Geografia ekonomiczna - Notatki - Geografia - Część 1, Notatki'z Geografia Ekonomiczna. University of Gdansk
Maciej
Maciej27 lutego 2013

Geografia ekonomiczna - Notatki - Geografia - Część 1, Notatki'z Geografia Ekonomiczna. University of Gdansk

PDF (498 KB)
12 strona
2Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Kierunki geografii ekonomicznej,Analiza zagadnień m.in. system, struktura, proces. Definicja infrastruktury i jej cechy.
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 12

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 12 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 12 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 12 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 12 pages

Pobierz dokument

1

GEOFRAFIA EKONOMICZNA FAKTOGRAFIA – konkretne, jednostkowe dane statystyczne, zjawiska gospodarcze przeniesione na liczby. PRAWIDŁOWOŚĆ ROZWOJU GOSPODARCZEGO – w przestrzeni analiza przyczyn ich terytorialnego rozmieszczenia, uwarunkowań i konsekwencji nierównomierności rozwoju gospodarczego poszczególnych krajów i regionów. Jak gospodarka jest zróżnicowana w przestrzeni i jakie są przyczyny jej aktualnej struktury przestrzennej? Jakie są relacje zjawiska gospodarczych w przestrzeni do środowiska przyrodniczego? Analizujemy zachowania człowieka podejmującego określone decyzje gospodarcze. KIERUNKI GEOGRAFII EKONOMICZNEJ regionalny (historyczny) w przeszłości był ważny. Zmierzał do uogólnienia

zmiennego charakteru powierzchni ziemi. Uogólnienie w celu wydzielenia jednostek terytorialnych – regionów. Potem poddawano je opisowi. Przy wydzieleniu regionów stosowano kryterium jednorodności obszaru z punktu widzenia cech uznawanych za ważne. Kryterium spójności obszaru.

ekologiczny – badanie wzajemnego oddziaływania środowiska przyrodniczego i społecznego.

przestrzenny – głównymi problemami badawczymi tego kierunku są przestrzenne struktury i procesy różnorodnych zjawisk społeczno – gospodarczych, ich rozmieszczenie, organizacja i oddziaływanie w przestrzeni.

Społeczeństwo wybiera lokalizację dla działalności gospodarczej, buduje infrastrukturę techniczną i ekonomiczną. Rozwija sieć osadniczą i użytkuje ziemię w różnych formach. SYSTEM, STRUKTURA, PROCES Co to jest system – to zbiór elementów i zbiór relacji zachodzących między tymi elementami. Systemy mogą mieć różną strukturę i skalę. Mogą składać się z obiektów kosmicznych, komórek, fabryk, domów, miast, regionów a także równań matematycznych. Skalę systemu określa stopień złożoności a nie jego wielkość fizyczna. Podejście systemowe do procesów i zjawisk w przestrzeni polega na ujmowaniu obiektów i zdarzeń (elementów systemu) A) jako części większej całości B) w roli jaką te obiekty i zdarzenia spełniają w procesach rozwojowych STRUKTURA – układ klas wielkości danego zjawiska (gałęziowa, zatrudnienia, gospodarki narodowej)

SYSTEMY GOSPODARKI NARODOWEJ

DZIAŁY

docsity.com

2

rolnictwo przemysł usługi

Możemy także wyjąć jeden dział i zrobić strukturę gałęziową przemysłu i znowu możemy określić procentowe udziały. GOSPODARKA NARODOWA – 3 działy (rolnictwo, przemysł, usługi) Jaka jest struktura tych trzech działów ? Wśród wielu elementów związanych z dynamicznie rozwijającym się procesem współczesnych społeczeństw tworzących globalną wioskę, szczególne znaczenie przypada ustaleniu optymalnych relacji społeczno – gospodarczych, potrzebami a możliwościami ich zaspokojenia. Określenie tych relacji nie jest możliwe bez identyfikacji głównych elementów systemu człowiek i jego środowisko. ŚRODOWISKO – 3 PODRTAWOWE ELEMENTY 1. PODMIOT ŚRODOWISKA  Istota żywa, wtedy mamy środowisko biotyczne – ożywione  Pasmo górskie, dolina rzeki – środowisko abiotyczne

