Socjologiczna lista przebojów opracowanie, Egzaminy'z Socjologia. University of Warsaw
ola_szlaszy_ska
ola_szlaszy_ska17 marca 2016

Socjologiczna lista przebojów opracowanie, Egzaminy'z Socjologia. University of Warsaw

DOCX (75 KB)
23 strony
1Liczba pobrań
521Liczba odwiedzin
Opis
teorie socjologiczne
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 23

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 23 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 23 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 23 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 23 pages

Pobierz dokument

Socjologiczna lista przebojów — lista przebojów, rok akademicki 2012/2013 (lista zagadnień do egzaminu)

Mills 1. Analiza ideologii zawodu socjologa poprzez treść podręczników. „Patologia społeczna”

jako punkt wyjścia badań nad stanem i genezą socjologii. Podręczniki, funkcjonując na zasadzie mechanizmu sprzedaży i dystrybucji. Ponieważ jedynym świadectwem ich sukcesu jest szerokie ich przyswojenie, samo zwiększenie się liczby odbiorców, dla których są one pisane, w coraz większej mierze zapewnia podręcznikową tolerancję dla banału. Nastawione ma masy. Cechujący wspomniane podręczniki poziom abstrakcji jest tak niski, że często wydaje się, iż zajmują się one empirycznie rozproszonymi zagadnieniami z uwagi na brak uogólnień, mogących je ze sobą połączyć. Czyli zerowy poziom abstrakcja, uogólnienia, luźne fakty. Ważne jest odwoływanie się do abstrakcyjnych pojęć a nie tylko przywoływanie przykładów. Konkrety są przydatne ale nie najważniejsze. Dochodzi do nagromadzenia rozproszonych faktowi. 2. Konsekwencje homogeniczności grupy zawodowej: niski poziom abstrakcji, banalna

systematyzacja, ideał praktyczności, określanie problemów społecznych jako dewiacji od norm, „apolityczność” („demokratyczny oportunizm”).

Socjologowie- rekrutują się z podobnego środowiska społecznego (prowincja, farmy) i jeżeli ich przeszłość oraz przebieg kariery są stosunkowo podobne, istnieje wśród nich tendencja do wykształcenia się pewnej wspólnej, jednolitej perspektywy widzenia zjawisk. Dochodzi do homogenizacji, ujednolicenia grupy. Amerykańska socjologia staje się płaska, nie reprezentują odrębnych interesów. Dodatkowo publikacje skierowane głównie do studentów przez nauczycieli co wpływało na treść i kierunek ich wysiłków intelektualnych. W tekście systematyzacja plus fakty- czyli przytaczanie problemów praktycznych i poddawanie ich analizie. Problemu wzięte z życia codziennego co obniżało poziom abstrakcji. Ideał praktyczności: Nacisk na fragmentaryczne, praktyczne problemy prowadzi do atomizowania zjawisk społecznych. Badania w ten sposób przeprowadzane nie są oparte na żadnym integralnym projekcie, wystarczająco obszernym, aby służył wspólnym działaniom, zakładając, że istnieją możliwości i chęć do realizowania takich działań. określanie problemów społecznych jako dewiacji od norm: Wskutek braku badań nad samymi konkretnymi normami ten sposób ujmowania problemów odsuwa od myśliciela odpowiedzialność za „zajęcie stanowiska" i daje jego pracy „demokratyczne" uzasadnienie. pisarze ci na ogół przyjmują te normy, które stosują, a często milcząco je sankcjonują. Dobrym sposobem radzenia sobie z pytaniem o to, dlaczego normy są łamane, jest ujęcie problemu w kategoriach biologicznych impulsów, rozbijających „społeczne ograniczenia".

Podręczniki- dwubiegunowość- apolityczność albo demokratyczny oportunizm. O polityce mówi się w kategoriach partii rządzącej w danym momencie . poziom abstrakcji jest niski, nie można dyskutować, w zamian za to mówi się o typach w sposób bardzo

3. Cechy i konsekwencje podejścia sytuacyjnego: „wieloczynnikowe” rozumienie przyczynowości, normatywność socjologicznych kategorii analitycznych, zawężone ujęcie dezorganizacji społecznej.

Funkcjonujące obecnie instytucje uczą kilka typów osób — takich jak sędziowie i pracownicy opieki społecznej — myśleć w kategoriach „sytuacji". Ich działania i poglądy są wbudowane w istniejące normy społeczeństwa; Brak odniesienia do przeszłości, opisywanie przypadków powstrzymuje myślenie OUT OF THE BOX, znacznie zubozewa to punkt widzenia, tendencyjność. Środowiska, w których żyją, oraz perspektywa, z której patrzą na społeczeństwo, są zbyt podobne, zbyt homogeniczne, aby pozwolić na zderzenie odmiennych punktów widzenia. Wieloczynnikowe rozumienie przyczynowości- Bezpieczne i bezbarwne, nie prowadzi do takiej koncepcji przyczynowości, która umożliwiałaby rozpoczęcie szerszych typów działania, zwłaszcza działania politycznego. W analizowanej tu literaturze nie przedstawia się żadnych zbiorów głębokich zmian strukturalnych. Gdy rozbija się

społeczeństwo na „czynniki", na elementarne kawałki, to naturalnie chcąc cokolwiek wyjaśnić, trzeba będzie sięgnąć po pewną ich ilość, nie mając nigdy pewności, że uwzględniło się wszystkie.

normatywność socjologicznych kategorii analitycznych- Inny element, który jeszcze bardziej utrudnia analityczne spojrzenie na strukturę, to nacisk na „proce-sualny" i „organiczny" charakter społeczeństwa. W pozbawionej struktury płynnej masie nie mogą istnieć żadne podstawy czy punkty zaczepienia dla szerszego działania społecznego.

Ujęcie dezorganizacji społecznej: Pojęcie dezorganizacji oznacza bardzo często jedynie brak tego typu organizacji, który powiązany jest ze wspólnotami grup pierwotnych, mających chrześcijańskie i jeffersonow- skie uzasadnienie. Cooley, był głównym propagatorem tej koncepcji normalnej organizacji. Według niego, „wielkim historycznym zadaniem ludzkości" jest stworzenie skuteczniejszej i szerszej organizacji tego moralnego porządku i wzoru zalet, które rozwijane są w pierwotnych grupach i wspólnotach. Inny model, w kategoriach którego była rozpatrywana dezorganizacja, to model samej „zmiany społecznej". Taki schemat ujęcia problemu związany jest ściśle z ideą ciągłego procesu; ale tutaj powolne, „ewolucyjne" tempo zmian wyraźnie traktowane jest jako normalne i zorganizowane, podczas gdy „nieciągłość" uważana jest za problem. Temat zmiany społecznej rozpatrywany jest jako ciągły proces zmian, mający tempo ewolucyjne.

Burawoy 1. Socjologia jako anioł postępu.

W swych początkach socjologia dążyła do tego, aby stać się aniołem, szukającym ładu, próbującym ocalić obietnicę postępu. I tak też:

▲ Marks- wyzwolił socjalizm z alienacji

▲ Durkheim- oswobodził solidarność ograniczoną z anomii i egoizmu

▲ Weber- potrafił dostrzec obietnicę wolności w postępującej racjonalizacji.

Choć poprzednicy wyruszali w świat, aby zmieniać świat to często go konserwowali. Walcząc o swoją dyscyplinę, socjologia rozwinęła się w specjalistyczną akademicką wiedzę, która przyjęła formę: ▲ Błyskotliwej i klarownej erudycji- Mertona Roberta(1982)

▲ Wzniosłego projektu – Parsona (1937,1951)

▲ Analiz mobilności i startyfikacji- Petera Blaua i Otisa Dudleya

Bujny rozkwit „czystej nauki” trwał jednak krótko. Kilka lat później w imię politycznej wolności zaczęto krytykować socjologię za bezkrytyczne oddanie się ideałowi wiedzy naukowej. „Po raz kolejny anioł historii odleciał” Mimo wszystko jednak socjologię jako dyscyplinę charakteryzuje dialektyka postępu. Pasja dla idei i spraw publicznych( człowieka, ochrony środowiska itd.) Postęp jest motorem technik dyscyplinarnych (zestandaryzowane kursy, Cv, biura karier , publikacje) Pomimo ograniczeń socjologiczny duch nie może zostać pokonany. Socjologia rozwija się dobrze. Zbudowała wiedzę naukową, a teraz ma zamiar przekazywać ją „wydobywając kwestie publiczne z ich prywatnych problemów”. Socjologia publiczna w takim wymiarze ma być uzupełnieniem socjologii akademickiej.

2. Geneza zapotrzebowania na socjologię publiczną. Typy socjologii publicznej i socjologia publiczności.

Socjologia publiczna-„ składnia socjologię do rozmowy z publicznością czyli ludźmi, którzy sami są zaangażowani w rozmowę. Zakłada ona podwójność rozmowy” Przykłady socjologii publicznej : „Samotny tłum” Riesmana czy „Skłonność serca” Bellaha. Napisane przez socjologów , a zyskały szerokie grono odbiorców poza światem akademickim. Do tego samego gatunku można zaliczyć socjologów piszących do opiniotwórczych gazet.( komentarze do istotnych wydarzeń)np.

24

Pager- czy rasa stanowi bardziej dyskryminujący czynnik w perspektywie zatrudnienia młodych ludzi niż fakt bycia notowanym przez policję To jest TRADYCYJNA SOCJOLOGIA PUBLICZNA. ORGANICZNA SOCJOLOGIA PUBLICZNA- jest gdy socjologowie pracują w bliskiej relacji z lokalną często aktywną i stojącą wobec głównego nurtu społecznością. ( czyli praca socjologów z ruchami pracowniczym, wspólnotami sąsiedzkimi.. itd.)Pomiędzy socjologami, a publicznością pojawia się dialog, proces wzajemnej edukacji Zakłada ona uwidocznienie tego co niewidoczne, uczynienie tego co prywatne publicznym , rozpoznanie i dowartościowanie. TRADYCYJNA I ORGANICZNA SOCJOLOGIE są wobec siebie komplementarne. Powinniśmy traktować publiczność nie jako stałą , ale jako zmienną i mieć świadomość, że możemy uczestniczyć w jej kreowaniu. Praca socjologa polega na definiowaniu określonych kategorii ludzi ( np. osób z AIDS, kobiet, homoseksualistów) i jeśli robimy to przy ich udziale to kreujemy publiczność Musimy wypracować socjologię publiczności by móc lepiej docenić możliwości i pułapki socjologii publicznej. Sami powinniśmy też siebie ustawić jako publiczność działającą na arenie politycznej. Wielość socjologii publicznej odzwierciedla nie tylko różnorodność publiczności , ale tez zróżnicowanie orientacji moralnych samych socjologów. Socjologia publiczna nie dysponuje wewnętrznym systemem normatywnym. Socjologia publiczna w przeciwieństwie do praktycznej ( której cel zdefiniowany jest przez klienta) skłania do bardziej dialogicznej relacji między socjologiem, a publicznością,, w ramach ,której obie strony przedstawiają swój program, i mogą się wzajemnie dostosować. Perspektywa socjologii publicznej i praktycznej nie wyklucza się wzajemnie. I nie jest antagonistyczna. Czasem nawet bywa komplementarna. Socjologia praktyczna może przekształcić się w socjologię publiczną.

Odpowiedz na pierwszą cześć pytania czyli geneza zapotrzebowania na socjologię publiczną można poprze rodzaje. Niestety chyba nie wiem o co do końca chodzi z tymi typami

3. Podział i kryteria podziału pracy socjologicznej: socjologia akademicka, praktyczna, socjologia krytyczna, socjologia publiczna. Typy wiedzy socjologicznej i ich charakterystyka.

Wyróżniamy 2 typy wiedzy:

▲ INSTRUMENTALNY-służy ona albo rozwiązywaniu problemów badawczych w ramach socjologii akademickiej albo rozwiązywaniu problemów przez socjologię praktyczną. (akademicka i praktyczna socjologia)

▲ REFLEKSYJNY-zorientowana na dialog n temat celów, niezależnie od tego czy dialog ten odbywa się wewnątrz społeczności akademickiej i dotyczy założeń programów badawczych, czy też między akademikami, a zróżnicowanymi publicznościami (krytyczna i publiczna)

„Socjologia publiczna wyłania się w wyniku szerszego podziału pracy socjologicznej, której skład wchodzi również socjologia praktyczna., akademicka i krytyczna”

SOCJOLOGIA PRAKTYCZNA i PUBLICZNA (PATRZ WYŻEJ JAKO UZUPEŁNIENIE )

Socjologia praktyczna- cel zdefiniowany przez klienta ( obrona badań socjologicznych, konkretnych osób, finansowanie badań, sprawozdania konferencyjne). Jest przykładem wiedzy instrumentalnej, pozakademickiej

Może charakteryzować się : konkretnością, pragmatycznością, efektywnością, interwencją praktyczną i służalczością. To są też jej pułapki

Socjologia publiczna- bardziej dialogiczna relacja , dyskusje często dotyczą celów i wartości (np. „Za grosz. Pracować i nie przeżyć). Jest przykładem wiedzy refleksyjnej i poza akademickiej. Jest zainteresowana publicznym wizerunkiem socjologi, prezentacją własnych dokonań w przystępny sposób, uczenie podstaw socjologii i przygotowywanie podręczników. Często jest „pasją” socjologów, napędza ich ducha socjologicznego. Pułapki i charakterystyka : komunikacyjna, konsensualna, określone typy publiczności, dialog publiczny, uleganie trendom.

Socjologia akademicka-ani socjologia publiczna ani praktyczna nie może istnieć bez tej ( akademickiej). Dostarcza ona rzetelnych i sprawdzonych metod, zasobu skumulowanej wiedzy, orientacyjnych pytań badawczych, i ram pojęciowych . Inaczej mówiąc realizuje ona projekty badawcze , których celem jest określenie założeń , pojęć pytań i zagadek . . Przedstawia ona wiedzę instrumentalną, akademicką Pułapki i charakterystyka teoretyczna/empiryczna, normy naukowe, środowisko akademickie, zawodowy interes, autoreferencyjność

Socjologia krytyczna- analiza założeń programów badawczych realizowanych w ramach socjologii akademickiej. Krytyczna debaty na temat samej dyscypliny toczone w jej ramach i pomiędzy programami badawczymi. Publiczność akademicka, wiedza refleksyjna. Pułapki i charakterystyka: szukająca podstaw, normatywna, wizja moralna, krytyczni intelektualiści, wewnętrzna debata, dogmatyzm. Socjologii krytyczna stawia przed nami 2 pytania , które pozwalają spojrzeć na wszystkie 4 rodzaje socjologii w ich wzajemnych relacjach : SOCJOLOGIA DLA KOGO? SOCJOLOGIA PO CO ?

Cytat, który może być przydatny :

„W końcu, co najważniejsze, każdy z typów socjologii charakteryzuje określony rodzaj patologii, wynikający ze specyficznych dla niego praktyk poznawczych i zakorzenienia w różnych instytucjach. Ci, którzy przemawiają jedynie do wąskich kół swych kolegów − nauczycieli akademickich − łatwo popadają w zaściankowość. odda‑ na rozwiązywaniu problemów badawczych zdefiniowanych w ramach naszych badawczych projektów socjologia akademicka może łatwo skupić się na tym, co pozornie nieistotne. Próbując obronić nasze miejsce w świecie nauki, mamy skłonność do monopolizowania niedostępnej wiedzy, co może prowadzić do niezrozumiałej pretensjonalności czy wąskiego „metodyzmu”. podobnie jak socjologia akademicka, socjologia krytyczna ma swoje własne patologiczne tendencje do sekciarstwa – wspólnot do‑gmy, które nie mają ani żadnych poważnych zobowiązań wobec socjologii akademickiej, ani nie wnoszą nic wartościowego do socjologii publicznej. z drugiej strony, socjologia praktyczna zbyt łatwo daje się schwytać klientom, którzy w ramach kon‑traktów narzucają ścisłe warunki jej finansowania, wypaczenie, które odbija się nawet na socjologii akademickiej. Gdyby badania rynkowe stały się głównym źródłem finan‑ sowania socjologii praktycznej, czego obawiał się Mills, wtedy my wszyscy stalibyśmy się ich zakładnikami. Może migracja socjologów do wydziałów biznesu, edukacji i po‑ lityki społecznej osłabiła tę patologię, ale z pewnością nie uchroniła dyscypliny od ta‑ kich nacisków. Nie mniej niż socjologia praktyczna, socjologia publiczna może stać się jeńcem zewnętrznych wobec niej sił. dążąc do zyskania popularności, socjologia pu‑ bliczna może ulec pokusie dogadzania i schlebiania swoim publicznościom, a tym sa‑ mym sprzeniewierzać się swoim akademickim i krytycznym zobowiązaniom. istnieje oczywiście kolejne niebezpieczeństwo, że socjologia publiczna zacznie przemawiać językiem swoich publiczności, jako rodzaj ich intelektualnej awangardy. Bez wątpienia można wyśledzić taką patologię w pogardzie, jaką żywił C. Wright Mills dla społeczeń‑

24

4. Socjologia a społeczeństwo obywatelskie. Marshall

1. Określenie trzech podstawowych składników obywatelstwa. 1.a. cywilny – składa się z praw niezbędnych dla wolności jednostki – wolności

osobistej, wolności wypowiedzi, myśli i wyznania, prawa zawierania ważnych umów oraz prawa do sprawiedliwości. (instytucje – sądy)

1.b. polityczny – prawo do udziału w sprawowaniu władzy politycznej, czy to jako członek grupy wyposażonej w polityczne pełnomocnictwo, czy to jako przedstawiciel członków tej grupy. (instytucje – parlament, samorządy)

1.c. socjalny – cały zakres od prawa do odrobiny dobrobytu ekonomicznego i bezpieczeństwa do prawa do pełnego udziału w społecznym dziedzictwie i prowadzeniu życia cywilizowanej istoty stosownie do standardów panujących w społeczeństwie. (instytucje – system edukacyjny i służby społeczne)

2. Procesy fuzji i separacji składników obywatelstwa. W czasach wcześniejszych te trzy składniki tworzyły jedną całość. Prawa były połączone, bo i instytucje były połączone. Ewolucja obywatelstwa to proces złożony z dwóch części: procesu fuzji i procesu separacji. Fuzja była geograficzna, separacja funkcjonalna. W XII wieku ustanowiono w Anglii królewski wymiar sprawiedliwości, mógł on definiować i bronić praw cywilnych jednostki na podstawie ogólnokrajowego prawa (a nie na podstawie miejscowego zwyczaju). W wyniku tego zanikły prawa lokalne zakorzenione w przynależności do wsi, miast itp. Pozostało prawo ubogich-kontynuowane przez instytucje lokalne. Miało to dwie istotne konsekwencje: 1. Gdy rozdzieliły się instytucje od których zależały trzy typy obywatelstwa stało się

możliwe, aby każdy z nich poszedł swoją drogą. Przedtem rozprzestrzeniały się wg tego kursu i dopiero w XX się zrównały.

2. Ogólnokrajowe i wyspecjalizowane instytucje nie mogły odnosić się tak dokładnie do życia grup społecznych, do których miały zastosowanie, jak te instytucje o charakterze lokalnym.

Rezultatem tego bliźniaczego procesu fuzji i separacji było to, że od nowa musiał ukształtować się mechanizm zapewniający dostęp do instytucji, od których zależą prawa obywatelstwa. Kiedy wyodrębniły się te trzy elementy wkrótce straciły ze sobą łączność. Ich rozejście było tak zupełne, że umożliwia bez nadmiernego gwałtu na rzetelności historycznej, odniesienie formacyjnego okresu w trwaniu każdego z nich do różnych stuleci (cywilne XVIIIw, polityczne XIXw, socjalne XXw).

3. Wyłanianie się poszczególnych składników obywatelstwa na przykładzie Anglii (do wyboru, ale dokładnie). Prawa polityczne – okres formacyjny rozpoczyna się na początku XIX wieku, polega na dawaniu dawnych praw kolejnym częściom populacji. W wieku XVIII prawa polityczne były ułomne nie pod kątem treści, ale rozpowszechnienia. Ustawa z 1832 roku uczyniła niewiele, w czysto ilościowym sensie, by ów mankament naprawić. Po jej przyjęciu wyborcy stanowili wciąż mniej niż 1/5 dorosłej męskiej populacji. Prawo wyborcze było wciąż monopolem grupowym, ale wykonano pierwszy krok w kierunku stania się pewnego rodzaju monopolem dopuszczalnym przez idee XIX wiecznego kapitalizmu – monopolem, który można by z pewnym stopniem wiarygodności określić jako otwarty, a nie zamknięty. Ustawa z 1832 roku, likwidując zmurszałe miejskie okręgi wyborcze i rozszerzając prawo wyborcze na dzierżawców i stałych mieszkańców o dostatecznym stanie posiadania , otworzyła monopol przez uznanie żądań politycznych tych, którzy mogli wytworzyć normalne świadectwo sukcesu w walce ekonomicznej. Polityczne prawo wyborcze było przywilejem ograniczonej klasy ekonomicznej, której granice rozciągała każda kolejna ustawa o reformie.

W 1918 roku nastąpiła istotna zmiana pozwalająca na powiązanie prawa politycznego z obywatelstwem. Ustawa z 1918 roku przez adopcję męskiego prawa wyborczego przesunęła podstawę praw politycznych z ekonomicznego majątku na status osobisty. Celowo mówię „męskiego”, ażeby uwydatnić wielkie znaczenie tej reformy, całkowicie oddzielnej od drugiej i nie mniej ważnej reformy wprowadzonej w tym samym czasie i nadającej prawa wyborcze kobietom. Ustawa z 1918 roku nie ustanowiła jednak politycznej równości wszystkich w kategoriach praw obywatelstwa. Pozostały resztki nierówności opartej na różnicach majątkowych. Demokratyzacja prawa wyborczego budziła poważny opór warstw rządzących. Zaczęły się w latach 30tych XIX wieku i zakończyło dopiero po II wojnie światowej. Iwszym etapem było odebranie praw wyborczych zgniłym miastom i przyznanie im miastom większym. Ustawa z 1832 r. przyznała prawa wyborcze w miastach wszystkim mężczyznom, głowom rodziny jeśli posiadali lub dzierżawili domy (min 10 funtów). W roku 1867 (reforma Disrealiego) cenzus majątkowy określany wartością posiadanego domostwa, obniżony został do 5 funtów. Dalsza demokratyzacja prawa wyborczego przeprowadzona została w latach 1884-1885 reformy Gladtone'a). Prawa wyborcze otrzymali wówczas wszyscy mężczyźni, właściciele samodzielnych domostw zamieszkujący hrabstwa, co rozszerzyło dwukrotnie liczbę dotąd uprawnionych. Ustawa z 1918 r. (reforma Lloyd George'a) zniesiono cenzus majątkowy w stosunku do mężczyzn, którzy ukończyli 21 rok życia. Kobietom przyznano prawa wyborcze po 30 roku życia, jeżeli posiadały mieszkanie, za które same lub ich mężowie płaciły określony czynsz. 10 lat później zrównano prawa wyborcze obu płci. Od 1918 r. wybory w Anglii wybory w Anglii były powszechne, bezpośrednie i tajne. Obowiązywał system pluralny, który pozwalał głosować jednej osobie na kilku okręgach wyborczych. Został on zniesiony dopiero po I wojnie św. (1948) i dopiero w Anglii były wybory w pełni demokratyczne.

Wnuk-Lipiński 1. Definicje obywatelstwa: ujęcie z punktu widzenia jednostki a ujęcie z punktu widzenia

zbiorowości. Definicja obywatelstwa w ujęciu Wnuk-Lipińskiego Obywatelstwo- (Somers) osobisty status jednostki zawierający korpus uniwersalnych praw oraz obowiązków nakładanych równo na wszystkich prawnych członków państwa narodowego. Jednakże Wnuk głównie zwraca uwagę na wymiar społeczny obywatelskości.

- w wymiarze społecznym wyróżnia 2 modele obywatelskości: 1. związany z hobbesem: - gdzie obywatelskości jest widziana z perspektywy jednostkowej model odnosi się do postawy człowieka. Jest to pewna świadomość praw i obowiązków wobec wspólnoty. Ważnym elementem jest poczucie sprawstwa. Jednostka musi mieć świadomość o własnej podmiotowości sprawczej. Dzięki temu jest przekonana ze coś od niej zależy, że nie jest obojętne co zrobi. Drugim ważnym elementem obywatelskości jest status obywatelski, który ogranicza działanie wszelkiego rodzaju instytucji wobec jednostki. Np. instytucji prawa. Obywatel nie może zostać aresztowany jeśli nie zostanie to uzasadnione dowodami. Trzeci ważny element to pewne zobowiązania wobec wspólnoty politycznej : czyli np. służba wojskowa, płacenie podatków czy udział w wyborach 2. związany z Roussseau:- gdzie obywatelskość jest ujmowana z punktu widzenia zbiorowości model zakłada, że obywatelskość jest swego rodzaju atrybutem zbiorowości, która to uposażona w różne procedury może podejmować decyzje dotyczące tej wspólnoty. Status obywatelski pozwala wspólnocie uczestniczyć w kształtowaniu wspólnych norm porozumienia i formowaniu opinii publicznej. Obywatelskość czyli aktywna postawa w roli obywatela. (uczestnictwo w zyciu politycznym i społecznym …..wywieranie wpływu ).

24

2. Liberalna i komunitarna koncepcja obywatelskości: genealogia i charakterystyka. Demokratyczna i niedemokratyczna przestrzeń życia publicznego.

W podejściu teoretycznym także istniał pewien spór. Inaczej traktowano obywatelskość w koncepcjacjach liberalnych i komunitarnych. Tradycja liberalna wywodząca się od Locka, Smitha i Milla, zakładała, że obywatelskość jednostki jest traktowana równoważnie z jej autonomią, wolnością. Kazda jednostka kieruje się w życiu własnymi interesami, posiada pewne niezbywalne prawa, które pozwalaja jej funkcjonowac w życiu prywatnym i publicznym. W doktrynie liberalnej istnieje postulat „minimum państwa”, który zakłada, wolność obywateli i nienaruszalnośc ludzkich praw przez państwo. W podejsciu komunitarnym najwazniejszy jest aspekt wspólnotowy obywatelskości. Człowiek jest obywatelem wtedy gdy należy do jakieś wspólnoty i wykazuje postawę cywilną. W ujęciu tym kategoria „my” jest co najmniej równowazna z kategorią „ja”, my czyli wspolnota działająca zgodnie z regułami.

Jedno z najistotniejszych punktów odniesienia konstytuujących obywatelskość jest państwo i ład społeczno - polityczny, według którego to państwo jest zorganizowane. Jeśli chcemy opisać relacje między formowaniem się obywatelskości a państwem należy dokonać podziału na państwa demokratyczne i niedemokratyczne. Państwa Demokratyczne: Ma w odniesieniu do przestrzeni publicznej jedną wspólną cechę: ogranicza swoją relację do pilnowania, aby (obywatele) aktorzy działający na tej scenie nie łamali ogólnie obowiązujących reguł, natomiast nie ingeruje w autonomie tych aktorów o ile nie zostało złamane prawo. To stwarza możliwość do formowania się obywatelskości i postaw obywatelskich lecz nie koniecznie te postawy muszą być takie same dla wszystkich członków danego państwa. Formowanie się obywatelskości jest nie w opozycji do państwa a raczej obok struktur państwowych i zawsze korzystają z prawnej ochrony swojej autonomiczności gwarantowanej przez demokratyczne państwo. Państwa niedemokratyczne: przestrzeń życia politycznego jest ograniczona i stanowi pole ekspansji struktur państwowych. Im dalej od miękkiej formy autorytaryzmu do totalitaryzmu tym bardziej ograniczona jest przestrzeń życia publicznego dla funkcjonowania w niej autonomicznych wobec państwa aktorów (stają się tym samym poddawani coraz wiekszej kontroli struktur państwowych). Państwo Totalitarne: przestrzeń życia publicznego jest całkowicie kontrolowana. W tym państwie nie ma przestrzeni, w której mogłoby rozwijać się poczucie obywatelskości. Tworzą się natomiast postawy niewolnicze. W autorytaryzmach miękkich (czasy PRL Gierka) przestrzeń publiczna nie jest już tak ściśle kontrolowana przez państwo, co umożliwia pojawienie się względnie autonomicznych inicjatyw obywatelskich – stwarzają one kontekst do rozwoju poczucia obywatelskości.

3. Kształtowanie się obywatelstwa (trzy główne czynniki) i społeczeństwa obywatelskiego (etapy) po komunizmie. Doświadczenia polskie. Problem antypolityki. Elity, kontrelity i masy.

kształtowanie się społ. obywateskiego. Etapy: - na Węgrzech: system upadł gdyz elita komunistyczna jak i kontrelita nie były w stanie zmobilizowac mas do poparcia swoich projektów prezywrócenia obywatelskości co w konsekwencji doprowadziło do całkowitej demobilizacji społeczeństwa. Bierność - w Polsce wręcz odwrotnie- pierwsza solidarnośc powstała w skutek masowej mobilizacji spoleczeństwa PRZECIWKO systemowi komunistycznemu. Nawet stan wojenny, mimo że ostudził nie co działania antysystemowej mobilizacji, nie był w stanie (po 1989r) zatrzymać procesów odtwarzania obywatelskości nie tylko w elitach ale i w masach.do rozwoju społ. ob. W Poslce przyczyniła się wizyta Jana Pawla II w 1979 roku, ktora naruszyła dwa filary systemy kom: 1)izolacje społ.; 2)kontrole komunistycznego panstwa nad dyskursem publicznym. Kolejnym przełomem były strajki w 1980 roku. Wyłoniła się Solidarność która walczyła o podmiotowośc sparwczą. Ogłoszenie stanu wojennego w 1981 roku ostudziło działania solidarności ale nie zniwelowało. Po upadku stanu wojennego gdy zabrakło solidarności przeciwnika i z fazy protesu miała zaczą proponować rozwiązania i wizję nowej polski, rozpadła się- paradoksalnie jej upadek przyczynił się do

pluralizacji spoeczenstwa obywatelskiego definiujacego swoja tozsamość już nie w odniesieniu do poprzedniego systemu.

Na gruzach systemu komunistycznego odtwarzanie i formowanie się obywatelstwa wyznaczały (miały wpływ) 3 czynniki: a. zbiorowa pamięć o formalnych prawach społecznych ( np. pewność zatrudnienia) b. postulat odzyskania indywidualnej podmiotowości społ. I politycznej c. podejrzliwy stosunek do państwa

Koncepcja antypolityki, zakładała, nie tyle stworzenie programu politycznego budowy ustroju demokratycznego, co sposób jak mają zachowywac się ludzie, którzy podlegają złej władzy i na razie nie sa w stanie jej zmienic.

4. Definicja społeczeństwa obywatelskiego. Warunki brzegowe kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego. Poziomy życia społecznego i usytuowanie społeczeństwa obywatelskiego.

Definicji jest wiele: Społeczeństwo obywtelskie to ogól niepaństwowych instytucji, organizacji i stowarzyszeń cywilnych działających w sferze publicznej. Sa to struktury względnie autonomiczne wobec państwa, powstające oddolnie i chrakteryzujace się na ogol dobrowolnym uczestnictwem swoich członków

Warunki brzegowe kształtowania się społ. obywateskiego: 1)istnienie przestrzeni publicznej (pozwala na swobodna instytucjonalizacje sił społecznych) 2) istnienie komunikacji społecznejnie kontrolowanej przez państwo 3) istnienie rynku, gdzie dokonuje się transakcji wymiany dóbr i usług wraz z ochrona przywatnej własności

Poziom makro Sfera publiczna (publiczne instytucje państwa narodowego) Poziom mezzo Sfera publiczna (prywatne instytucjespołeczeństwa obywatelskiego) Poziom mikro Sfera prywatna (mikrostruktury społeczne: gospodarstwa domowe, małe grupy

nieformalne) Rys. Usytuowanie społeczeństwa obywatelskiego w przestrzeni społecznej

Jedną z podstawowych funkcji społ obywatelskiego jest mediacja pomiędzy poziomem państwa a sferą prywatną. W ramach tej funkcji spełnia wiele innych t.j: artykulacyjna (zebranie celow i dążeń sfery prywatnej w wpiększe całości i reprezentowaniu ich wobec struktury państwa i opinii publicznej ); integracyjna (mobilizacja do zbiorowego działania w sferze publicznej lub zbieranie poparcia dla starań określonych organizacji); edukacyjna (wykształecenie postaw i cnót obywatelskich oraz nawyku uczestnictwa w zyciu publicznym); usługowa (samopomocowa) (działania pozarzadowych organizacji cywilnych)

5. Liberalna i republikańska koncepcja społeczeństwa obywatelskiego. Charakterystyka i istota sporu.

Liberalna koncepcja społ. ob.: - społeczeństwo jako połączenie moralnie autonomicznych jednostek, którym zapewnia się równośc wobec prawa poprzez demokratyczny proces podejmowania decyzji w sferze publicznej - punktem wyjscia jest autonomiczna jednostka (ma swoja koncepcje dobra i jest zdolna do ponoszenia odpowiedzialnosci za wlasne cele)

24

- prawa jednostki maja charakter uniwersalny i sa niezbywalne, kntekst kulturowy nie jest wazny / republikanie krytykuja uniwersalny charakter człowieka wedlug liberałow, musi być kontekst, dalej- duzy indywidualizm nie pozwala na stworzenie wspólnoty Republikańska koncepcja społ. ob.: - ujecie spoleczeństwa jako zmierzającej do wspólnego dobra moralnej wspólnoty. - jednostka jest produktem relacji ze wspolnota, bez socjalizacji, przyswojenia sobie norm moralnych, nakazów i zakazów - wspólne dobor jest „wartościa dodaną” Według koncepcji komunitarnych – społ. ob. Stwarza obywateli, a według koncepcji liberalnej to obywatele tworza społ. obywatelskie.

6. Naród i wspólnota narodowa a obywatelskość i społeczeństwo obywatelskie. Społeczenstwo obywatelskie i naród to dwie rózne rodzaje „wspólnot wyobrazonych.” Pierwsza to- to co wspólne wszystkim społ. cywilizowanym, a druga to- to co tworzy tozsamosc spoleczeństwa. Wspolnota narodowa: - zbiorowa nazwa własna - mit wspólnych przodków - wspólna pamięć historyczna - jeden lub wiecej odróznaijących elementów wspólnej kultury - zwiazanie ze specyficzna ojczyzna - poczucie solidarnosci Członkami wspolnoty narodowej nie koniecznie musza być obywatele tego samego panstwa.

7. Źródła regulacji postaw i zachowań. Utylitarna i aksjologiczna skala ocen. Rola ideologii. Typy ideologii.

Zródła regulacji naszych postaw i zachowań: 1) normy moralne (dzieki nim aktor ocenia swoją postawe i zachowanie w kategoriach moralnej prawości, wazne sa zasady i system wartości) ich naruszenie naraża na sankcje spoleczne, a w wymiarze indywidualnych stwarza poczucie winy 2) utylitarne reguły postepowania (aktor klasyfikuje swoje postawy lub zachowania z punktu widzenia własnego interesu, gdy jest sprzeciw dochodzi do poczucia straty.) WARTOŚCI - AKSJOLOGICZNA SFERA ŻYCIA PUBLICZNEGO

• Najbardziej klasyczna definicja Wszelki przedmiot posiadający empiryczną treść, dostępną członkom grupy społeczej oraz znaczenie, wskutek którego jest on lub może być obiektem działalności

• Hierarchie wartości: - Sztompka – autoteliczne (wartość sama w sobie) i instrumentalne (służą osiąganiu innych wartości) - Hecher – instrumentalne i immanentne (podstawa do indywidualizacji życia społecznego jednostki)

• Wartości są rozumiane jako kryteria orientacji działających ludzi wobec jakichś elementów otaczającego go świata społecznego

• Wartości są trwałymi i wewnętrzymi kryteriami oceny a normy (posiadające trwałość i kryteria) są wobec jednostki zewnętrzne a ich skuteczne funkcjonowanie wymaga sankcji społecznych (w odróżnieniu do wartości)

• Podczas rewolucji bądź innych zdarzeń/zmian system wartości może się rozpaść – stan dezorientacji społeczeństwa nazywany jest anomią

• Model racjonalnego wyboru zakłada iż ludzie podejmują działania z jakiegoś powodu a ich zachowanie jest przewidywalne gdy poznamy jego motywy

• Bez znajomości indywidualnego systemu wartości jednostki zachowanie jednostki jest nieprzewidywalne • Działania są podejmowane według systemu wartości podzielanego przez grupę – dzięki temu zróżnicowaniu

społeczeństwa demokratyczne są pluralistyczne. Życie publiczne jest miejscem ekspresji pluralizmu

INTERESY - PRAGMATYCZNA SFERA ŻYCIA PUBLICZNEGO

• Pojęcie interesu klasowego wprowadził Marks - Polega na maksymalizacji przywilejów politycznych i ekonomicznych kosztem innych klas - Pojawia się ideologia, która legitymizuje dążenie klasy uciskanej do obalenia klasy panującej - Życie publiczne jest terenem konfliktu interesów klasowych, walka klas o zajęcie uprzywilejowanej

pozycji napędza dynamikę społeczną i zapewnia (w dłuższej perspektywie) postęp społeczny • wprowadza się pojęcie interesu obiektywnego i subiektywnego • 3 ujęcia teoretyczne interesów :

- Liberalne – produkt indywidualnej percepcji rzeczywistości, historycznie zmienne, zróżnicowane (to stwarza pluralizm)

- Strukturalistyczne – typowe dla marksizmu, relatywizuje interesy do struktury klasowej, pluralizm interesów róznych klas stwarza konflikt

- Kulturologiczne – wywodzi się z Weberowskiej teorii, interesy są zakorzenione w czysto instrumentalnych zachowaniach oraz w wierzeniach, ideologiach, które nadają sens ludzkim działaniom

• Interes to pojęcie oznaczające sytuację, której osiągnięcie jest z jakiegoś punktu widzenia korzystne • Interes może mieć charakter indywidualny lub grupowy, obiektywny bądź subiektywny • 4 typy interesów

- Subiektywne indywidualne – definiowanie korzyści przez jednostkę w oparciu o własne doświadczenia życiowe

- Subiektywne grupowe – interesy jednostkowe z uwzględnieniem interesu grupy jako całości dla podwyższenia prawdopobobieństwa zaspokojenia interesów indywidualnych poprzez realizację interesu grupowego

- Obiektywne indywidualne/grupowe – historycznie zmienna konstrukcja społeczna stanowiąca produkt wielorakich relacji zachodzących we współczesnym świecie

Rola ideologii: • Legitymizacja roszczeń najczęściej przybiera formę ideologii • Ideologia : sytem mniej lub bardziej powiązanych ze sobą poglądów, nastawień, mitów, wierzeń i idei:

religijnych, politycznych, naukowych, społecznych, prawnych i innych, prawdziwych lub fałszywych, wspólnych dla jednostek lub grup w określonym czasie i miejscu, zawsze łączących się z zespołem twierdzeń wartościujących oraz dyrektywami działania

• Przełomy historyczne są dobrym gruntem na pojawienie się nowych ideologii – Rewolucja Francuska • XIX w, I i II Wojna Światowa – początki i upadki wielkich ideologii

Typy ideologii: KONSERWATYZM

• Roszczenia: - Bez społeczeństwa istota ludzka nie byłaby człowiekiem - Ważna rola państwa - Religia, zwyczaje i prawa zapisane nie tylko na papierze, ale i „w sercu” - są one spoiwem państwa

LIBERALIZM • Roszczenia:

- Wolność, autonomia jednostki i niezbywalne prawo do korzystania z tej wolności (o ile nie narusza wolności i autonomii innych jednostek)

- Wolność obejmuje : • Myśli i uczucia • Swobodę gustów i zajęć • Swobodę zrzeszania się (w każdym celu nie czyniąc szkody innym)

- 4 kanony ideologii liberalnej : • Indywidualizm • Egalitaryzm – fundamentalna równość wszystkich ludzi • Uniwersalizm – natura ludzka jest niezmienna, to konteksty historyczne są przygodne • Melioryzm – instytucje i struktury życia zbiorowego mają naturalną zdolność do samoregulacji i

samodoskonalenia się

24

SOCJALIZM

• Roszczenia: - Przeciwstawia się założeniom liberalnym i kładzie nacisk na rolę zbiorowości - Decydujące znaczenie kwestii socjalnej –nowy ład społeczny i ekonomiczny naprawi stosunki społeczne - Produkcja świadomie regulowana i racjonalnie planowana (potępienie kapitalizmu)

KOMUNIZM • Totalitaryzm XX wieku – Lenin • Inspiracja: socjalizm • Roszczenia:

- Dyktatorska władza przywódców partii komunistycznej - Upowszechnienie wśród mas poczucia aktywnego uczestnictwa w życiu i przynależności (co dawało

masom poczucie bezpieczeństwa) - Władze komunistyczne posiadały patent nieomylności w interpretacji świata - Sprawowanie kontroli nad myślami i uczuciami ludzi - Komunizm – „królestwo wolności” – utopia - Walka klas, wprowadzenie dyktatury proletariatu (partii komunistycznej) - Stalin – kontynuator idei

NACJONALIZM • Rodzaje nacjonalizmu:

- Etniczny – wspólnotę narodową tworzą ludzie o tym samym pochodzeniu etnicznym - Kulturowy – zbiorowość ludzi tworzących odrębną kulturę i kształtowanych przez tę kulturę (uznają ją

za swoją) - Polityczny – odwołanie do wspólnych instytucji społecznych (zwłaszcza państwa)

• Roszczenia: - Ludzkość dzieli się na narody. Każdy ma swoją historię, kulturę i specyficzne potrzeby - Jednostka może należeć do wielu wspólnot, ale wspólnota narodowa (obok rodziny) jest najważniejszą

zbiorowością, bez której nie może dobrze funkcjonować. Jest naturalną odpowiedzią na potrzeby społeczne jednostki

- Naród jest wspólnotą przyrodzoną (wchodzi się do niej poprzez fakt przyjscia na świat), obowiązki wobec narodu są do jednostki przypisane (nie są kwestią wyboru)

- Naród jest wspólnotą niepodzielną - Naród jest niepowtarzalną całością - Naród stanowi źródło prawowitej władzy politycznej - Państwo narodowe jest najbardziej naturalną organizacją polityczną ludzkiej zbiorowości

FASZYZM • Inspiracja: nacjonalizm • Narodził się we Włoszech (Mussolini) • System totalitarny – cechy:

- Jedna, dominująca ideologia - Jedna partia masowa, której przewodzi dyktator - Silna kontrola policyjna - Ścisła kontrola komunikacji w życiu publicznym - Kontrona nad siłami zbrojnymi - Scentralizowana, biurokratyczna kontrola gospodarki

• Faszyzm w Europie w okresie międzywojennym: Włochy, Austria, Niemcy, Hiszpania, Portugalia • Faszyzm niemiecki – nazizm – bardziej radykalny • Największą wartością – potęga • Kryteria faszyzmu

- Antykomunizm - Antyliberalizm

- Antykonserwatyzm - Zasada wodzostwa - Armia – partia - System totalitarny

POPULIZM • Początki – połowa XIX wieku w USA • Grupy/partie o dość różnorodnym profilu ideowym • Charakteryzuje się masowym poparciem miejskiej klasy robotniczej i/lub chłopstwa; silną mobilizacją, centralną

rolą przywództwa (charakter osobisty i/lub charyzmatyczny) oraz ideologią i programem o zabarwieniu nacjonalistycznym

• 3 typy populizmu : - Agrarny – pierwszy typ populizmu, ludzie pracy na roli są rdzeniem społeczeństwa - Polityczny – elity budują uprzywilejowaną pozycję na krzywdzie „prostych ludzi” - Ekonomiczny – realizacja polityk reformatorskich, odejście od kapitalizmu czy socjalizmu państwowego

• Cechy populizmu – skąd wiemy, że to populizm: - Podejrzliwość wobec elit (liderów biznesu, bankierów itd) - Wiara w roządek i cnotę zwykłych ludzi - Podejrzliwość wobec społeczności metropolitalnych - Przekładanie prostoty nad złożonością - Idylliczna wizja życia wiejskiego - Respekt dla religii - Spiskowe teorie - Drobni posiadacze nad korporacjami - Antyintelektualizm - Sekciarstwo - Brak zaufania do technologii i nauki

FUNDAMENTALIZM • Jest zarówno dziełem globalizacji jak reakcją na nią • Odwołanie się do rytualnej prawdy • Tylko „prawda absolutna” jest integralnie związana z dobrem • Współczesność jest zagrożeniem – złoty wiek nadejdzie wraz z klęską mrocznych sił • Najczęściej ruch społeczny bądź sekta • Cechy:

- Reaktywność i obronność - Selektywność (tradycji, nowoczesności, ) - Absolutyzm i nieomylność - Mesjanizm - Uprzywilejowane członkostwo - Ostro zarysowane granice – my/oni - Autorytarna organizacja wewnętrzna - Regulacja zachowania

FEMINIZM • Początki – przełom XIX i XXw. Obecna forma powstała w połowie Lat 60 XX w • Roszczenia:

- Przywrócenie partnerskich stosunków w rodzinie - Obalenie dyskryminacji kobiet w sferze zawodowej - Dopuszczenie (na równych prawach) do typowych ról męskich (np. kapłaństwo) - Cała kultura wymaga fundamentalnego przewartościowania. Obecnie panujący patriarchat powoduje

dyskryminację kobiet

24

Hechter i Kanazawa 1. Źródła nieufności wobec teorii racjonalnego wyboru.

Jedno z nieporozumień dot. nierealności założenia, że możliwa jest kalkulacja konsekwencji potencjalnych decyzji i wybór na tej podstawie najlepszej z nich. Wiele badań dostarczyło informacji, że ludzie działają raczej impulsywnie, kierując się emocjami czy siłą przyzwyczajeń. Np. dla wielu osób decyzja o wyborze zawodu, partnera czy posiadaniu dzieciu jest bardzo trudna do podjęcia. Gdyby więc ludzie na podstawie posiadanej wiedzy mogli w prosty sposób przekalkulować i wybrać najlepszą opcję w decyzjach tych nie było by nic trudnego. Dlatego też krytycy wskazują, że teoria racjonalnego wyboru ma ograniczony związek z rzeczywistością. Jednakże celem teorii racjonalnego wyboru nie jest wyjaśnienie jak jednostka postąpi w konkretnej sytuacji - tym zajmuje się teoria decyzji. Zajmuje się ona raczej społecznymi niż indywidaulnymi skutkami działań. Dodatkowo trzeba zwrócić uwagę, że konsekwencje społeczne racjonalnych zachowań jednostki nie muszą być racjonalne i pożądane. Np. jeśli mamy pasterzy owiec, którzy nie mają motywacji zmiany swoich działań, a każdy z nich indywidualnie i racjonalnie podejmują decyzję, że musi wypasać swoje stado wraz z innymi na tym samy pastwisku (bo przecież inni też wypasają, bo przecież muszę z czegoś utrzymać rodzinę) to konsekwencją społeczną takich działań może być wyjałowienie tego pastwiska.

Drugi nurt nieporozumień dot. motywacji działań. Teoretycy racjonalnego wyboru traktują zarówno wartości indywidualne jak i elementy strukturalne jako równie istotne determinanty wyników. Jednakże ze względów metodologicznych w analizach empirycznych większą wagę przykładają do elementów strukturalnych. W związku z tym często wyniki oparte o teorie racjonalnego wyboru są spójne z tymi zakorzenionymi w głównym nurcie socjo. teorii strukturalizmu czy analizy sieciowej. Przyłożenie większej wagi do elementów strukturalnych wiąże się z problemem pomiaru. Wartości i inne wew. cechy indywiduów są trudniejsze do zmierzenia niż czynniki strukturalne, zew. wzgl. poszczególnych osób.

2. Wielopoziomowość wyjaśnień w socjologii a teorie racjonalnego wyboru. Schemat (łódka) Colemana.

Na początku trzeba zrozumieć czy zajmuje się Teoria Racjonalnego Wyboru. Celem TRW nie jest wyjaśnianie jak konkretna, racjonalna jednostka postąpiłaby w danej sytuacji. Jej celem jest raczej zajmowanie się społecznymi skutkami działań.

TRW jest wielopoziomowa [wierzę na słowo, dla mnie jest dwupoziomowa, ale spoko; w sumie dwa to już wiele ;)]. Górny poziom - makro - składa się z kontekstu społecznego działań jednostki (X) oraz struktury będącej efektem działań tej jednostki (Y). Poziom dolny - mikro - składa się racjonalnej jednostki (x) oraz jej decyzji (y). Relacja (1) to wpływ kontekstu (np. norm społecznych) na działania jednostki. Jednostka podejmuje wg swojego interesu jakieś racjonalne decyzje powodując relacje (2), te decyzje zaś połączone są relację (3) ze zmienionymi strukturami społecznymi. Jednoczęśnie ma poziome makro kontekst wpływa na strukturę.

Dla przykładu: Mamy pastwisko, na którym wypasa wielu pasterzy. Normą społeczną jest to, że w momencie kiedy pasterz widzi, że kończy się trawa to przenosi się gdzie indziej. (X). Pasterz Jan (x) znając tą normę społeczną i będąc racjonalnym pasterzem kalkulującym jak największe zyski dla siebie stwierdza (y), że nie będzie się przenosił ze swoim stadem, bo widzi, że po pierwsze jest to kosztowne, po drugie inni pastrze się z tym nie spieszą. To stwierdzenie (y) sprawia, że pastwisko zostaje wyjałowione szybciej niż powinno (Y). Gdyby pasterz Jan posłuchał się normy społecznej (która

zakłada zysk dla całej społeczności) a nie kalkulował jak najwięcej dla siebie to pastwisko wyjałowiło by się wolniej.

3. „Cienkie” a „pełne” modele racjonalnego wyboru. a. modele "cienkie" - są wysoce ogólne, stosowane zazwyczaj w ekonomii i teorii

wyboru społecznego. Nie odnoszą się do konkretnych wartości lub celów, którymi kierują się jednostki. Opierają się raczej na niewielkiej liczbie mocnych założeń np. jeśli ktoś przekłada a nad b i b nad c tzn. że przekłada c nad a.

b. modele "pełne" - biorą pod uwagę aspekty indywidualności - ponieważ ludzie mają jakieś powody by robili to co robią ich zachowania są przewidywalne tylko wtedy gdy wiemy jakie są ich motywacje. Modele pełne specyfikują indywidualne wartości i przekonania. Jedną z najpopularnieszych strategii jest ta twierdząca, że poj. ludzie dążą do maksymalizacji ilości osiągniętych dóbr np. władzy, pieniędzy, prestiżu. Szczególnie pieniądze to dobra, które można wymienić na inne rozliczalne dobra na rynku. Pełne modele mogą także uwzględniać wartości niewymienne - jak np. muzyka Mozarta czy emocje wyścigów konnych.

Generalnie modele pełne zakładają, że wartości indywidualne mogą mieć większe znaczenie od wartości wspólnych. Tak więc nie znając indywidualnych hierarchii wartości wszystkich osób nie możemy przewidzieć ich indywidualnych zachowań. W miarę wzrostu liczebności grupy takie indywidualne wartości wzajemnie się znoszą i te pozostałe, wspólne wartości powzalają precyzyjnie przewidzieć zachowania na poziomie społecznym. Autor zaznacza, że wbrew niektórym opiniom "pełne" teorie racjonalnego wyboru nie muszą zakładać, że indywidua działają wyłącznie we własnym interesie.

4. Empiryczne aplikacje teorii racjonalnego wyboru (do wyboru, ale dogłębnie). Religia

Religijność w kategorii racjonalnego wyboru (prace Stark oraz Warner) Podejście to opisuje zachowania religijne w sposób analogiczny do zachowań rynkowych w ekonomii przedstawiające religijne firmy i religijnych konsumentów tworzące gospodarke.Te firmy konkurują ze sobą oferując religijne produkty i usługi wybierane przez konsumentów. Na podstawie pracy Starka 1987 jest kilka stwierdzeń dotyczących gospodarki religijnej: 1 im bardziej pluralistyczna gospodarka tym większy poziom religijnej mobilizacji, liczne firmy będą ze sobą konkurowały po to aby zaspokoić szczególne potrzeby religijne określonych segmentów konsumentów i to będzie prowadziło do zwiększenia liczby konsumentów w gospodarce religijnej. Przykładem jest tu badanie 17 społeczeństw zachodnich w 45 krajach katolickich, gdzie była negatywna korelacja miedzy katolickim monopolem a aktywnością religijną katolików. Podobnie jak kontrola państwa ogranicza efektywność firm tak kontrola państwa nad religia ogranicza efektywność firm religijnych i konsumentów religijnych. W USA Kościoły które stawiają wiernym wysokie wymagania sa silne i ich liczba rośnie, a ilość Kościołów liberalnych maleje. Kościoły które stawiają wysokie wymagania wiernym maja surowe obyczaje i nie dopuszczają do przynależności potencjalnym „pasażerom na gape”-jedynie osoby rzeczywiście przekonane przyłaczają się do takiego Kościoła.

Problematyka płci

24

Kolejnym problemem społecznym do którego zastosowanie może mieć teoria racjonalnego wyboru (TRW) jest problematyka płci. Przykładem mogą być tu badania dotyczące nierówności płciowych w Japonii: Ze względu m.in. na niepewny system zabezpieczeń społecznych, Japończycy na starość są uzależnieni od finansowego wsparcia dzieci. W kulturze japońskiej obowiązek ten ciąży na synach (kobiety są po ślubie „włączane” do rodziny męża) . Racjonalnym zatem jest, z punktu widzenia rodziców, inwestowanie głównie w zamożność synów. Podobnie, nierówności edukacyjne kobiet i mężczyzn mogą być wyjaśnione jako efekt racjonalnego wyboru – tym razem pracodawców. Biorąc pod uwagę fakt, iż przeciętna Japonka w wieku 25 lat zakłada rodzinę i porzuca pracę; dla przedsiębiorstwa korzystniejsze będzie zatrudnienie jak najmłodszej kobiety (czyli automatycznie z niższym wykształceniem – po collegu lub szkole średniej), która będzie dłużej pracować (zanim założy rodzinę). Ponadto ze względu na niższe wykształcenie będzie oczekiwać niższego wynagrodzenia. W związku z taką sytuacją, Japonki, często świadomie i celowo kończą wcześniej edukację, zwiększając tym samym prawdopodobieństwo znalezienia pracy. W świetle TRW można także rozpatrywać okaleczanie kobiet. Zarówno krępowanie stóp w Chinach, jak i okaleczanie genitaliów w Afryce były związane z oczekiwaniami rynku małżeńskiego. Wg badań Meckiego, krępowanie stóp zostało zaprzestane głównie dlatego, iż w Chinach pojawiły się organizacje rodziców sprzeciwiających się temu zwyczajowi, a ponieważ takie organizacje nie pojawiły się w Afryce – kobiety nadal są tam obrzezane. TRW mogą mieć również zastosowanie w badaniach nad finansową organizacją małżeństw z których wynika, że wspólne rozwiązania finansowe tj. konto bankowe wpływają na trwałość związku małżeńskiego

5. Wyzwania wobec teorii racjonalnego wyboru. Boudon, Wykraczając poza teorię racjonalnego wyboru

1. Aksjomaty (postulaty) teorii racjonalnego wyboru 2. Paradoksy teorii racjonalnego wyboru 3. Znaczenie kognitywistycznej teorii działania. Rozumienie racjonalności. 4. Pojęcie racjonalności aksjologicznej (ewaluatywnej) i jej ilustracja na podstawie prac

Smitha. Boudon, Logika działania społecznego

1. Problem Pareto i problem Durkheima a ich znaczenie dla współczesnej socjologii.

V. Pareto -teoria działania indywidualnego stosowana przez ekonomię jest niewystarczająca by wyjaśnić wiele rodzajów zachowań, -aby określić przestrzeń niezagospodarowaną przez ekonomię, wprowadził pojęcie działań nielogicznych, i tą właśnie domenę zarezerwował dla socjologii E. Durkheim -zadaniem socjologa jest wyjaśnienie, w jaki sposób struktury społeczne kształtują zachowania jednostek PROBLEM PARETO F 0 F 0

F 0 2 0współczesna socjologia próbuje rozwiązać kwestię rozróżnienia Pareto na działania logiczne i

nielogiczne. F 0 F 0

F 0 2 0celem współczesnej socjologii jest ogólna teoria działania, która obejmowałaby działania

logiczne jako rodzaj skrajnego przypadku. F 0 F 0

F 0 2 0Pokazuje, że studia przeprowadzone przez Goffmana (na przykładzie szpitala psychiatrycznego)

pokazują jak zachowanie bywa modyfikowane przez sytuację, jak struktura ról jest zmienna. Chęć udzielenia pomocy bliskiemu powoduje fakt wejścia w koalicję z psychiatrą. F 0 F 0

F 0 2 0Przykład ten pokazuje, że w pewnych sytuacjach obrazy, jakie napotykamy wykazują silną

tendencję do deformacji. Wynikają one z sytuacji niepewności. Inne przypadki stanu niepewności są wywołane wierzeniami, których uzasadnienie może być słabsze lub silniejsze. Przykładów temu dostarczają socjologia religii, czy socjologia życia codziennego. To jest tak: wahamy się między podjęciem decyzji A i B, wiedząc, że A jest dla nas lepsze pod warunkiem, że

wydarzenie C też nastąpi, bo – gdyby tak nie było, tzn. C nie miałoby wystąpić, to korzystniejszy byłby wybór B. Nie wiemy jednak, czy wariant C w ogóle się wydarzy, a jeśli się wydarzy, to czy będzie to miało miejsce we właściwym momencie . Z drugiej strony sytuacja wymusza dokonania wyboru. F 0 F 0

F 0 2 0Jedną z form radzenia sobie z takimi sytuacjami jest odwołanie się do przypadku.

F 0 F 0

F 0 2 0Niepewność wyjaśnia dlaczego decyzje długofalowe rzadko mogą być uznane za racjonalne.

PROBLEM DURKHEIMA F 0 F 0

F 0 2 0Boudon twierdzi, że innym ograniczeniem teorii działania, wykorzystywanej głównie w

ekonomii, jest jej niezdolność do przedstawienia preferencji podmiotów społecznych. Pokonanie tego ograniczenia było celem programu Durkheima. F 0 F 0

F 0 2 0wg Durkheima rzeczywistość społeczna jest zawsze przez jednostkę zastana, którą przyswaja

w procesie socjalizacji. Według stanowiska Spencera postępujący rozwój podziału pracy niesie ewidentne korzyści. Jednostki specjalizują się oraz akceptują współpracę i wymianę, ponieważ są one dla nich korzystne (współpraca i wymiana).

24

F 0 F 0

F 0 2 0Wg Durkheima kluczowym elementem badań socjologicznych są fakty społeczne (struktury

społeczne, normy, wartości). o powszechność - socjolog powinien traktować je jak rzeczy, czyli odrzucić wszelkie założenia i uprzedzenia na ich temat, o zewnętrzność -stanąć z zewnątrz badanych zjawisk. o przymusowość -struktury społeczne są człowiekowi narzucone i chociaż nie dyktują wprost jakiego ma wyboru dokonać, to określają stopień prestiżu społecznego. o Wartości z kolei są niezamierzonym skutkiem działań indywidualnych. o Fakty społeczne stanowią odrębną klasę zjawisk, która w tylko niewielkim stopniu może być wyjaśniana przez odwołanie się do innych, pozaspołecznych klas zjawisk. W społeczeństwie zachodzą bowiem zjawiska jakościowo odrębne od tych, które charakteryzują świadomości indywidualne, z tego względu nie mogą być z nich wywodzone ani do nich redukowane.

2. Homo sociologicus i Homo oeconomicus. Socjologiczna koncepcja działania społecznego.

sytuacje dokonywania wyboru –modele: o przyzwyczajenie -istnieją sytuacje, gdzie postawiony w sytuacji wyboru podmiot społeczny lub homo socjologicus może zrobić nie to, co chce, ale to, co dyktuje mu przyzwyczajenie. Przyzwyczajenie powoduje, że nie myślimy o istnieniu innych sytuacjach wyboru. o interioryzacja -proces interioryzacji (uwewnętrznienie, czyli proces rozwojowy, polegający na przekształcaniu się czynności zewnętrznych w wewnętrzne czynności umysłowe), gdzie siła przyzwyczajenia i głębokość zinterioryzowania wartości są zmienne. Proces ten ma szansę spełnienia, jeśli dochodzi do jego wzmocnienia przez środowisko. o pożądanie rezultatu -zakłada, ze podmiot jest zdolny wybierać spośród wszystkich oferowanych mu działań, które doprowadzą go do pożądanych rezultatów uważanych za korzystne. Często cechą rezultatów jest fakt, że są niepewne – działanie może zawierać i w konsekwencji prowadzić do żalu. Przykładem jest sytuacja kredytu, gdzie korzyści są krótkoterminowe, a dług spłacany jest w długiej perspektywie czasu. o maksymalizacja zysków -tradycja socjologiczna dopełnia teorie działania społecznego zawartą w modelu homo economicusa, która zakłada, iż człowiek jako istota działająca racjonalnie dąży zawsze do maksymalizacji osiąganych zysków i dokonywania wyborów ze względu na wartość ekonomiczną rezultatów tych wyborów. o racjonalizacja -tradycja socjologiczna przypisuje fundamentalną wagę zjawiskom racjonalizacji (pozornie racjonalne uzasadnienie swoich czynów i postaw) i pseudo-racjonalności. Rozróżnienie między racjonalizacją lub pseudo – racjonalnością z jednej strony, a samą racjonalnością z drugiej strony musi być raczej ujmowane jako sposób opisu dwóch skrajnych biegunów tego samego kontinuum, a nie dwóch dychotomicznych wartości.

o pseudo-racjonalność - socjologowie podejmując się wyjaśnienia zachowania pewnego aktora lub pewnej kategorii aktorów zajmują się opisem i relacją między takimi zmiennymi, jak: zbiór opcji, którymi dysponuje podmiot lub kategoria podmiotów, informacja, którąaktor posiada i która może zależeć od pozycji społecznj w jakiej się znajduje, wartości jakimi kieruje się jednostka, wpływ środowiska i pozycji społecznej na wartości, wpływ na wartości determinowany przez predyspozycje umysłowe, oczekiwania, przyzwyczajenia, sposób bycia i wierzenia , które posiada.

3. Determinizm, wolność i obiektywność w socjologii. DETERMINIZM I WOLNOŚĆ Kiedy podmiot znajduje się w sytuacji wyboru, opcje jakie są w jego zasięgu mogą całkowicie lub częściowo wymykać się jego kontroli. To samo dotyczy wartości przypisywanej konkretnym opcjom. Owa wartość w całości lub częściowo może być mu narzucona. Wpływ jednostki na opcje i wartości jest kwestią empiryczną. Tylko obserwacja pozwala zadeklarować, że w danej sytuacji podmiot (lub kategoria podmiotów) nie wywiera żadnego wpływu lub wręcz przeciwnie , że taki wpływ wywiera na opcje i na wartości. OBIEKTYWNOŚĆ W SOCJOLOGII F 0 F 0

F 0 2 0Max Weber pokazał, że analiza socjologiczna zawsze zawiera element rozumienia.

o Socjolog osiąga najwyższą formę wyjaśnienia jakiegoś zjawiska społecznego, gdy określiwszy cechy pól działania, w jakich poruszają się obserwowane przez niego podmioty może dokonać mentalnego, empatycznego osądu. o Pojęcie rozumienia zasadniczo nie pociąga za sobą kolejnego subiektywizmu. Kiedy interpretujemy dane statystyczne odnoszące się do różnic w ocenie dokonywanej przez różne klasy społeczne, a dotyczące ryzyka kosztów i korzyści płynących z edukacji, tym samym dokonujemy rekonstrukcji subiektywności jednostkowych aktorów.

F 0 F 0

F 0 2 0Chcąc uczynić z socjologii naukę szanowaną inni socjologowie wierzyli, że

o należało wymazać, lub zminimalizować wymiar interpretacyjny analizy socjologicznej. o czasami wydawali się zwolnieni z obowiązku kontrolowania zdobytych informacji, weryfikacji ich, interpretacji i ogólnie rzecz ujmując kierowania się ogólnymi kanonami metody naukowej.

Sztuka interpretacji nie zwalnia socjologa z przestrzegania reguł metody Mahoney

1. Określenie (definicje) teorii ogólnej. Czynniki i mechanizmy przyczynowe. 2. Typy teorii ogólnych stosowanych w socjologii historycznej: funkcjonalizm, racjonalnego

wyboru, neodarwinizm, t. władzy, t. kulturowa (charakterystyka). 3. Problem czarnej skrzynki i możliwości jego rozwiązania. 4. Teorie ogólne a stosowane strategie empiryczne: wyprowadzanie testowalnych hipotez,

integracja wyników badań, wyjaśnianie rezultatów. Sewell

1. Współczesne problemy zastosowań terminu „struktura” w naukach społecznych. Wg. Sewell’a: struktura funkcjonuje w dyskursie nauk społecznych jako wszechwładne metonimiczne narzędzie, identyfikujące pewną część złożonej rzeczywistości społecznej, która ma wyjaśniać całość. Wyłaniają się 3 problemy w zastosowaniu pojęcia: - argumentacja strukturalna jest często zbyt sztywna – gubi się podmiotowość sprawcza - utrudnia mierzenie z zagadnieniem zmiany – używając pojęcia struktura wyjaśnia się bez problemu jak ukształtowane jest życie społeczne we wzory, nie wyjaśnia natomiast jak wzory te się zmieniają

24

- różny charakter terminu struktura w odniesieniu do nauk społecznych: socjologia i antropologia. W podejściu socjologicznym strukturę traktujemy jako przeciwstawną kulturze. W antropologii kultura jest głównym siedliskiem dla struktury Pojecie struktury trudno jest zastąpić jakimkolwiek innym terminem by oddać znaczenie pojęcia. Używając synonimów nie oddajemy siły pojęcia właściwego.

2. Dwoistość struktury w rozumieniu Giddensa, jej krytyka i przeformułowanie. Reguły i zasoby.

Giddens: Dwoistość struktury to rozumienie je poprzez środek i wynik działań, które tworzą system społeczny. Struktura kształtuje ludzkie działanie, ale również ludzkie działania tworzą i kształtują strukturę. Jeżeli twierdzimy, że człowiek ma władzę i zdolność do działania na arenie społecznej to przez swoje działanie będzie on wpływał na kształt struktury. Regułami będą zatem każde działania odtwarzające działania społeczne. Przykład języka: langue i parole Zasoby: dzielą się na ludzkie(siła, sprawność) i rzeczowe(przedmioty ożywione lub nieożywione). Są środkiem władzy i są nierównomiernie dystrybuowane.

Reguły = schematy. należy strukturę traktować jako złożoną ze schematów (wirtualnych) i zasobów (rzeczywistych/rzeczowych). Zasoby są „czytane” po to aby odzyskać schematy kulturowe.

3. Dualizm struktur — argumentacja Bourdieu Bourdieu: wprowadzenie w życie schematów zawsze kreuje zasoby, które wpajają schematy, to schematy i zasoby po prostu się nawzajem bez końca reprodukują – nie ulegając zmianie. (Wg P. Bourdieu habitus to system "nabytych dyspozycji" do określonych sposobów i schematów myślowych, percepcji, oceniania i działania.) Schematy = struktury mentalne, zasoby = świat przedmiotów. Wzajemna reprodukcja schematów i zasobów, która tworzy trwałe w czasie struktury to wg. Bourdieu Habitus.

4. Problem sprawstwa podmiotowego (agency) Sprawstwo podmiotowe – element przeciwstawny, ale tworzący strukturę. Podmiot sprawczy to zdolność sprawowania kontroli nad stosunkami społecznymi, w które jesteśmy uwikłani, a co za tym idzie również przekształcanie ich. Działają wspólnie z podmiotami lub przeciw nim, podmiotowe działanie sprawcze jest wynikiem istnienia struktur. Wynika z wiedzy aktora społecznego o schematach , wynik kontroli aktora nad zasobami. Charakteryzuje wszystkich ludzi.

Sewell 5. Współczesne problemy zastosowań terminu „struktura” w naukach społecznych.

STRUKTURA -> jedno z najważniejszych i niedookreślonych pojęć w słowniku współczesnych nauk społecznych; słowo budzące szacunek, trudne do wytłumaczenia i zdefiniowania, ale da się je zrozumieć.

„Struktura w sensie nominatywnym zawsze implikuje strukturę w jej tranzytywnym sensie werbalnym” – czyli w zależności od sytuacji i okoliczności znaczenie struktury ma inny sens.

Istnieją 3 podstawowe problemy odnoszące się do zdefiniowania tego pojęcia: a. Argumentacja strukturalna przyjmuje nazbyt sztywny determinizm przyczynowy w życiu społecznym.

b. Samo pojęcie struktury „ma problem” z „zaakceptowaniem” zmiany c. Ten termin jest różnie używany w różnych dyskursach naukowych (ma odmienne

definicje)

Biorąc pod uwagę problemy związane z tym pojęciem, można by chcieć z niego w ogóle zrezygnować, jednak jest to termin tak potężnie retoryczny i wszechobecny, że jakakolwiek próba ustanowienia zakazu jego używania byłaby skazana na niepowodzenie.

Różne struktury są odmienne, jeśli chodzi o władzę, mogą one ją mobilizować. Struktury wojskowe czy finansowe państwa tworzą koncentrację władzy, podczas gdy struktury gramatyczne języka kształtujące zabawę dzieci w szkole tworzą skromniejszą koncentrację władzy.

Struktura jest dynamiczna, a nie statyczna, jest stale ewoluującym wynikiem oraz matrycą procesu społecznej interakcji.

6. Dwoistość struktury w rozumieniu Giddensa, jej krytyka i przeformułowanie. Reguły i zasoby.

+ Czym jest struktura? Giddens podkreśla, że struktury muszą być traktowane jako „dwoiste”, co oznacza, że są zarazem środkiem jak i wynikiem działań w systemie społecznym (które tworzą system społeczny)

Struktury kształtują ludzkie działania, ale również to działania ludzkie tworzą i reprodukują struktury.

W skrócie: Struktury opierają się na pewnych regułach, zgodnie z którymi ludzie działają w różnych sytuacjach. Reguły te istnieją jako wiedza pojedynczych ludzi, ich konkretne przeświadczenia o tym jak się zachować, mogą być też modyfikowane przez te zachowania w pewnym ograniczonym zakresie, na różnych zasadach.

„Struktura” – reguły i zasoby uczestniczące w reprodukcji systemów społecznych. Struktura istnieje jedynie jako ślady pamięci, organiczna podstawa ludzkiej refleksyjności. Uprzedmiotawia działanie.

Struktury jako reguły. (schematy) Reguły życia społecznego to uogólnione procedury stosowane w ustanawianiu i odtwarzaniu praktyk społecznych. Aktorzy są wyposażeni w wiedzę (knowlage).

Struktury jako zasoby. - Zasoby to środki, dzięki którym zdolność dokonywania przekształceń jest wykorzystywana jako władza w rutynowym przebiegu interakcji społecznej. - Zasoby dzielą się na ludzkie (human) i rzeczowe (nonhuman). - Zasoby są nierównomiernie redystrybuowane.

Struktury jako schematy i zasoby.

24

Żeby wykluczyć niedomówienia giddensowskie należy strukturę traktować jako złożoną ze schematów (wirtualnych) i zasobów (rzeczywistych/rzeczowych). Zasoby są „czytane” po to aby odzyskać schematy kulturowe.

Strukturę powinno się zdefiniować, jako złożoną jednocześnie ze schematów , które tak naprawdę są wirtualne jak również z zasobów rzeczywistych. - gdy struktury są dwoiste, to wówczas prawdziwe jest twierdzenie, iż schematy są rezultatem zasobów, tak jak zasoby są rezultatem schematów. Zasoby czyta się, jako tekst w celu odzyskania schematów kulturowych, zawartych w nich. Mówiąc prościej według tej teorii powieści, dzienniki ustaw, bajki ludowe czy nawet umowy są zasobami. Należy je traktować, jako rozwinięcia, są ucieleśnieniami schematów po to, żeby można je było wykorzystać do kreowania władzy.

W przypadku, kiedy schematy mają trwać czy być reprodukowane w określonym czasie a wiadomym jest, że bez takiej reprodukcji nie można ich uznać za czynniki struktury to muszą one zostać uprawomocnione przez swoistą akumulację zasobów. Jeśli schematy nie zostaną odtworzone przez zasoby to wówczas zostaną one zapomniane podobnie jak i zasoby zostaną zapomniane. Istnieje niebezpieczeństwo, że jeśli pozbawimy zasoby schematów kulturowych, które będą je określały jak również ich wykorzystanie to zniknęłyby i zmarniały. Należy powiedzieć, że zestawy schematów oraz zasobów stanowią strukturę wtedy, gdy wzajemnie się implikują oraz podtrzymują starania w określonym czasie.

Duża ilość ujęć strukturalnych transformacji społecznej postrzega źródła zmiany na zewnątrz systemu, uwidacznia następnie już zaistniałe, zmiany, które się ukształtowały, nie wskazuje jednak w jaki sposób działanie struktur wewnętrznych wobec społeczeństwa kreuję zmianę. Snując swoje rozmyślania należy stwierdzić, że nie ma możliwości wbudować teorii zmiany w teorię struktury bez przyjęcia znacznej wielorakiej, nacechowanej przypadkowością oraz wewnętrznymi podziałami koncepcji społeczeństwa jak i koncepcji struktury. Należy wyjaśnić kilka pojęć:

Wielorakość struktur - społeczeństwo opiera się na praktykach, które wywodzą się z różnych struktur, istniejących na różnych poziomach, działają w różny sposób, same opierają się na bardzo wielu różnych rodzajach i ilościach zasobów. Struktury różnią się od siebie, w zależności od tego, do jakiej sfery instytucjonalnej należą. Wielorakość struktur oznacza, że świadomi i znający się na tym aktorzy społeczni, których działania stanowią społeczeństwo, są znacznie bardziej elastyczni, niż wynika to z powszechnie homologicznego pojęcia habitusu w koncepcji Bourdieu. Aktorzy społeczni mogą stosować różne czasem nie dające się pogodzić ze sobą schematy jak również mają dostęp do szeroko zróżnicowanych zasobów.

Zdolność przenoszenia schematów, można je stosować w różnych okolicznościach. Schematy mogą być stosowane w bardzo wielu nie zawsze przewidywalnych przypadkach, które istnieją poza kontekstem, w jakim były poznane pierwotnie. Znajomość reguły bądź schematu z definicji oznacza zdolność do jej transpozycji, albo rozszerzania jej na inna dziedzinę. Nieprzewidywalność akumulacji zasobów, oznacza, że schematy z definicji mogą być transponowane albo też rozszerzane, ma to znaczenie takie, że konsekwencje działania schematów kulturowych dla zasobów nie są nigdy w pełni przewidywalne. Różne sytuacje, jakie mogą być dziełem człowieka mogą przynosić różne efekty, nie tylko takie jak oczekujemy, ale wręcz przeciwnie inne, niepożądane.

Polisemia – wieloznaczność zasobów, w tym kontekście zasobów brzmi ten termin jak sprzeczność sama w sobie. Aczkolwiek nie istniej sprzeczność sama w sobie w kontekście zasobów. Istniejące rodzaje zasobów można interpretować na różne sposoby, i wzmacniać pozycje różnych aktorów i

wyrażać różne schematy. Mówiąc prościej sprawstwo jest zdolnością aktora do reinterpretowania oraz mobilizowania całego szeregu zasobów w kategoriach schematów kulturowych.

Krzyżowanie się struktur chodzi o to, że wachlarz zasobów można interpretować na więcej niż na jeden sposób a z tego powodu, że struktury czy kompleksy struktur przecinają się i zachodzą na siebie. Krzyżowanie się struktur ma miejsce zarówno w wymiarze schematów jak i w wymiarze zasobów.

Należy stwierdzić podsumowując, że struktury są to zespoły, podtrzymujących się schematów i zasobów, które uprawomocniają oraz ograniczają działanie społeczne i mają tendencję do reprodukowania się dzięki temu społecznemu działaniu.

7. Dualizm struktur — argumentacja Bourdieu Jeśli wprowadzenie w życie schematów kreuje zasoby, które powodują wpajanie schematów, to wówczas schematy i zasoby po prostu nawzajem się bez końca reprodukują, nie ulegają zmianie.

W takim przypadku prawdziwe jest twierdzenie, iż struktury dualne należą do źródeł stagnacji. Tego rodzaju pogląd głosił Pierre Boudieu w 1972 roku w swojej pracy, która stanowiła omówienie „habitusu”. W przypadku, kiedy chcemy stwierdzić, że dwoistość struktury poprawia zdolność rozumienia transformacji społecznej należy zderzyć się z takim argumentem.

Bourdieu podkreśla związek między schematami, przez niego nazywanymi „strukturami mentalnymi” i „światem przedmiotów”.

• czynności, jakie są wykonywane w przestrzeni zbudowanej w odpowiedni sposób mają symboliczny sens oraz funkcjonują, jako wiele strukturalnych ćwiczeń, przez nie tworzy się właściwe opanowanie schematów.

• Przywoływany w przykładzie dom ma kształty określony dzięki określonym schematom, czyli jak twierdził Bourdieu „struktur mentalnych”. Dom natomiast wpaja schematy poprzez przydzielenie zadaniom, przedmiotom, osobom i emocjonalnym nastawieniom różnie zakodowane przestrzenie. Powoływany autor uważa, że istnieje wzajemna odbudowa schematów i zasobów, które tworzy trwałe struktury, nazywa je „habitusem”. U Boudieu Kabylowie wydają się takim rodzajem aktorów, osób, których domaga się tak naprawdę teoria Giddesna.

Koncepcja habitusu posiada taką cechę, która właśnie koncepcja struktury powinna przezwyciężać. W teorii Boudieu w habitusie schematy i zasoby silnie wzajemnie się odtwarzają, w taki sposób, że nawet najlepiej pomyślane działania, jakie są podejmowane przez podmioty powodują w reprodukcje struktury. Badana przez Boudieu społeczność Kabylów wznieciła dużą antykolonialną rewolucję. Niestety jego własna teoria padła ofiarą uprzedmiotowionej wszechobejmującej koncepcji społeczeństwa. Tylko w idealnym społeczeństwie habitus może być źródłem „wszystkich myśli, percepcji i działań”. A w istniejącym świecie ludzkich walka i strategia, myśli, percepcji i spójnych reprodukcji wzorców społecznych nie występuje, gdy niespójne występują cały czas. Bourdieu opowiada się za mocno wbudowaną w strukturę tendencją reprodukcyjną i to jest właśnie sens koncepcji struktury i to, że koncepcja ta jest ważna dla teorii zmiany społecznej.

8. Problem sprawstwa podmiotowego (agency) 24

Określenie, że jest się podmiotem sprawczym oznacza zdolność sprawowania jakiejś kontroli nad stosunkami społecznymi, w które jest się uwikłanym, co oznacza zdolność przekształcania stosunków społecznych. W pracach Goffmana można wyczytać, że wszyscy ludzie tak naprawdę są podmiotami sprawczymi, okazuje się, że wszyscy członkowie społeczeństwa stosują różnego rodzaju umiejętności interakcyjne w celu kontrolowania oraz podtrzymywania istniejących stosunków społecznych. Powiedzieć należy, że działania sprawcze różnych ludzi różni się od siebie, jeśli chodzi o rodzaj jak i zakres. Wszystko zależy od pragnień, intencji, od świata, w jakim żyją. Struktury nadają różną siłę sprawczą działaniu, co oznacza również, że odmiennie urzeczywistniają pragnienia, intencje i wiedzę podmiotu. Jest ono zarówno kolektywne jak o indywidualne. Ten rodzaj działania jest niezwykle działaniem społecznym czy zbiorowym. Oznacza ono zdolność koordynowania działania jednostki z działaniami innych ludzi przeciwko nim, tworzenia wspólnych planów, przekonywania, wymuszania czy monitorowania rezultatów działania.

Sprawstwo podmiotowe (agency): Nie jest przeciwstawne strukturze, ale ją tworzy. Podmiot sprawczy ma zdolność do sprawowania jakiejś kontroli nad jakimiś stosunkami społecznymi w których występuje, a to daje mu możliwość ograniczonego przekształcania tychże. Struktury uprawomocniają podmioty do działania wspólnie z innymi podmiotami lub przeciw nim. Podmioty działające mają wiedzę o schematach przenikających życie społeczne i w jakiejś mierze mają dostęp do zasobów ludzkich i rzeczowych. Sprawstwo podmiotowe wynika z wiedzy aktora o schematach, co oznacza umiejętność stosowania ich w nowych kontekstach. Inaczej mówiąc, działanie sprawcze jest wynikiem kontroli aktora nad zasobami, co oznacza zdolność to reinterpretacji czy mobilizowania całego szeregu zasobów w kategoriach schematów odmiennych od tych, które ustanawiały ten szereg. Podmiotowe działanie sprawdzeń jest wynikiem istnienia struktur. Wg Goffmana wszyscy ludzie są podmiotami sprawczymi, choć z różnym zakresem posiadanej przez siebie kontroli nad stosunkami społecznymi oraz możliwości i zakresem dokonania ich transformacji. Dodatkowo działania w wykonaniu różnych osób różnią się rodzajem i zakresem, co jest zależne od społeczeństw w jakich żyją, ich pozycji społecznej, płci, majątku, prestiżu, wykształcenia itd. Czyli: struktury nadają różną siłę sprawczą działaniu, co oznacza również, że tak samo odmiennie urzeczywistniając pragnienia, intencje oraz wiedzę działającego podmiotu. Struktury oraz kształtowane przez nie ludzkie działania sprawcze są pełne różnic jeżeli chodzi o moc sprawczą. Można również uznać, że działanie sprawcze jest jednostkowe i kolektywne, nie tylko pojedynczy ludzie, ale także partie polityczne, korporacje, związki zawodowe, państwa itp. Być może nawet częściej można mówić o sprawstwie dotyczącym kolektywu, ponieważ działania człowieka i tak zazwyczaj opierają się na jakichś strukturach: osobiste działanie sprawcze jest zatem poddane wpływom wytworzonych kolektywnie różnic we władzy, jest też włączone w zbiorowe walki i opór.

komentarze (0)

Brak komentarzy

Bądź autorem pierwszego komentarza!

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 23 pages

Pobierz dokument