolność panowania politycznego do sprawowania dominacji w społeczeństwie

zależy od jego legitymizacji, im silniejsze poczucie prestiżu i sukcesu w stosunkach ze społeczeństwami zewnętrznymi mają ci, którzy sprawują władzę, tym bardziej będę oni postrzegani jako posiadający legitymację – legitymację cechuje nietrwałość. Jej utrata grozi prawdopodobieństwem wystąpienia konfliktu

2. Członkowie systemu mają potrzebę obrony przed zewnętrznymi wrogami i ataku na nich – nawet w okresach względnego pokoju. Prestiż może motywować niektóre grupy do dążenia do militarnych i innych konfliktów z innymi społeczeństwami (bardzo ważne są interesy ekonomiczne).

3. 4. Pojawianie się wrogów zewnętrznych może powodować wzrost legitymacji i

władzy kontrolowania dystrybucji zasobów przez grupy dominujące. Simmel 1. Konflikt jest wszechobecny, analizuje mniej intensywne i mniej gwałtowne

konflikty 2. - 3. Gwałtowny konflikt jest możliwy, gdy grupy będące w konflikcie:

 Wykazują znaczne zaangażowanie emocjonalne, co prowadzi także do wysokiego poziomu solidarności w każdej zbiorowości

 Postrzegają konflikt jako wykraczający poza ich indywidualne interesy, co wiąże się ze stopniem, w jakim konflikt dotycz zagadnień dotyczących wartości

docsity.com

Poziom gwałtowności konfliktu jest niższy, gdy ma on charakter instrumentalny a strony traktują go, jako środek osiągania jasno zdefiniowanych i ograniczonych celów.

4. Simmel badał pozytywne skutki konfliktu dla podtrzymania całości społecznych i ich części składowych. Skutki konfliktu: (dla jego uczestników)

 Uczynienie granic grup jednoznacznymi

 Scentralizowanie panowania i władzy

 Zmniejszenie tolerancji dla dewiacji i rozbieżności poglądów

 Solidarność społeczna w ramach grup konfliktowych

Skutki integracyjne dla całości systemu występują, gdy:

 Konflikt występuje często, ale nie jest zbyt intensywny i gwałtowny – pozwala to na wyzbycie się wrogości

 Przebiega w systemie, gdzie występuje wysoki poziom wzajemnych zależności funkcjonalnych między jego członami a częściami – sprzyja normatywnym uzgodnieniom służącym regulacji konfliktu

 Powoduje powstawanie koalicji między różnymi grupami, które w nim uczestniczą

11. Ład społeczny i jego zakłócenia Pojęcie i typy ładu społecznego. Typy indywidualnych przystosowań społecznych wg R. Mertona. Zakłócenia ładu społecznego – zjawisko anomii społecznej. Socjologiczne teorie dewiacji. SOCJOPATOLOGIA – dział socjologii, zajmujący się dewiacją

 Interpretacje biologiczne, psychologiczne, socjologiczne

 Socjologiczne – przyczyna dewiacji jest społeczeństwo (struktura społeczna)

DEWIACJA w sensie normatywnym – dewiacja funkcjonalna (*margines swobody)

A. Giddens, Socjologia DEWIACJA – nieprzestrzeganie zespołu norm przyjętych przez członków danej społeczności lub społeczeństw (zarówno zachowania indywidualne jak i grupowe, nie każda dewiacja pociąga za sobą sankcje)Interpretacje zjawisk przestępczości i dewiacji: Ujęcie biologiczne i psychologiczne mówią o tym, że przestępstwo to skutek działania niezależnych od jednostki czynników, zakorzenionych w jej ciele bądź umyśle 1. BIOLOGICZNE – „typy kryminalistów”

 Źródłem przestępstw są cechy wrodzone sprawców – typ kryminalisty można rozpoznać po pewnych cechach anatomicznych, większość kryminalistów jest biologicznie zdegenerowana i obciążona dziedzicznie

2. PSYCHOLOGICZNE - „nienormalne stany psychiczne”

docsity.com

 Upatruje źródła dewiacji w jednostce a nie w społeczeństwie, zajmuje się typami osobowości, wskazuje na pewne uniwersalne cechy kryminalistów

 Hans Eysenck – teza: nienormalne stany psychiczne mają charakter dziedziczny; u części populacji wykształca się amoralna osobowość psychopatyczna

3. SOCJOLOGICZNE

 To, czym jest przestępstwo zależy od charakteru instytucji społecznych

 Odejście od indywidualnych wyjaśnień na rzecz teorii akcentujących społeczny i kulturowy kontekst dewiacji

Wśród teorii socjologicznych wyróżniamy następujące ich rodzaje:

1) Teorie funkcjonalistyczne (1. Przestępczość a anomia – Durkheim i Merton, 2. Subkultury – A. Cohen)

2) Teorie interakcjonistyczne (1. Dewiacja wyuczona – zróżnicowane powiązania, 2. Teoria etykietowania)

3) Teorie konfliktu – „nowa kryminologia” (1. Realizm nowej lewicy) 4) Teorie kontroli (1. Teoria „wybitych okien”)

TEORIE FUNKCJONALISTYCZNE Przestępczość i dewiacja wynikają z napięć strukturalnych i braku społecznych mechanizmów moralnej regulacji zachowań. Teorie te akcentują powiązania między konformizmem a dewiacją w różnych kontekstach społecznych. Przestępczość a anomia Durkheim: ANOMIA – stan zagubienia powstały w wyniku osłabienia oddziaływania lub rozpadu norm, w jakim może się znaleźć społeczeństwo na skutek załamania się porządku społecznego; brak wspólnych wartości powoduje, że kontrola społeczna zachowań jednostek staje się nieskuteczna, co prowadzi do chaosu i dezorganizacji.  Przestępczość i dewiacja to fakty społeczne, w społeczeństwie nowoczesnym

jest więcej swobody, możliwość dokonywania samodzielnych wyborów – pojawia się postawa nonkonformistyczna

 Społeczeństwo potrzebuje dewiacji, spełnia ona dwie funkcje: 1) Adaptacja – dewiacja wprowadza nowe idee, siła innowacyjna 2) Pomaga utrzymać granicę między tym, co dobre a co złe

R. K. Merton: ANOMIA – presja, pod jaką znajdują się jednostki, kiedy przyjęte normy kłócą się z rzeczywistością społeczną  Merton stworzył teorię dewiacji, mówi o tym, że źródło przestępczości tkwi

w strukturze społecznej  Dewiacja jest wynikiem nierówności ekonomicznych i braku równości szans;

ważnym czynnikiem zachowań dewiacyjnych jest poczucie względnej deprawacji

Subkultury:

docsity.com

Dewiacja jest związana z grupami subkulturowymi, które mają normy zachęcające do zachowań przestępczych lub je nagradzające A. Cohen:  Przyczyną dewiacji jest wewnętrzna sprzeczność społeczeństwa  Reakcje na napięcia nie są indywidualne, ale zbiorowe (subkultury

przestępcze – gangi)  Subkultury odrzucają wartość swojej klasy (klasy średniej) – normy buntu –

przestępczość i inne akty nonkonformizmu TEORIE INTERAKCJONISTYCZNE Dewiacja jest wytworem społeczeństwa. Główne pytania: Dlaczego dane zachowanie zostaje uznane za dewiacyjne i czemu pewne grupy społeczne otrzymują etykietę dewiantów? Dewiacja wyuczona Erwin H. Sutherland:  Zachowań dewiacyjnych uczymy się w interakcjach z innymi  Pojęcie ZRÓŻNICOWANYCH POWIĄZAŃ – niektóre środowiska społeczne,

które wyznają przestępcze normy, sprzyjają w ten sposób podejmowaniu nielegalnych działań przez osoby, które z nimi przebywają

 Zachowania kryminalne są w większość wyuczone w grupach pierwotnych, służą one zaspokajaniu tych samych potrzeb i realizacji tych samych wartości, co zachowania praworządne

Teoria etykietowania Zakłada, że żadne działanie nie jest samo przez się kryminalne. Przestępstwa są definiowane przez ludzi władzy, przez formułowane przez nich prawo, które jest następnie interpretowane przez policję i instytucje poprawcze. Nadanie komuś etykiety dewianta wzmacnia jego zachowania dewiacyjne. H. Becker  Tożsamość dewiacyjna jest kształtowana przez etykietowanie, a nie

dewiacyjne motywacje i zachowania  To, że ktoś zostaje uznany za dewianta, nie jest wynikiem jego zachowania

dewiacyjnego, lecz przypisania mu etykiety dewianta E. Lemert  Etykietowanie wpływa nie tylko na postrzeganie jednostki przez innych, ale

także na jej własne poczucie tożsamości  Dewiacja jest dość rozpowszechniona, ale większość ludzi nie ponosi

konsekwencji związanych ze swoimi dewiacyjnymi zachowaniami Lemert wyróżnia dwa rodzaje dewiacji: DEWIACJĘ PIERWOTNĄ – wstępny akt przekroczenia norm, zazwyczaj w procesie normalizacji pozostaje na marginesie tożsamości jednostki (jednak, gdy normalizacja nie następuje, osoba otrzymuje etykietę przestępcy)