2. PODMIOT ŚRODOWISKA – czynniki otaczające podmiot 3. Zbiór relacji i oddziaływań, występujących między podmiotem a przedmiotami

środowiska. Mówiąc o środowisku musimy odpowiedzieć na dwa pytania: Czyje jest to środowisko ? (pytamy o podmiot) Może być geograficzne, społeczne, kulturowe, ekonomiczne. Jakie jest to środowisko ? MODEL ŚRODOWISKA

Środowisko można traktować jako określony podsystem przyrodniczy, społeczny lub ekonomiczny. Z punktu widzenia teorii ekonomii dane środowisko można również jako specyficzny zasób. Stąd w przypadku podniesienia nakładów na reprodukcję danego środowiska, jego elementy należy traktować jako czynnik produkcji, co przesądza o ich uznaniu jako kategorię ekonomiczną. PRZYKŁADY TYPOWYCH ŚRODOWISK

docsity.com

3

PRZYRODNICZE – ogół czynników biotycznych i abiotycznych stworzonych przez przyrodę (najczęściej mamy do czynienia ze środowiskiem przyrodniczym przekształconym przez człowieka) np. lasy (drzewa jednorodne gatunkowo). NATURALNE – przyrodnicze o pierwotnym charakterze (parki narodowe, puszcza kampinoska, itd.). GEOGRAFICZNE – tworzą elementy środowiska przyrodniczego + elementy ahtropogeniczne. SPOŁECZNE – całokształt struktury społeczno – ekonomicznej, danej zbiorowości + jej kultura duchowa. ANTROPOGENICZNE – sztuczne (miast, drogi), stworzył je człowiek.

– podmiot – czynniki przyrodnicze – czynniki społeczne – czynniki duchowe

TRZY PODSTAWOWE TYPY REGIONU EKONOMICZNEGO 1. region strefowy – powierzchniowy są to obszary pod pewnymi względami

jednorodne np. regiony rolnicze (np. pas kukurydziany w USA) 2. regiony węzłowe obszar ciążeń lub powiązań ekonomicznych z pewnym

ośrodkiem centralnym, dla danego regionu (np. region warszawski), jest jakiś system powiązań wewnętrznych.

3. Region kompleksowy ma wykształcony terytorialnie obszar produkcyjny, jedno – lub wielokierunkowy specjalizacji produkcji (np. Śląsk) – jest to obszar o dużym zainwestowaniu.

REGIONALIZACJA – jest procedurą wydzielania regionów. Jest to pewna forma klasyfikacji przestrzeni wg podobieństwa cech. Czynność regionalizacji dokonywana jest dla różnych celów:

 cele poznawcze (badania naukowe regionu)  cele administracyjne (województwa)

REGIONALIZM – pojęcie regionalizmu odnosi się do stanu świadomości społecznej, oraz do aktywności gospodarczej, kulturowej lub politycznej danej zbiorowości. INFRASTRUKTURA – to podstawowe urządzenia i instytucje świadczące usługi niezbędne do funkcjonowania działu gospodarki i zapewniające odpowiednie warunki buty ludności. Infrastruktura techniczno – ekonomiczna tworzy układy liniowe:  KOMUNIKACYJNE (transport + łączność)  ENERGETYCZNE (sieci przemysłowe)  WODNO – SANITARNE Infrastruktura społeczna tworzy układy punktowe:  np. szkoły, szpitale, urzędy, sądy, obiekty kulturowe, teatry, kina

docsity.com

4

ZMIANA INFRASTRUKTURY TECHNICZNO – EKONOMICZNEJ  zapewnienie właściwego funkcjonowania poszczególnych działów gospodarki

narodowej  integracja układów przestrzenno – ekonomicznych ZMIANA INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ  zaspokajanie potrzeb cywilizacyjnych człowieka CECHY INFRASTRUKTURY 1. charakter służebny – obsługuje ona sferę produkcyjną i konsumpcyjną 2. bryłowatość – czyli nie podzielność urządzeń – oznacza to, że ze względu na

ekonomię i wymogi techniczne należy tworzyć całe obiekty aby zapewnić im minimalny zasięg działania

