Niezależność Europejskiego Banku Centralnego - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo
Lady_Pank
Lady_Pank19 June 2013

Niezależność Europejskiego Banku Centralnego - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo

PDF (621.8 KB)
12 strona
571Liczba odwiedzin
Opis
Prawo: notatki z zakresu prawa dotyczące niezależności Europejskiego Banku Centralnego; historia i zadania Banku Centralnego.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 12
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Aleksandra Pietryga, w15993, studia eksternistyczne

1

„NIEZALEŻNOŚĆ EUROPEJSKIEGO

BANKU CENTRALNEGO”

Aleksandra Pietryga

Aleksandra Pietryga, w15993, studia eksternistyczne

2

Spis treści

1. WSTĘP ............................................................................................................. 3

2. EUROPEJSKI BANK CENTRALNY .......................................................... 5

2.1 CZYM JEST EUROPEJSKI BANK CENTRALNY? ..................................... 5

2.2 HISTORIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO ........................ 6

2.2.1 INTEGRACJA EUROPEJSKA ............................................................ 6

2.2.2 INTEGRACJA GOSPODARCZA ........................................................ 6

3. ZADANIA BANKU CENTRALNEGO ........................................................ 7

4. STRUKTURA ORGANIZACYJNA EUROPEJSKIEGO BANKU

CENTRALNEGO ................................................................................................ 7

5. NIEZALEŻNOŚĆ EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO ....... 9

6. PODSUMOWANIE....................................................................................... 12

Aleksandra Pietryga, w15993, studia eksternistyczne

3

1. WSTĘP

Najstarszym bankiem centralnym jest Bank Szwecji, ale w rzeczywistości utworzenie Banku

Anglii (1694) miało wpływ na rozwój bankowości centralnej. Wynikało to zarówno z

doniosłej roli tworzącego się wówczas Imperium Brytyjskiego w rozwoju gospodarczym

świata, jak i z nowoczesności rozwiązań instytucjonalno-finansowych, na jakich oparta

została ta, najważniejsza przez długie lata, instytucja finansowa. W pierwszej połowie XIX w.

nastąpiła prawdziwa inwazja bankowości emisyjnej w Europie. Wówczas powstały: Bank

Holandii, Narodowy Bank Austrii, Bank Norweski, Narodowy Bank Danii oraz Bank Polski.

W drugiej połowie XIX w. kontynuowano rozwój bankowości emisyjnej. Swoją działalność

rozpoczęły Bank Belgii, Bank Hiszpanii, Niemiecki Bank Rzeszy oraz Bank Japonii. Do

pierwszej wojny światowej banknoty, w większości czołowych państw kapitalistycznych,

były w pełni wymienialne na złoto. Wojna spowodowała powszechne zawieszenie

wymienialności. Współpracę między państwami w dziedzinie polityki monetarnej oraz

utworzenie banków centralnych we wszystkich państwach- uznano za niezbędne. Banki

centralne stały się wiodącymi ogniwami międzynarodowego systemu bankowego. W ramach

ich działalności znajdowały się: zagadnienia relacji między różnymi walutami, stabilizacja

kursów i zarządzanie rezerwami zagranicznymi. W tym czasie powstał Międzynarodowy

Bank Rozrachunków w Bazylei, jako spółka akcyjna banków centralnych Europy i Ameryki

Północnej. Wielki Kryzys lat 1929 – 1933 spowodował zmiany funkcji i zakresu działania

banków centralnych. Polityka pieniężna zaczęła być traktowana jako bardzo istotny element

polityki gospodarczej. W wielu krajach w sposób ustawowy zobowiązano banki centralne do

działania na rzecz pełnego zatrudnienia i wykorzystania zasobów, pobudzania i utrzymywania

wzrostu gospodarczego, zapewniania równowagi bilansu płatniczego oraz stabilności cen na

towary i usługi. Silne powiązania polityki pieniężnej z ogólną polityką gospodarczą postawiły

na porządku dziennym kwestię niezależności banku centralnego w dziedzinie kształtowania i

realizowania polityki pieniężnej. W miarę rozwoju procesu europejskiej integracji

ekonomicznej nastąpiło zacieśnienie współpracy między bankami krajów Unii Europejskiej.

