Zagadnienia na egzamin - Notatki - Socjologia ogólna - Część 1, Notatki'z Socjologia ogólna. University of Warsaw
Kasia_aisaK
Kasia_aisaK4 March 2013

Zagadnienia na egzamin - Notatki - Socjologia ogólna - Część 1, Notatki'z Socjologia ogólna. University of Warsaw

PDF (441.1 KB)
9 strona
1Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Notatki dotyczące specyfiki socjologii jako nauki o społeczeństwie; cele i przedmiot socjologii jako nauki.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 9
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

I. Specyfika socjologii jako nauki o społeczeństwie; cele i przedmiot

socjologii jako nauki.

1. Klasycy socjologii:

· August Comte - autor nazwy ‘socjologia’;

- socjologia jako nauka wprowadzająca reformy społeczne

służące powszechnemu dobru (np. wyniki badań socjol. są

uwzględniane podczas ogłoszenia wyroku sądowego) i

poprawie warunków życia

· Max Weber - „nauka wolna od wartości”- badacz musi

odrzucić swoje

nastawienie do przedmiotu, by rzetelnie przedstawić

ich wyniki

- odbiera rzeczywistość jako taką, próbuje ją

zrozumieć a nie wpływać

2. Mity o socjologach:

· Socjolog jako pracownik socjalny (stwierdzenie mętne, ponieważ

wyniki badań mogą równie dobrze pomóc w wyciągnięciu kogoś z

więzienia, jak i wsadzeniu go tam)

· Zbieracz danych statystycznych (same dane nie są wartościowe-

znaczenia nabierają po zinterpretowaniu)

· Naukowiec zobowiązany do poruszania się w obrębie określonych

metod (technik) postępowania, który tylko odtwarza to, co zrobili inni

· Twórca niezrozumiałej terminologii (dzieje się tak w każdej nauce-

definiując pojęcia takie jak np. ’klasa’, ‘grupa’, ‘społeczeństwo’ unika się

nieścisłości w rozumieniu terminów)

3. ‘Typ idealny’ (wg Maxa Webera)- nie występuje w przyrodzie w postaci

czystejJ :

o Trzymający się określonych reguł w badaniach; obiektywny, rzetelny,

otwarty na poznawanie świata i społeczeństwa

o Szanuje badanych, ale nie ma skrupułów, by ich badać- nie

przyjmuje autorytetów

o Stawia precyzyjne pytania i szuka konkretnych odpowiedzi

docsity.com

o Sięga po metody z różnych dyscyplin, choć używa ich w inny sposób

o Pokazuje to, co znane, ale w nowym świetle

o Nie zmienia ludzi, ale poznaje ich w naturalnych warunkach

o Uwzględnia wielopoziomowość znaczeń zachowania

o Nie przyjmuje tego, co widoczne za wersje ostateczną

4. Terminy:

Społeczeństwo:

§ Potocznie: to grupa elitarna, szczególna; towarzystwo

§ Socjologicznie: system interakcji (wzajemnych stosunków), w

których nie chodzi jedynie o ilość, ale o spoistość, trwałość

Społeczny:

§ Altruistyczny, nieformalny

§ Wynikający z interakcji (ponieważ wszystkie działania są

skierowane na siebie nawzajem)

Problem społeczny to nie problem socjologiczny- drugi ma na celu zbadać

założenia, działanie, sposób organizacji systemu, porównać różne sposoby

patrzenia na daną sytuację; ma demaskować to, co ludzie chcą ukryć; jest

nadrzędny wobec problemu społecznego, będącego konkretem w ramach

społeczeństwa.

5. Zadania socjologii:

- demaskowanie wszelkich ideologii, wyobrażeń, przekonań

przejmowanych przez ludzi w celu określenia pozycji w świecie;

- niezależne, wolne od wartościowania patrzenie na fakty, krytyczne

podchodzenie do zastanej rzeczywistości

- kształtowanie świadomości socjologicznej-poczucia relatywizmu wartości,

zmian, przenikania się kultur, powszechnej względności wszystkich dziedzin życia;

świadomość alternacji (przemienności, przemieszania się kultur, poglądów)

- kosmopolityczne patrzenie na świat- otwartość, chęć poznawania

6. Socjologia jako dziedzina humanistyczna:

-> Obowiązują w niej określone reguły działań naukowych (pokora,

obiektywizm, szacunek dla innych odkryć, zdolność przyznawania się do

docsity.com

błędów, jak również niepomijanie żadnych aspektów życia i działalności, brak

wartościowania, uważne słuchanie i obserwacja)

-> Dotycząca człowieka

-pyta, co oznacza być człowiekiem w ogóle i w konkretnej sytuacji;

- uwrażliwiona na niego jako element społeczeństwa;

- umożliwiająca kontakt z innymi dyscyplinami

/ zdanie zawierające kwintesencję socjologii- proponuję napisać nad łóżkiem:

„Rzeczy nie są takimi, jakie się wydają”

Pojęcia

Kultura-całokształt duchowego i materialnego dorobku społeczeństwa. Bywa utożsamiana z cywilizacją. Również charakterystyczne dla danego społeczeństwa wzory postępowania, także to, co w zachowaniu ludzkim jest wyuczone, w odróżnieniu od tego, co jest biologicznie odziedziczone.

Całość wiedzy na temat kultury próbuje badać dziedzina wiedzy, jaką jest kulturoznawstwo, jednak także na poszczególnych aspektach kultury uwagę skupiają: filozofia kultury, historia kultury, antropologia kulturowa, socjologia kultury, etnografia czy memetyka.

W nauce, inaczej niż w języku potocznym, termin "kultura" nie ma charakteru wartościującego.

Społeczeństwo jest zbiorowością terytorialną, w której wyróżnia się dominującą grupę (naród, państwo, kościół). W społeczeństwie te grupy współistnieją, ale dominuje jedna. Społeczeństwo jest zbiorowością terytorialną i polityczną (podlega jednej władzy). W społeczeństwie krzyżują się różne stosunki społeczne (ekonomiczne, emocjonalne, polityczne). Społeczeństwo to ogół instytucji istniejących na danym terenie, to forma życia zbiorowego ludzi.

Struktura społeczna to budowa społeczeństwa, układ zależności między różnymi grupami społecznymi, zbiorami i kategoriami społecznymi, które tworzą jedną całość.

Kategorie społeczne – łączą je ważne społecznie cechy (wykształcenie, zawód, płeć, wiek itd.).

Zbiory społeczne – zbiorowość ludzi połączonych cechą nieistotną społecznie (np. Polska Partia Przyjaciół Piwa, kluby łysych itd.).

Grupy społeczne – więzi mają charakter bezpośredniej znajomości (rodzina).

docsity.com

Klasa społeczna (kapitaliści i robotnicy) to grupa ludzi mających podobny stosunek do własności. Są struktury klasowe i struktury warstwowe, które na siebie zachodzą.

Struktury demograficzne – podział ze względu na płeć, wiek, miejsce zamieszkania.

Warstwa społeczna to zbiorowość wyróżniająca się czynnikami społecznymi (styl życia, sposób mówienia, wykształcenie, zawód, pozycja itd.). Wyróżniamy warstwy:

- chłopska,

- drobnomieszczańska,

Samoistność (samowystarczalność) to cecha makrostruktury (cechę tą spełnia tylko społeczeństwo całego świata). Z punktu widzenia jednostki społeczeństwo państwa może być samoistne. Makrostruktura jest duża liczebnie i jest heterogeniczna (różnorodna); może wykazywać związek z terytorium. Makrostruktury mogą być osiadłe i wędrujące (cyganie, nomadzi). Makrostruktury wędrujące łączy kultura i endogamia (pobieranie się w grupie); jest to struktura homogeniczna (jednorodna), wszyscy są na podobnym poziomie. Struktury osiadłe charakteryzuje specyficzne osiedlanie się, które sprzyjają tworzeniu się heterogeniczności (wielość podziałów – warstwowe, klasowe, kulturowe, itd.). W makrostrukturze jest różnorodność pozycji społecznej (na pozycję wpływa rola, czyli funkcja w społeczeństwie). Pozycja roli w makrostrukturze to szacunek, znaczenie, godność. Największe znaczenie ma stopień zastępowalności (fachowość, umiejętności).

Grupa to przynajmniej 3 osoby powiązane systemem stosunków społecznych, uregulowanych przez instytucje, posiadających pewne wspólne wartości i wydzielone od innych zbiorowości wyraźną zasadą odrębności.

Elementy grupy to członkowie, którzy mają wzór fizyczny i wzór moralny grupy; przynależność do grupy może być realna i ideologiczna.

Środki skupienia grupy są materialne (terytorium, lokal, flaga) i niematerialne (cel, hymn).

Socjalizacja to wprowadzenie w życie społeczne i przekazywanie wartości kulturowych.

Stratyfikacja to usytuowanie w strukturze społecznej, w określonych klasach i warstwach społecznych.

Proletaryzacja to masowe przechodzenie członków klasy średniej na pozycje klasy robotniczej.

docsity.com

Internalizacja to przyjmowanie za własne sposobów zachowań, wartości, modeli życia. Aby dany pogląd lub rzecz stało się elementem kultury, musi być bardzo ważne dla społeczeństwa i zostać przekazane następnym pokoleniom. Dany element musi być przyjęty przez daną zbiorowość.

Metody badań:

- reprezentacyjna – dotyczy badania dużych zbiorowości ze względu na dane zjawisko, które w zbiorowości zachodzi (badanie wielu zjawisk nazywa się monografią); ważny jest dobór próby (minimum 100 osób, minimum 10% zbiorowości); losuje się próbę proporcjonalnie z listy, z cech społecznych lub badanie celowe; ludzi można badać za pomocą ankiet (pytania muszą być zamknięte); gdy pytania są otwarte mamy do czynienia z tzw. kwestionariuszem wykładu,

- historyczna (analiza treści dokumentów, np. metryki) – kto sporządził, kogo dotyczy, kiedy to miało miejsce,

- eksperyment – sprawdzanie, jak się ludzie zachowują pod wpływem danego bodźca,

- panelowa – jej celem jest uchwycenie czynników decydujących o zmianie sytuacji społecznej; minimum 2 razy bada się te same osoby za pomocą tych samych pytań; dzięki temu widać, jakie zmiany zaszły między badaniami,

- terenowa – ma dokładnie opisać małą zbiorowość,

Wywiad kwestionariuszowy (standaryzowany) albo survey jest to jedna z metod stosowanych w naukach społecznych. Metoda ta polega na uzyskiwaniu danych poprzez zadawanie pytań na podstawie specjalnie przygotowanego kwestionariusza uzyskiwanie odpowiedzi przez ankietera od wybieranych na podstawie odpowiednio dobieranych prób badawczych respondentów. Metoda ta jest najbardziej powszechną w socjologii. Badacz ma zaplanowane pytania, kolejność pytań, formę i stylistykę i według tego dokonuje badania.

Narzędzie ankiety w socjologii polega na rozdawaniu respondentom kwestionariuszy z pytaniami z prośbą o ich wypełnienie.

Wyróżnia się różne techniki ankietowe m.in. są to ankieta pocztowa, ankieta audytoryjna, mniej precyzyjne, często używane przez osoby nie prowadzące badań są ankiety prasowe.

docsity.com

Ankieta w odróżnieniu od kwestionariusza jest anonimowa i zawiera pytania zamknięte, półotwarte lub otwarte. Zazwyczaj stosowana jest jednak przede wszystkim w metodach ilościowych.

Typy ankiet:

 środowiskowa  prasowa  pocztowa  jawna  imienna  telefoniczna  panelowa  anonimowa

Nazwa ankieta jest wieloznaczna. Pojęcie to używane jest w socjologii na określenie narzędzia badawczego, które wypełnia z reguły sam badany lub w jego imieniu tzw. „ankieter”. Znaczenie to kładzie przede wszystkim nacisk na sposób, całą procedurę zbierania materiałów. W innym znaczeniu ankietą określany jest kwestionariusz, formularz z zestawem pytań do badanego, na które udziela on pisemnej odpowiedzi. L. A. Gruszczyński zaproponował określenie „technika ankiety” na sposób zbierania danych socjologicznych oraz używanie nazwy „kwestionariusza ankiety” do określenia samego narzędzia badawczego stosowanego w technice wywiadu.

Istnieje wiele kryteriów wyodrębniania rodzajów pytań ankietowych. Pytania w kwestionariuszu ankiety dzieli się na:

1. Ze względu na formę i rodzaj odpowiedzi (kryterium techniczne): pytania otwarte; pytania zamknięte.

2. Ze względu na cel pytania (kryterium celu pytania): wprowadzające; o opinię; o fakty; o wiedzę; o źródło informacji; o motywy; o sugestie; uzupełniające.

3. Ze względu na funkcję pytania (kryterium funkcji): dotyczące badanej problematyki; metryczkowe; filtrujące; wykluczające się; sprawdzające; podchwytliwe i puste.

Wywiad swobodny - metoda badawcza, stosowana m.in. w naukach społecznych i behawioralnych, należy do grupy metod jakościowych.

Metoda ta charakteryzuje się tym, że pytania nie są skategoryzowane, lecz badacz lub ankieter posługuje się dyspozycjami do wywiadu, czyli luźno sformułowanymi problemami, które szeroko omawia z respondentem. W wywiadzie swobodnym nie jest istotna kolejność zadawania pytań, lecz aranżowanie sytuacji zbliżonej do naturalnej rozmowy. Ważne jest w tej metodzie wzbudzenie motywacji respondenta do udzielania szczerych odpowiedzi. Czynnikami pozytywnie wpływającymi na szczerość odpowiedzi respondentów są: ciekawość poznawcza ankietera, ciekawość danego tematu, motywowanie badanego do udzielenia pomocy badaczowi, szansa na własną ekspresję oraz traktowanie wywiadu jako wyróżnienia własnej osoby. Czynniki, które negatywnie wpływają na odpowiedzi respondenta to przede wszystkim: długość trwania wywiadu, dociekliwość w kwestiach drażliwych, brak przygotowania do zastanej sytuacji społecznej badanego. Metoda ta tylko w nikłym

docsity.com

stopniu pozwala na ilościową analizę materiału empirycznego ze względu na to, iż pytania nie są zestandaryzowane. Możliwa jest jednak kategoryzacja odpowiedzi, przy czym w takiej sytuacji interpretacja tekstu przez badacza narażona jest na znaczny subiektywizm. Natomiast wywiad swobodny pozwala na bardziej dogłębne poznanie i zrozumienie problemów społecznych. Ze względów organizacyjnych, w szczególności dzięki czasochłonności i problemów związanych z kategoryzacją odpowiedzi, metoda ta jest mało popularna w socjologii.

Metody jakościowe (lub inaczej badania jakościowe) w naukach społecznych opierają się na założeniu, że do badania niektórych problemów lepiej nadają się pogłębione analizy mniejszej liczby przypadków, niż powierzchowne dużej. Ponadto zakładają, że wiele spraw lepiej bada się poprzez dogłębne zrozumienie rzeczywistości w oczach aktorów społecznych danej zbiorowości, raczej niż poprzez wykorzystanie wcześniej przygotowanego modelu teoretycznego (jak zazwyczaj jest w metodach ilościowych).

Przedstawiciele nurtu jakościowego wolą zatem przeprowadzać badania terenowe, poprzez wielogodzinne nieustrukturyzowane wywiady czy obserwację uczestniczącą, raczej niż robić sondaże i ankiety. Interesuje ich odpowiedź na pytanie "dlaczego" w większym stopniu niż na pytanie "ile". Badania jakościowe są dominującą metodą w antropologii, występują także w socjologii, teorii organizacji, psychologii.

Metody jakościowe zawierają kilka systemów badawczych, m.in. teorię ugruntowaną, etnografię organizacji, storytelling.

Pomiędzy zwolennikami metod jakościowych i ilościowych trwa spór, będący pochodną tzw. wojen paradygmatycznych, czyli zaciekłych ideologicznych sporów o prymat danego paradygmatu.

Przedstawiciele

Do najbardziej znanych przedstawicieli badań jakościowych w polskich naukach społecznych należą: Michał Buchowski, Wojciech Burszta, Aldona Jawłowska, Monika Kostera, Krzysztof Konecki, Bronisław Malinowski, Ewa Nowicka-Rusek, Jacek Wasilewski, Florian Znaniecki.

Do najwybitniejszych przedstawicieli tego nurtu na świecie zalicza się: Anselm Strauss, Barney Glaser, Barbara Czarniawska, John Van Maanen, Michael Burawoy, Norman Denzin, David Silverman, William F. Whyte, Clifford Geertz, James Clifford, Linda Smircich, Gareth Morgan, Barry Turner, Yvonna S. Lincoln, Egon Guba.

Prosta próba losowa

docsity.com

W prostej próbie losowej o pewnej liczności, każdy element z operatu ma jednakową szansę znalezienia się w próbie. Przy właściwym doborze operatu próba taka jest reprezentatywna dla populacji.

Jeśli jednak interesuje nas zjawisko rzadkie w populacji, np. nietypowa odmiana badanej choroby, może okazać się, że prosta próba losowa albo nie będzie obejmowała wystarczającej liczby tych nietypowych przypadków, albo jej liczność będzie musiała być bardzo duża i badania będą zbyt kosztowne. Lepiej wówczas użyć próby warstwowej.

Próba kwotowa

W próbie kwotowej operat jest najpierw dzielony na rozłączne podgrupy. Następnie eksperymentator lub ankieter wybiera z każdej podgrupy przypadki w odpowiedniej proporcji. Na przykład ankieter ma za zadanie przepytać 200 kobiet i 300 mężczyzn w wieku od 45 do 60 lat.

Ten drugi krok sprawia, że próby uzyskane tą techniką mogą być niereprezentatywne. Na przykład jest prawdopodobne, że ankieter (nawet nieświadomie) będzie wybierał osoby w dobrym humorze, gdyż z doświadczenia wie, że chętniej odpowiadają one na pytania.

Próba warstwowa

Próba warstwowa (lub: próba warstwowana) tak jak w przypadku kwotowej wymaga podzielenia operatu na podgrupy (klasy, warstwy), jednak z każdej grupy obiekty do próby wybierane są losowo. Główne przyczyny stosowania prób warstwowych to:

 zapewnienie określonym grupom wystarczającej liczności w próbie  zapewnienie większej efektywności badań przez przeważanie próby.

Jeśli w populacji 99% obiektów jest z klasy A i 1% z klasy B (cokolwiek oznacza to w danym przypadku), a do badań potrzebujemy co najmniej 300 obiektów z każdej klasy, to przy prostej próbie losowej musielibyśmy mieć ponad 30000 obiektów w próbie. W przypadku próby warstwowej losujemy 300 obiektów z klasy A, 300 z klasy B i we wszystkich analizach nadajemy obiektom w klasie A wagę 0,99 a obiektom w B wagę 0,01. W ten sposób podobną istotność statystyczną wyników zapewnia pięćdziesięciokrotnie mniejsza próba. Z drugiej strony utrudnia to analizę i sprawia, że wariancja w małych klasach mocno wpływa na wariancję wyniku.

Próba grupowa

Inna nazwa: próba zespołowa. W tej wersji operat jest dzielony na grupy, a następnie losowane są do próby nie pojedyncze jednostki, lecz całe grupy.

Takie losowanie upraszcza badania. Istnieje jednak zagrożenie, że niektóre z pominiętych grup różnią się rozkładami cech i w ten sposób próba będzie niereprezentatywna. Ponadto wymaga to wprowadzenia pewnych korekt do testów statystycznych.

docsity.com

Losowanie dwustopniowe

Podobnie jak w próbie zespołowej losowane są najpierw grupy, jednak nie wchodzą one w całości do próby, lecz przeprowadzane jest z nich kolejne losowanie.

Próba losowo-kwotowa

Losowanie dwustopniowe, w którym najpierw losuje się miejscowości (wiejskie i miejskie), a następnie wykonuje próbę kwotową. Ma wszystkie wady próby zespołowej i próby kwotowej, choć efekt jest nieco lepszy dzięki zapewnieniu właściwych proporcji miast i wsi.

Próba systematyczna

.

Wybór badanych w jakikolwiek systematyczny sposób np. co 10 nazwiska z książki telefonicznej. Jeśli zmienna według której wybieramy (czyli tu: pozycja w książce telefonicznej) jest niezależna od wszystkich zmiennych badanych, to próba jest reprezentatywna. Istnieje jednak ryzyko, że nie uwzględniamy jakiegoś czynnika, który wpływa na badania (np. konkurencyjna firma badawcza nadużywała próby systematycznej i dokładnie ci badani, którzy znajdują się na co 10 miejscu w książce są teraz wrogo nastawieni do ankiet i podają nieprawdziwe dane).

Próba ekspercka / dobór celowy

W tym schemacie losowania grupy badanych są dobierani do próby przez ekspertów, np. aby przewidzieć wynik wyborów, bierze się pod uwagę miejscowości, gdzie wyniki w poprzednich wyborach były najbardziej zbliżone do wyników w skali kraju.

Dobór celowy jest tani, jednak trudno ocenić, czy próba jest reprezentatywna.

Rozmiar próby

Rozmiar próby powinien być taki, aby zapewnić istotność statystyczną wyników. Potrzeba do tego jednak pewnych danych o populacji. Można więc w pierwszym rzucie zdecydować się na małą próbę, a w razie potrzeby ją poszerzać. Do badania istotności służą testy istotności statystycznej.

Dobór próby jest częścią badania statystycznego. Polega na wybraniu pewnych indywidualnych obserwacji, które tworząc tzw. próbę statystyczną pozwolą uzyskać pewną wiedzę o całej populacji.

Każda obserwacja może obejmować jedną lub większą liczbę konkretnych wartości tzw. cech statystycznych dotyczących jednego konkretnego obiektu badań, lub (w przypadku analiz zmian jakiegoś zjawiska w czasie) jednej chwili czasowej.

Błędy doboru próby powodują brak odzwierciedlenia rozkładu cech populacji w próbie. Rzutują na całe badanie: błędnie dobrana próba skutkuje nieprzydatnością

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.