3. kapitałochłonność – konieczność ponoszenia wysokich nakładów przez długi lata i to na wyrost, wyprzedzając rozwój danej dziedziny gospodarki (np. przemysłu czy miasta), problem uzbrojenia terenu (np. 1 km autostrady = 5,000.000 EURO – program budowy autostrad pochłania 12 mld $)

4. skokowy sposób powstawania kosztów – wynika z nie podzielności urządzeń infrastrukturalnych

5. długowieczność 6. immobilność – urządzenia są bezwładne i trwale związane z obszarem Związek infrastruktury z procesami gospodarczymi ma charakter sprzężeń zwrotnych. 1. Rozwój przemysłu, rolnictwa, miast jest ściśle związany z poziomem

zagospodarowania infrastrukturalnego; 2. Poziom zagospodarowania infrastrukturalnego zależy od poziomu rozwoju

gospodarczego; Wśród wielu układów infrastrukturalnych wiodącą rolę odgrywają systemy transportowe, ponieważ pełnią one szereg funkcji np..  FUNKCJA TRANSPORTOWA – przesyłanie towarów, informacji  FUNKCJA USŁUGOWA dla podmiotów gospodarczych lub ludności  FUNKCJA LOKACYJNA – funkcja w jakimś stopniu generująca powstawanie zakładów przemysłowych, usługowych, czy sieci osadniczej  FUNKCJA INTEGRACYJNA – dla gospodarki jak i dla społeczeństwa Istniejący współcześnie w Polsce układ sieci transportowej powstał w historycznym procesie rozwoju pod wpływem takich czynników jak:  czynniki fizjologiczne – ukształtowanie terenu  czynniki ekonomiczne  czynniki społeczne  czynniki polityczne 1. Dysproporcje przestrzenne w rozmieszczeniu ludności i produkcji żywności 2. Dysproporcje przestrzenne w rozkładzie podaży i popytu na surowce i energię 3. Występujące coraz jaskrawiej zróżnicowanie regionalne nędzy i bogactwa 4. Występuje złożony kompleks problemów związanych z ochroną środowiska o

charakterze tak globalnym jak i regionalnym (global: efekt cieplarniany, dziura ozonowa)

docsity.com

5

PRZESTRZEŃ I JEJ STRUKTURA, POJĘCIE ŁADU PRZESTRZENNEGO Przestrzeń zdefiniować można jako zbiór dowolnych przedmiotów między, którymi ustalone zostały pewne relacje natury geometrycznej np. odległość. Zjawiska na powierzchni ziemi rozpatrywać można pod względem ich właściwości przestrzennych np. lokalizacji i relacji do innych zjawisk, w przyjętym przez nas układzie odniesienia. Ten trójwymiarowy układ odniesienia nazywamy PRZESTRZENIĄ GEOGRAFICZNĄ. Jedną z najważniejszych właściwości jednostek i zbiorowości ludzkich jest zmienność, zwłaszcza w przestrzeni geograficznej. W bazie zasobowej świata zbiorowość ludzka kreuje procesy gospodarcze, przetwarzając różne zasoby. Jak człowiek korzysta z przestrzeni ? 1. działa na obszarach (powierzchniach) produkcyjnych np. rolnictwo, leśnictwo 2. działa w punktach np. zakład przemysłowy 3. działa wzdłuż linii np. komunikacja, budowa urządzeń infrastrukturalnych W strukturze przestrzeni geograficznej można wyróżnić 3 kategorie (podprzestrzenie):

przestrzeń przyrodnicza przestrzeń społeczno – gospodarcza przestrzeń kulturowa

 W strukturze przestrzeni przyrodniczej wyróżnia się:  podłoże geologiczne  warunki klimatyczne  środowisko wodne  ukształtowanie powierzchni  gleby  świat roślinny  świat zwierzęcy  Elementy podprzestrzeni społeczno – gospodarczej  rolnictwo  przemysł  sieć komunikacyjna (transport, łączność)  sieć usług oraz innych instytucji  środowisko demograficzne  sieć osadnicza (miejska i wiejska)  zasoby kapitałowe i finansowe  Przestrzeń kulturowa  zasoby kultury materialnej  zasoby kultury duchowej  poziom wykształcenia ludności  aspiracje społeczne  zasoby intelektualne  świadomość społeczna  świadomość kulturowa