Dotyczy to głównie celów i funkcji banków centralnych oraz narzędzi i metod działania.

Kulminacją tego procesu było utworzenie z dniem 1 stycznia 1999 r. Unii Gospodarczej i

Walutowej oraz Europejskiego Systemu Banków Centralnych, którego głównym ogniwem

jest Europejski Bank Centralny.

Aleksandra Pietryga, w15993, studia eksternistyczne

4

Aleksandra Pietryga, w15993, studia eksternistyczne

5

2. EUROPEJSKI BANK CENTRALNY

2.1 CZYM JEST EUROPEJSKI BANK CENTRALNY?

Europejski Bank Centralny (ang. European Central Bank) to bank centralny Unii

Europejskiej. Został utworzony w 1998 roku na mocy Traktatu o Unii Europejskiej. Siedzibą

EBC jest Frankfurt nad Menem. Zadaniem Banku jest zarządzanie euro – wspólną walutą

Unii Europejskiej. EBC odpowiada także za kształtowanie i wdrażanie polityki gospodarczej i

pieniężnej UE.

Swą misję EBC wypełnia współpracując z Europejskim Systemem Banków Centralnych

(ESBC), który obejmuje wszystkie 27 państw członkowskich Unii. Jednakże tylko 15 z nich

przyjęło dotychczas euro. Te piętnaście krajów tworzy wspólnie strefę euro, zaś ich banki

centralne, wraz z Europejskim Bankiem Centralnym, tworzą tzw. „Eurosystem”.

EBC blisko współpracuje z krajowymi bankami centralnymi oraz przygotowuje i wprowadza

w życie decyzje podejmowane przez organy decyzyjne Eurosystemu – Radą Prezesów,

Zarządem i Radą Ogólną.

Kadry EBC są prawdziwie europejskie – pracownicy Banku pochodzą ze wszystkich 25

państw członkowskich Unii.

W listopadzie 2003 roku prezesem EBC został Francuz, Jean-Claude Trichet.

EBC jest bankiem centralnym Unii Europejskiej i w tym charakterze odpowiada za

nadzorowanie systemów bankowych w krajach Unii, zbieranie danych statystycznych

potrzebnych dla prowadzenia polityki monetarnej, funkcjonowanie systemów płatniczych,

zapobieganie fałszerstwom banknotów, współpracę z innymi organami w zakresie regulacji

rynków finansowych.

Kwestią pozostającą poza kompetencjami EBC, choć wpływającą bezpośrednio na warunki w

jakich może on prowadzić politykę monetarną, jest dyscyplina budżetowa krajów strefy euro

(zobowiązane są one w tym zakresie do przestrzegania Paktu Stabilności i Wzrostu).

W celach realizacji celów polityki pieniężnej EBC wraz z narodowymi bankami centralnymi

stosuje instrumenty, które dzielą się na rezerwę obowiązkową, rezerwę otwartego rynku oraz

kredyt i depozyt na koniec dnia.

Aleksandra Pietryga, w15993, studia eksternistyczne

6

2.2 HISTORIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO

2.2.1 INTEGRACJA EUROPEJSKA

Koncepcja utworzenia unii gospodarczej i walutowej w Europie pojawiła się ponad pół wieku

temu. Taką wizję mieli przywódcy polityczni, którzy w 1952 r. utworzyli Europejską

Wspólnotę Węgla i Stali (EWWS), z udziałem sześciu państw: Belgii, Niemiec, Francji,

Włoch, Luksemburga i Holandii. W latach 50. i kolejnych dekadach podjęto dalsze kroki w

kierunku integracji europejskiej. W 1958 r. wymienione wyżej państwa utworzyły Europejską

Wspólnotę Gospodarczą (EWG) i Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (EURATOM).

Istniejące powiązania z czasem zacieśniały się i pogłębiały, co doprowadziło do ustanowienia

Wspólnoty Europejskiej (WE), a następnie – po podpisaniu Traktatu z Maastricht w 1993 r. –

do powstania Unii Europejskiej (UE). Zwiększała się również liczba państw członkowskich.