docsity.com

DEWIACJĘ WTÓRNĄ – jednostki godzą się ze swoją etykietą i same uznają się za dewiantów (etykieta może stać się podstawą tożsamości jednostki i przyczyniać się do utrwalenia lub wzmocnienia zachowań dewiacyjnych) TEORIE KONFLIKTU Korzystają z elementów teorii Marksa. Dewiacja jest świadomym wyborem, często natury politycznej. Wybieranie przez jednostki zachowań dewiacyjnych jest ich odpowiedzią na nierówności systemu kapitalistycznego. Teoretycy nowej kryminologii ujmują swoje analizy przestępczości i dewiacji w kategoriach struktury społecznej i dążenia klas panujących do zachowania władzy (prawo staje się coraz ważniejszym instrumentem władzy służącym utrzymaniu porządku). Przestępczość dotyczy wszystkich warstw społeczeństwa i należy ją rozumieć w kontekście nierówności i konfliktu interesów różnych grup społecznych. Realizm nowej lewicy Pojawił się w latach 80-tych jako nowy nurt kryminologii, bazuje częściowo na neomarksistowskich ideach nowej kryminologii. Interesuje się ofiarami przestępstw. Przestępczość i zagrożenie nią jest większe w dzielnicach zmarginalizowanych. Zwraca uwagę na istnienie subkultur przestępczych, rozwijających się w wielkomiejskich gettach, których powstawanie jest związane z ubóstwem oraz wykluczeniem ze społeczeństwa. Jest to podejście bardziej pragmatyczne i zorientowane na zmianę polityki społecznej. TEORIE KONTROLI Zakładają, że przestępstwo jest wynikiem zachwiania równowagi między impulsami skłaniającymi do czynu przestępczego a mechanizmami kontroli społecznej i fizycznej powstrzymującymi od takich czynów. Ludzie działają racjonalnie i każdy, kto miałby okazję dokonywałby czynów dewiacyjnych. Podstawą strategii działania jest idea ochrony potencjalnych obiektów przestępstw – utrudnianie ich popełniania przez bezpośrednią interwencję w potencjalne „sytuacje przestępcze”. T. Hirschi  Wszyscy ludzie są samolubni i podejmują wykalkulowane decyzje (ważąc

zyski i straty)  Wyróżnił cztery typy więzi człowieka ze społeczeństwem i prawem: 1. Przywiązanie, 2. Zaabsorbowanie, 3. Zaangażowanie, 4. Przekonanie.  Jeżeli elementy te są wystarczająco silne, wspomagają kontrolę społeczną i

konformizm – ludzie nie będą łamać reguł; przestępczość i dewiacja wynikają ze słabości tych więzi

Teoria „wybitych szyb” Jest to strategia nadzoru (związana z teorią kontroli), powstała w latach 80-tych. Zakłada ona, że istnieje bezpośredni związek między nieporządnym wyglądem otoczenia a faktycznie popełnianymi przestępstwami. Stała się ona podstawą policyjnej zasady zerowej tolerancji, w myśl której zachowanie porządku jest kluczem do zapobiegania poważnym przestępstwom. Karze się rygorystycznie drobne zachowania dewiacyjne, co ma odstraszyć od popełniania większych przestępstw (wprowadzono ją np. w Nowym Jorku). Jednak może prowadzić do nadużyć służb porządkowych. R. K. Merton, Teoria socjologiczna i struktura społeczna

docsity.com

Dwa elementy struktury społecznej, które mają istotne znaczenie (są siłą napędową społeczeństwa):

1. CELE – kulturowo zdefiniowane zamierzenia i zainteresowania wytyczone jako usankcjonowane cele dla wszystkich lub różne umiejscowionych członków społeczeństwa; mogą być mniej lub bardziej zintegrowane; cele dominujące – mogą być układem odniesienia aspiracji; niektóre cele kulturowe bezpośrednio wiążą się z biologicznymi popędami człowieka, choć nie są przez niezdeterminowane

2. ŚRODKI – normy instytucjonalne, które regulują i kontrolują przyjęte sposoby realizowania celów – instytucje, przepisy wyznaczające określone metody; dobór środków wiodących do celów kulturowych ograniczony jest przez zinstytucjonalizowane normy (nie są jednolite, kilka wariantów: przepisanie, uprzywilejowanie, przyzwolenie, zakaz)

Przyczyny anomii wg Mertona:

 Z funkcjonalnej teorii dewiacji Mertona, anomia wynika z braku równowagi pomiędzy kulturowo określonymi celami a zdefiniowanymi sposobami osiągania tych celów.