docsity.com

6

Przestrzeń jest dobrem ekonomicznym, jest dobrem ograniczonym. Ograniczoność przestrzeni wynika z pewnych jej cech:  skończoność (podaż powierzchni ziemi jest stała)  zróżnicowanie (niektóre fragmenty ziemi są dla człowieka niedostępne  wypełnienie (są miejsca gdzie jest straszne wypełnienie elementami) Przestrzeń jako dobrem ekonomicznym jest dobrem rzadkim. GOSPODARKA PRZESTRZENNA – może oznaczać działania praktyczne, zmierzające do zagospodarowania, kształtowania, przekształcania przestrzeni antropogenicznej. POJĘCIE ŁADU PRZESTRZENNEGO, A PRAKTYKA GOSPODARCZA. UPORZĄDKOWANIE ELEMENTÓW W PRZESTRZENI. PODZIAŁ PRZESTRZENI POJECIE REGIONU EKONOMICZNEGO – jest to część większej całości, zdecydowanie z niej wyodrębniona, geograficznie zwarta, o wyraźnie ukształtowanych układach ekonomicznych, którego elementy powiązane są ze sobą i ze środowiskiem przyrodniczym. ZASOBY PRACY Aby określić zasoby pracy trzeba znać liczbę ludności w wieku produkcyjnym, czyli ludność między 18 a 64 rokiem życia. Liczba ludności w wieku produkcyjnym nie pokrywa się z liczbą ludności zawodowo czynnej. Zawodowo czynni to bezrobotni poniżej pierwszego roku + pracujący. Odsetek ludności zawodowo czynnej do ogółu ludności w wieku produkcyjnym świadczy o aktywności zawodowej danego społeczeństwa. W Polsce wynosi 58, ale np. w Holandii przekracza 80. Najistotniejsze jest jednak to, że poziom rozwoju gospodarczego poszczególnych państw odzwierciedla się w zawodowym składzie ludności, tworząc różne typy struktury ludności zawodowo czynnej (według sektorów gospodarki). Charakterystyka dla krajów wysoko rozwiniętych, że udział rolnictwa jest minimalny, natomiast usługi stanowią powyżej 60%. Natomiast kraje średnio rozwinięte mają wysoki udział rolnictwa np. Polska 25%, ale udział w usługach ok. 50%. Kraje III-ego Świata mają olbrzymi udział rolnictwa przy niekoniecznie rozwiniętych usługach. MIGRACJE – (lub ruch migracyjny) w ścisłym znaczeniu nazywamy całokształt przesunięć przestrzennych ludności, prowadzących do zmiany miejsca zamieszkania lub pobytu. Przy migracjach mamy zazwyczaj do czynienia z dwubiegowym ruchem ludności.

 napływem, czyli IMIGRACJA odpływem, czyli EMIGRACJA

Najczęściej termin imigracja i emigracja odnosi się do ruchów przekraczania granic politycznych państw. TYPY MIGRACJI (WG KRYTERIÓW) I. KRYTERIUM (trwałość migracji), z tego punktu widzenia dzielimy na:

 stałą – wiąże się ze zmianą miejsca zamieszkania  okresową – wyjazdy na wakacje, do prac sezonowych  codzienną (wahadłowa) – wyjazdy do pracy, szkoły

II. KRYTERIUM (z punktu widzenia odległości migracji)

docsity.com

7

 skala lokalna  skala regionalna  skala międzynarodowa

III. KRYTERIUM (z przyczyn migracji) Migracje mogą mieć charakter – ekonomiczny mają charakter dobrowolny i

indywidualny – pozaekonomiczny dobrowolne (pielgrzymki)

religijne ucieczka przed prześladowaniami np. migracje pomiędzy Indiami a Pakistanem

społeczne – ucieczka z określonego środowiska społecznego polityczne Migracje pozaekonomiczne mają zazwyczaj charakter zbiorowy. SKALA MIGRACJI MIGRACJE ZEWNĘTRZNE – XVII w. Francja na skutek wojny religijnej wyjechało 300,000 wykwalifikowanych rzemieślników, robotników do Anglii i Niemiec. 1871-1913 r. Z Polski wyemigrowało 3.5 mln ludzi / w okresie II Wojny Światowej znowu około 3 mln. (po II Wojnie Światowej z Europy do USA, Kanady, Palestyny, Ameryki Południowej) Jedną z najtragiczniejszych form migracji są wywózki i deportacje. (Najczęściej ZSRR przed, w trakcie i po II Wojnie Światowej). Wywieziono około 20 mln osób. Po 17 IX 1939 r. Z terenów wschodnich Polski wywieziono od 1.5 mln do 2 mln ludzi. Niemcy wywieźli drugi tyle. II Wojna Światowa i okres po wojnie to ogromne ruch migracyjne. Szacuje się, że te ruchy migracyjne tylko między 39 a 50 rokiem dotyczyły ponad 25 mln osób.

13 mln – Niemcy 6 mln – Polacy 2 mln – Czesi

Lata 50-te i 60-te to olbrzymi napływ obcokrajowców do Europy Zachodniej, do chwili obecnej ok. 25 mln osób. Po II Wojnie Światowej w Polsce olbrzymi ruch migracyjny związany z nowym ładem Polski w Europie. SKUTKI MIGRACJI W OBSZARACH NAPŁYWOWYCH I ODPŁYWOWYCH OBSZARY NAPŁYWOWE: „+” zwiększanie korzyści ekonomicznych „–„ wzrost patologii społecznej i konflikty z ludnością miejscową OBSZARY ODPŁYWOWE: „+” spadek bezrobocia „–„ drenaż mózgów (wyjazd wykwalifikowanej siły roboczej), nieszczęście dla krajów biednych i średnich.

docsity.com

8

BEZROBOCIE (W POLSCE I W EUROPIE) W gospodarce narodowej pracuje około 16 mln ludzi w Polsce. Natomiast bezrobocie wynosi 15%, zbliża się do 3 mln. Wzrost zatrudnienia: przemysł poligraficzny, wydawnictwa, turystyka, handel. W Polsce bezrobocie ma charakter strukturalny. Struktura gospodarcza danego obszaru jest kompletnie nieprzystosowana do potrzeb gospodarki. Z reguły dotyczy to przemysłów schyłkowych np.: górnictwo, hutnictwo oraz rolnictwa typu PGR. Największe bezrobocie jest w województwie warmińsko – mazurskim = 23%, cała północ i zachód, czyli ziemi odzyskanych. Na dolnym i górnym Śląsku, miasta – punktowe bezrobocie – przemysł wydobywczy, górnictwo, hutnictwo. Dla UE bezrobocie wynosi 9%. LUDNOŚĆ ŚWIATA – ZASOBY LUDNOŚCIOWE ŚWIATA Płynność demograficzna naszej planety jest jednym z najważniejszych problemów, przed którym stoją nie tylko uczeni, ale politycy i ekonomiści. Żyjemy w epoce, kiedy nasza niepewna przyszłość zasługuje na wnikliwe badanie przyszłości. Człowiek znalazł się na takim etapie rozwoju, w którym korzystanie z przestrzeni jest korzystanie z dobra rzadkiego. Następnym zjawiskiem rozwijającym się w przyśpieszonym tempie jest zagęszczanie ludności na wielu obszarach, które nie stanowią nawet minimum egzystencji np. miast w krajach III-ego Świata. Kurczy się przestrzeń dostępna dla naszej ekspansji. Rodzi się pytanie o granice wzrostu tak gospodarczego jak i społecznego. Nie bez przyczyny jedna z książek Klubu Rzymskiego nosi tytuł „Granice wzrostu”. KLUB RZYMSKI – to grupa uczonych, zastanawiających się nad przyszłością świata. Problemy gospodarcze i społeczne współczesnego świata mają swoje źródło w dynamice wzrostu ludności na świecie. Na początku I w.n.e. 300 mln – ludność świata, z tego 230 mln w Indiach i Chinach. Na podwojenie ludności na świecie trzeba było czekać do XVIII. Kolejne podwojenie było w wieku XIX, kiedy ludność osiągnęła 1 miliard. Obecnie jest na świecie 6 miliardów ludności. Liczba ludności wzrasta wg wkrzywej wykładniczej. 1.7% rocznie – tempo wzrostu ludności. W połowie XXI wieku może nastąpić podwojenie. Będzie nas około 12 miliardów. 1. ROZMIESZCZENIE LUDNOŚCI NA ŚWIECIE cechy:

– nierównomierne rozmieszczenie ludności na świecie (najwięcej: Azja Południowo – Wschodnia, Chiny, Japonia – 23%, Subkontynent Indyjski 20% ludności świata, Europa – 14%, Stany Zjednoczone – wybrzeże wschodnie oraz obszar wokół wielkich jezior).

Wskażnik gęstości zaludnienia pokazuje nam zróżnicowanie przestrzenne gęstości zaludnienia. Liczona jest ilość osób na km3 dla państw. np. Rosja – 9% w Polsce 123 osoby na km2

docsity.com

9

Na zróżnicowanie gęstości zaludnienia mają wpływ 2 czynniki:  bariery różnego rodzaju  czynniki ekonomiczne Ad.1)  bariera żywicielska – możliwość wyżywienia ludności danego obszaru  bariera świetlna – ilość światła jakie przypada na dany teren  bariera termiczna – temperatura przypadająca na dany teren  bariera grawitacyjna – wysokość nad poziomem morza Te bariery powodują, że przy wzroście ludności świata, na jednego mieszkańca przypada coraz mniej ziemi uprawnej. 3/5 lądów jest nie do zamieszkania przez człowieka, ze względu wyżej wymienionych barier. Ilość ziemi 0,3 ha na osobę. Obecnie aż ¾ ludności świata żyje na obszarach gdzie na 1 mieszkańca jest mniej niż 0,3 ha. Średnia dla Azji wynosi 0,15 ha na osobę. W ilustrowanym procesie ukształtowały się 3 podstawowe typy koncentracji ludności: 1) te, które utrzymywały się z rolnictwa (Azja) 2) koncentracja oparta na rozmieszczeniu przemysłu (Stany Zjednoczone, Europa) 3) układy skupisk ludności wykształcone nad brzegami mórz i oceanów Jak wygląda struktura rozmieszczenia ludności świata wg kontynentów? Europa, Stany Zjednoczone – spada Afryka – rośnie Ameryka Południowa – na tym samym poziomie PRZYROST NATURALNY – PRZYROST RZECZYWISTY Zmiany liczby ludności tak w regionach jak i krajach są regulatorem dynamiki przyrostu naturalnego oraz ruchów migracyjnych. PRZYROST NATURALNY – w danym okresie czasu (rok) różnica pomiędzy liczbą urodzeń żywych a liczbą zgonów. Podana jest w przeliczeniu na 1 tysiąc mieszkańców (wielkości w promilach, czasami w procentach). PRZYROST RZECZYWISTY – przyrost naturalny powiększony o saldo migracji. Stopa przyrost naturalnego jest ściśle uzależniona od poziomu rozwoju gospodarczego oraz warunków społecznych. Rozwój demograficzny świata odbywał się w dość dynamiczny sposób. Wszystkie kraje przechodziły przez tzw. proces transformacji demograficznej. I FAZA – wskaźnik urodzeń i zgonów utrzymuje się na wysokim poziomie, czyli przyrost naturalny jest mały. Przeciętna długość życia 45 lat (Etiopia). II FAZA – stopa urodzeń wysoka, stopa zgonów spada. Czas trwania życia około 55 lat. W tej fazie obserwuje się początek eksplozji demograficznej (Gwinea, Sierra Leona, Uganda, Afganistan). III FAZA – stopa urodzeń obniża się. Spadek stopy zgonów, stabilizujący się w tej fazie na stosunkowo niskim poziomie. Czas trwania życia 55-65 lat (Brytania, Meksyk, Kolumbia). IV FAZA – stopa urodzeń zmniejsza się, aby z czasem dojść do ustabilizowanego poziomu stopy zgonów. W tej fazie obserwuje się początek starzenia się społeczeństwa (Japonia, Francja, Hiszpania). Długość życia powyżej 70 lat.

docsity.com

10

V FAZA – stopa urodzeń obniża się poniżej stopy zgonów (Niemcy, Polska, Węgry, Bułgaria, Białoruś). UJEMNY PRZYROST NATURALNYUmieralność zostaje ograniczona przez pomoc krajów wysoko rozwiniętych (PRZYCZYNY EKSPLOZJI DEMAGRAFICZNEJ) SKUTKI  nacisk na rynek pracy  zapotrzebowanie na szkoły, przedszkola STRUKTURA DEMOGRAFICZNA LUDNOŚCI WG PŁCI I WIEKU Dla ekonomistów analiza struktury ludności wg płci i wieku daje podstawę do określenia wielu społecznych konsekwencji w bliższej i dalszej przyszłości:  określenie na zapotrzebowanie miejsca w przedszkolach, szkołach  oszacowanie ludności zawodowo ujemnej  oszacowanie ilości osób przechodzących na emeryturę Ta struktura przedstawiana jest graficznie w postaci piramid wieku. 3 PODSTAWOWE MODELE PIRAMID WIEKU Polska – piramida wieku dąży do regresywnej. URBANIZACJA – jest złożonym procesem społecznym, posiadającym wiele aspektów.  ASPEKT DEMOGRAFICZNY – jest to przemieszczanie się ludności wiejskiej do miast (wzrasta liczba ludności miejskiej w ogólności całego kraju). Wzrostowi towarzyszy proces koncentracji przestrzennej. Powszechną miarą urbanizacji jest procentowy udział ludności miejskiej w ludności ogółu.  ASPEKT SOCJOLOGICZNY – jest to upowszechnianie się wartości miejskich w skali całego społeczeństwa. WARTOŚCI MIEJSKIE – specyficzny styl życia mieszkańców miast.  ASPEKT PRZESTRZENNY – polega na powstawaniu rozległych stref zurbanizowanych wokół miast.  ASPEKT EKONOMICZNY – jest to wzrost liczby zatrudnionych w poza rolniczych działach gospodarki np. przemysł, budownictwo, usługi. Urbanizacja to łańcuch konkretnych zmian w przestrzeni geograficznej.

docsity.com

11

PROCES DOŚRODKOWY – to proces przemieszczania się elementów środowiska wiejskiego do miast w procesie zwanym migracjami. Temu procesowi towarzyszy transformacja społeczno – ekonomiczna tej nowej ludności. PROCES ODŚRODKOWY – to przemieszczanie się wzorców miejskich i ich upowszechnianie w środowisku wiejskim. Dośrodkowy typ urbanizacji wiąże się z silną koncentracją przestrzenną ludności w miastach (np. w Polsce na niecałych 10% mieszka ponad 60% jej mieszkańców). Uprzemysłowienie to proces techniczno – ekonomiczny. Co to jest miasto ? Za miasto uznaje się skupisko ludności ponad 20.000 mieszkańców. W Polsce za miasto uznaje się takie skupisko ludności, które otrzymało prawa miejskie. Często procesy koncentracji ludności w miastach przyjmują formę nadurbanizacji. FORMA NADURBANIZACJI – występuje tam gdzie formalnie rośnie liczba ludności miejskiej bez zasadniczych zmian typowych dla społecznych procesów urbanizacji (np. FAVELE w Ameryce Południowej, SLUMSC w Ameryce Północnej). O tempie zmian urbanizacyjnych na świecie świadczą następujące dane: w 1800r. w miastach mieszkało 3% ludności miejskiej w 1900r. w miastach mieszkało 14% ludności miejskiej w 1980r. w miastach mieszkało 43% ludności miejskiej Obecnie w miastach mieszka prawie 50% jego mieszkańców. Urbanizację można prześledzić na rozwoju miast milionowych. Na początku stulecia było ich 10, a obecnie jest ich 340. Aglomeracja Meksyku liczy 20 mln. Mieszkańców, samo miasto 125 mln. Calcuta (Sao Paolo 15 mln Aglomeracja Nowego Jorku przekroczyła 10 mln. Gigantyczne procesy urbanizacji tworzą sytuację kryzysową w procesach ekonomicznych i komunalnych. Możliwości planowania takich miast praktycznie nie ma. PRZESTRZENNE FAZY URBANIZACJI 1 FAZA – jest to silna koncentracja ludności i różnorodnych form działalności gospodarczej, w tym przemysłu miasta (tak tworzyły się miasta przemysłowe w XIX w. W Ameryce Północnej i w Europie) 2 FAZA – tworzenie się tzw. obszarów metropolitarnych. Powstają systemy ośrodków satelitarnych – miejskich, które otaczają nasze miasta. Można powiedzieć, że taki obszar nosi znamiona otwartego regionu ekonomicznego. OBSZAR METROPOLII – to teren otaczający wielkie miasto, wykazujący z tym miastem silne powiązania. Są to powiązania o charakterze funkcjonalnym, takim jak:

funkcje mieszkaniowe funkcje przemysłowe funkcje infrastrukturalne

Obszary metropolitarne obejmują zarówno układy przestrzenne zwane aglomeracjami miejskimi jak i układy zwane KONURBACJAMI. Przykłady aglomeracji miejskich monocentrycznych: Warszawa, Kraków, Poznań, Łódź, Wrocław.

docsity.com

12

Przykłady konurbacji (aglomeracji policentrycznych): GOP, Zagłębie Rury. 3 FAZA – megalopolizacja układów osadniczych. Następuje integracja przestrzenna i funkcjonalna wielu obszarów metropolitarnych, czyli powstaje struktura osadnicza o olbrzymim zasięgu przestrzennym. MEGALOPOLIS – gigantyczny układ przestrzenny (np. wschodnie wybrzeże Stanów Zjednoczonych – 700 km długości, 50 km szerokości, 60 mln mieszkańców) NIPPON MEGALOPOLIS – pomiędzy Tokio a Osaką STREFY CIENIA – obszary upadłego przemysłu, tereny, które upadły. TEORIA BAZY EKONOMICZNEJ MIAST – opiera się na założeniu, że ludność pracująca w mieście składa się z dwóch podstawowych grup.  EGZOGENICZNA – (zewnętrzna), ludność, która poprzez swoją działalność

ukierunkowana jest na zewnątrz miasta (eksportowa np. ludzie pracujący w przemyśle). Jest to ludność związana z funkcjami miastotwórczymi.

ENDOGENICZNA – (wewnętrzna), ludność, której działalność ukierunkowana jest do wewnątrz miasta i ta grupa ludzi pełni funkcje uzupełniające, np. usługi.

LOKALIZACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ LOKALIZACJA – położenie obiektu w przestrzeni względem innych elementów tej przestrzeni (np. sieci osadniczej, bazy surowcowej) Pojęcie lokalizacji obejmuje 3 elementy:  obiekt zlokalizowany  miejsce lokalizacji  tzw. czynniki lokalizacji CZYNNIKI LOKALIZACJI – to warunki np. koszty, wpływy, motywy, które w sposób negatywny lub pozytywny wpływają na funkcjonowanie danego obiektyu. Lokalizacja zawsze była podstawowym warunkiem skutecznego i efektywnego funkcjonowania danej jednostki gospodarczej, tak z punktu widzenia ekonomicznego, społecznego czy ekologicznego. Klasyczne czynniki lokalizacji przemysłu można podzielić na 3 podstawowe grupy: 1) PRZYRODNICZE  surowce (w tym woda)  źródła energii pierwotnej  tereny potrzebne przemysłowi wraz z warunkami fizjologicznymi  ekologiczne

2) EKOLOGICZNO – TECHNICZNE  rynek zbytu  transport  koszty siły roboczej  korzyści aglomeracji  postęp naukowo – techniczny

3) SPOŁECZNO – POLITYCZNE  społeczne

docsity.com

komentarze (0)

Brak komentarzy

Bądź autorem pierwszego komentarza!

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 12 pages

Pobierz dokument