Trzy ujęcia administracji - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo
Lady_Pank
Lady_Pank20 czerwca 2013

Trzy ujęcia administracji - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo

PDF (475 KB)
52 strony
883Liczba odwiedzin
Opis
Prawo: notatki z zakresu prawa przedstawiające trzy ujęcia administracji (skrypt z prawa administracyjnego), centralne organy administracji.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 52
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 52 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 52 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 52 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 52 pages
Pobierz dokument

1

Skrypt z prawa administracyjnego – Ochendowski

DZIAŁ I – ZAGADNIENIA OGÓLNE

ROZDZIAŁ I – ADMINISTRACJA PUBL. I PRAWO ADMINISTRACYJNE

Pojęcie administracji publicznej

- zorganizowana działalność, trwała, celowa i planowa, zmierzająca do osiągnięcia pewnych celów.

- słowo „administracja” oznacza służenie, zarządzanie, służbę. Administracja publiczna jest sprawowana przez organy państwowe, związki publicznoprawne

i inne podmioty administracji.

Pojęcie administracji publicznej jest szersze od pojęcia administracji państwowej, ponieważ

obejmuje nie tylko państwowe podmioty administracji, ale również pozostałe podmioty

spełniające funkcje administracji publicznej.

Trzy ujęcia administracji:

1. organizacyjny ( podmiotowy) – ogół podmiotów administracji, czyli organy administracji i inne podmioty wykonujące określone funkcje z zakresu administracji

publicznej.

2. materialny (przedmiotowy) – działalność państwa, której przedmiotem są sprawy administracyjne, zadania i kompetencje w zakresie władzy wykonawczej.

Istnieją dwie metody określania administracji w sensie materialnym. Pierwsza –

negatywna – wyjaśnia czym administracja nie jest. Administracją jest każda

działalność państwowa niebędąca działalnością ustawodawczą i sądowniczą.

Działalność ustawodawcza polega na stanowieniu norm generalnych i abstrakcyjnych,

na wydawaniu ustaw, administracja na ich wykonywaniu. Od władzy sądowniczej

administracja różni się tym, że pracownicy nie są niezawiśli, lecz podporządkowani

swoim przełożonym. Ponadto sądy rozpatrują sprawy działając na wniosek, ale ich nie

kreują. Druga – pozytywna – nie daje zadowalającego wyniku ze względu na

różnorodność zadań i form działania. Niektórzy uważają, że nie można zdefiniować

administracji, a jedynie ją opisać.

3. formalnym – cała działalność wykonywana przez podmioty administracji bez względu na to, czy ma ona charakter administracyjny.

W praktyce zakresy te zazębiają się.

Typowe cechy administracji publicznej:

administracja jest zjawiskiem społecznym, administracja ukierunkowana jest na interes publiczny. Interes publiczny może całkowicie pokrywać się z interesami

indywidualnymi albo może się im przeciwstawiać.

Administrację cechuje aktywność, inicjatywa, działalność ukierunkowana na przyszłość. Administracja nie ogranicza się do wykonywania ustaw. Może

podejmować swoją inicjatywę i działania według swoich wyobrażeń ( w

przeciwieństwie do sądów)

Administracja odejmuje konkretne środki do uregulowania spraw jednostkowych i urzeczywistniania określonych przedsięwzięć (w przeciwieństwie do ustawodawstwa).

Administracja może podejmować zarówno sprawy dość ogólne jak i konkretne,

jednostkowe, czym różni się od ustawodawstwa nakierowanego na wydawanie norm

generalnych i abstrakcyjnych.

2

Władztwo administracyjne

- prawo użycia przymusu bezpośredniego przez organy administracyjne dla zrealizowania ich

jednostronnych zarządzeń.

Administracja publiczna dysponuje więc środkiem, który nie przysługuje innym rodzajom

administracji.

Aktom prawnym wydawanym przez organy państwowe przysługuje moc obowiązującą, zaś

możność użycia zorganizowanego przymusu państwowego jest sankcją tej mocy. Organy

same, bez ingerencji sądów mogą stosować przymus dla przeprowadzenia swoich zarządzeń.

Z tej przyczyny można stwierdzić, że organy państwa posiadają władztwo. Państwo może

udzielać władztwa innym podmiotom sprawującym administrację państwową.

Administracja może działać także przy pomocy środków dostępnych osobom fizycznym tj.

zawarcie stosownej umowy – czynność cywilnoprawna różna od np.: wywłaszczenie –

czynność administracyjnoprawna.

Postacie administracji publicznej

1. administracja władcza – administracja wydaje jednostronne akty prawne obowiązujące adresatów, w razie potrzeby używa przymusu do ich realizacji.

2. administracja niewładcza – administracja działa przy pomocy środków dostępnych osobom fizycznym.

Organ nie zawsze ma możliwość wyborów środków. Możliwość taka istnieje tylko wtedy,

gdy przepisy ją przewidują.

1. administracja władcza – administracja ogranicza wolność bądź własność obywatela, nakłada na niego jakieś obowiązki, wprowadza nakazy i zakazy.

2. administracja świadcząca – zapewnie obywatelowi określone świadczenia lub inne korzyści np. pomoc społeczna, subwencje, dotacje.

Ten sam środek może stanowić jednocześnie świadczenie i działanie władcze administracji.

Mogą się uzupełniać lub być stosowane ambiwalentnie – ten sam cel można osiągnąć przez

nakazy i zakazy, ale czasami znacznie skuteczniej przez np. ulgi podatkowe.

Rzeczowy podział administracji – wyróżnia się liczne działy jak np. budownictwa, oświaty,

ochrony zdrowia itp.

Pojęcie prawa administracyjnego

Gałąź prawa, która reguluje działalność organów państwowych, podejmowaną w celu

wykonania ustalonych prawem zadań organizatorskich wypełnianych w swoistych formach

działania. Ważny jest fakt, że działalność organów administracyjnych jest regulowana nie

tylko przez normy prawa administracyjnego, a także funkcje administracji wykonują nie tylko

organy administracyjne.

Normy Pr. Administracyjnego ze względu na regulowaną tematykę dzielą się na 3 grupy:

 ustrojowe prawo administracyjne – normy bezpośrednio dotyczące organizacji aparatu państwowego

 procedurę administracyjną (postępowanie administracyjne) – normy dotyczące toku działania organów administracyjnych.

 Materialne prawo administracyjne – normy dotyczące konkretnych działów administracji publicznej.

Ze względu na stosunek łączący organ administracyjny i adresata normy:

 Normy dotyczące sfery zewnętrznej – regulują stosunki między organami i innymi podmiotami administracji, a obywatelami i osobami prawnymi.

 Normy dotyczące sfery wewnętrznej – normy regulujące stosunki między organami i instytucjami wzajemnie

3

Rozgraniczenie między prawem administracyjnym a innymi gałęziami

 Prawo konstytucyjne – należą do tej samej dziedziny prawa publicznego. Posługują się tymi samymi konstrukcjami, metodami, regułami. Konstytucja jest najwyższym

źródłem ustroju. Prawo administracyjne jest skonkretyzowanym prawem

konstytucyjnym. Normy prawa konstytucyjnego stanowią punkt wyjścia dla norm

administracyjnych.

 Prawo cywilne – pojawia się problem jak odgraniczyć prawo publiczne od prywatnego. Pojawiły się różne teorie na ten temat:

teoria interesu – Pr. Publiczne służy interesowi publicznemu, Pr. Prywatne interesom

prywatnym.

Teoria podporządkowania – bierze pod uwagę charakter stosunku prawnego, gdy

występuje stosunek nadrzędności, podporządkowania obywatela państwu mamy do

czynienia z prawem publicznym, jeżeli pozycja stron jest równa to z prawem

prywatnym.

Teoria podmiotu (teoria praw specjalnych) – do prawa publicznego zaliczamy te

normy, które uprawniają lub zobowiązują do czegoś podmioty dysponujące

władztwem państwowym, zaś normy, które mogą uprawniać lub zobowiązywać

każdego należą do prawa prywatnego.

Żadna z tych teorii nie jest wyczerpująca. Nie ma spraw z natury rzeczy cywilnych i

administracyjnych, nie istnieje nieprzekraczalna granica.

ROZDZIAŁ II – STOSUNEK ADMINISTRACYJNOPRAWNY

Stosunek administracyjnoprawny

Stosunek między państwem i działającymi w jego imieniu podmiotami administracji

publicznej, a obywatelami i innymi podmiotami oparty na normach prawa administracyjnego.

Stosunek ten różni się od stosunku cywilnoprawnego tym, iż administracja działa władczo i

może jednostronnie zadecydować o treści danego stosunku. Mamy do czynienia z

nierównorzędnością podmiotów. Organ ma prawo orzekania, przesądzania w sprawie, która

dotyczy jego samego.

Elementy stosunku administracyjnoprawnego:

 Przedmiot – leży zawsze w sferze prawem określonych zadań administracji publicznej  Podmiot – podmiotem stosunku jest zawsze organ administracji upoważniony do

żądania określonego zachowania bądź świadczenia i osoba fizyczna, prawna lub

jednostka organizacyjna, do której skierowany jest nakaz lub zakaz albo który rząda

określonego zachowania się od organu administracji.

 Treść – uprawnienia i obowiązki polegające na działaniu, znoszeniu lub zaniechaniu. Przesądzają o nich przepisy prawa materialnego. Nie może być tu dowolności. Mają

charakter osobisty i nie mogą być przenoszone na inne osoby, wygasają z chwilą

śmierci. Ważnym wyjątkiem podatki i roszczenie odszkodowawcze wobec państwa.

Nawiązanie stosunku administracyjnoprawnego:

Stosunki te mogą powstać na podstawie ustawowej jednak często sama ustawa nie wystarcza

konieczna jest konkretyzacja w drodze aktu administracyjnego bądź przez zawarcie umowy.

Sposoby nawiązania ST.AD..:

 Sama ustawa np. sfera podatkowa  Akt administracyjny np. przyznanie świadczeń pomocy społecznej  Umowa administracyjna np. w Niemczech, u nas pochodną ugoda administracyjna  Działanie faktyczne np. dopuszczenie do korzyst. z gminnego urządzenia publ.

4

Przykład: na mocy ustawy o systemie oświaty obowiązek szkolny rozpoczyna się z

początkiem roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko ukończyło lat 7,

ale na podstawie aktu administracyjnego termin ten może zostać przesunięty.

W naszym systemie nie przewiduje się umowy administracyjnej zamiast wydania aktu

administracyjnego. Strony o spornych interesach mogą jednak zawrzeć ugodę

administracyjną.

Rodzaje stosunków administracyjnych

 Proceduralny stosunek administracyjnoprawny – ma charakter stosunku czasowego, przejściowego, podstawą prawną tego stosunku są normy proceduralne. Stosunek ten

zostaje nawiązany z chwilą wszczęcia postępowania i wygasa z momentem wydania

ostatecznej decyzji administracyjnej.

 Proceduralny stosunek spornoadministracyjny/sądowo-procesowy – podstawą prawną są przepisy dopuszczające zaskarżenie aktów ad. do sądu administracyjnego. Stosunek

ten trwa od chwili zaskarżenia aktu do chwili wydania orzeczenia przez sąd. Cechą

charakterystyczną jest zrównanie podmiotów.

Stosunki administracyjne możemy podzielić także na stosunki trwałe, mające większe

znaczenie, a związane z prawami osobistymi np. obowiązek szkolny, obowiązek służby

wojskowej, z prawami majątkowymi np. obowiązek podatkowy. Drugą grupę stanowią

stosunki ad hoc odnoszące się do jednorazowego działania np. okazanie dokumentu.

ROZDZIAŁ III – ROZWÓJ PRAWA ADMINISTRACYJNEGO

W Europie zachodniej:

- W państwie absolutnym administracja nie była związana normami prawnymi z wyjątkiem normy ogólnej, która mówiła, że administracja ma działać w interesie

powszechnym. Aparat administracyjny podległy był władcy i oparty na ścisłej

hierarchii. Najwyższy organ – monarcha jest jednocześnie organem ustawodawczym.

Organy są związane instrukcjami władz wyższych i ponoszą odpow. dyscyplinarną.

Obywatel nie miał żadnych praw wobec władzy, istniały normy jednostronnie

wiążące.

Rozwinęła się jednak teoria fiskusa – jednostka mogła domagać się odszkodowania

za naruszenie przez władcę i jego organy „praw dobrze nabytych”. Powództwo do

sądu. Fiskusem nazywano samodzielną osobę prawną prawa prywatnego. Reperkusje

tej teorii znajdujemy współcześnie w instytucji wywłaszczenia.

- W liberalnym państwie parlamentarnym w miejsce nieograniczonej władzy wprowadzono podział władz. Panujący przestał być władzą ustawodawczą.

Administracja, zatem co prawda nadal realizuje dobro publiczne, ale w granicach,

które stwarzają ustawy. W tych dziedzinach, których nie regulują przepisy ustawy

administracja jest działalnością swobodną.

- W czasem nastąpiło przejście w fazę państwa praworządnego, które charakteryzuje się tym, że administracja podporządkowana została wyłącznie ustawom. Normy już

przestały być jednostronnie wiążące, ale nakładały prawa i obowiązki zarówno na

obywatela, jak i na władzę. Obywatele posiadają pełnię praw podmiotowych

materialnych – możliwość uzyskania pewnych korzyści i formalnych – możliwość

dochodzenia swych praw. Administracja może wkraczać w sferę praw i obowiązków

tylko na podstawie upoważnienia ustawowego. Kolejną cechą jest rozbudowany

system kontroli, powstanie sądów administracyjnych (najważniejszej gwarancji

systemu państwa prawnego).

5

- Państwo prawne należy więc określić jako typ państwa w którym admin. jest podporządkowana ustawom zawierającym normy prawne dwustronnie obowiązujące i

w którym obywatelowi służą formalne prawa do obrony jego prawa materialnego na

drodze uporządkowanego postępowania admin., z możliwością poddania aktu admin.

orzecznictwu sądów admin. badających legalność aktów admin.

W Polsce:

Początek samodzielnego aparatu administracji w Polsce sięga XVIIIw. I związany jest z

kształtowaniem się krajowego rynku i gospodarki towarowo-pieniężnej. Pierwsze przepisy

(prawo drogowe, żeglugowe, celne) prawa rozwijała Rada Nieustająca – kolegium rządowe,

któremu przewodniczył król. Polskie prawo narastało stopniowo, nie ma żadnej przełomowej

daty. Odmienność wynika także z rozwoju historycznego. Nie było w Polsce okresu państwa

policyjnego. Interes państwa nie był określany przez króla, który związany był, co więcej

prawem, ale przez sejm. Król stanowił jeden z trzech stanów.

Najważniejsze akty prawne dla administracji:

 Konstytucja z 1764 o powołaniu komisji skarbowych (ich działania: zarząd skarbowy, wprowadzenie jednolitego systemu miar i wag, opłat celnych)

 Reskrypt 1765 o powołaniu komicji dobrego porządku

 Konstytucja z 1773 o powołaniu Komisji Edukacji Narodowej – drugie w Europie ministerstwo oświaty, administracyjna władza oświatowa

 Konstytucja z 1775 o powołaniu Komisji nad Szpitalami – terenowe organy służby zdrowia.

 Konstytucja 3 Maja 1791

 Prawo z 1789 o komisjach porządkowych cywilno-wojskowych – porządkowanie spraw aparatu wykonawczego

 Prawo o samorządzie miejskim

 Uniwersał Połaniecki 1794 zapowiadający nowy podział administracyjny państwa na dozory, dozór stanowiłby gminę wiejską

ROZDZIAŁ IV – NAUKA POLSKIEGO PRAWA ADMINISTRACYJNEGO

Okres przed rozbiorami:

 Hieronim Stroynowski „ Nauka prawa przyrodzonego i politycznego, ekonomii politycznej i prawa narodów” – przegląd całości wiedzy o funkcjonowaniu aparatu

państwowego

 Hugon Kołłątaj „O poprawie Rzeczypospolitej” i „Prawo polityczne Narodu Polskiego” – podstawy polityczne przeprowadzanych wówczas reform i podstawy

filozoficzne dalszych przekształceń

 Stanisław Staszic – „Przestrogi dla Polski”

Okres zaborów:

 Fryderyk Skarbek – „Gospodarstwo narodowe zastosowane czyli nauka administracji”

 Antoni Okolski – profesor prawa i administracji w Warszawskiej Szkole Głównej, doktoryzował się w Petersburgu na podstawie rozprawy „O stosunku państwa do

oświaty publicznej”, inne prace „O sporach administracyjnych”, „Wykład prawa

administracyjnego oraz prawa administracyjnego obowiązującego w Królestwie

Polskim”.

6

 Józef Bohdan Oczapowski – doktor Uniwersytetu w Heidelbergu, do jego prac należą „Władza i układ państwa”,

 Franciszek Kasparek

 A. Rembowski – „O gminie, jej organizacji i stosunku do państwa”

 Józef Buzek – „Administracja gospodarstwa społecznego”, „Podstawy organizacji angielskiego samorządu”

 K. W. Kumaniecki – profesor prawa administracyjnego UJ, wydał monografię „Akt administracyjny”

Polscy uczeni propagowali koncepcję państwa interweniującego w sprawy społeczno-

gospodarcze w interesie ogólnospołecznym, a więc koncepcję admin. świadczącej

bezpośrednio usługi na rzecz obywateli.

Okres dwudziestolecia:

Odzyskanie niepodległości stworzyło podatny grunt pod rozwój polskiej nauki prawa

administracyjnego. Jej dorobek większy niż w innych państwach. Epoka ta nie stworzyła

jednak ogólnej teorii prawa admin.

 Feliks Ochimowski – autor podręcznika „Prawo administracyjne” opartego na prawie w b. zaborze rosyjskim.

 Wł. Leopold Jaworski – „Nauka prawa administracyjnego. Zagadnienia ogólne.

 K. W. Komaniecki – „Ustrój państwowy władz administracyjnych na ziemiach polskich”, „Ustrój władz samorządowych na ziemiach Polski w zarysie”

 Bohdan Wasiutyński – profesor prawa administracyjnego na Uniwersytecie w Poznaniu poźniej w Warszawie, autor pracy „Ustrój władz administracyjnych

rządowych i samorządowych”

 Jerzy Panejka – „Geneza i podstawy samorządu europejskiego” dzieło zachowało swoją wartość do czasów obecnych, gdyż stanowi świetne źródło wiadomości o

koncepcjach i organizacji samorządu.

 Tadeusz Bigo – profesor Uniwersytetu Wrocławskiego „Związki publicznoprawne w świetle ustawodawstwa polskiego”

Okres II wojny światowej:

Mimo zakazu i śmiertelnego niebezpieczeństwa przez cały okres okupacji starano się

prowadzić zajęcia uniwersyteckie, rozwijać naukę.

- Stanisław Karsznic profesor uniwersytetu poznańskiego wydał książkę „Polskie prawo administracyjne. Pojęcia i instytucje zasadnicze.”

- Jerzy Stefan Langrod profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego wydał dzieło „Instytucje prawa administracyjnego. Zarys części ogólnej”

7

DZIAŁ II – ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO

ROZDZIAŁ I – POJĘCIE ŹRÓDEŁ PRAWA I ICH KLASYFIKACJA

Źródła prawa

Źródłem prawa jest akt normatywny, w którym zawarte są normy prawne. W każdym

państwie istnieje więcej niż jeden rodzaj źródeł prawa, dlatego pojawia się problem ich

hierarchizacji.

System źródeł jest to całokształt źródeł w danym państwie w ich wzajemnym powiązaniu,

ujmowanym z punktu widzenia tego, co jest im wspólne i co je różnicuje.

Źródła poznania to organy publikacyjne, w których ogłaszane są akty normatywne przede

wszystkim Dziennik Ustaw i Monitor Polski oraz wojewódzkie dzienniki urzędowe.

Podział źródeł prawa administracyjnego

Kryterium: pozycja organu stanowiącego prawo:

1. źródła stanowione przez centralne organy państwa, (organy władzy ustawodawczej – Sejm i Senat oraz władzy wykonawczej Prezydent, Rada Ministrów, ministrowie)

2. źródła stanowione przez organy terenowe, (organy jednostek samorządu terytorialnego, oraz administracji rządowej ogólnej i specjalnej)

Z innego punktu widzenia źródła można podzielić na:

1. powszechnie obowiązujące (art.87 konst., akty zawierające generalne i abstrakcyjne normy, które tworzą, zmieniają lub uchylają prawa i obowiązki obywateli, krąg

adresatów jest szeroki)

2. prawa wewnętrznego (art.93.konst., regulują stosunki wewnątrz danego aparatu administracyjnego, skierowane są do adresatów stanowiących ogniwa, części

składowe danego aparatu, a nie do obywateli i osób prawnych).

Źródła prawa stanowione przez organy centralne

KONSTYTUCJA

Ustawa zasadnicza, zawierająca ogół norm regulujących ustrój danego państwa. Dla prawa

administracyjnego istotne znaczenie mają przepisy zawarte w rozdziale „Rzeczpospolita”

poświęcone podstawowym zasadom ustroju państwa, rozdział „Wolności, prawa i obowiązki

człowieka i obywatela”, „Źródła prawa”, „Rada Ministrów i administracja rządowa”,

„Samorząd terytorialny”.

Najważniejsze zasady:

 trójpodział władz,

 Rzeczpospolita jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

 Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

 Ustrój terytorialny zapewnia decentralizację władzy publicznej Konstytucja określa kompetencje Prezydenta, Premiera, Rządu oraz ustala pozycję ministrów

i innych członków rządu oraz wojewodów i samorządu terytorialnego.

Nie określa jednostek zasadniczego podziału terytorialnego państwa. O przywróceniu

trójstopniowego podziału terytorialnego państwa zadecydowała ustawa zwykła. Konstytucja

przesądza natomiast o i istnieniu samorządu terytorialnego na każdym szczeblu podziału

teryt. w art.16

8

USTAWA

Zajmuje po konstytucja kolejne miejsce w systemie źródeł prawa. Zwykła większość

przy obecności połowy chyba że konstytucja przewiduje inaczej. Jedynym organem, który ma

prawa uchwalania ustaw jest Sejm. Prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje

Prezydentowi, 15 posłom, Senatowi i Radzie Ministrów oraz grupie, co najmniej 100.000

obywateli.

Projekt ustawy składany jest w formie pisemnej na ręce Marszałka Sejmu przez

komisję sejm ową lub 15 posłów podpisujących projekt.. Do projektu dołącza się skutki

finansowe, społeczne, gospodarcze i prawne ustawy oraz uzasadnienie, zawierające potrzebę i

cel wydania ustawy itd. Czasem tez oświadczenie zgodności ustawy z prawem UE gdy

projekt wnosi prezydent, senat, RM lub komisja sejmowa. Marszałek zarządza doręczenie

projektu posłom, Prezydentowi, Marszałkowi Senatu i Premierowi.

* RM ma obowiązek wnieść do sejmu projekt ustawy wykonującej prawo UE nie

później niż na 3 mies. przed upływem terminu wykonania prawa UE, a jeżeli termin

wykonania przekracza 6 mies. to projekt ustawy wykonującej należy wnieść nie później niż

na 5 mies. przed upływem tego terminu. Wyjątki w szczególnych przypadkach.

Sejm rozpatruje projekt ustawy w 3 czytaniach. Prawo wnoszenia poprawek

przysługuje wnioskodawcy, posłom i Radzie Ministrów. Wnioskodawca może wycofać

projekt ustawy do czasu zakończenia drugiego czytania.

Pierwsze czytanie obejmuje uzasadnienie projektu przez wnioskodawcę, pytania

posłów i odpowiedzi wnioskodawcy oraz ogólną dyskusję nad całością projektu.

Przeprowadza się je na posiedzeniu sejmu (ważniejsze ustawy) lub komisji. Czytanie na

posiedzeniu sejmu kończy się skierowaniem projektu do właściwych komisji sejmowych,

chyba że sejm w związku ze zgłoszonym wnioskiem odrzuci projekt w całości.

Komisje, do których skierowany został projekt ustawy, obradują nad nim wspólnie i

przedstawiają sejmowi wspólne sprawozdanie o tym projekcie zawierające stanowisko

komisji, wszystkie jej wnioski i propozycje. Komisja może wnioskować o: odrzucenie

projektu, jego przyjęcie bez poprawek lub przyjęcie projektu z określonymi poprawkami w

formie jednolitego tekstu.

Drugie czytanie obejmuje: przedstawienie sejmowi sprawozdania komisji o projekcie i

przeprowadzenie debaty oraz zgłaszanie poprawek i wniosków. Poprawki przedstawia się

marszałkowi sejmu na piśmie w odpowiedniej formie do czasu zakończenia drugiego

czytania.

Trzecie czytanie może odbyć się niezwłocznie jeśli w drugim projekt nie został

skierowany ponownie do komisji. Obejmuje przedstawienie dodatkowego sprawozdania

komisji lub poprawek i wniosków zgłoszonych podczas drugiego czytania i głosowanie.

Najpierw nad wnioskiem o odrzucenie projektu, potem nad poprawkami do poszczególnych

artykułów, a potem nad całością projektu.

Uchwaloną ustawę marszałek sejmu przekazuje marszałkowi senatu i prezydentowi.

Senat, który w ciągu 30 dni może ustawę przyjąć, uchwalić poprawki lub odrzucić w całości.

Milczenie Senatu oznacza zgodę. Uchwałę Senatu o odrzuceniu ustawy Sejm może

przegłosować bezwzględną większością głosów.

Uchwalona przez sejm i senat ustawa przedstawiona zostaje Prezydentowi., który

może ustawę popisać w ciągu 21 dni i zarządzić jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw, lub

wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego lub skorzystać z prawa weta. Jeżeli Trybunał uzna

ustawę za zgodna z Konstytucją to Prezydent nie może odmówić jej podpisania. Jeżeli tylko

niektóre przepisy ustawy są niezgodne z konst. i są nierozerwalnie związane z całą ustawą

prezydent odmawia jej podpisania. Jeśli nie są nierozerwalnie związane może podpisać

ustawę z pominięciem tych przepisów lub zwraca ustawę sejmowi w celu usunięcia

niezgodności. Sejm może odrzucić weto prezydenckie większością 3/5 głosów w obecności

co najmniej połowy..

9

Ustawa budżetowa

Wyłączne prawo inicjatywy posiada Rada Ministrów. Składa ją najpóźniej 3 miesiące przed

rozpoczęciem roku budżetowego. Senat może uchwalić poprawki w ciągu 20 dni. Prezydent

nir posiada prawa weta, może jednak zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego. Prezydent

ma 7 dni a TK 2 miesiące. Jeżeli w ciągu 4 mies. od dnia przedłożenia ustawy sejmowi

prezydent nie otrzyma jej do podpisu może w ciągu 14 dni rozwiązać sejm.

Referendum ogólnokrajowe

Referendum ma prawo zarządzić Sejm lub Prezydent za zgoda Senatu wyrażoną bezwzględną

większością głosów w obecności co najmniej połowy. Jeżeli w referendum udział wzięła, co

najmniej połowa uprawnionych to wynik jest wiążący.

Rola ustawy w procesie administrowania

Ustawa stanowi formę i środek realizacji suwerennego rozstrzygania przez naród spraw

państwa za pośrednictwem swoich przedstawicieli.

Dwie ważne dla administracji zasady:

1. zasada nadrzędności ustawy – wszystkie inne źródła prawa muszą być zgodne z ustawami. Administracja może działać tylko wówczas legalnie o ile jej działanie

znajduje podstawy w obowiązujących ustawach

2. zasada wyłączności ustawy – zgodnie, z którą najważniejsze sprawy dotyczące funkcjonowania państwa, jego organów, życia obywateli powinny być rozstrzygane w

ustawach.

Adolf Merkl – teoria stopniowej budowy prawa – budowa prawa jest budową stopniową.

Na samej górze znajduje się konstytucja, która reguluje prawa podstawowe, wyznacza granice

dla ustawodawstwa. Ustawy wykonywane są przez rozporządzenia.

Akty normatywne z mocą ustawy

Droga legislacyjna jest długa, stąd też organy władzy wykonawczej mogą posiadać prawo

wydawania aktów normatywnych zastępujących ustawę. Zgodnie z konstytucja z 1921 roku

Prezydent mógł wydawać rozporządzenia z mocą ustawy na podstawie upoważnienia

zawartego w ustawie. Konstytucja z 1935 upoważniła Prezydenta do wydawania dekretów,

które w trzech kwestiach – organizacja sił zbrojnych, rządu i administracji rządowej miały

wyłączność. Po II wojnie dekrety miał prawo wydawać wyłącznie rząd, ale wymagały one

zatwierdzenia przez Krajowa Rade Narodowa. Od 22 lipca 1952 roku dekrety mogła

wydawać Rada Państwa. Dekret regulował te materie co ustawa, ale miał być źródłem

zastępczym. Mała konstytucja z 1992 roku przewidywała, że Sejm może upoważnić Radę

Ministrów do wydawania rozporządzeń z mocą ustawy.

Obecnie konstytucja z 1997 roku przewiduje instytucje rozporządzeń z mocą ustawy tylko w

stanie nadzwyczajnym, w czasie staniu wojennego, gdy sejm nie może się zebrać. Wydaje

prezydent na wniosek prezesa RM. Podlegają zatwierdzeniu przez sejm na najbliższym

posiedzeniu inaczej tracą moc obowiązującą. Muszą być proporcjonalne do zagrożenia.

Prawo powszechnie obowiązujące. Mogą dotyczyć ograniczania praw i wolności człowieka i

obywatela.

Umowa międzynarodowa

Konstytucja zalicza ratyfikowane umowy międzynarodowe do źródeł prawa powszechnie

obowiązującego. Ratyfikowana i ogłoszona w Dzienniku Ustaw umowa jest częścią prawa

krajowego i jest bezpośrednio stosowana. Ratyfikacji umów dokonuje Prezydent, niektóre

umowy wymagają zgody wyrażonej w ustawie. Umowa ratyfikowana za zgodą wyrażoną w

ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą. Umowy międzynarodowe możemy podzielić na te ,

które podlegają ratyfikacji (ogłaszane w Dzienniku Ustaw) oraz na te, które ratyfikacji nie

10

podlegają (ogłaszane w Dzienniku Urzędowym RP „Monitor Polski”) i są zatwierdzane przez

Radę Ministrów. Ustawa z 14 kwietnia 200r. o umowach międzynarodowych.

Umowa międzynarodowa, której ratyfikacja wymaga szczególnego trybu - przekazanie

organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencji organów

władzy państwowej. Tryb wybiera sejm. Może to być referendum lub przez parlament (sejm –

2/3 w obecności polowy i senat – 2/3 w obecności połowy)

Rozporządzenia

Rozporządzenie jest źródłem prawa będącym formą działania administracji. Rozporządzenie

jest aktem normatywnym wydawanym na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie

przez organy władzy wykonawczej. Zajmują pozycję niższą niż ustawa, ale zawierają także

normy prawne powszechnie obowiązujące. Upoważnienie do wydawania rozporządzeń ma na

celu odciążenie władzy ustawodawczej. Rozporządzenie nie ma zastępować ustawy, ale

odciążać ją od szczegółów, uregulowań zmiennych w czasie.

Czym różnią się rozporządzenia od uchwał i zarządzeń?

Rozporządzenie stanowi prawo powszechnie obowiązujące, natomiast uchwała (wydaje rząd)

i zarządzenie (organy monokratyczne) prawo wewnętrzne – adresowane do podległych

organów innych podmiotów administracji.

Rozporządzenie może być wydawane przez kilka podmiotów w porozumieniu.

Rozporządzenia podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Podmioty uprawnione do wydawania rozporządzeń

 Prezydent RP

 Rada Ministrów

 Premier

 Minister kierujący resortem

 Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji

 Przewodniczący komitetu wchodzącego w skład Rady Ministrów

Upoważnienie do wydawania rozporządzeń

Upoważnienie musi być szczegółowe, zawarte w ustawie, a rozporządzenie ma służyć

wyłącznie wykonaniu ustawy i nie może przekraczać jej granic. Nie ma więc możliwości

wydania generalnego upoważnienia do wydawania rozporządzeń.

1. szczegółowość podmiotowa – upoważnienie musi określać organ właściwy do wydania rozporządzenia pełną jego nazwą( Konstytucja zawiera zakaz subdelegacji)

2. szczegółowość przedmiotowa – upoważnienie musi określać w sposób precyzyjny zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu –

kierunki wyznaczające treść, eliminujące pewne rozwiązania, dotyczą materialnego a

nie merytorycznego kształtu regulacji

Upoważnienie może mieć charakter obligatoryjny, gdy podmiot jest zobowiązany do wydania

rozporządzenia, gdy bez rozporządzenia niemożliwe byłoby wykonanie ustawy lub

fakultatywny gdy przepis zapewnia swobodę korzystania z upoważnienia.

Rozporządzenie może być wydawane przez kilka podmiotów współuczestniczących w jego

wydaniu (wspólne wydanie, w porozumieniu, za uprzednią zgodą, zainicjowanie wydania).

Musi być wskazany organ upoważniony do współuczestnictwa.

Może być wydane tylko, gdy ustawa upoważnia do regulacji danej materii w drodze

rozporządzenia.

11

Utrata mocy obowiązującej rozporządzenia

Rozporządzenia mogą być wydawane na czas określony lub nieokreślony. Rozporządzenie

przestaje obowiązywać także, gdy zostanie uchylone w sposób wyraźny oraz gdy moc

obowiązująca traci ustawa zawierająca upoważnienie do jego wydania. Rozporządzenia dzielą

los ustawy. Wyjątkiem jest sytuacja gdy nowa ustawa zawiera przepis mówiący że

dotychczasowe przepisy wykonawcze pozostają nadal w mocy.

Kontrola legalności rozporządzeń

Rodzaje kontroli:

 wewnątrzadministracyjna – sprawowana przez Radę Ministrów, która może rozporządzenie uchylić, dotyczy legalności i celowości rozporządzenia.

 Sądowa – abstrakcyjna kontrola Trybunału Konstytucyjnego rozstrzygająca o zgodności przepisów stanowionych przez organy centralne z konstytucja, umowami

międzynarodowymi i ustawami, mające moc powszechnie obowiązującą i ostateczną.

Kontrola może nastąpić przez wniesienie skargi konstytucyjnej przez każdego kogo prawa

zostały naruszone, po wyczerpaniu toku instancyjnego w postaci pisma procesowego.

Inne akty normatywne stanowione przez organy centralne

Zarządzenia – wydawane przez Prezydenta, Prezesa Rady Ministrów i ministrów (organy

monokratyczne), na podstawie ustawy mają charakter wewnętrzny czyli obowiązują tylko

jednostki podległe organowi wydającemu akty. Zarządzenia Prezydenta nie wymagają

kontrasygnaty premiera. Zarządzenia mogą mieć charakter normatywny lub indywidualny

gdy dotyczą indywidualnie wskazanego adresata.

Uchwały – wydawane przez Radę Ministrów , Sejm (organy kolegialne) na podstawie

konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, mające charakter wewnętrzny.

Muszą być zgodne z prawem powszechnie obowiązującym. Organy NBP – nie mogą

wydawać rozporządzeń, ale Rada Polityki Pieniężnej, Zarząd NBP podejmują uchwały, a

Prezes NBP zarządzenia.

Uchwały Rady Ministrów i zarządzenia Prezydenta i Premiera ogłaszane są w „Monitorze”.

Akty ministrów i kierowników urzędów centralnych ogłasza się w dziennikach tych organów.

Powołanie w uchwale podstawy prawnej jej wydania nie jest warunkiem ważności tego aktu.

Podsumowanie – uchwały RM podejmuje w zakresie swoich kompetencji konstytucyjnych i

ustawowych, a rozporządzenia wydaje na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego

w ustawie i w celu jej wykonania. Uchwały innych niż RM organów kolegialnych oraz

zarządzenia wydawane są na podstawie ustawy.

ROZDZIAŁ III – TERENOWE ŹRÓDŁA PRAWA – AKTY PRAWA MIEJSC.

Akty prawa miejscowego

Akty prawa miejscowego są to akty zawierające przepisy prawne powszechnie obowiązujące

na oznaczonej części terytorium państwa, a nie na całym obszarze, wydawane przez organy

samorządu terytorialnego lub terenowe organy administracji rządowej. Do aktów prawa

miejscowego nie są zaliczane przepisy prawne wydawane przez centralne organy państwowe,

które obowiązują tylko na określonej części terytorium i przepisy wewnętrzne organów teren.

Cechy:

1. możliwość normowania zachowania wszystkich kategorii adresatów (obywateli, organów państwowych, osób prawnych, organizacji społecznych)

2. lokalny zasięg obowiązywania 3. niezbędność upoważnienia ustawowego 4. obowiązek zgodnego z prawem ogłoszenia

12

Podział terenowych przepisów prawnych

1. przepisy wydawane przez organy samorządu terytorialnego 2. przepisy wydawane przez organy administracji rządowej oraz (podziały te mogą się krzyżować)

1. przepisy mające charakter samoistnych norm w ramach upoważnień ustawowych 2. przepisy wyłącznie wykonawcze,

Uzasadnienie wyposażenia organów terenowych w prawo stanowienia przepisów

 konieczność uwzględniania terenowych i lokalnych warunków w działalności prawotwórczej, uwzględnienie tych warunków przez władze centralne jest utrudnione,

 nie wszystkie materie mogą być regulowane przez władze centralne

 nie jest możliwe czekanie na regulację przez władze centralne

Rozwój instytucji terenowych przepisów prawnych

Zabór pruski – powstały 3 ordynacje: miejska, gminna, powiatowa i wojewódzka. Ordynacje

zezwalały na wydawanie statutów w takich sprawach, w jakich przewidywały to ustawy jak

również wówczas, gdy przedmiot nie był uregulowany ustawowo. Organy administracji

państwowej miały prawo wydawać także przepisy policyjne.

Zabór austriacki – organy samorządu terytorialnego nie uchwalały statutów, lecz mogły

wydawać przepisy dotyczące policji miejscowej. Wydawanie przepisów miejscowych było

mniej rozwinięte niż w zaborze pruskim.

Zabór rosyjski – w miastach były wydawane lokalne przepisy przez samorząd miejski,

natomiast samorząd gmin wiejskich był bardzo ograniczony.

Konstytucja z 1921 – samorząd miał uzyskać kompetencje w dziedzinie administracji, kultury

i gospodarstwa. Faktycznie wydawał jedynie akty o charakterze wykonawczym.

Ustawa z 1983 – do stanowienia przepisów terenowych upoważnione były Rady Narodowe

wszystkich stopni.

Lata 1990-98 – kompetencje do stanowienia prawa miejscowego posiadali wojewodowie,

organy administracji rządowej oraz organy gminnego samorządu terytorialnego.

Obecna regulacja – Konstytucja zawiera przepisy dotyczące terenowych źródeł prawa, które

konstytucja nazywa aktami prawa miejscowego. Art. 94 mówi, że organy samorządu

terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach

upoważnień zawartych w ustawie ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązującego na

obszarze działania tych organów. Warunkiem koniecznym wejścia w życie aktów jest ich

ogłoszenie. Według konstytucji samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy

publicznej, część władzy wykonuje we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność.

Zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego regulują ustawy:

 o administracji rządowej w województwie z 1998r

 o samorządzie województwa z 1998r.

 o samorządzie powiatowym z 1998r.

 o samorządzie gminnym z 1990r.

Rodzaje aktów prawa miejscowego:

 akty zawierające statuty (największe znaczenie mają statuty jednostek zasadniczego podziału terytorialnego, których mieszkańcy tworzą wspólnoty samorządowe –

województwo – wspólnota regionalna, powiat – lokalna wspólnota samorządowa,

gmina – wspólnota samorządowa)

 akty zawierające przepisy wykonawcze

 przepisy porządkowe, wydawane na podstawie upoważnień generalnych,

13

WOJEWÓDZTWO

Statut województwa określa jego ustrój jako jednostki samorządu terytorialnego. Statut

uchwala sejmik województwa po uzgodnieniu z Premierem. Statut podlega ogłoszeniu w

wojewódzkim dzienniku urzędowym.

Statut zawiera informacje dotyczące trybu pracy organów wojewódzkich, przepisy

określające stosunki z innymi podmiotami.

POWIAT

Statut powiatu stanowi o ustroju powiatu. Wzorcowy statut określany jest przez ministra do

spraw administracji, stanowiący pomoc przy tworzeniu statutów. Statut uchwala rada

powiatu. Starosta przekazuje uchwalony statut w ciągu 7 dni wojewodzie. Statut reguluje

organizację wewnętrzną, tryb pracy rady, zasady tworzenie klubów radnych, organizacja i

tryb pracy zarządu.

GMINA

Statut określa organizację wewnętrzną oraz tryb pracy rady i jej organów. Ponadto w statucie

mogą znaleźć się przepisy określające zasady tworzenia jednostek pomocniczych (sołectw,

dzielnic, osiedli i innych), organizacja urzędów i instytucji gminnych, zasada zarządu

mieniem gminy. Uchwala rada gminy.

Charakter prawny statutów

W drodze statutowej jednostki samorządu terytorialnego mogą normować wszystkie

zagadnienia ustrojowe danej jednostki nie uregulowane w ustawie. Z tym, że statut nie może

pozostawać w sprzeczności z ustawą. Statuty różnią się od rozporządzeń tym, że nie pochodzą

od organów państwowych, lecz od prawnie samodzielnych podmiotów, które są jednak

włączone do organizmu państwa.

Uprawnienie do wydawania statutów jest oparte na generalnym upoważnieniu ustawowym.

Stanowienie statutów nazywane jest autonomią statutową. Polegającą na wykorzystaniu

kompetencji do samodzielnej regulacji. Podlegają one jednak pewnym ograniczeniom:

 uprawnienie to ogranicza zakres ustawowo określonych zadań i kompetencji,

 uprawnienia te ograniczone są do członków danej wspólnoty,

 zasada wyłączności ustawy wymaga aby ustawodawca podejmował istotne sprawy w formie ustawy

Akty wykonawcze

W przypadku przepisów wykonawczych musi istnieć upoważnienie ustawowe do wydania

przepisów prawa o takim charakterze. Ustawa określa przedmiot, zakres i sposób regulacji

oraz organ właściwy do wydania aktu.

Przepisy porządkowe

Wydawane są na podstawie generalnego upoważnienia zawartego w ustawach. Mogą być

wydawane tylko w zakresie nie uregulowanym w odrębnych ustawach.

Wojewoda wydaje przepisy porządkowe w formie rozporządzeń porządkowych.

Przepisy porządkowe stanowi także Rada Powiatu w formie uchwały, a w przypadkach nie

cierpiących zwłoki powiatowe przepisy porządkowe wydaje zarząd powiatu, które następnie

przedstawiane są Radzie. W przypadku odmowy ich zatwierdzenia tracą moc obowiązującą.

Gminne przepisy porządkowe stanowi Rada Gminy w formie uchwały lub w przypadku

niecierpiącym zwłoki zarząd w formie zarządzenia.

Przepisy porządkowe nie mogą być wydawane, gdy dana materia jest uregulowana w

ustawach. W przypadku uregulowania danej materii w rozporządzeniu wojewody nie można

tej samej materii regulować powiatowymi bądź gminnymi przepisami porządkowymi.

Podobnie jest w przypadku powiatowych przepisów, z tym, ze te mogą być wydawane tylko

14

wtedy gdy przyczyny ich wydania występują na obszarze większym niż jedna gmina. W

sytuacji, gdy organy centralne uregulują daną materię tracą moc przepisy wydane przez

jednostki niższego rzędu. Przyczyna uzasadniającą wydanie przepisów porządkowych jest

stan chociażby potencjalnie będący zagrożeniem dla dóbr określonych w ustawach i

konieczność wprowadzenia w życie norm prawnych służących do ochrony tych dóbr

(zdrowia, życia, bezpieczeństwa publicznego, spokoju, mienia, ochrony środowiska)

Porządek i spokój publiczny to pewien stan zewnętrzny polegający na przestrzeganiu przez

ludność zasad współżycia społecznego.

W przeciwieństwie do przepisów wykonawczych, przepisy porządkowe mogą przewidywać

karę grzywny za ich naruszenie.

Nadzór na stanowieniem aktów prawa miejscowego

Nadzór polega na dokonywaniu przez organy nadzoru czynności kontrolnych oraz

korygujących działania nieprawidłowe i wadliwe. Nadzór nad aktami stanowionymi przez

wojewodę oraz organy rządowej administracji terenowej sprawuje Prezes Rady Ministrów,

który uchyla dany akt w przypadku niezgodności z prawem lub może go uchylić w przypadku

niezgodności z polityką rządu lub z powodu naruszenia zasad rzetelności i gospodarności.

Prezes określa także tryb kontroli w drodze rozporządzenia.

Ponadto każdy obywatel, którego interes prawny lub uprawnienia zostały naruszone

przepisem aktu prawa miejscowego może zaskarżyć przepis do sądu administracyjnego, co

może nastąpić dopiero po bezskutecznym wezwaniu organy do usunięcia naruszenia. Sąd

może stwierdzić nieważność aktu. Wyroki sądu podlegają ogłoszeniu wojewódzkim

dzienniku urzędowym.

Działalność samorządu terytorialnego podlega kontroli tylko z punktu widzenia legalności.

ROZDZIAŁ IV – SWOISTE ŹRÓDŁA PRAWA

Akty wewnętrzne

Do niedawna uważano, że akty te nie zawierają przepisów prawa. Akty te różnią się od aktów

powszechnie obowiązującym tym, że dotyczą wyłącznie podmiotów podporządkowanych

organowi wydającemu akt organizacyjnie bądź służbowo (jednostki organizacyjne, ich

pracownicy, także użytkownicy zakładów publicznych np. pacjenci).

Źródłami prawa wewnętrznego są uchwały stanowione przez organy kolegialne i zarządzenia

stanowione przez organy monokratyczne. Akty te mogą nosić różną nazwę np. statut,

regulamin, instrukcja, pismo itd. W zakładach publicznych występują akty zawierające

przepisy prawa zakładowego np. statut szkoły wyższej i regulamin studiów. Akty wewnętrzne

poddawane są kontroli organu nadzorującego, mogą wymagać także jego zatwierdzenia. Nie

muszą być publikowane w organach publikacyjnych. Wystarczy, że dotrą do wiadomości

adresatów. Wydawane są na podstawie przepisów kompetencyjnych lub szczegółowych

upoważnień ustawowych.

Akty planowania

Nie do końca odpowiadają określeniu aktu normatywnego. Normy planu mogą mieć charakter

informacyjny, imperatywny, oddziaływujący. Normy o charakterze informacyjnym zawierają

pewne dane i prognozy, maja ułatwić podejmowanie decyzji. Normy imperatywne wiążą

prawnie adresatów, a normy oddziaływujące zajmują miejsce pośrednie. Plany mogą

przybierać różna formę np. ustawa budżetowa, uchwała rady gminy określająca plan

zagospodarowania przestrzennego. Normy te wskazują w sposób konkretny pewne zadania,

określając wielkości i termin realizacji.

15

Normy techniczne

Nadanie pewnym wskazaniom technicznym charakteru norm prawnych chroni przed

dowolnością, która mogłaby prowadzić do niekorzystnych zjawisk. Normy te maja

szczególne znaczenie dla ochrony środowiska, a także dla ochrony człowieka przed

uciążliwościami takimi jak hałas, promieniowanie. Polskie Normy określają wymagania,

metody badań, w zakresie bezpieczeństwa pracy, ochrony zdrowia, życia, mienia, środowiska,

podstawowych cech jakościowych, głównych parametrów, projektowania obiektów

budowlanych, dokumentacji technicznej. Polskie Normy są podstawą oceny wyrobów

krajowych i importowanych. Normy te ustanawia Polski Komitet Normalizacyjny podległy

premierowi.

Zwyczaj i znaczenie orzecznictwa dla administracji publicznej

Prawo zwyczajowe powstało przez jednakowe i długotrwałe stosowanie oraz przekonanie, że

to stosowanie jest prawnie nakazane. Nie jest zaliczane do źródeł prawa.

Zwyczaj – przepis prawa może czasami odwoływać się do zwyczajów, w tej sytuacji mają

one znaczenie prawne.

Orzeczenia sądowe i organów administracji nie są źródłami prawa. Mają jednak znaczenie dla

wykładni przepisów prawa i stosowania tych przepisów w praktyce. Orzeczenia NSA dotyczą

konkretnych spraw i nie są wiążące dla spraw podobnych.

ROZDZIAŁ V – OGŁASZANIE AKTÓW NORMATYWNYCH

Publikowanie aktów będących źródłami prawa powszechnie obowiązującego jest niezbędnym

warunkiem dla uznania państwa za państwo prawne. Każdy ma obowiązek przestrzegania

prawa, aby ten obowiązek mógł być wykonywany koniecznie jest ogłoszenie aktów. Zasady i

tryb ogłaszania aktów reguluje ustawa z 2000r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i

niektórych innych aktów prawnych.

Rodzaje dzienników urzędowych:

 Dziennik Ustaw RP

 Dziennik Urzędowy RP „Monitor Polski”

 Dziennik Urzędowy RP „Monitor Polski B”

 Dzienniki urzędowe ministrów kierujących działami administracji rządowej

 Dzienniki urzędowe urzędów centralnych

 Wojewódzkie dzienniki urzędowe Dzienniki 1-3 wydaje Prezes Rady Ministrów. 4 i 5 wydają ministrowie kierujący działami

admin. rządowej oraz kierownicy urzędów centralnych. Zasadą jest, że każdy minister może

wydawać tylko jeden dziennik. Wojewódzki dziennik urzędowy wydaje wojewoda.

Ponadto na podstawie odrębnych ustaw wydawane są inne dzienniki: Dziennik Urzędowy

Komitetu Badań Naukowych, Prezes NBP wydaje Dziennik Urzędowy NBP

Zasady ogłaszania aktów normatywnych

 Ogłaszanie aktów jest obowiązkowe,

 Akty ogłasza się niezwłocznie,

 Przepisy wchodzą w życie po 14 dniach od ogłoszenia, chyba, że akt stanowi inaczej

 Przepisy porządkowe wchodzą w Zycie po upływie 3 dni lub wcześniej

 Przy obliczaniu terminu wejścia w życie nie bierze się pod uwagę dnia ogłoszenia.

 Akt wykonawczy może być ogłoszony w okresie od dnia ogłoszenia ustawy do jej wejścia w życie

16

Akty podlegające ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw:

 Konstytucja

 Ustawy

 Rozporządzenia z mocą ustawy wydawane przez Prezydenta

 Rozporządzenia wydane przez Prezydenta, Radę Ministrów, Premiera,, ministrów, Krajową Radę Radiofonii i Telewizji,

 Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów ogłoszonych w Dzienniku

 Uchwały Rady Ministrów uchylające rozporządzenia ministra

 I inne dot. np. wyborów do sejmu senatu, prezydenta, referendum, stanu wojny, zawarcia pokoju, stanów nadzwyczajnych itd.

W Dzienniku Urzędowym RP „Monitor Polski”

 Zarządzenia Prezydenta wydane na podstawie ustawy,

 Uchwały Rady Ministrów i zarządzenia Premiera

 Orzeczenia Trybunału Konstyt. dotyczących aktów ogłoszonych w Monitorze.

 Uchwały Zgromadzenia Narodowego, Sejmu, Senatu

 Postanowienia Trybunału Konstyt. o stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzędu Prezydenta oraz w sprawie sporów kompetencyjnych między centralnymi organami

W Dzienniku Urzędowym RP Monitor Polski B:

 Sprawozdania finansowe

 Ogłoszenia i obwieszczenia przedsiębiorców

 Informacje, komunikaty, ogłoszenia organów, instytucji, osób

W Dziennikach Urzędowych ministrów:

 Akty organu wydającego dziennik i nadzorowanych przez niego urzędów centralnych,

 Uchwały Rady uchylające zarządzenia ministra

 Orzeczenia Trybunału dotyczące tych aktów

W Wojewódzkim dzienniku urzędowym:

 Akty prawa miejscowego,

 Statuty gminy, powiatu, województwa,

 Akty Premiera uchylające akty prawa miejscowego,

 Wyroki sądu administracyjnego uwzględniające skargi na akty prawa miejscowego

 Porozumienia w sprawie wykonywania zadań między jednostkami samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej

 Uchwały budżetowe województwa oraz sprawozdania z wykonania budżetu

 Obwieszczenia o wygaśnięciu mandatu wójta, rozwiązaniu sejmiku województwa, rady powiatu, rady gminy

Teksty jednolite i sprostowanie błędów

Akt późniejszy zmieniający treść aktu wcześniejszego nazywa się nowelą. W przypadku, gdy

pojawia się bardzo obszerna nowelizacja albo, gdy jest kilka lub kilkanaście nowelizacji

wydawany zostaje tekst jednolity. Tekst jednolity ogłasza Marszałek Sejmu. Tekst jednolity

ogłasza się w formie obwieszczenia w dzienniku urzędowym, w którym dany akt ogłoszono.

Jeżeli w tekście aktu pojawiły się błędy dokonuje się w formie obwieszczenia sprostowania,

którego dokonuje marszałek sejmu (w tekście ustaw), minister właściwy do spraw

zagranicznych (w umowach międzynarodowych), premier (w pozostałych aktach ogłoszonych

w 1, 2 i 3)

17

Redagowanie i rozpowszechnianie

Dzienniki urzędowe wychodzą numerami. Każdy akt ma swoja pozycję. Dzień wydania

dziennika jest dniem ogłoszenia aktu. Organy ustalają cenę, warunki wydawania,

rozpowszechniania w taki sposób, aby mógł on być powszechnie dostępny. Organy wydające

dziennik prowadzą zbiory i są zobowiązane do udostępnienia ich w godzinach pracy urzędu

bezpłatnie.

Dziennik urzędowy UE

Wydawany przez Urząd Oficjalnych Publikacji Komisji Europejskiej. W serii L (legislacja)

ogłasza się prawo wtórne. Seria C przeznaczona jest do publikacji komunikatów, informacji o

zawiadomień, w tym np. streszczenia wyroków ETS, raporty TO, protokoły z posiedzeń PE.

W serii S (suplement) różne umowy publiczne dot. państw, instytucji UE itd.

Monitor Sądowy i Gospodarczy

Jest to ogólnokrajowy dziennik urzędowy przeznaczony do zamieszczania obwieszczeń lub

ogłoszeń. Ogłasza się m.in. Wpisy do rejestru handlowego, ogłoszenia wymagane przez

Kodeks handlowy. Wydawanie Monitora należy do zadań Ministra Sprawiedliwości.

Sądy rejonowe są zobowiązane udostępnić nieodpłatnie wgląd do Monitora.

ROZDZIAŁ VI – PRZYGOTOWANIE PROJEKTÓW AKTÓW NORMATYWNYCH

PRZEZ ORGANY ADMIN. CENTRALNEJ

Przygotowywania projektów aktów przez organy administracji centralnej

Obecnie obowiązują „Zasady techniki prawodawczej” z 1991r. stanowiące załącznik do

uchwały Rady Ministrów. Jest to akt prawny, który zawiera zasady dotyczące opracowywania

projektów ustaw, zmian, nowelizacji, tekstów jednolitych, aktów wykonawczych.

Opiniowanie projektów aktów, co do ich zgodności z prawem UE należy do zadań Komisji

Integracji Europejskiej.

Rządowe Centrum Legislacji

Działa od 2000r. przy Prezesie Rady Ministrów. Centrum koordynuje działalność legislacyjną

rządu, premiera i innych organów admin. rządowej.

- Centrum opracowuje stanowiska prawno-legislacyjne do rządowych projektów, - opracowuje pod względem legislacyjnym rządowe projekty aktów, - redaguje Dziennik Ustaw i Monitor, - współdziała z Komitetem Integracji Europejskiej i z Radą Legislacyjną.

Premier powołuje i odwołuje prezesa Centrum. Premier nadaje także statut i regulamin

organizacyjny Centrum.

Rada Legislacyjna

Jest organem opiniodawczo-doradczym działającym przy Premierze od 1972r. Premier

powołuje jej członków. On też określa zadania oraz tryb funkcjonowania Rady.

Do zadań Rady należy

- dokonywanie okresowych ocen stanu prawa, - opiniowanie ustaw rządowych, - opiniowanie ustaw w sprawach szczególnej doniosłości opracowywanych przez

posłów, Senat i Prezydenta,

- formułowanie propozycji, opinii i wniosków dot. procesu stosowania prawa, - ocena stosowania ustaw w celu oceny skuteczności rozwiązań prawnych

18

Kadencja Rady trwa 4 lata. Wykonuje ona zadania z własnej inicjatywy lub na wniosek

Premiera. Skład nie może przekraczać 15 osób. Są to głownie ludzie pochodzący ze

środowiska prawniczego. Organami Rady są przewodniczący oraz prezydium.

Przewodniczący kieruje obradami, zaś prezydium planuje prace Rady. Rada wykonuje swoje

zadania przez stałe zespoły, którymi kierują przewodniczący zespołów powoływani przez

prezydium. Mogą być też powoływane zespoły doraźne. Obsługę prac rady zapewnia

kancelaria premiera.

Przyczyny powstawania złych ustaw:

 Upadek sztuki prawodawczej.

 Zły dobór personelu ministerstw sprawiedliwości

 Ustawodawca zajmuje się szczegółami

 Skomplikowane uregulowania, niezrozumiałość,

DZIAŁ III –FORMY DZIAŁANIA ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ

ROZDZIAŁ I – PODZIAŁ FORM DZIAŁANIA ADMIN. PUBL.

Formy działania administracji publicznej

Działania organów administracji muszą być oparte na prawie. Prawo kontroluje środki

działania i sposób postępowania podmiotów administracji.

Podział form działania na:

 Czynności prawne (uzewnętrzenie woli organu w celu wywołania określonych skutków prawnych). Rozróżniamy dwie grupy czynności prawnych:

1. gdy administracja działa władczo to wtedy mamy do czynienia z czynnościami administracyjnoprawnymi ( czynności te mogą być egzekwowane w drodze

egzekucji administracyjnej bez potrzeby występowania do sądu)

2. gdy administracja nie działa władczo, lecz posługuje się czynnościami prawa cywilnego, regulowanymi przez prawo cywilne. (dla wyegzekwowania

przymusu wymagają orzeczenia sądu)

 Inne działania administracji (w przypadku innych działań skutek następuje tylko czasem, nie jest on bezpośrednim celem działania). Zaliczamy do nich:

1. Działania społeczno-organizatorskie, (organizowania akcji społecznych, społeczne formy działania nie poparte przymusem państwowym)

2. Działania faktyczne/ czynności materialno-techniczne (prowadzenie rejestrów, ewidencji, kartotek, działania w urzędach)

3. Zwykłe poświadczenia (nie tworzą, nie zmieniają ani nie znoszą stosunków prawnych, ich znaczenie polega na tym, że służy im szczególna moc

dowodowa. Stwierdzają one tylko określony stan faktyczny.

Niektóre poświadczenia mogą być także aktami administracyjnymi np. dyplom

ukończenia studiów wyższych.

19

ROZDZIAŁ II – CZYNNOŚCI ADMINISTRACYJNOPRAWNE

Można je podzielić na:

1. akty zewnętrzne, które mogą być skierowane do wszystkich obywateli i podmiotów nie podporządkowanych organizacyjnie ani niepozostających w szczególnych

stosunkach zależności.

2. akty wewnętrzne, skierowane są do podmiotów pozostających w szczególnym stosunku zależności i podporządkowania. Akty skierowane przez organy nadrzędne do

organów podporządkowanych.

Czynności administracyjnoprawne można podzielić na akty generalne, skierowane do

określonego bądź dającego się określić kręgu osób i akty indywidualne.

Aktami generalnymi w układzie zewnętrznym są rozporządzenia zaś w układzie

wewnętrznym instrukcje, zarządzenia.

Aktami indywidualnymi w układzie zewnętrznym są decyzje administracyjne, w układzie

wewnętrznym polecenia służbowe.

Stopień konkretności oznaczenia adresata aktu:

1. najbardziej generalnymi aktami są rozporządzenia, określają metody postępowania np. każdy kto – to…

2. następną pozycję zajmują akty planowania, norma prawna nakłada obowiązek wykonania pewnego złożonego, ale określonego i jednorazowego zadania. Moc

wiążąca takiego aktu kończy się z chwilą wykonania zadania bądź z upływem okresu

na jaki plan został ustalony

3. akty tworzące sytuacje prawne dla obywateli, akty te regulują konkretne, indywidualne sytuacje, ale nie są skierowane do określonego adresata. Stwarzają

obiektywne, ale konkretne sytuacje np. prawo korzystania z urządzeń publicznych dla

publiczności, a nie oznaczonej osoby, zakaz kąpieli,

4. akty tworzące sytuacje prawne dla oznaczonego adresata, tworzą normę indywidualna. Stwarzają trwały status określonej osoby np. nadania obywatelstwa lub regulują jedna

konkretną sprawę.

Decyzje są tworzone przy współudziale ich adresatów, zgodnie z zasadą przewidzianą

w kpa – zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu. Strona ma prawo zgłaszania

dowodów, wypowiadania się, zaskarżania decyzji.

5. akty egzekucyjne, zaliczane do aktów administracyjnych o ile są czynnościami prawnymi. Zadaniem tych aktów jest doprowadzenia do wykonania prawa, wykonania

aktu bądź obowiązku wynikającego wprost z normy ustawowej.

ROZDZIAŁ III – AKT ADMINISTRACYJNY

Pojęcie

Aktem administracyjnym jest władcze działanie prawne organu administracji

skierowane na wywołanie konkretnych, indywidualnie oznaczonych skutków prawnych.

Akt administracyjny musi pochodzić od organu uprawnionego do wydawania takich aktów,

musi mieć podstawę prawną oraz musi spełniać warunki przewidziane przez prawo, co do

formy, wydania itd. Skutek aktu powoduje, ze akt ten tworzy, zmienia lub znosi prawa i

obowiązki. Prawo administracyjne reguluje akty adm. Jako działania jednostronne i władcze,

a więc takie, które posiadają wobec adresata moc obowiązującą i których wykonania

zapewnie szereg środków, którymi administracja dysponuje.

Jest szczególną formą czynności prawnych organów admin. regulowaną przez przepisy prawa

admin.

20

Podział aktów administracyjnych

Różne kryteria podziału:

1. Akty deklaratoryjne i konstytutywne ze względu na kryterium zdeterminowania aktu

przez podstawę prawną.

Deklaratoryjny, stwierdza ze pewien stosunek zaistniał. Akt taki podciąga dany stan

faktyczny pod normy prawne w sposób wiążący. Ustala, że w danej sytuacji wynikają z mocy

prawa dla adresata określone obowiązki lub uprawnienia. Akt ten działa ex tunc, czyli z mocą

wsteczną. Akt ten stwierdza, że zaszły wszystkie przesłanki warunkujące nabycie prawa,

dopiero od chwili wydania takiego aktu można skutecznie powoływać się na swoje prawo.

Konstytutywny, ma charakter twórczy, tworzy, zmienia lub znosi stosunek prawny, skutek

następuje nie z mocy prawa, ale z mocy aktu, stąd działa ex nunc – stosunek prawny powstaje

z chwilą wydania aktu.

2. Akty formalne i nieformalne:

Niektóre akty administracyjne są bardzo sformalizowane np. decyzje administracyjne, które

pod względem formy nie wykazują istotnych różnic w porównaniu z wyrokiem sądowym.

Niektóre wymagają tylko minimum formy.

3. Akty zewnętrzne i wewnętrzne – patrz wyżej

4. Akty pozytywne i negatywne – aktami pozytywnymi są akty, które w całości

uwzględniają żądanie adresata, zaś akty negatywne uważa się za akty nieuwzględniające

choćby w części żądania strony i nakładające na stronę obowiązek prawny. Wymagają formy

pisemnej z uzasadnieniem.

Milczenie organu może oznaczać czasami akt pozytywny. Brak wymogu faktycznego i

prawnego uzasadniania aktu pozytywnego.

5. Jednostronne i dwustronne – jednostronne wydawane są niezależnie od woli adresata

aktu, a dwustronne za zgodą adresata np. akt mianowania urzędnika.

6. Nakazujące, kształtujące, ustalające – podział przyjęty jest w doktrynie niemieckiej,

oparty na treści rozstrzygnięcia.

Akty nakazujące, zawierają nakazy i zakazy, zobowiązują do określonego zachowania.

Akty kształtujące prawo ustanawiają, zmieniają lub znoszą konkretny stosunek prawny.

Akty ustalające, ustalają prawo np. akt stwierdzający obywatelstwo. Jest odpowiednikiem

aktu deklaratoryjnego. Ustala sytuacje w sposób wiążący i przez to ma charakter regulujący.

7. akty administracyjne wywołujące skutki prawne w sferze prawa cywilnego

bezpośrednio – np. decyzja administracyjna o wywłaszczeniu nieruchomości

21

Akt administracyjny a wyrok sądowy Akt administracyjny podobnie jak wyrok sądowy jest aktem stosowania prawa.

Różnice:

 Wyrok rozstrzyga w sposób wiążący i ostateczny spór prawny, akt jest przede wszystkim skierowana na przyszłość formą działania administracji publicznej

 Sąd rozstrzyga jako bezstronny i neutralny organ, organ administracji rozstrzyga i jednocześnie jest jedną ze stron,

 Wyrok jest tylko rozstrzygnięciem prawnym, akt jest zdeterminowany przez celowość działania, konieczność osiągnięcia założonych celów.

 Sąd działa tylko na wniosek, organ administracji może działać również z urzędu

 Postępowanie administracyjne nie jest tak sformalizowane jak postępowanie sadowe.

Prawidłowość aktu admin.

Akt jest prawidłowy, jeżeli odpowiada wszelkim przesłankom stawianym mu przez prawo.

Wadliwy, gdy jest sprzeczny z prawem, jeśli narusza jakikolwiek przepis obowiązującego

prawa.

Wadliwość może wynikać z niewłaściwej wykładni lub niewłaściwego zastosowania norm

prawnych, ale przede wszystkim z niewłaściwego stanu faktycznego, błędnej oceny istotnych

okoliczności.

Akt jest prawidłowy jeżeli:

 Został wydany przez właściwy organ

 Gdy został wydany zgodnie z przepisami prawa

 Gdy akt jest treściowo zgodny z obowiązującym prawem materialnym Konieczne jest także przestrzeganie przepisów prawa gwarantujących bezstronność urzędnika

lub pracownika.

Skutkiem wydania aktu jest przede wszystkim to, że stwarza on stosunek prawny między

organem wydającym, a adresatem. Taki akt wiąże organ od chwili wydania, a adresata, jeżeli

przysługuje mu odwołanie od upłynięcia tego terminu lub jeżeli adresat wniósł odwołanie z

chwila ogłoszenia. Gdy odwołanie nie przysługuje, akt wiąże z chwilą doręczenia.

Wadliwość aktu

Ustawodawca rozróżnia wadliwość nieistotną i wadliwość istotną. Wadliwość istotna może

powodować uchylenie lub zmianę aktu. Przyjmuje się rozwiązania zgodnie z teorią gradacji

wad – wyróżnia się wady nieistotne aktu, oraz te które powodują wzruszalność aktu (jego

uchylenie lub zmianę) i istotne, które powodują nieważność aktu.

Akt dotknięty wadą nieistotną wiąże adresata, jest ważny. Można do konać jego sprostowania,

usunięcia omyłki lub uzupełnienia.

W naszym porządku prawnym wzruszalność dotyczy tylko aktów ostatecznych. Dokonuje

organ nadzorczy z urzędu lub na wniosek adresata.

Akt dotknięty szczególnie ciężkimi wadami w istocie nie jest aktem administracyjnym, nie

ma mocy wiążącej, zachodzi bezwzględna nieważność aktu. Deklaracja stwierdzająca

nieważność aktu ma moc wsteczna ex tunc.

Katalog przyczyn powodujących bezwzględną nieważność jest trudny do ustalenia. KPA

zakłada 7 przyczyn nieważności.

Problem kto ma oceniać i według czego czy akt jest ważny. Doktryna przyjmuje

domniemanie ważności aktu!!! Akt jest ważny dopóki nie zostanie uchylony.

22

Zagadnienie trwałości aktu

Czy akt niewadliwy ma moc trwania czasowo nieograniczoną czy może być cofnięty lub

zniesiony jednostronnie przez administrację publ.?

Ustawodawca musi brać pod uwagę interesy osób, postulat stabilizacji stosunków prawnych i

jednolitej wykładni prawa. Ustawodawca więc wprowadził granicę, zezwalając w pewnych

przypadkach na cofanie lub zmianę aktów a w innych nie, wprowadzając instytucję

niewzruszalności aktów admin.

Trwałość aktu lub jego odwołalność może być określana w przepisach prawa, które stanowią

o wydaniu aktów. Pytanie czy akt prawomocny jest trwały, gdy nie jest dotknięty wadami

powodującymi wzruszalność lub nieważność.

Przez wyrażenie prawomocność nauka rozumie dwie instytucje: prawomocność formalną i

materialną. Prawomocność formalna to inaczej niezaskarżalność aktu polegająca na tym, że

strona nie może spowodować uchylenia lub zmiany aktu przez wniesienie zwyczajnego

środka prawnego.

Prawomocność materialna polega na tym, że akt nie może być zniesiony ani zmieniony

zarówno na wniosek strony ani przez organ z urzędu aktem równorzędnym. Akt wiąże

zarówno strony jak i organy. Jest to pojęcie szersze od prawomocności formalnej. Każdy akt

prawomocny materialnie jest też prawomocny formalnie, ale nie odwrotnie.

Prawomocność dotyczy wyłącznie zewnętrznych aktów prawotwórczych adresowanych do

strony, kształtujących konkretną sytuację prawną adresatów. Oznacza niemożność uchylenia

lub zmiany przez równorzędne akty, ale nie oznacza odporności na akty prawne wyższej

rangi. Ustawy mogą powodować nieważność aktów.

Ponadto naczelny organ administracji może uchylić lub zmienić akt , jeżeli w inny sposób nie

można usunąć zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego lub zapobiec poważnym szkodom dla

gospodarki narodowej.

Klauzule dodatkowe

Akt może zawierać klauzule dodatkowe np. oznaczenie okresu obowiązywania aktu, akt taki

obowiązuje do wyznaczonej daty.

Może znaleźć się klauzula o warunku zawieszającym lub rozwiązującym. Skuteczność aktu

(rozpoczęcie obowiązywania) zależy od ziszczenia się warunku – warunek zawieszający bądź

utratę mocy obowiązującej –warunek rozwiązujący.

Warunek to zdarzenie przyszłe i niepewne. Akt z warunkiem jest także aktem czasowym, ale

różnica polega na tym, że nie wiadomo kiedy warunek się ziści.

Zlecenie jest to odrębny, dodatkowy akt zobowiązujący adresata do określonego zachowania.

Niespełnienie zlecenie nie ma wpływu na skuteczność aktu głównego, może jednak

spowodować sankcję przewidziane w akcie. Stanowi więc samodzielny akt admin. który

wiąże z uprawnieniami przyznanymi przez akt główny pewne dodatkowe obowiązki.

Utrata mocy obowiązującej:

 Zrzeczenie się ( w przypadku aktów nadających uprawnienia, nie może zrzec się obowiązków)

 Zasadnicza zmiana okoliczności faktycznych,

 Uchylenie przez własowcy organ

 Uchylenie całej grupy aktów przez ustawę

 Z innej przyczyny przewidzianej prawem.

23

Uznanie administracyjne (swobodne uznanie)

Przypadek, gdy ustawodawca nie wiąże organu w zakresie orzekania w określonej sprawie.

Jest to instytucja zwolnienia organu z mocy prawa od związania ustawowego.

Geneza instytucji

W państwie absolutnym administracja nie była związana ustawami, w państwie

parlamentarnym ustawy ograniczały administrację początkowo w niewielkim stopniu. Nie

wszystkie dziedziny objęte były ustawami, więc obowiązywała zasada niezależności

administracji jeżeli przepis wyraźnie nie mówił, że jest inaczej. Administracja mogła działać

swobodnie, wedle subiektywnego uznania. W państwie prawnym przyjmuje się, że organy

mogą działać tylko na podstawie prawa. Organ może działać wówczas gdy ustawa przyznaje

mu kompetencje. Instytucja swobodnego uznania znika w swojej pierwotnej postaci.

Administracja może działać tylko na podstawie prawa, wyjątkiem jest swobodne uznanie,

które przysługuje tylko wtedy, gdy zostanie wyraźnie przyznane przez przepis prawny. Aktu

pozostawionego do swobodnego uznania nie podlegały kontroli sądowej.

Teoria interesu – wszędzie tam gdzie mamy pojecie „interesu publicznego” mamy do czynienia z udzieleniem prawa decydowania według swobodnego uznania.

Teoria pojęć nieoznaczonych – oprała pojęcie swobodnego uznania na możliwościach różnej interpretacji normy prawnej przy stosowaniu ustawy. Jeżeli

ustawodawca używa pojęć nieostrych, dopuszczających różną interpretację to chce

pozostawić organowi możliwość wyboru.

Swobodne uznanie było więc zwolnieniem admin. w określonych przypadkach od związania

ustawowego, a w konsekwencji również zwolnieniem jej spod kontroli sądownictwa admin.

Współcześnie – administracja to wykonywanie ustaw. Przy wykonywaniu ustaw ważne są

dwie instytucje: uznanie administracyjne i pojęcia nieokreślone. Gdy konkretna sytuacja

prawna odpowiada stanowi przewidzianemu przez ustawę to powinien nastąpić skutek

prawny przewidziany przez ten akt. Prawidłowość stosowania ustawy podlega kontroli

zewnętrznej (sąd admin)

Pojęcie - uznanie istnieje wówczas gdy administracja dla urzeczywistnienia stanu prawnego

może wybierać między różnymi rozwiązaniami. Norma prawna nie determinuje

jednoznacznie skutku prawnego, lecz pozostawia w sposób wyraźny dokonanie wyboru

organowi. Uznanie może polegać na tym, że administracja może zdecydować który ze

środków zastosować. Uznanie wynika jasno z ustawy. Ustawodawca posługuje się takimi

pojęciami jak: może, jest upoważniony. Uznanie służy przede wszystkim dla rozwiązania

spraw indywidualnych. Admin. musi wtedy dokładnie zbadać i rozważyć okoliczności

sprawy. NSA sprawuje nadzór - bada czy organ nie przekroczył granic uznania.

Można wyodrębnić akty wydane na podstawie ścisłego związania ustawowego lub oparte na

uznaniu administracyjnym. Nie należy mylić ze swobodną oceną dowodów.

ROZDZIAŁ V – INNE FORMY DZIAŁANIA ADMINISTRACJI

Umowa – regulowana przepisami prawa cywilnego, akt dochodzi do skutku w wyniku

zgodnego oświadczenia przynajmniej dwóch podmiotów. Ma zastosowanie zwłaszcza w

sferze majątkowej. Kontrahentem może być osoba fizyczna jak i prawna.

Umowa administracyjna – może być zawarta z osobą, w stosunku do której w innym

przypadku musiałby być wydany akt administracyjny. Umowa może powodować powstanie,

zmianę bądź zniesienie stosunku prawnego. W naszym porządku prawnym nie jest

przewidziana, występuje np. w Niemczech.

Ugoda administracyjna – ugoda miedzy stronami postępowania administracyjnego,

zawierana przed organem przed którym toczy się postępowanie. Może być zawarta tylko w

indywidualnej sprawie. Po zatwierdzeniu przez organ zastępuje decyzje w sprawie.

24

Porozumienie administracyjne – jest instrumentem organizowania działalności podmiotów

w sferze przydzielonych im zadań. Porozumienie może zawierać gmina z organami

administracji rządowej, dwa województwa,

Przyrzeczenie – szczególny rodzaj oświadczenia organu, w którym zobowiązuje się on do

podjęcia określonego działania albo do dopuszczenia do pewnego działania.

DZIAŁ IV – USTROJOWE PRAWO ADMINISTRACYJNE

ROZDZIAŁ I – POJĘCIE I ZASADY USTROJOWEGO PRAWA ADMIN.

Pojęcie

Zagadnienia ustroju admin. publ. obejmują ustrój urządzeń społecznych spełniających funkcje

administracji oraz cały system organów, ich kompetencje wszystko prawnie unormowane).

Dzięki organom i prawu ustrojowemu możliwe jest urzeczywistnienie norm prawa

materialnego i prawa o postępowaniu administracyjnym (ogólnym i egzekucyjnym).

Do zagadnień prawa ustrojowego należą zagadnienie dotyczące organów, urzędów,

klasyfikacji organów, władztwa organizacyjnego, oraz zasad powiązań organów.

Wykonywania administracji nie należy jednak łączyć tylko z organami, gdyż administrację

mogą wykonać również zakłady administracyjne, przedsiębiorstwa państwowe, fundacje,

korporacje, upoważnione osoby prywatne itd.

Aparat państwowy – określenie zbiorcze dla oznaczenia różnych jednostek organizacyjnych

wykonujących funkcje administracji. Aparat tworzą więc podmioty o różnym charakterze

(wymienione wyżej)

Przyczyny podziału aparatu na różne jednostki:

Funkcjonalne – różne dziedziny wymagają różnych kwalifikacji, inne są np. w służbie zdrowia, inne w administracji obrony kraju.

Terytorialne – ze względu na podział terytorialny, inną wagę spraw występujących np. w gminie czy w skali całego kraju

Organizacyjne – inne są powiązania między organami samorządowymi, inne między samorządem a administracja rządową, inne między organami administracji rządowej

wzajemnie.

Zasady powiązań podmiotów administracji

Koncentracja – punkt ciężkości administrowania spoczywa w rękach organów naczelnych,

centralnych. Ciężar administrowania znajduje się w rękach nielicznych organów. Organy

niższe są silnie skrępowane, niesamodzielne

Dekoncentracja – punkt ciężkości administrowania leży w organach terenowych, które

wykonują przeważającą większość zadań administracji. Następuje przekazanie kompetencji

do wykonywania spraw w dół, przy zachowaniu prawa organów wyższych do udzielania

wytycznych, poleceń. Organy te mogą być jednak podporządkowane organom wyższym,

mogą być uzależnione.

Decentralizacja – trwałe przesunięcie ciężaru administrowania na organy niższych szczebli,

połączone z wyposażeniem tych organów w prawnie zagwarantowaną samodzielność i

niezależność. Jest to jakby rozszerzenie dekoncentracji i udzielenie organom samodzielności.

W praktyce realizuje się poprzez zadania własne.

Centralizacja – system organów jest zorganizowany w ten sposób, że podejmowanie decyzji

należy wyłącznie do organów wyższych szczebli. Organy niższe maja jedynie pozycję

25

organów przygotowujących rozstrzygnięcia. Koncentracja zbiega się z centralizacją, mówi się

wówczas o centralistycznym systemie organizacji.

Odmianą systemu centralistycznego może być tak system, iż rozstrzygnięcia pochodzą od

organów niższych, ale są one podporządkowane poleceniom i dyspozycjom organu wyższego.

Organy niższe nie mają niezależności i samodzielności zagwarantowanej przepisami prawa.

W rzeczywistości organ wyższy może nawet nie ingerować w sferę działania organów

niższych lub czynić to wyjątkowo. Istotne jest to że organowi przysługuje prawo takiej

ingerencji.

Centralizacja łączy się nierozłącznie z hierarchicznym podporządkowaniem, jest to pełne

podporządkowanie organów niższych organom centralnym w układzie pionowym. Może

występować jako forma organizacyjna w admin. publ. W stosunkach pomiędzy

poszczególnymi organami , jak i w wewnętrznej strukturze organów.

Zasada hierarchicznego podporządkowania przejawia się w dwóch zależnościach:

Służbowej – nie ma prawnego ograniczenia wydawania poleceń służbowych, organ podporządkowany nie jest wyposażony w samodzielność, w każdej sprawie może

otrzymać polecenie służbowe

Osobistej – organ wyższy ma prawo obsadzenia stanowisk, zwolnień, awansów, nagradzania, pociągania do odpowiedzialności w organach mu podporządkowanych

Cechy hierarchizacji:

1. poszczególni członkowie maja w układzie stopniowym określoną rangę, 2. ranga związana jest z prawem wydawania zarządzeń albo obowiązkiem ich

wykonania

3. stosunek nadrzędności obejmuje prawo kontroli, otrzymywania sprawozdań, informacji

4. występuje zależność służbowa i osobista Zalety hierarchii:

 jednolitość działania aż do najniższego szczebla

 łatwe ustalenie, uzasadnienie i wyegzekwowania odpowiedzialności

 eliminowanie sporów kompetencyjnych

 jasny układ kompetencji Zalety decentralizacji:

 zbliżenie podmiotu decydującego do załatwianej sprawy

 lepszą możliwość kierowania procesem decyzyjnym wskutek kierownictwa na podstawie mniej skomplikowanej organizacji

 większą przejrzystość, która prowadzi do szybszego i lepszego poznania wad

 mniejsze obciążenie pionowego przepływu informacji

 zwiększenie poczucia odpowiedzialności

 zwiększanie potencjału wprowadzania nowości Decentralizację należy odróżnić od autonomii. Autonomia oznacza przyznanie organom

zarządzającym określoną częścią terytorium kompetencji do stanowienia przepisów rangi

ustawowej. Decentralizacja dotyczy nie tyle stanowienia prawa co jego wykonywania. Chodzi

o wyposażenie organów w samodzielność w zakresie wykonywania prawa. Organ wyższego

szczebla nie może wydawać poleceń organom niższego co do sposobu załatwienia spraw. Nie

oznacza pełnej niezależności – np. konieczność jednolitego stosowania prawa w kraju.

Organy te podlegają nadzorowi.

Nadzór = kontrola + sankcja, kontrola oraz możność podjęcia prawem przewidzianych

środków wiążących nadzorowanego lub możność uchylenie, stwierdzenia nieważności jego

aktów.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 52 pages
Pobierz dokument