Nur auf Docsity: Lade Układ hormonalny biola und mehr Zusammenfassungen als PDF für Landwirtschaftliche Produktionstechnik herunter!
Układ hormonalny
W materiale opisano budowę układu hormonalnego człowieka, współdziałanie układu nerwowego i hormonalnego, regulację pracy gruczołów dokrewnych oraz znaczenie regulacji hormonalnej w utrzymaniu homeostazy. Materiał zawiera:
- Starter, w którym znajduje się rysunek schematyczny układu hormonalnego, odwołanie do wcześniejszej wiedzy ucznia związanej z tematem zasobu oraz cele sformułowane w języku ucznia
- Rozdział: Gruczoły dokrewne i hormony, który zawiera , rysunek przedstawiający ogólne funkcje hormonów, animację przedstawiającą mechanizm działania hormonów oraz ciekawostkę
- Rozdział: Rodzaje gruczołów dokrewnych i ich funkcja, który zawiera 2 ciekawostki, rysunek porównujący sposób wydzielania gruczołu potowego i gruczołu dokrewnego, grafikę interaktywną Gruczoły dokrewne i ich rola oraz ćwiczenie
- Rozdział: Regulacja hormonalna, który zawiera 2 ciekawostki, w tym jedną z rysunkiem wyjaśniającym kontrolę wydzielania hormonu tarczycowego
- Rozdział: Porównanie układu nerwowego i hormonalnego, który zawiera tabelę z porównaniem działania obu układów oraz rysunek przedstawiający współdziałanie układu nerwowego i hormonalnego na przykładzie reakcji na zimno
- Podsumowanie zawierające 2 ćwiczenia
- Słowniczek zawierający wyjaśnienia terminów: gruczoł dokrewny, homeostaza, hormony, niedoczynność gruczołu hormonalnego, nadczynność gruczołu hormonalnego
- Zestaw 5 ćwiczeń interaktywnych
- Notatnik
gruczołami hormonalnymi lub gruczołami wydzielania wewnętrznego (wewnątrzwydzielniczymi). Odbywa się w nich produkcja i wydzielanie hormonów.
Funkcje hormonów. Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Gruczoły dokrewne są silnie ukrwione i pozbawione własnych przewodów wyprowadzających, dlatego hormony trafiają bezpośrednio do krwi. Działają one w bardzo małych stężeniach i tylko na komórki docelowe , do których docierają wraz z krwią. Zjawisko oddziaływania hormonów jedynie na wybrane komórki określane jest swoistością. Komórki docelowe mają specyficzne receptory – cząsteczki białek (rzadziej tłuszczów), z którymi łączą się hormony, by zlecić komórce rozpoczęcie lub zakończenie określonego procesu fizjologicznego. W wyniku połączenia hormonu z receptorem komórka docelowa rozpoczyna lub kończy określony proces zależny od właściwego hormonu.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R10OzdXX6lrh Mechanizm działania hormonu na komórkę. Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Film prezentuje mechanizm działania hormonu.
Ciekawostka
Niektóre z gruczołów dokrewnych rozpoczynają swoje działanie już w 3 miesiącu życia płodowego.
2. Rodzaje gruczołów dokrewnych i ich funkcja
Gruczoły dokrewne, rozmieszczone w różnych miejscach organizmu, nie są ze sobą połączone. Jednak za pośrednictwem krwi i zawartych w niej hormonów tworzą funkcjonalną całość. Gruczoły dokrewne: przysadka mózgowa i szyszynka stanowią struktury układu nerwowego, trzustka – pokarmowego, a jądra i jajniki – rozrodczego. Ciekawostka
Gruczoły dokrewne dzieli się na 2 grupy: gruczoły produkujące i wydzielające tylko hormony oraz gruczoły mieszane, które oprócz hormonów produkują także inne substancje (np. trzustka – enzymy trawienne, a gruczoły płciowe – komórki rozrodcze).
Ćwiczenie 1
Trzustka produkuje enzymy trawienne oraz hormony. Porównaj sposób, w jaki substancje wydzielane przez trzustkę dostają się do miejsca przeznaczenia.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
3. Regulacja hormonalna
Organizm, aby żyć, musi być w równowadze wewnętrznej – homeostazie – pomimo zmieniających się warunków środowiska. Odpowiedzialne za jej utrzymanie są przede wszystkim hormony. Są one wydzielane przez gruczoły dokrewne prawie przez cały czas. Dlatego we krwi w tym samym czasie znajduje się wiele różnych hormonów. Mogą one równocześnie oddziaływać na jeden lub wiele narządów i regulować przebieg jednego lub kilku procesów fizjologicznych. Hormony wydzielane są w bardzo małych stężeniach i nawet niewielka zmiana ich stężenia może powodować zaburzenia w pracy organizmu.
Przysadka mózgowa reguluje pracę innych gruczołów dokrewnych, m.in. tarczycy. Podwyższony poziom hormonów tarczycy (m.in. tyroksyny , która pobudza procesy metaboliczne) we krwi jest dla przysadki sygnałem, by wstrzymać produkcję hormonów stymulujących funkcję wydzielniczą tarczycy. I odwrotnie – gdy poziom hormonów tarczycy we krwi jest zbyt niski, przysadka uwalnia hormony, które pobudzają tarczycę do ich wydzielania. Ciekawostka
Taki mechanizm regulacyjny nazywa się ujemnym sprzężeniem zwrotnym. Zasada ujemnego sprzężenia zwrotnego jest bardzo prosta – odchylenie danej wielkości od pożądanego poziomu powoduje włączenie mechanizmów przywracających ją do normy. Na tej zasadzie opiera się regulacja większości procesów w organizmie, co pozwala na zachowanie homeostazy.
Proces samoregulacji na przykładzie wydzielania tyroksyny. Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Regulowane przez hormony jest również stężenie glukozy we krwi. Gdy jest ono za wysokie, dochodzi do wydzielania insuliny. Hormon ten powoduje przekształcenie glukozy w glikogen, który odkładany jest w wątrobie, wskutek czego stężenie glukozy we krwi maleje. Insulina jest produkowana tak długo, aż optymalne stężenie cukru we krwi zostanie osiągnięte. Gdy stężenie glukozy we krwi nadmiernie spadnie, włącza się inny mechanizm. Wydzielany jest hormon glukagon , który uwalnia glukozę, kierując rozkładem glikogenu. Insulina i glukagon mają więc działanie antagonistyczne. Oznacza to, że efekty ich działania są odwrotne.
Innym przykładem utrzymania homeostazy są procesy termoregulacyjne. Uczucie gorąca uruchamia mechanizmy zmierzające do obniżenia ciepłoty ciała, np. pocenie się. Gdy temperatura ciała spadnie, wydzielanie potu zostaje zahamowane.
Nieprawidłowa czynność wydzielnicza gruczołów dokrewnych może powodować zaburzenia równowagi w organizmie. Gdy gruczoł dokrewny wydziela za mało hormonów, mówimy o niedoczynności gruczołu, a gdy za dużo – o jego nadczynności. Więcej na temat przeczytasz w materiale: Jak działają hormony. Ciekawostka
Feromony, zwane hormonami socjalnymi, to substancje chemiczne działające na odległość jako wabik seksualny albo sygnał alarmowy. Wytwarzają je m.in. owady, ryby i ludzie.
4. Porównanie układu nerwowego i hormonalnego
Układ dokrewny składa się z gruczołów dokrewnych i wyspecjalizowanych komórek wytwarzających hormony. Gruczoły dokrewne jako gruczoły wewnątrzwydzielnicze nie mają przewodów wyprowadzających, wydzielają hormony bezpośrednio do krwi. Do głównych gruczołów dokrewnych należą: przysadka mózgowa produkująca hormon wzrostu, tarczyca produkująca tyroksynę, nadnercze produkujące adrenalinę, trzustka produkująca insulinę i glukagon, jajniki produkujące estrogen oraz jądra produkujące testosteron. Hormony roznoszone są po całym ciele, ale wpływają tylko na komórki docelowe – na tym polega swoistość ich działania. Hormony pozwalają na utrzymanie wszystkich procesów fizjologicznych w równowadze.
Praca domowa
Ćwiczenie 1
Oceń, czy prawdziwe jest stwierdzenie: Ślinianki należą do układu dokrewnego. W odpowiedzi podaj 2 argumenty.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0. Ćwiczenie 2
Wyjaśnij, na czym polega rola receptorów komórek docelowych w regulacji hormonalnej.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Słownik
gruczoł dokrewny
gruczoł hormonalny, gruczoł wydzielania wewnętrznego; produkuje i wydziela hormony bezpośrednio do krwi homeostaza
stan równowagi organizmu; zdolność organizmu do utrzymania stałości środowiska wewnętrznego w zmieniających się warunkach, oparta na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego hormony
związki organiczne wytwarzane w gruczołach dokrewnych, rozprowadzane po całym organizmie za pośrednictwem krwi; działają tylko na komórki docelowe, uczestniczą w regulacji procesów życiowych organizmu niedoczynność gruczołu hormonalnego
zakłócenie czynności wydzielniczej gruczołu dokrewnego, wskutek czego gruczoł produkuje zbyt małe ilości hormonu nadczynność gruczołu hormonalnego
zakłócenie czynności wydzielniczej gruczołu dokrewnego, wskutek czego gruczoł produkuje zbyt duże ilości hormonu
Zadania
Pokaż ćwiczenia: 輸 醙 難
Ćwiczenie 1
Źródło: Monika Zaleska, licencja: CC BY-SA 3.0.
Wymień substancje, które mogą być wydzielane przez trzustkę.
przeciwciała
enzymy trawienne
witaminy
hormony
Ćwiczenie 5
Układ hormonalny. Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Układ hormonalny. Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0. Rozpoznaj na ilustracji gruczoły dokrewne.
Nazwij je i uzupełnij luki przy odpowiadających im numerach.
Notatnik
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
nadnercze przysadka kora mózgowa śledziona ślinianki trzustka tarczyca
jajnik jądro
