Uniwersytety europejskie od XI do XIV w  - Notatki - Filologia polska, Notatki'z Filologia polska. University of Silesia in Katowice
niesmialy
niesmialy8 March 2013

Uniwersytety europejskie od XI do XIV w - Notatki - Filologia polska, Notatki'z Filologia polska. University of Silesia in Katowice

PDF (247.1 KB)
4 strony
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Notatki dotyczące tematów z filologii polskiej: uniwersytety europejskie od XI do XIV w.; główne kierunki rozwoju i organizacja
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 4
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
uniwersytety

1

Uniwersytety europejskie od XI do XIV w. – główne kierunki

rozwoju i organizacja (charakterystyka uczelni prawniczych,

teologicznych, medycznych, sztuk wyzwolonych)

Uniwersytety zaczęły powstawać i rozwijać się w epoce średniowiecza. Do

dnia dzisiejszego nie ma zgody wśród naukowców co do genezy uniwersytetów.

Przeważa jednak pogląd, że ich powołanie było związane ze skutkami urbanizacji

Włoch i zachodniej Europy. Właśnie w miastach zaistniały sprzyjające warunki dla

ruchu uniwersyteckiego. Mieszczaństwo stawało się odbiorcą wiedzy i kultury. Rosła

pozycja i prestiż uczonych. Chętnie widziani byli na dworach monarszych. Stały przed

nimi otworem, jako przed ludźmi wykształconymi, wysokie urzędy. Tak więc należy

stwierdzić, że uniwersytet średniowieczny ukształtował się jako produkt kultury

miejskiej. Coraz większą rolę w życiu człowieka zaczyna się przyznawać wiedzy.

Nauka, która dotychczas służyła przeważnie teologii i różnorodnym potrzebom

kościoła, staje się użyteczna zarówno w prowadzeniu rozległego handlu zagranicznego,

jak i w walce z feudałami o niezależność miast. Zewnętrznym wyrazem wzrostu

zapotrzebowania na wiedzę książkową jest wielki napływ młodzieży do istniejących już

szkół.

We Włoszech duży rozgłos zyskują szkoły w Mediolanie, Pomzie, w Rzymie,

we Florencji, w Bobbio i w Siennie. Nauka w tych szkołach miała charakter praktyczny,

dostosowany do potrzeb zawodowych i społecznych mieszczan. Najbardziej

użytecznym przedmiotem było prawo rzymskie, sprzeczne całkowicie z tendencjami

ustroju feudalnego. Miasta, szczególnie włoskie, były przez cały okres wieków średnich

nastawione opozycyjnie do rządów feudalnych, a w XI wieku udało im się w oparciu o

argumenty prawa rzymskiego obalić zwierzchnictwo magnatów feudalnych. Pierwsze

uniwersytety powstały w XII wieku w Bolonii (z istniejącej w XI wieku słynnej szkoły

prawniczej) i w Paryżu (z 3 głośnych szkół paryskich: katedralnej, św. Genowefy i św.

Wiktora). Dla Bolonii najważniejsze było prawo rzymskie. Miasta włoskie,

podporządkowane do XI wieku władzy kościelnej, powoływały się w licznych z nią

zatargach na prawo rzymskie, wybranych kandydatów na prawników wysyłały na studia

do specjalnych szkół prawniczych w Pawii i Rawennie. Nauka prawa rzymskiego

osiągnęła dzięki uczonemu Irneriuszowi rozkwit w Bolonii. Irneriusz był główny

twórca uniwersytetu bolońskiego. Dzięki jego zabiegom prawo rzymskie wydzielono

całkowicie z programu siedmiu sztuk wyzwolonych i zorganizowano osobne studium,

którego ukończenie dawało każdemu tytuł doktora. Do Bolonii zaczęli zjeżdżać liczni

studenci. W krótkim czasie stworzyli własną organizację dla ochrony interesów

młodzieży przed władzami miejskimi i kościelnymi oraz przed próbami narzucenia jej

zwierzchnictwa profesorów. Uniwersytet boloński był typową uczelnią studencką.

Studenci wybierali spośród siebie własnego reprezentanta zwanego rektorem, który

sprawował władzę nad studiującymi i profesorami. Studenci decydowali o organizacji

studiów i czasie ich trwania oraz o doborze wszystkich profesorów, których opłacali..