W 1973 r. do Wspólnot przystąpiły Dania, Irlandia i Wielka Brytania, a w osiem lat później –

Grecja. Portugalia i Hiszpania dołączyły do Wspólnot w 1986 r., a w 1995 r. do Unii weszły

Austria, Finlandia i Szwecja. Dalsze rozszerzenie Unii Europejskiej nastąpiło 1 maja, 2004 r.,

gdy przystąpiły do niej Czechy, Estonia, Cypr, Łotwa, Litwa, Węgry, Malta, Polska, Słowenia

i Słowacja oraz w 2007: Bułgaria, Rumunia. Warunkiem przystąpienia do UE jest spełnienie

kryteriów kopenhaskich. Zgodnie z nimi państwo kandydujące musi posiadać stabilne

instytucje gwarantujące demokrację i rządy prawa, a także przestrzeganie praw człowieka

oraz poszanowanie i ochronę praw mniejszości, musi posiadać funkcjonującą gospodarkę

rynkową, jak również być zdolnym do sprostania presji konkurencyjnej, tak aby móc

wypełniać obowiązki związane z członkostwem, w tym realizować cele unii politycznej,

gospodarczej i walutowej.

2.2.2 INTEGRACJA GOSPODARCZA

Pierwszą próbę utworzenia unii gospodarczej i walutowej opisano w raporcie Wernera z 1970

r., w którym przewidywano jej realizację w trzech etapach do 1980 r. Początkowe plany nie

zostały jednak nigdy zrealizowane ze względu na destabilizację kursów po załamaniu systemu

z Bretton Woods na początku lat 70. i międzynarodową recesję, która nastąpiła po pierwszym

kryzysie naftowym w 1973 r. Aby przeciwdziałać destabilizacji, w 1979 r. dziewięć państw

członkowskich EWG powołało Europejski System Walutowy (ESW). Jego głównym

elementem był mechanizm kursowy (ERM), który wprowadził sztywne, ale dostosowywane

kursy wymiany pomiędzy walutami państw uczestniczących w systemie. W drugiej połowie

lat 80. koncepcja unii gospodarczej i walutowej odżyła ponownie w Jednolitym Akcie

Europejskim z 1986 r. ustanawiającym wspólny rynek. Jednak pełne korzyści ze wspólnego

rynku można było osiągnąć wyłącznie przez wprowadzenie wspólnej waluty dla państw

będących jego uczestnikami. W 1988 r. Rada Europejska poleciła tzw. Komitetowi Delorsa

przeanalizowanie możliwych sposobów wprowadzenia Unii Gospodarczej i Walutowej

(UGW). Raport Delorsa z 1989 r. był podstawą negocjacji Traktatu o Unii Europejskiej, który

utworzył Unię Europejską i wprowadził zmiany do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę

Europejską. Traktat o Unii Europejskiej podpisano w Maastricht w lutym 1992 r. (dlatego

określany jest też jako Traktat z Maastricht), a wszedł on w życie z dniem 1 listopada 1993 r.

UGW powstawała w trzech etapach. Pierwszy etap (1990-1993) objął przede wszystkim

Aleksandra Pietryga, w15993, studia eksternistyczne

7

utworzenie wspólnego rynku europejskiego przez zniesienie wszystkich wewnętrznych barier

utrudniających swobodny przepływ osób, towarów, kapitału i usług w Europie. Drugi etap

(1994-1998) rozpoczął się wraz z ustanowieniem Europejskiego Instytutu Walutowego i

polegał na przygotowaniach do wprowadzenia wspólnej waluty, unikaniu lub eliminacji

nadmiernego deficytu budżetowego w poszczególnych państwach oraz wzmacnianiu

konwergencji polityki gospodarczej i walutowej państw członkowskich (co miało zapewnić

stabilność cen i zdrowe finanse publiczne). Trzeci etap rozpoczął się 1 stycznia 1999 r. wraz z

ustaleniem nieodwołalnych kursów walut, przekazaniem kompetencji w dziedzinie polityki

pieniężnej Europejskiemu Bankowi Centralnemu i wprowadzeniem euro jako wspólnej

waluty. Dnia 1 stycznia 2002 r. banknoty i monety euro stały się prawnym środkiem

płatniczym w państwach uczestniczących. Dotychczasowe waluty krajowe straciły ten status z

końcem lutego 2002 r.