 Stan równowagi trwa tak długo, dopóki poddane ograniczeniom kulturowym jednostki osiągają zadowolenie – współzawodnictwo, jeśli ktoś przegrywa może po jakimś czasie dążyć do zmiany reguł

 Społeczeństwo, które kładzie nacisk na praktyki instytucjonalne – zróżnicowane naciski na cele i środki instytucjonalne, środki mogą być wypaczone przez podkreślanie celów; zamiast postępowania przewidywanego instytucjonalnie pojawia się metoda praktycznie najskuteczniejsza, dozwolona kulturowo lub nie, gdy ten stan się pogłębia, społeczeństwo staje się mniej stabilne, co prowadzi do anemii

 Kulturowa i indywidualna przesada w nacisku na cel sukcesu skłania ludzi do wycofania emocjonalnego poparcia dla przepisów – następuje deznstytucjonalizacja środków

Sposoby adaptacji wg Mertona (typy indywidualnego przystosowania – typy przystosowania do owych wartości wśród ludzi zajmujących odmienne pozycje w strukturze społecznej)

1. KONFORMIZM – typ prospołecznego zachowania jednostki, polegający na całkowitej akceptacji zarówno społecznie określonych celów kulturowych, jak i zinstytucjonalizowanych środków ich osiągania; najbardziej typowy i szeroko rozpowszechniony

2. INNOWACJA – jednostka odrzuca instytucjonalne środki i drogi osiągania w pełni akceptowanych celów kulturowych (gdy duży jest nacisk kulturowy na cel), wynajdując nowe sposoby ich osiągania i realizacji (szukanie nowych środków instytucjonalnie zakazanych, gotowość do podjęcia ryzyka); innowacja odbiega od norm instytucjonalnych, ale może być rozpatrywana w sensie pozytywnym i negatywnym

3. RYTUALIZM – odrzucenie przez jednostkę istniejących celów kulturowych, przy pełnej akceptacji wszelkich norm instytucjonalnych i zinstytucjonalizowanych, rutynowych sposobów działania społecznego; taki typ przystosowania może być częsty w społeczeństwie, w którym status

docsity.com

społeczny jednostki jest w dużej mierze uzależniony od jej własnych osiągnięć

4. WYCOFANIE – odrzucenie lub rezygnacja z realizacji kulturowo wyznaczonych celów i z praktykowania instytucjonalnie zdefiniowanych sposobów społecznego działania; najrzadziej spotykana reakcja; największe prawdopodobieństwo wystąpienia, gdy cele i środki zostały całkowicie przyswojone przez jednostkę, lecz dostępne środki instytucjonalne nie prowadzą do sukcesu (podwójny konflikt); ten typ jest społecznie potępiany, nieproduktywne obciążenie dla społeczeństwa; sposób adaptacji bardziej indywidualny niż grupowy (np. narkomani, włóczędzy)

5. BUNT – charakteryzuje jednostki, które odrzucają obiegowe wartości i sposoby ich osiągania i pragną zastąpić je nowymi wartościami i środkami; wyprowadza ludzi na zewnątrz otaczającej struktury społecznej, wyobcowanie z panujących celów i wzorców

*Biorąc pod uwagę stopień akceptacji reguł działania społecznego, można wymienić dodatkowe typy dewiacji: nonkonformizm, negatywizm i oportunizm. (Wikipedia)

S. Ossowski, O osobliwościach nauk społecznych Trzy rodzaje ładu:

1. ŁAD PRZEDSTAWIEŃ ZBIOROWYCH – nie istnieje jeden odgórny ośrodek decyzyjny (M. Gauss – grupa ukształtowała osobowość jednostki), normy są wewnętrzne i zinternalizowane

2. ŁAD POLICENTRYCZNY – brak ośrodka decyzyjnego, ale istnieje interferencja – jednostki i grupy wpływają na siebie wzajemnie (konflikt <-> współdziałanie)

3. ŁAD MONOCENTRYCZYNY – jeden ośrodek decyzyjny, który jednoznacznie determinuje zachowanie, nie ma interferencji

*ŁAD POSTMONOCENTRYCZNY – istnieje jeden ośrodek decyzyjny, ale są też pewne cechy ładu 1. i 2., istnieją pewne normy, ład policentryczny polegający na wspólnym działaniu

Rodz aj

ładu

K - koordynacj

a

I - interferenc

ja

Przykłady Nauka

1. - - Taniec plemienny

Antropologia

2. - + Taniec wielkomiejski

Socjologia

3. + - Musztra wojskowa

Cybernetyka

4. + + Gra RPG ?

Czwarty typ:

 Rok powstania dzieła 1967 – ład monocentryczny (cenzura, autocenzura)

 Cicha polemika z systemem – zezwala się na interferencje

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.