1. Grandezze Macroeconomiche (PIL e Crescita)
IlPIL(ProdottoInternoLordo)misurailvaloredeibenieservizifinaliprodottiinunPaese
inunanno.Inseded'esameèfondamentaledistingueretraPILnominale(aprezzi
correnti)ereale(depuratodall'inflazione),etracrescita(incrementoquantitativo)e
sviluppo(miglioramentoqualitativoesociale).Laformuladelladomandaaggregata
(Y=C+I+G+(X-M))spiegacomesicomponelaricchezza."IlPILpuòessereanalizzato
tramiteilmetododellaspesa:Y=C+G+I+(XM).Iltermine(X-M)rappresentailsaldodella
bilanciacommerciale:sepositivo(esportazioni>importazioni),ilpaeseaccumula
ricchezzaecreditiversol'estero;senegativo,ilpaesesiindebita,unfattorecriticoperla
stabilitàmonetariasottoilGoldStandard.Tuttavia,ilPILhalimitiprecisi:noncalcola
l'economiasommersa,l'autoconsumoeleesternalitànegativecomel'inquinamento,
rendendolounindicatoredibenessereparziale.
Èfondamentaledistingueretracrescitaesviluppo.CometeorizzatodaJoseph
Schumpeter,losviluppononèunsempliceaumentoquantitativodelPIL,mauncambiodi
paradigma.Essosiverificaquandonuovetecnologieoinnovazioniorganizzative
trasformanoradicalmentelastrutturaproduttiva,segnandounsaltoqualitativorispettoal
passato
2. Economia Preindustriale e Costi di Transazione
L'economiadiAnticoRegimeèagricola,conunmercato"sottile"eredditibassiche
seguonolaLeggediEngel(lamaggiorpartedellaspesavaincibo).Inquestocontesto,le
istituzionicomelecorporazioniolefiereservonoaridurreicostiditransazione,ovvero
lespesepercercareinformazioni,stipularecontrattiegarantirelaqualità.Sebbenele
corporazionilimitasserolaconcorrenza,essecreavanolafiducianecessariaagliscambiin
unmondoincerto.LoStatointervenivatramiteleannonepercalmierareiprezzie
prevenirerivoltelegateallafame.
3. Moneta, Credito e Banche
L'evoluzionemonetariapassadallamoneta-merce(valoreintrinseco)allamonetafiduciaria.
UnconcettochiaveèlaRiformaCarolingia,cheintrodusseilmonometallismoargenteoe
la"lira"comemonetadiconto(virtuale).Conl'espansionedeicommercinasconostrumenti
comelaletteradicambio,cheriduceirischideltrasportodimetallipreziosi.Unpuntodi
svoltaèlanascitadellaBankofEngland(1694):essaintroduceilconcettodidebito
pubblicoconsolidatoeiniziaaoperarecomeprestatorediultimaistanza,gettandolebasi
perimodernisistemibancaricentralielastabilitàmonetarianecessaria
all'industrializzazione.