Pierwsi wykładowcy prowadzili wykłady z prawa rzymskiego, studenci mogli korzystać

z nauk po uiszczeniu odpowiednich opłat. S ława uczelni i miasta sięgała poza granice

Włoch. Gdy cesarz Fryderyk Barbarossa w 1158 r. wygrał przy pomocy profesorów

bolońskich długoletni spór z papieżem z wdzięczności nadał uniwersytetowi

bolońskiemu przywilej zapewniający mu dużą niezależność od władz miejskich.

Przywilej ten przyznawał im władzę sądowniczą, na miasta zaś nakładał respektowanie

wyroków. Liczny napływ młodzieży która mieszkała w wynajmowanych od mieszczan

lokalach i prowadziła dość swobodny tryb życia, przyczynił się do ożywienia życia

gospodarczego miasta. Uniwersytet boloński potrafił utrzymać swój charakter uczelni

docsity.com

2

całkowicie świeckiej, kierowanej przez władze studenckie i mającej na celu studiowanie

nie tylko prawa rzymskiego, ale również wszystkich innych dziedzin wiedzy.

Uniwersytet cechował brak wydziału teologicznego. Ten jego świecki charakter był

główną przyczyną niechęci do niego władz kościelnych. Wykształconych w Bolonii

prawników rzymskich ogłaszał kler za wrogów Boga, a dzieła ich palił na stosie. Wzór

boloński doczekał się uzupełnienia w Neapolu. Tamtejszy uniwersytet, zachowując

swobody młodzieży i świecki charakter studiów, zapewnił sobie opiekę króla, dzięki

czemu młodzież i profesorowie byli niezależni do kleru i miasta.

Podobny pęd do oświaty świeckiej, użytecznej w życiu, obserwuje się od XII

wieku w miastach innych krajów zachodniej i północnej Europy. Mieszczaństwo

angielskie zakłada dotąd nieznane w innych krajach wyższe szkoły prawnicze,

organizowane przez samodzielne korporacje prawnicze uniezależniły się całkowicie od

kościoła, jak i od króla. Koncentrowały się wyłącznie na nauczaniu prawa angielskiego

metodą praktyczną przez udział uczniów w rozprawach sądowych, w przygotowaniu

skarg, pozwów. Na terenie Anglii powstały dwa cieszące się do dzisiejszego dnia

ogromną sławą uniwersytety: w Oxfordzie i w Cambridge.

We Francji wysuwa się na pierwszy plan działalność Piotra Abelarda. Jego

wielka popularność w pierwszej połowie XII wieku w Paryżu sprawia, że miasto to staje

się głównym ośrodkiem życia naukowego ówczesnej Europy. Wobec olbrzymiego

napływu studentów nie mogła ich pomieścić żadna z istniejących szkół paryskich.

Wykłady odbywały się w kościołach, w korytarzach klasztornych, w ogrodach, a jeżeli

te były za małe, na wielkich placach miejskich, wyścielanych dla wygody słuchaczy

słomą. Po śmierci Abelarda Paryż jest nadal popularnym ośrodkiem studiów ówczesnej

Europy. Aby ułatwić sobie pracę profesorowie zaczęli organizować się w związki. Dla

podkreślenia, że ma to być związek osób, nie podlegających jurysdykcji kościelnej i

nauczających dla potrzeb religii, obrali sobie za wzór organizację cechów

rzemieślniczych. Każdy profesor jak majster w rzemiośle, nazywał się magistrem.

Przyjmował studenta na naukę, jak rzemieślnik terminatorów. Po 3-4 latach nadawał

swoim uczniom tytuł bakałarza, który pod wieloma względami przypominał

czeladników cechowych. Po upływie dalszych trzech albo dwóch lat bakałarz

(czeladnik naukowy) stawał się pełnoprawnym mistrzem. Akt nadania tytułu odbywał

się uroczyście, dotychczasowy uczeń wygłaszał pierwszy samodzielny wykład w

obecności profesora. Po oficjalnej uroczystości (zwanej w Paryżu inceptio) były uczeń

zapraszał profesora do łaźni miejskiej a następnie na ucztę, na drugi dzień mógł już

rozpocząć samodzielne wykłady. Profesorowie nauczający w Paryżu przyjęli zasadę, że

ten kto nie przeszedł uroczystego aktu inceptio nie może należeć do ich cechu. Tak więc

w ramach ruchu korporacyjnego wokół najsłynniejszych szkół zaczęły powstawać

korporacje uczniów i nauczycieli walczących na wzór cechów o prawa i przywileje. Tak

zorganizowane przyznawanie prawa nauczania godziło w tradycje kościoła, według

którego prawo nauczania można było uzyskać jedynie od biskupa. W zastępstwie

biskupa przyznawał je kanonik – scholastyk odpowiedniej diecezji. Scholastyk paryski

rygorystycznie kontrolował działalność wykładających, przywłaszczył sobie władze

wydawania wyroków (wtrącenie do specjalnego więzienia lub rzucenie klątwy). Mimo

takiej groźby ze strony kościoła paryski cech profesorów walczył z nim w imię ambicji

oświatowych mieszczaństwa. Ostry zatarg zlikwidowała bulla Honoriusza III z 1219 r.

która nakazywała scholastykowi zaniechanie jego postępowania. Równocześnie jednak

papież nie pozwalał na wykładanie w Paryżu prawa rzymskiego. Uniwersytet paryski

(Sorbona) dzielił się na cztery wydziały: sztuk wyzwolonych, prawa, medycyny i

teologii. Wydziały te były kierowane przez dziekanów. Na czele całego uniwersytetu

stał rektor. Wykładowcy i studenci mieszkali w kolegiach. W 1229 r. profesorowie

paryscy opuszczają Paryż na znak protestu sytuację tę wykorzystał kler. Dominikanin

docsity.com

3

Roland z Cremony(wykładowca teologii) pod pozorem, że nie można pozostawić

młodzieży bez nauki ogłosił wykłady z teologii dla studentów uniwersytetu. W jego

ślady poszedł franciszkanin Aleksander z Hales. Uniwersytet paryski, opanowany przez

zakonnych profesorów, przekształcił się w końcu XIII wieku z niezależnej początkowo

instytucji w sługę kościoła. Zmienił się duch i metody studiów. Dialektykę, porywającą

swoją śmiałością w końcu XI i na początku XII wieku ograniczono wyłącznie do

rozumowego udowadniania prawd religijnych. Działalność uniwersytetu paryskiego

poddana była kontroli biskupa. Do sławnych profesorów uniwersytetu paryskiego

należeli Albert Wielki (1139-1280) i Tomasz z Akwinu (1225-1274). Obydwaj

profesorowie podejmowali próby adeptacji dzieł Arystotelesa na potrzeby kościoła.

W Polsce powstaje uniwersytet krakowski. 12 maja 1364 r. król polski

Kazimierz Wielki wystawił akt fundacyjny uniwersytetu w Krakowie, zapowiadając

powołanie wydziału prawa, medycyny i sztuk wyzwolonych. Zaznaczył w nim

wyraźnie, że nowa uczelnia ma być świecką szkołą państwową, wzorowaną na

uniwersytecie bolońskim i padewskim. Zgodnie z przyjętym w średniowieczu

zwyczajem Kazimierz Wielki musiał uzyskać zgodę na otwarcie uniwersytetu od

cesarza albo papieża. 13 listopada 1364 bulle fundacyjną studium generale (nazwa ta

oznaczała szkołę do której przyjmowano wszystkich studentów bez względu na ich

narodowość) bez wydziału teologicznego ogłosił papież Urban V. Mocą królewskiego

przywileju założono osiem katedr prawniczych ( trzy prawa kościelnego i pięć prawa

rzymskiego), dwie katedry medycyny oraz jedną katedrę sztuk wyzwolonych.

Profesorowie uniwersytetu zostali uposażeni dochodami z krakowskich żup solnych

(Wieliczka). Na wzór boloński uniwersytet miał stanowić korporację studentów

nauczycieli, którzy ze swego grona wybierali rektora. Państwo, a nie kościół,

gwarantowało studentom bezpieczeństwo i opiekę prawną. Zewnętrznym wyrazem

świeckiego, państwowego charakteru uniwersytetu było zagwarantowanie nadzoru nad

egzaminami kanclerzowi państwa. Uniwersytet w tym kształcie istniał kilka lat. Jego

pierwszą tymczasową siedzibą był zamek królewski na Wawelu, na stałą siedzibę

wybrano podkrakowski Kazimierz. Po śmierci fundatora działalność uniwersytetu

ustała. Działalność uniwersytetu wznowił w 1400 r. Władysław Jagiełło. Odnowiona

krakowska uczelnia posiadała już wydział teologiczny na co wyraził zgodę bullą z 11

stycznia 1397 r. papież Bonifacy IX. Teologia zajęła też naczelne miejsce. W

dokumencie fundacyjnym Władysław Jagiełło podkreślał ogólnopaństwowy charakter

uczelni. Prawo nadzorowania egzaminów i kontrola pracy uniwersytetu zostały w

imieniu kościoła przekazane biskupowi krakowskiemu. Pierwszym rektorem został

Stanisław ze Skarbimierza. Na najstarszej liście profesorów ( z 1407 r.) na 40 osób aż

34 pracowały na wydziale sztuk wyzwolonych, 3 na wydziale prawa i 3 na

teologicznym. Stopniowo ukształtował się bardziej zrównoważony profil naukowy

uczelni z 22 katedrami sztuk wyzwolonych, 8 katedrami kanonistycznymi (prawa) i 11

katedrami teologicznymi. Rola uniwersytetu w rozwoju nauki i ogólnej kultury

umysłowej w Polsce była bardzo duża. Tacy profesorowie krakowscy, jak teologowie

Mateusz z Krakowa i Paweł Włodkowic, astronom Wojciech z Brudzewa,

przedstawiciel filozofii scholastycznej Michał Twaróg z Bystrzycy, filozof i astronom

Jan z Głogowa, matematyk, filozof i teolog Michał Wrocławczyk i wielu innych, znani

byli w całej Europie. To właśnie na uniwersytecie krakowskim studia podejmował

Mikołaj Kopernik.

Rozkwit uniwersytetów średniowiecznych przypada na okres XIII – XV w., w

którym spełniały one funkcje międzynarodowych centrów życia naukowego, stały się

autorytetami w dziedzinie teologii, filozofii i prawa, rozstrzygały spory

międzynarodowe. W XIII wieku ukształtowała się również nazwa „uniwersytet”.

Początkowo oznaczała ona korporację uniwersytecką (universitas magistrorum et

docsity.com

4

scholarum – zrzeszenie wykładowców i słuchaczy), z czasem została przeniesiona na

samą uczelnię. Naczelne wyższe uczelnie danego kraju nazywano studium generale. W

XIV wieku nazwa uniwersytet stała się synonimem szkoły wyższej (słynne wyższe

szkoły muzułmańskie zaczęto również nazywać uniwersytetami).

Najstarsze uniwersytety

(powstałe do końca XIV wieku)

Miejsce Rok (wiek)

założenia

Miejsce Rok założenia

Bolonia XII wiek Florencja 1321 r.

Paryż (Sorbona) XII wiek Grenoble 1339 r.

Oxford XII/XIII wiek Piza 1343 r.

Cambridge 1209 r. Valladolid 1346 r.

Padwa 1222 r. Praga 1348 r.

Neapol 1224 r. Pawia 1361 r.

Tuluza 1229 r. Kraków 1364 r.

Montpellier 1230 r. Wiedeń 1365 r.

Siena 1240 r. Pecz 1367 r.

Salamanka 1254 r. Heidelberg 1386 r.

Coimbra 1290 r. Kolonia 1388 r.

Rzym 1303 r. Ferrara 1391 r.

Orlean 1309 r. Erfurt 1329 r. Uwzględniono tylko uniwersytety ważniejsze i działające przez czas dłuższy.

Literatura:

1. Łukasz Kurdybacha, „Historia Wychowania” tom I, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967 r.

2. Stefan Wołoszyn, „Dzieje wychowania i myśli pedagogicznej w zarysie”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1964 r.

3. Piotr Czerwiński, „Vademecum Historia” cz. 2, Wydawnictw Greg, Kraków 1998 r. 4. Halina Tomalska, „Od pierwszych cywilizacji do czasów nowożytnych. Historia dla

szkół średnich zawodowych”, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa

1996 r.

5. „Kronika Polski”, Wydawnictw Reader's Digest, Warszawa 2000 r.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome