Anteprima parziale del testo
Scarica "L'Edipo" di Seneca e più Dispense in PDF di Letteratura latina solo su Docsity!
3 Ba Tae LB L. ANNAEI SENECAE TRAGOEDIAE INCERTORVM AVCTORVM HERCVLES [OETAEVS] OCTAVIA RECOGNOVIT BREVIQUE ADNOTATIONE CRITICA INSTRVXIT OTTO ZWIERLEIN «0 DI vg, GEE Sl pnvenstà ) ag \ di gar 0eN N CETIA LO OXONII E TYPOGRAPHEO CLARENDONIANO MCMLXXXVI 4 Y PRAEFATIO Codicum stemma ‘a V. Yntema graphice depictum) Fhoen È x Med (FN:1-700, M:4-1008) jeneca Hi 400 É 200 Ò, 4100 E rai TC x | a 400 \ R | LI e \ 4200 (è 800 e 1Vind. 277) q Th 13500 (flor Ps 4400 57 gloganteor: Hel 7] x 1 Gdr Vin FR FRFA, xviii xix rev I Muss. SIGLA Vaticanus Reginensis Latinus 1500 (a. 1389), non uidi codex contaminatus ex qua pendent codd. /, 2, r parens codicum V, 0, 7 amissus codex quidam Patauinus, ut uid., ex $, £, V conflatus ex S et « conflatus, parens codicum X et Q. parens codicis Ox., ex 9 et Mussati apographo codicis x conflatus, ex quo fonte manus posterior codicis F Oedipum fabulam hausisse uidetur parens codicis d, ex 8 et p conflatus apographon codicis p, fons wariarum lectionum in codicibus M et N, cui È, M, N omnia sua debent in Phoenissis et maiore parte Medea Albertini Mussati apographon codicis p, cuius uestigia exstant et in Mussati ‘Euidentia tragediarum Senecae’” et in argumentis tragoediarum ab eo compositis et in tragoedia Ecerinide; uide Proleg. PP- 92509. Excerpta hyparchetypo A posteriora Hel. FP FP, FP, ‘exceptione»’ de tragoediis Senecae sumptae,* quibus Helinandus a Monte Frigido ante annum 1204 librum duodecimum operis illius, quod inscribitur chronicon uniuersale, illustrauit. seruatur chronicon illud duobus his codicibus: V Vat. Reg. Lat. 535, saec. xiiitm L Londin., BL Cotton Claud. B IX, saec. xv vide Proleg. pp. 133 5qq. et 153599. Flores Paradysi saec.xiti (prim. uel alt. quart., ut uid.) compositi, quibus tres collectiones ‘exceprionum’ de tragoediis sumptarum comprehenduntur: sine interuallo coniuneti his duobus codicibus traduntur: Brux. 200g0-2, saec. xili®*9., foll, 1767-1777 Brux. 4785-95, saec. xiiit®9.; foll. 1407-142" + ‘scripsi ego Bartholomeus de Macincholis de Beluisino notarius . . . in MCOCCLXXXIX" (uide Leonem ii 340%). * vide supra p. vi n. 2. FP, Vin. Gr. Flor. I Flor. II Hier. et.L. dA a DU Y SIGLA uno tantum codice asseruanturi Brux. 20090-2, saec. xiijmed., fall. 1937-1347 vide Proleg. pp. 131, 133.54g.; 15350g., 157, 161 sqq. excerpta tragoediarum, quae Vincentius Bellouacensis ex florilegio quodam hausta ‘speculo historiali” anno 1244 finito inseruit vide Proleg. pp. 131, 133549., 15359g- Exoniensis Bibl. Cathedralis 3549 B, saec. xiîi (alt. quart.), fol. 2947 wide Proleg. pp. 131, 13354g., 15559. florilegium quoddam Francogallicum deperditum, quod ex uersibus de hyparchetypo è sumptis compositum erat, fons Florilegii Il et corum ex- cerptorura, quae in Gr. asseruantur uide Proleg. pp. 130sqq. ét 156-61 florilegium quoddam Francogallicum amissum ex Flor. I dependens, quod prosae orationis in modum scriptum erat, fons eorum excerptorum, quae modo laudaui, praeter Gr. uide Proleg. pp. 130sqq. et 1593-61 Oxoniensis, New College 21, fol. 317 in marg. inf a manu saec. xiiiM©0- versus Tre 394- 406 adscripti sunt; uide Proleg. pp. 132, 164.5q. Cantabrigiensis, Gonville and Caius College 226, sacc. xii (tert. quart.), pp. 13-17 vide Proleg. pp. 131, 133 8qg., 163sq. excerpta tragoediarum ab Hieremia de Montagnone, iudice Patauino, post annum 1295 in compendio suo moralium notabilium collecta vide Proleg. pp. 80sq., 132, 13359. Leidensis BPL 191 B, saec. xivMed., foll, 1551-1539" (‘eclogae Lugdunenses') uide Proleg. pp. 132, 1935qq., 165sqq. lacuna supplenda delenda corruptela nondum sanata orli SIGLA I finîs uersus uide pp. viisq. 205 AMP. E: om. A i.e. Amphitryonis notam falso omisit 4 337 Lpci notam add. A, om. E i.e. recte omisit E ante 875 CHORV$ E ie. CHORVS in linea uersui 875 prae- cedenti praemissum habet E 1021 me pregi A ie. Megarae notam in marg. uersus 1021 praefixam habet 4 Ascensius* “natia lectio in Ascensii commentario ex aliquibus Hbris hausta xiv HERCVLES PERSONAE OEDIPYS TocastTa Creo TIRESIA Maxto SENEX CORINTHIVS PHorzas NvnTIvs Crorvs Scaena Thebis OEDpIPvS Tam nocte Titan dubius expulsa redit et nube maestum squalida exoritur iubar, lumenque flamma triste luctifica gerens prospiciet auida peste solatas domos, stragemque quam nox fecit ostendet dies. 3 Quisquamne regno gaudet? o fallax bonum, quantum malorum fronte quam blanda tegis! ut alta uentos semper excipiunt iuga rupemque saxis uasta dirimentem freta quamuis quieti uerberat fluctus maris, 10 imperia sic excelsa Fortunae obiacent. Quam bene parentis sceptra Polybi fugeram! curis solutus exul, intrepidus uagans (caelum deosque testor) in regnum incidi; infanda timeo: ne mea genitor manu 15 perimatur; hoc me Delphicae laurus monent, aliudque nobis maius indicunt scelus. est maius aliquod patre mactato nefas? pro misera pietas (eloqui farum pudet), thalamos parentis Phoebus et diros toros 20 gnato minatur impia incestos face. hic me paternis expulit regnis timor, hoc ego penates profugus excessi meos: parum ipse fidens mihimet in tuto tua, natura, posui iura. cum magna horreas, 25 OEDIPPVS. IOCASTA. inscriptum in E: Edip(p)us. iocasta f: em. è 1 OED. fracf. E: Bdipus TS: om. PCV titan... expulsaredit E: pulsa... effulsit (emersit 3) dies 4 3 luctifica (cf Lucan. 7. 2) E: «fera A 4 prospiciet E: iam cernet 4 3 astendet £: «it A 10 uerberat £: “ant d 13 vagans A: vac- È 18 aliquod E*2e (ex t): aliud 4 23 hoc Bentley: non A: nunc E ego EP (ex ergo) 24 fidens E: om. d 213 L.ANNAEI SENECAE quod posse fieri non putes metuas tamen: —_—— euncta expavesco meque non credo mihi. ——— — Tam iam aliquid in nos fata moliri parant. nam quid rear quod ista Cadmeae lues infesta genti strage tam late edita mihi parcit uni? cui reseruamur malo? inter ruinas urbis et semper nouis deflenda lacrimis funera ac populi struem incolumis asto—scilicet Phoebi reus. sperare poteras sceleribus tantis dari regnum salubre? fecimus caelum nocens. Non aura gelido lenis afflatu fouet anhela flammis corda, non Zephyri leues spirant, sed ignes auget aestiferi canis Titan, leonis terga Nemeaei premens. deseruit amnes umor atque herbas color aretque Dirce, tenuis Ismenos fluit et tinguit inopi nuda vix unda uada. obscura caelo labitur Phoebi soror, tristisque mundus nubilo pallet nouo. nullum serenis noctibus sidus micat, sed grauis et ater incubat terris uapor: obtexit arces caelitum ac summas domos inferna facies. denegat fructum Ceres adulta, et altis flana cum spicis tremat, arente culmo sterilis emoritur seges. Nec ulla pars immunis exitio uacat, sed omnis aetas pariter et sexus ruit, iuuenesque senibus iungit et gnatis patres funesta pestis, una fax thalamos cremat, fletuque acerbo funera et questu carent. 29 quod A: quid Etre 34 asto E; ergo 4 39 ignes anget (-ent Py) A: ce friget E 43 inopi E: ipsa 4 45 nouo A: die E 50 tremat Grorowius: cr- w 55 cremat £: creat 4 214 40 titan 30 35 40 55 49 fructum Etre (ex 1) OEDIPVS quin ipsa tanti peruicax clades mali siccauit oculos, quodque in extremis solet, periere lacrimae. portat hunc aeger parens supremum ad ignem, mater hunc amens gerit 60 properatque ut alium repetat in eundem rogum. quin luctu in ipso luctus exoritur nouus, suaeque circa funus exequiae cadunt. tum propria flammis corpora alienis cremant; diripitur ignis: nullus est miseris pudor. 65 non ossa tumuli lecta discreti tegunt: arsisse satis est—- pars quota in cineres abit? dest terra tumulis, iam rogos siluae negant. non uota, non ars ulla correptos leuat: cadunt medentes, morbus auxilium trahit. 7 Adfusus aris supplices tendo manus matura poscens fata, praecurram ut prior patriam ruentem neue post omnis cadam fiamque regni funus extremum mei. © saeua nimium numina, o fatum graue! 75 negatur uni nempe in hoc populo mihi mors tam parata? sperne letali manu contacta regna, linque lacrimas, funera, tabifica caeli uitia quae tecum inuchis infaustus hospes, profuge iamdudum ocius— 80 uel ad parentes. Tocasta Quid iuvat, coniunx, mala rauare questu? regium hoc ipsum reor: 8 ‘pi 59 periere E: «ire A 61 repetat E: regerat 4 69 om. A levat Benzigy (coll. go): «am E 77 ram A: iam E loetali E?" (ex u) 57 ipsa E; ista 4 66 lecta Bentley: sancta w 72 praecurram di pro E 79 tabifica rubricator E (ex i) 215 L. ANNAEI SENECAE aduersa capere, quoque sit dubius magis status et cadentis imperi moles labet, hoc stare certo pressius fortem gradu: haud est uirile terga Fortunae dare. O£. Abest pauoris crimen ac probrum procul, uirtusque nostra nescit ignauos metus: si tela contra stricta, si uis horrida Mauortis in me rueret—aduersus feros audax Gigantas obuias ferrem manus. nec Sphinga caecis uerba nectentem modis fugi: cruentos uatis infandae tuli rictus et albens ossibus sparsis solum; cumque e superna rupe iam praedae imminens aptaret alas uerbera et caudae monens saeui leonis more conciperet minas, carmen poposci: sonuit horrendum insuper, crepuere malae, saxaque impatiens morae reuulsit unguis uiscera expectans mea; nodosa sortis uerba et implexos dolos ac triste carmen alitis solui ferae. Quid sera mortis uota nunc demens facis? licuit perire. laudis hoc pretium tibi sceptrum et peremptae Sphingis haec merces datur. ille, ille dirus callidi monstri cinis in nos rebellat, illa nunc Thebas lues perempta perdit. Vna iam superest salus, si quam salutis Phoebus ostendat uiam. 85 90 95 105 89 sit E: om, A gr gigantas E: cs 4 98 uatis E: pestis 4 96 alas... caudae E: ces... ad 97 conciperet E: «cuteret 4 100 unguis w: + Heinsius 168 is E: A verba et A: uerba tortis et £ 102 triste E: stricte A 106 Ed. praefi 4, om. E callidi A: calidi E 109 ostendat d: -it E 216 109 Îoc. pragf. 4, om. E 107 lues EPé (ex 1) Y OEDIPVS CHorvs Occidis, Cadmi generosa proles, to urbe cum tota; uiduas colonis respicis terras, miseranda Thebe. carpitur leto tuus ille, Bacche, miles, extremos comes usque ad Indos, ausus Eois equitare campis 15 figere et mundo tua signa primo: cinnami siluis Arabas beatos uidit et uersas equitis sagittas, terga fallacis metuenda Parthi; litus intrauit pelagi rubentis: 180 promit hinc ortus aperitque lucem Phoebus et flamma propiore nudos inficit Indos. Stirpis inuictae genus interimus, labimur saeuo rapiente fato; 125 ducitur semper noua pompa Mor longus ad manes properatur ordo agminis maesti, seriesque tristis haeret et turbae tumulos petenti non satis septem patuere portae. 130 stat grauis strages premiturque iuncto funere funus. Prima uis tardas tetigit bidentes: laniger pingues male carpsit herbas; 110-36 extant in Th.; wide Proleg. pp. 15599. ante 10 CHORVS THEBANORVM @ 112 thebe TRA: phoche £ 113 bache e: -es 4 117 cinnami siluis arabas (-8 E) beatos e: «is «as arabum -as 4 118 uersas equitis (-es E) sagittas wo: «is -um (-is Cumning- ham 86) -is D. Heinsius 119 fal(I)acis e: conuersi 4 121 hinc e hic 4 123 inficit indos «i. i. igne vicino A 124 interimus 4: 05 e 134 carpsit EA: «pit Th. 217 L. ANNAEI SENECAE colla tacturus steterat sacerdos: 135 dum manus certum parat alta uulnus, aureo taurus rutilante cornu labitur segnis; patuit sub ictu ponderis uasti resoluta ceruix: nec cruor, ferrum maculauit atra 140 turpis e plaga sanies profusa. segnior cursu sonipes in ipso concidit gyro dominumque prono prodidit armo. Incubant agris pecudes relictae; 145 taurus armento pereunte marcet: deficit pastor grege deminuto tabidos inter moriens ivuencos. non lupos cerui metuunt rapaces, cessat irati fremitus leonis, 150 nulla uillosis feritas in ursis; perdidit pestem latebrosa serpens: aret et sicco moritur ueneno. Non silua sua decorata coma fundit opacis montibus umbras, 155 non rura wirent ubere glebae, non plena suo vitis Taccho bracchia curuat: omnia nostrum sensere malum. Rupere Erebi claustra profundi 160 turba sororum face Tartarea Phlegethonque sua motam ripa miscuit undis Styga Sidoni 141 turpis e A: turpi se £ 145 agris E: pratis A 147 de minuto E: dim- A 148 tabidos E: rimidos 4 152 perdidit E: -bibit 4 post 153 sapphicum umem cum adonio excidisse suspicatus est Peiper 1663, 20 154-201 dimetri praeter 159? (s. m.) et 179? (u. c.) monometros E: dimetri proeter 158 & 1798 (u. c.) monometros 4 157 yaco d: bacho £ 158 curuat È curat 4 161 sororum £: suorum 4 162 sua (-am è) motam tipa 4: suam mutat-am £ 218 i OEDIPVS Mors atra auidos oris hiatus pandit et omnis explicat alas; 165 quique capaci turbida cumba flumina seruat di durus senio nauita crudo, uix assiduo bracchia conto lassata refert, fessus turbam vectare nouam. 170 Quin Taenarii uincula ferri rupisse canem fama et nostris errare locis, mugisse solum, uaga per lucos * * * simulaera uirum maiora uiris, 175 bis Cadmeum nive discussa tremuisse nemus, . bis rurbatam sanguine Dircen, nocte silenti * * * Amphionios ululasse canes. O dira noui facies leti 180 grauior leto: piger ignauos alligat artus languor, et aegro rubor in uultu, maculaeque cutem sparsere lenes. tum uapor ipsam corporis arcem 185 flammeus urit . . multoque genas sanguine tendit, 186 oculique rigent, resonant aures 1875, 1885 stillatque niger naris aduncae 189 cruor et uenas rumpit hiantes; 190 164 atra Heinsius 169 (coll. Tib. 1. 3. 5): alta © 167 senio E: or 4 171 quin E: qui A 173 errare È: “asse A 174 post lucos lanmam statuit Zw. 1978, 133 tali modo explendam (uolitare (ue! -asse) sacros), post uirum (175) monomeirum excidisse coniecerat Richter 177 bis E: iam A 178 Leo intercidisse putat fere hoc (circum (circa Richter) muros) 184 cutem M. Miller 1098, 32.59.: caput w — sparsere leues dî -se reueles £ 186 tendit E: tinguit 4 1875, 188% post 192° transpos. Richter (om. K0) 219 L. ANNAEI SENECAÈ tecum bella geres, natis quoque bella relinques, turpis maternos iteram reuolutus in ortus.” Or. Quod facere monitu caelitum iussus paro, functi cineribus regis hoc decuit dari, 240 ne sancta quisquam sceptra uiolaret dolo. regi tuenda maxime regum est salus: quaerit peremptum nemo quem incolumem timet. Cr. Curam perempti maior excussit timor. Or. Pium probibuit ullus officium metus? 245 Cr. Prohibent nefandi carminis tristes minae. Or. Nune expietur numinum imperio scelus. Quisquis deorum regna placatus uides: tu, tu penes quem iura praecipitis poli, tuque, o sereni maximum mundi decus, 250 bis sena cursu signa qui uario legis, qui tarda celeri saecula ewoluis rota, sororque fratri semper occurrens tuo, noctiuaga Phoebe, quique uentorum potens aequor per altum caerulos currus agis, 255 et qui carentis luce disponis domos, adeste: cuius Laius dextra occidit, hunc non quieta tecta, non fidi lares, non hospitalis exulem tellus ferat: thalamis pudendis doleat et prole impia; 260 hic et parentem dextera perimat sua, faciatque (num quid grauius optari potest?) quidquid ego fugi. Non erit ueniae locus: per regna iuro quaeque nunc hospes gero et quae reliqui perque penetrales deos, 265 per te, pater Neptune, qui fluctu leui 237 relinques A: -ens E 246 probibent d: spinx et £ 253 tuo £: suo A quieta E: rece. (MOx.) 628 enthea rec: etnea 8: penthea £8 629 lacerate A: ma- E 634 pretia £: premia 4 636, 637 del. Zio. 1976, 196 639 uix £: nec 4 mos A: mox E 644 Erinyn pronubam] erynim prenubam E: (hjerînes prenubas (pro- rese.) 4 645 incestam £: -cer- A 236 v OQEDIPVS Proinde pulsum finibus regem ocius agite exulem quocumque; funesto gradu solum relinquat: uere florifero uirens reparabit herbas; spiritus puros dabit 650 uitalis aura, ueniet et siluis decor; Letum Luesque, Mors Labor Tabes Dolor, comitatus illo dignus, excedent simul; et ipse rapidis gressibus sedes uolet effugere nostras, sed graues pedibus moras 655 addam et tenebo: reptet incertus uiae, baculo senili triste praetemptans iter: eripite terras, auferam caelum pater.” Or. Et ossa et artus gelidus inuasit tremor: quidquid timebam facere fecisse arguor— 660 tori iugalis abnuit Merope nefas sociata Polybo; sospes absoluit manus Polybus meas: uterque defendit parens caedem stuprumque. quis locus culpae est super? multo ante Thebae Laium amissum gemunt, 665 Boeota gressu quam meo tetigi loca. falsusne senior an deus Thebis grauis? Tam iam tenemus callidi socios doli: mentitur ista praeferens fraudi deos uates, tibique sceptra despondet mea. 670 Cr. Egone ut sororem regia expelli velim? si me fides sacrata cognati laris non contineret in meo certum statu, tameri ipsa me fortuna terreret nimis sollicita semper. liceat hoc tuto tibi 675 exuere pondus nec recedentem opprimat: iam te minore tutior pones loco. 648 dist. Zio. 649 relinquat recz.: «et to 656 reptet A: repetet E; repet rece. 658 eripite E: prer- 4 659 OED. E: om. 4 660 Ed. pracfi A, om. E 662 sociata A; «0 E° absoluît A: «et E 664 om. A 675 liccat ca: -beat Bothe 676 nec E: ne A 237 