3. ZADANIA BANKU CENTRALNEGO

Jednym z głównych zadań EBC jest zapewnienie stabilności cen w strefie euro, aby siła

nabywcza euro nie osłabła wskutek inflacji. EBC dąży do utrzymania rocznego wzrostu cen

dóbr konsumenckich poniżej 2 %.

Czyni to na dwa sposoby:

 po pierwsze poprzez kontrolowanie podaży pieniądza. Nadmierna podaż pieniądza

w stosunku do podaży towarów i usług prowadzi do inflacji.

 po drugie poprzez monitorowanie tendencji cen i ocenę ryzyka, jakie niosą one dla

stabilności cen w strefie euro.

Kontrola podaży pieniądza polega między innymi na ustalaniu stóp procentowych

obowiązujących w całej strefie euro. Jest to prawdopodobnie najbardziej znany rodzaj

działania Banku.

4. STRUKTURA ORGANIZACYJNA EUROPEJSKIEGO

BANKU CENTRALNEGO

Europejski Bank Centralny funkcjonuje w oparciu o trzy organy decyzyjne.

Rada Zarządzająca (Zarząd)

Zarząd składa się z prezesa EBC, jego wiceprezesa oraz czterech innych członków

mianowanych za wspólnym porozumieniem prezydentów lub premierów państw strefy euro.

Członkowie Zarządu powoływani są na kadencję ośmioletnią, bez możliwości przedłużenia

ich mandatu na kolejną kadencję.

Aleksandra Pietryga, w15993, studia eksternistyczne

8

Zarząd odpowiada za wdrażanie polityki pieniężnej określonej przez Radę Prezesów (patrz

niżej) oraz za instruowanie krajowych banków centralnych. Przygotowuje on również

posiedzenia Rady Prezesów i odpowiada za bieżący zarząd EBC.

Rada Prezesów

Rada Prezesów jest najwyższym organem decyzyjnym Europejskiego Banku Centralnego.

Składa się z sześciu członków Zarządu oraz z prezesów 15 banków centralnych krajów strefy

euro. Są wybierani na 8-letnią kadencję i są w tym czasie nieodwoływalni (nawet jeżeli utracą

stanowisko szefa krajowego banku centralnego). Prezesem Rady Prezesów jest Jean Claude

Trichet. Formą działalności są spotkania organizowane co najmniej 10 razy w roku. Głównym

zadaniem Rady Prezesów jest wytyczanie polityki pieniężnej strefy euro, a w szczególności

ustalanie stóp procentowych, po których banki komercyjne mogą uzyskać fundusze z Banku

Centralnego.

Rada Generalna (Ogólna) skupia w sobie prezesa i wiceprezesa EBC oraz 27 prezesów

banków centralnych państw członkowskich UE (obszar Euro i kraje spoza jego obszaru). Do

kompetencji Rady Generalnej należy udział w działaniach doradczych EBC, zbieranie

statystyk, sporządzanie raportów rocznych EBC oraz ustalanie warunków zatrudnienia

personelu EBC. Przygotowuje dane niezbędne do nieodwołalnego ustalenia kursów walut

państw członkowskich objętych derogacją wobec Euro. Rada ustala też zasady konieczne do

normalizacji procedur rachunkowych i sprawozdawczych stosowanych przez krajowe banki

centralne państw UE. W myśl Statutu przewidywane jest rozwiązanie Rady Ogólnej, gdy

wszystkie państwa członkowskie przyjmą Euro.

Aleksandra Pietryga, w15993, studia eksternistyczne

9

5. NIEZALEŻNOŚĆ EUROPEJSKIEGO BANKU

CENTRALNEGO Euro spoczywa na dwóch filarach. Pierwszym z nich jest Europejski Bank Centralny, który

tworzy klimat zaufania; drugim filarem jest polityka gospodarcza i finansowa rządów państw

członkowskich wchodzących w skład unii walutowej. Obydwa filary muszą być ze sobą

skoordynowane, aby wszystko mogło działać. Różne traktaty europejskie zdefiniowały reguły

gry dla każdego z nich. Gdy chodzi o Europejski Bank Centralny, to wszystko reguluje

Traktat z Maastricht z 1992 roku, który określa warunki Europejskiej Unii Walutowej i który

został ratyfikowany przez wszystkie państwa członkowskie. Traktat z Maastricht legł u

podstaw Europejskiego Banku Centralnego, gwarantując jego niezależność i stawiając przed

nim zadanie strzeżenia stabilności waluty. Jeżeli ten fundament nie jest zachowywany, to

podważona jest unia walutowa. Nasuwa się pytanie: dlaczego niezależność i stabilność euro

zostały wybrane jako najważniejsze zasady Europejskiej Unii Walutowej? Odpowiedź

znajduje się w doświadczeniach z przeszłości i historii Europy. Silna inflacja okresu

powojennego wzmocniła przekonanie, że tylko stabilna polityka gospodarcza i monetarna

oparta na sile nabywczej może zapewnić trwały wzrost gospodarczy, a także równość

społeczną. Tego właśnie również życzy sobie każdy obywatel strefy euro. Dlatego tworząc

unię walutową chodziło o przeniesienie na euro zaufania, jakie przez dziesięciolecia

pokładano w niemieckiej marce. Ta idea służyła jako podstawa polityczna i prawna do

powołania do życia i dobrego rozwoju euro. Ponadto w owym czasie rzeczą niemożliwą było

ustanowienie unii politycznej między państwami europejskimi, która umożliwiłaby wsparcie

wspólnej waluty. Nie było jeszcze dostatecznie silnej woli politycznej w tym kierunku. Oto

kolejna przyczyna, dla której Europejski Bank Centralny musiał mieć zapewniony tak solidny

Aleksandra Pietryga, w15993, studia eksternistyczne

10

fundament, jak to tylko było możliwe. Solidność Europejskiego Banku Centralnego miała w

konsekwencji zrównoważyć wszystkie braki w dziedzinie integracji politycznej.

Demokratyczna kontrola nad Europejskim Bankiem Centralnym polega przede wszystkim na

zobowiązaniu Europejskiego Banku Centralnego zawartym w Traktacie z Maastricht do

realizacji polityki walutowej, mającej na celu zachowanie stabilności wartości waluty.

Ponieważ Traktat z Maastricht został ratyfikowany przez wszystkie państwa członkowskie,

stanowi zatem demokratyczne ramy euro. Utrzymanie stabilności walutowej stało się zatem

rodzajem imperatywu kategorycznego europejskiej polityki monetarnej. Wszelkie

numerycznie wyrażone rozwodnienie tego imperatywu byłoby niemoralne ze społeczno-

etycznego punktu widzenia.

Drugim filarem euro jest solidna polityka budżetowa. Historia w pokazała nam, że nadmierne

wydatki państwa stanowią zagrożenie dla stabilności waluty. Słusznie zatem Traktat z

Maastricht razem z podpisanym później Paktem Stabilności nakłada na państwa strefy euro

obowiązek unikania nadmiernego deficytu budżetowego. Wszystkie państwa, regiony i gminy

są zobowiązane do ograniczenia swojego deficytu budżetowego do poziomu poniżej 3 proc.

PKB. Ustanowienie europejskiego rządu gospodarczego stanowiłoby pomocne narzędzie dla

wprowadzenia w życie tego nakazu stabilności. Niestety, podobnie jak Unia Europejska

swego czasu uważała, że nie jest gotowa do stworzenia unii politycznej, w związku z tym

musiała więc wybrać słabszą formę integracji, aby móc ograniczyć deficyty budżetowe. Tym

zadaniem zajmuje się grupa koordynująca narodowych ministrów finansów. Ta Eurogrupa

spotyka się raz w miesiącu, ale nie ma władzy, aby podejmować bezpośrednie decyzje na

poziomie europejskim. W spotkaniach Eurogrupa uczestniczy także przewodniczący

Europejskiego Banku Centralnego, co pozwala obydwu stronom na prowadzenie dialogu. W

ramach Eurogrupy rozmawia się również o poziomie ceny wymiany euro. W każdym razie

dyskusje na ten temat są zawsze organizowane w taki sposób, aby działania związane z

wartością zewnętrzną euro nie narażały na szwank realizacji celu, zapisanego w Traktatcie z

Maastricht, jakim jest stabilność waluty. Zgodnie z ogólną zasadą silne euro za granicą jest

wyrazem siły euro wewnątrz własnej strefy. Wprowadzenie korekty kursu euro, ponieważ

wydaje się być zbyt wysoki, mogłoby obniżyć jego wartość wewnętrzną i w konsekwencji

zmniejszyć oszczędności, które właśnie ono pozwala gromadzić. Zważywszy na aktualną

sytuację konstytucyjną, perspektywa podniesienia Eurogrupy do rangi rządu gospodarczego

jest zbyt optymistyczna. Zasadniczy cel Eurogrupy, jakim jest uniknięcie zbyt wysokich

deficytów publicznych, może być zrealizowany przy obecnej strukturze. Wszystko bowiem

jest w pierwszym rzędzie tylko kwestią politycznej woli. Pieniądz wyraża ducha

społeczeństwa. Euro stanowi więź między wszystkimi obywatelami, którzy posługują się nim

jako środkiem płatniczym. Wszyscy popierają wolę zapewnienia stabilności siły nabywczej,

co należy do kompetencji Europejskiego Banku Centralnego, który otrzymał do tego mandat

ze strony wszystkich państw członkowskich strefy euro. Stabilność euro powinna być ważną

kwestią dla każdego obywatela i każdej instytucji. Ostatecznie los euro spoczywa w rękach

obywateli.

Europejski Bank Centralny jest niezależny w zakresie prowadzonej przez siebie polityki

monetarnej na czterech płaszczyznach:

Niezależność polityczna przejawia się w niemożności w zwracaniu się przez EBC, krajowe

banki centralne państw członkowskich UE i członków ich organów decyzyjnych o instrukcje

Aleksandra Pietryga, w15993, studia eksternistyczne

11

lub przyjmowaniu ich od instytucji lub organizacji unijnych, rządów państw członkowskich

ani żadnych innych organów. Nie może też udzielać kredytów organom wspólnotowym ani

podmiotom sektora publicznego w poszczególnych krajach. Niezależności tej nie ogranicza

obowiązek składania sprawozdań z działalności banku przed Parlamentem Europejskim.

Niezależność personalna uwidacznia się w długości kadencji prezesów krajowych banków

centralnych, trwająca minimalnie 5 lat (jak w przypadku kadencji prezesa NBP). Członkowie

zarządu EBC mogą piastować swoje stanowiska przez 8 lat i nie mają możliwości wyboru na

kolejną kadencję. W przypadku poważnego uchybienia lub niezdolności do wykonywania

obowiązków prezesi krajowych banków centralnych i członkowie zarządu mogą być

odwołani ze stanowiska.

Niezależność finansowa dostrzegalna jest w rozdzielności finansów EBC i finansów

Wspólnoty Europejskiej. EBC dysponuje też własnym budżetem. Kapitałem, jaki jest w

dyspozycji EBC, są środki wniesione i opłacone przez krajowe baki centralne obszaru Euro.

Niezależność funkcjonalna oznacza, że Eurosystem jest w swoim działaniu niezależny. EBC

przyznane ma wszelkie instrumenty i kompetencje, które są niezbędne do sprawnego

prowadzenia polityki pieniężnej. Decyzje o sposobie ich użycia są automatyczne.

Aleksandra Pietryga, w15993, studia eksternistyczne

12

6. PODSUMOWANIE

Termin „bank centralny” najczęściej kojarzony jest z instytucją emitującą pieniądz. Pieniądz

zaś służy jako jednostka rozliczeniowa, środek płatniczy i środek przechowywania wartości. I

rzeczywiście, głównym celem banku centralnego jest zapewnienie utrzymania wartości

pieniądza w miarę upływu czasu. Istnieje jednak wiele mniej znanych aspektów działalności

współczesnych banków centralnych. Jednym z nich jest komunikacja. Bank centralny

powinien nie tylko wypełniać swoje zadania, ale również je objaśniać, podnosząc w ten

sposób wiedzę społeczeństwa o swojej polityce i działalności.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome