Licencjat ekonomika gospodarki żywnościowej UP Wrocław, Egzaminy'z Ekonomia. Wroclaw University of Economics
Laurelome
Laurelome26 listopada 2014

Licencjat ekonomika gospodarki żywnościowej UP Wrocław, Egzaminy'z Ekonomia. Wroclaw University of Economics

DOCX (6 MB)
178 strona
1Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Opracowane pytania na egzamin licencjacki
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 178

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 178 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 178 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 178 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 178 pages

Pobierz dokument

I Mikroekonomia 1. Uzasadnij konieczność gospodarowania. Podmioty, wybory ekonomiczne, koszt alternatywny

Cel gospodarowania wynika z potrzeb ludzkich. Istnieją takie potrzeby, których aspekt ekonomiczny ma podstawowe znaczenie i które dają bezpośredni impuls do gospodarowania. Ludzie gospodarując osiągają swoje życiowe cele. Człowiek odczuwa niezliczona ilość potrzeb, których konieczność lub chęć zaspokojenia jest naturalnym celem działalności gospodarczej ludzi. Zaspokajanie tych potrzeb odbywa się w warunkach ograniczeń - rzadkości. Rzadkość oznacza, że występowanie danego dobra nie jest wystarczające, aby zaspokoić wszystkie potrzeby każdej jednostki. Potrzeby rodzą działania, których efektem są produkty, czyli wyroby i usługi. Są siłą napędową gospodarowania. Dla właściciela (producenta) celem gospodarowania jest maksymalizacja zysku z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (produkcji towarów i usług). Dla konsumenta (pracownika) celem gospodarowania jest maksymalizacja użyteczności z nabywanych przez niego dóbr i usług. Naturalnym celem gospodarczej działalności ludzi jest zaspokajanie potrzeb. Co to są potrzeby? Jaka jest ich struktura? Potrzeba to subiektywne odczuwanie braku, niezaspokojenia lub pożądania określonych warunków lub rzeczy, które człowiek uważa za niezbędne do utrzymania go przy życiu, umożliwienia mu rozwoju, realizowania ról społecznych itp. Cechami potrzeb są indywidualizm i subiektywizm. Struktura potrzeb człowieka (wg Maslowa): 1) biologiczne, 2) bezpieczeństwa, 3) kontaktów społecznych, 4) uznania, 5) samorealizacji. Jakie środki służą do zaspokajania potrzeb? Osiągnięcie korzyści wymaga odpowiednich środków materialnych lub pieniężnych. Wszystkie środki służące bezpośrednio lub pośrednio do zaspokajania potrzeb ludzkich w formie rzeczy, usługi lub stanu, nazywamy dobrami. Jaki jest związek między zaspokajaniem potrzeb a dobrami produkcyjnymi? Zaspokajanie potrzeb to inaczej konsumpcja. Dobra konsumowane określa się jako dobra konsumpcyjne, wytwarza się je z dóbr produkcyjnych. Poza tym wiele dóbr może mieć jednocześnie charakter konsumpcyjny i produkcyjny. Jakie właściwości mają dobra ekonomiczne? Dobra ekonomiczne (wytworzone przez człowieka w ograniczonej ilości) mają dwie główne cechy: a) do ich wytworzenia trzeba użyć pracy ludzkiej oraz innych dóbr ekonomicznych i dóbr pierwotnych; b) są dobrami rzadkimi (w danym czasie mogą być wytworzone w ograniczonej ilości i przez to tylko częściowo zaspokoić potrzeby). Co stanowi kryterium podziału dóbr na dobra ekonomiczne i dobra wolne? Kryterium podziału jest tutaj rzadkość i konieczność (lub nie) wytwarzania. Czy wszystkie dobra rzadkie są dobrami ekonomicznymi? Czy wszystkie dobra pierwotne są dobrami wolnymi? Niektóre dobra pierwotne są dobrami rzadkimi, np. czyste powietrze, piasek pustynny (dla Polaka) itp. Na czym polegają: produkcja, podział, konsumpcja? Jakie są zależności między nimi? Produkcja to wytwarzanie dóbr i usług. Podział zajmuje się rozdysponowaniem tych dóbr rzadkich między producentów i konsumentów. Konsumpcja zaś polega na zaspokajaniu ludzkich przy pomocy dóbr i usług. Bez produkcji nie ma podziału, bez podziału nie ma konsumpcji, a konsumpcja napędza produkcję. . GOSPODAROWANIE JAKO PROCES DOKONYWANIA WYBORÓW 1. Jakie podstawowe decyzje podejmują konsumenci i producenci? Jaka jest zależność między tymi decyzjami? Konsumenci decydują o tym, jakie dobra konsumpcyjne, w jakiej ilości i od kogo nabywać, a producenci - co, ile, jak i dla kogo produkować.

Zależność między tymi decyzjami wynika z faktu, że producenci muszą brać pod uwagę wybory konsumentów. 2. Na czym polega statyczna, a na czym dynamiczna analiza decyzji ekonomicznych? Statyczna analiza decyzji ekonomicznych opiera się na założeniu, że danym czasie pewne czynniki są stałe. W przypadku producenta mówi się wtedy o stałych i zmiennych czynnikach produkcji oraz o decydowaniu ile i czego produkować. W analizie dynamicznej wszystkie czynniki są zmienne, a do decyzji dochodzi pytanie jak produkować. 3. Jakie zależności występują między czynnikami produkcji? Czynniki produkcji mogą być komplementarne (uzupełniają się w celu spełnienia określonej funkcji) lub substytucyjne (można je sobą zastępować).

METODY DOKONYWANIA WYBORÓW EKONOMICZNYCH

1. Jak jest podstawowa, wspólna dla wszystkich podmiotów gospodarczych właściwość wyborów ekonomicznych? Co jest przyczyną tej właściwości?

Podstawowa właściwość wyborów ekonomicznych mówi o tym, że każdy wybór przynoszący korzyści wymaga poniesienia nakładów i rezygnacji z innych możliwości.

Wynika ona z faktu gospodarowania w warunkach posiadania rzadkich zasobów.

2. Na czym polega dokonywanie wyborów w gospodarce tradycyjnej, nakazowej, rynkowej?

Pytanie Gospodark a tradycyjna

Gospoda rka nakazow a

Gospodark a rynkowa

Jak są określane cele?

przez zwyczaj, tradycję, moralność itp.

odgórnie (klasa rządząca )

racjonalnie

Jak są ustalane środki realizacji celów?

przez zbiorowe doświadcze nie, oceniające środki metodą prób i błędów

odgórnie (klasa rządząca )

w myśl zasady maksymali zacji funkcji celu

Jakie są ograniczenia działalności osób gospodarując

tradycja ogranicza pole wyborów do metod

wykonuj ą decyzje pod groźbą

ich wybory ograniczają jedynie prawa

ych? sprawdzonych

przemoc y i przymus u

rynku

Koszt alternatywny (koszt utraconych możliwości) podjętej decyzji (rozwiązania) to potencjalne możliwości utracone w skutek podjęcia tej decyzji (rozwiązania). Przekładając tę ogólną zasadę na rynek dóbr i usług, powiemy że koszt alternatywny danego dobra to ilość innego dobra, z której trzeba zrezygnować, aby możliwe było wyprodukowanie (skonsumowanie) kolejnej jednostki tego pierwszego dobra. W praktyce każda nasza decyzja związana jest z korzyściami płynącymi z podjętego wyboru, ale także z kosztami tego wyboru. Decydując się np. na podjęcie studiów w trybie dziennym powinniśmy rozważyć koszty utraconych możliwości płynące z niemożności podjęcia stałej pracy. Analizując korzyści i koszty podjęcia studiów, rozpatrujemy fakt, iż przez okres najbliższych 3-5 lat nie będziemy finansowo niezależni, jak wtedy gdybyśmy pracowali. Jednakże podjęcie studiów niesie ze sobą przyszłe korzyści m.in. wyższe wynagrodzenie. Kosztem alternatywnym niepodjęcia studiów, będą więc niższe zarobki w przyszłości.

2. Przedmiot badań mikroekonomii i makroekonomii

Podstawową różnicą pomiędzy mikro- i makroekonomią jest podejście metodologiczne, natomiast przedmiot zainteresowania obydwu dziedzin ekonomii ma znaczenie drugorzędne. Zarówno mikro- jak i makroekonomia zajmują się wyjaśnianiem zjawisk o charakterze gospodarczym, lecz ujmują te zjawiska w odmiennej perspektywie.

Mikroekonomia bada pojedyncze rynki, które działają w ramach gospodarki narodowej oraz rolę poszczególnych podmiotów gospodarczych (konsumentów, producentów, sprzedawców), jaką pełnią one na tym rynku. Mikroekonomia kładzie główny nacisk na sprawność mechanizmów rynkowych, natomiast makroekonomia akcentuje raczej zawodność samoregulujących mechanizmów rynkowych i zakłada niezbędność ingerencji państwa w celu doprowadzenia do lepszego wykorzystania istniejących zdolności produkcyjnych, zmniejszenia rozmiarów bezrobocia, obniżenia stopy inflacji oraz zmniejszenia nadmiernych rozpiętości w podziale dochodów.

Mikroekonomia zajmuje się badaniem zachowań indywidualnych podmiotów gospodarczych, analizą poszczególnych dóbr i rynków, w przekonaniu, że zachowanie gospodarki wynika z sumy zachowań poszczególnych, indywidualnych podmiotów gospodarczych. Wychodzi więc z założenia, że chcąc zbadać prawidłowości dotyczące całości gospodarki, należy przede wszystkim zbadać w jaki sposób zachowuje się jednostka gospodarująca.

W badaniach mikroekonomicznych gospodarkę danego kraju bądź regionu traktuje się jako zbiór podmiotów i interakcji między nimi, nie zaś jako jednolity organizm. Dla współczesnej mikroekonomii typowe jest modelowanie matematyczne, które prowadzi do formułowania hipotez dotyczących zachowań podmiotów ekonomicznych (np. konsumentów czy przedsiębiorstw). Hipotezy te są następnie testowane przy pomocy metod statystycznych (ekonometrycznych). Makroekonomia zajmuje się mierzeniem, wyjaśnianiem i przewidywaniem działania całego systemu gospodarczego.

Makroekonomia prezentuje odmienne podejście. U jej podstaw znajduje się przekonanie, że w gospodarce występują prawidłowości, które nie dają się wyjaśnić prostą sumą zachowań indywidualnych podmiotów gospodarczych. Pomiędzy

poszczególnymi podmiotami zachodzą złożone relacje, które mają realny wpływ na kształt zjawisk gospodarczych. Aby wyjaśnić zatem prawidłowości rządzące gospodarką, makroekonomia bada zależności pomiędzy wielkościami agregatowymi, a nie poszczególnymi jej indywidualnymi elementami.

Przedmiotem zainteresowania makroekonomii jest przede wszystkim tworzenie i podział dochodu narodowego, a także zagadnienia związane między innymi z inflacją, bezrobociem, inwestycjami i bilansem płatniczym, z uwzględnieniem polityki pieniężnej banku centralnego oraz polityki gospodarczej państwa.

Makroekonomia bada gospodarkę, zarówno narodową jak i światową, jako ogół zależności, występujących między najważniejszymi agregatami gospodarczymi, takimi jak: łączny (globalny) popyt i podaż produktów i usług, średni poziom cen, poziom zatrudnienia, wielkość konsumpcji i inwestycji, czy dochody i wydatki budżetu państwa.

Zarówno w oparciu o podejście mikro- jak i makroekonomiczne można formułować warunki równowagi gospodarczej, czy przesłanki dla polityki państwa. Oba podejścia opisują podobne zjawiska, ale co innego stawiają w centrum swoich rozważań. Mikroekonomia jest spojrzeniem na gospodarkę z "perspektywy żaby", podczas gdy makroekonomia patrzy na tę samą gospodarkę z "perspektywy żyrafy".

3. Główne cechy gospodarki rynkowej. Funkcje cen

Gospodarka rynkowa- system gospodarczy, w którym alokacja zasobów czynników wytwórczych (pracy, ziemi i kapitału) pomiędzy alternatywne możliwości ich wykorzystania (dziedziny wytwarzania, konkretne produkty), a także podział wytworzonych produktów pomiędzy poszczególne jednostki dokonuje się głównie za pośrednictwem rynku, przy niewielkim wpływie państwa. W gospodarce rynkowej decyzje dotyczące tego, co i w jakich ilościach będzie produkowane, w jaki sposób, tzn. przy użyciu jakich metod technicznych, oraz dla kogo (tak zwane kardynalne pytania ekonomii), podejmowane są przez suwerenne podmioty gospodarcze, kierujące się własnym interesem i postępujące zgodnie z zasadami racjonalności gospodarowania. Podstawą podejmowania tych decyzji są informacje płynące z rynku: m.in. ceny dóbr i usług, ceny czynników wytwórczych, płace, stopy procentowe, stopy zysku, kursy papierów wartościowych, walut oraz oczekiwania podmiotów gospodarczych co do ich kształtowania się w przyszłości. Decyzje te mogą być w pewnym stopniu modyfikowane przez państwo w związku z ustalaniem przez nie np. stóp podatkowych, nakładaniem (lub zmianą) ceł, ustalaniem minimalnych lub maksymalnych cen, minimalnych płac, ograniczaniem wahań kursów walutowych, kształtowaniem systemu ubezpieczeń, zakresu opieki socjalnej itp.

Sektory gospodarki Istnieją dwie drogi, jakimi dobra mogą przechodzić od tych, którzy je wytwarzają, do tych, którzy je użytkują. Po pierwsze, dobra mogą być sprzedawane przed producentów i kupowane przez konsumentów na rynku. Jeśli tak to się odbywa, to producenci muszą pokryć koszty, które ponieśli, z przychodów otrzymywanych ze sprzedaży produktu. Produkcję taką nazywamy produkcją rynkową, a działalność ta należy do sektora rynkowego

Produkty mogą być również „rozdawane”. W tym przypadku koszty produkcji muszą

być pokryte z innych przychodów niż przychody ze sprzedaży. Ten rodzaj produkcji nazywamy produkcją nierynkową, a sferę działalności- sektorem nierynkowym.

Sektory gospodarki Innym rodzajem podziału działalności gospodarczej jest jej klasyfikacja na sektor publiczny i sektor prywatny Sektor prywatny to ten, gdzie produkcja jest w rękach prywatnych, zaś publiczny- produkcja jest w rękach państwa. Rozróżnienie sektora rynkowego i nierynkowego ma charakter ekonomiczny; zależy od tego, cze koszty wytwarzania dóbr są pokryte, czy nie przez przychody pochodzące ze sprzedaży tych dóbr konsumentom. Rozróżnienie sektora prywatnego i publicznego ma charakter prawny i zależy od tego, czy właścicielem przedsiębiorstwa są prywatni przedsiębiorcy, czy państwo.

Typy gospodarek Gospodarka jest definiowana jako pewnie zbiór powiązanych ze sobą rynków. Gospodarki wszystkich krajów zawierają sektory rynkowe i nierynkowe. Gospodarka wolnorynkowa to taka, w której większość produkcji pochodzi z sektora rynkowego, a wszystkie rynki są wolne od kontroli władz gospodarczych. Alokacja czynników wytwórczych zależy od decyzji przedsiębiorstw i gospodarstw domowych. Przeciwieństwem jest gospodarka centralnie planowana. Tu decyzje co do alokacji czynników wytwórczych są podejmowane przez władze centralne. W tej gospodarce większość produkcji pochodzi z sektora nierynkowego. Nigdy w historii nie istniała ani gospodarka całkowicie wolnorynkowa, ani też gospodarka całkowicie kontrolowana. W praktyce wszystkie gospodarki są gospodarkami mieszanymi, w tym sensie że pewne decyzje są podejmowane przez gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa, a inne przez władze centralne. Zmienia się jedynie akcent lub zakres kontroli. Gospodarki wolnorynkowe są często nazywane gospodarkami kapitalistycznymi. Przymiotnik „kapitalistyczny” oznacza, że właściciele środków produkcji- kapitału- są prywatni przedsiębiorcy, a nie państwo.

Na tle rozważań o gospodarce mieszanej zastanawiamy się nad charakterem gospodarki polskiej, która znajduje się w okresie tzw. transformacji z systemu centralnie planowanego na system rynkowy. „ Można następujące cechy odróżniające gospodarkę polską w procesie transformacji od rynkowej gospodarki mieszanej: 1) Jest to gospodarka dualna, co oznacza istnienie sfery regulowanej przez państwo. Sfera rynkowa stopniowo się rozszerza, a ograniczana jest sfera regulowana przez państwo. 2) Państwo reguluje procesy transformacji, tworzy nieistniejące w gospodarce centralnie planowanej rynki i instytucje, kieruje procesami decentralizacji, promuje przedsiębiorczość, konkurencję, itp. Państwo podejmuje działania korygujące błędy dualnego mechanizmu gospodarczego, co tylko częściowo jest podobne jest do działalności państwa w gospodarce mieszanej. Jednak skala problemów i ich spiętrzenie są nieporównywalnie większe, a przyczyny bardziej złożone, niż w rozwiniętej gospodarce rynkowej. Oprócz bowiem niedostatków, niedojrzałego jeszcze rynku, występują skutki wyniszczenia gospodarki, w okresie centralnego planowania”.

Mechanizm rynkowy Koniecznym warunkiem istnienia rynku jest wymiana, która ma najczęściej formę towarowo- pieniężną. W niewielkim zakresie możne występować wymiana naturalna tj. towar za towar. Aby transakcje wymienne mogły się dokonywać, muszą istnieć

dostawcy i nabywcy towarów oraz usług, będący podmiotami rynku. Podstawowymi elementami rynku są: popyt, podaż, ceny. Zachodzące między nimi zależności przyczynowo- skutkowe nazywa się mechanizmem rynkowym. Mechanizm rynkowy rozwiązuje 3 podstawowe problemy ekonomiczne. Odpowiada na pytania: Co produkować? Jak wytwarzać dobra? Dla kogo mają być wytwarzane dobra i jak powinny być rozdzielone? Ten uproszczony model gospodarki rynkowej przedstawiono za pomocą obiegu okrężnego wydatków i dochodów. Obieg okrężny wydatków i dochodów Wzajemne oddziaływanie firm i gospodarstw domowych na rynkach produktów i czynników wytwórczych stwarza strumienie wydatków i dochodów. Na te strumienie wpływają także inne instytucje, jak rząd i system finansowy. Czynniki wytwórcze są sprzedawane przez gospodarstwa domowe, co wprowadza strumienie dochodów od firm dla gospodarstw domowych. Towary są sprzedawane przez firmy na rynkach produktów, co prowadzi strumienie przychodów od gospodarstw domowych do firm. Rząd może wprowadzać fundusze w formie płatności rządowych dla gospodarstw domowych i firm, a banki mogą wprowadzać płatności w formie pożyczek dla gospodarstw domowych i firm na wydatki inwestycyjne. Podobnie, rząd może spowodować, odprowadzenie funduszy w formie podatków, a instytucje finansowe mogą również tak robić przez przyjęcie funduszy, jakie gospodarstwa domowe chcą zaoszczędzić.

Podmioty podejmujące decyzje Rynek jest „sceną” na której mają zagrać swoje role 3 podstawowe podmioty: gospodarstwa domowe, podmioty gospodarcze ( przedsiębiorstwa) oraz władze gospodarcze. Podmioty rynkowe Gospodarstwa domowe to ludzie wspólnie zamieszkujący i podejmujący wspólne decyzje finansowe. Przedsiębiorstwo jest to jednostka, która zatrudnia czynniki wytwórcze do wytwarzania dóbr i sprzedaje je następnie gospodarstwom domowym, innym przedsiębiorstwom lub władzy gospodarczej. Władza gospodarcza obejmuje różne agendy rządowe, instytucje i organizacje należące do rządu, takie jak: bank centralny, administrację państwową, komisje i agendy rządowe, policję, sądy i inne organizacje, które sprawują kontrolę nad zachowaniami firm i gospodarstw domowych. Założeniem jest, że władza gospodarcza działa w sposób spójny jako jeden podmiot.

Cechy gospodarki rynkowej Zasadniczymi cechami gospodarki rynkowej są:

 dominacja własności prywatnej;  brak ograniczeń w podejmowaniu decyzji odnośnie ilości, sposobu produkcji;  istnienie mechanizmu cenowego- cena jako wynik gry rynkowej;  niewielka ingerencja rządu;  zacięta konkurencja między podmiotami (sprzedawca musi cały czas być konkurencyjny by pozostać

na rynku. W ten sposób konsumenci mają okazje wybierać gdzie chcą robić zakupy.);  funkcjonowanie instytucji, które mają na celu wspomagać rynek- ubezpieczyciele, banki.

Skrajną postacią gospodarki rynkowej byłaby gospodarka wolnorynkowa, pozbawiona całkowicie wpływu państwa - taka jednak współcześnie nie istnieje. Podstawą gospodarki rynkowej jest prywatna własność czynników wytwórczych.

Ingerencja państwa w gospodarce rynkowej

W wyjątkowych sytuacjach gospodarka rynkowa uwzględnia ingerencję państwa w jej działanie. Przykładem mogą być: klęski w rolnictwie, depresje gospodarcze. Skorzystanie z owej pomocy wymaga bacznej uwagi i stosowania następujących reguł [5]:

 ingerencja państwa nie może obejmować działań ściśle związanych z mechanizmami cenowymi;  skorzystanie z oferowanej pomocy musi przynieść jakiekolwiek rezultaty, zmiany na lepsze;  interwencje kolektywistyczne nie mogą dotyczyć kwestii handlu zagranicznego, rynku dewizowego,

ani rynku kapitałowego;  należy obserwować zakres i charakter oferowanej pomocy, by nie doszło do zaburzenia całokształtu

funkcjonowania gospodarki rynkowej. Ceny w gospodarce rynkowej

W gospodarce rynkowej ceny odgrywają wielkie znaczenie [4]:

 rozwiązują niezliczone problemy związane z ładem gospodarczym;  przyczyniają się do osiągnięcia zadowalających wyników z prowadzonej działalności.

FUNKCJE I RODZAJE CEN W GOSPODARCE RYNKOWEJ:

Cena to:

- wartość towaru wyrażona w pieniądzu (wartość są to nakłady na wytworzenie danego dobra)

- suma pieniędzy zapłacona za jednostkę towaru

- wszystko z czego rezygnujemy, aby nabyć dane dobro

Do najważniejszych funkcji pełnionych przez ceny zalicza się funkcje: informacyjną, redystrybucyjną i stymulacyjną.

Funkcja informacyjna cen polega na tym, że są one parametrem docierającym do wszystkich podmiotów gospodarczych, zrozumiałym dla nich, pozwalającym określać wielkość dochodów pieniężnych oraz pobudzającym do określonego działania. Cena informuje nabywcę, o ile zmniejszają się jego zasoby pieniężne, gdy dokona zakupu określonego dobra, natomiast producenta informuje, o ile zwiększy się jego dochód, gdy dokona sprzedaży.

Funkcja redystrybucyjna – ceny służą także do redystrybucji dochodów. Są one narzędziem redystrybucji, zawierają bowiem w swej strukturze zróżnicowane zyski, podatki, cła, opłaty i marże.

Funkcja stymulacyjna – ceny pełnią także funkcję stymulacyjną (bodźcową). Ich poziom, relacje oraz wszelkiego rodzaju zmiany zarówno od strony przychodów, jak i kosztów, określają łączne dochody pieniężne producentów. Dochody te są zasadni- czym motywem działania producentów i stanowią podstawę podejmowania decyzji prodykcyjny

4. Czynniki determinujące popyt i podaż

Popyt i jego determinanty

W kontekście rynku popyt analizuje się w odniesieniu do strony kupującej.

Popyt oznacza zapotrzebowanie zgłaszane przez uczestników rynku na określony towar po określonej cenie w określonym czasie. Należy przy tym pamiętać, że zależność między ceną a wielkością popytu jest odwrotnie proporcjonalna. Oznacza to, że jeśli cena danego produktu maleje, to popyt na niego wzrasta. Z kolei jeśli cena dobra wzrośnie - wielkość popytu na nie zmniejszy się (kupujący będą mniej chętni do jego zakupu i będą mogli kupić mniejszą jego ilość).

Poziom popytu na rynku zależy od wielu czynników. Do najważniejszych należą:

1. cena danego produktu - czyli określona kwota pieniędzy, jaką trzeba zapłacić za jego jednostkę. Cena w powiązaniu z naszymi dochodami informuje nas, jaką ilość danego produktu jesteśmy w stanie kupić. Zmiany ceny mają wpływ na zmiany wielkości popytu - są to odwrotnie proporcjonalne zmiany. Poza tym cena pozwala na porównanie danego produktu z innymi towarami oferowanymi na rynku. Zależność między ceną a wielkością popytu zależy od dwóch zjawisk: efektu substytucyjnego (jeżeli cena danego wyrobu wzrasta, to kupujemy go mniej, ponieważ jest dla nas relatywnie droższe, więc szukamy innych produktów, które stały się względnie tańsze i zastępujemy nimi dotychczas kupowany wyrób) oraz efektu dochodowego (jeśli cena danego dobra spada, to możemy kupić go w większej ilości, a więc stajemy się względnie bogatsi - rośnie siła nabywcza dochodu, jakim rozporządzamy)

2. ceny innych produktów - porównujemy dany towar z innymi dobrami oferowanymi na rynku (z ich cenami). Ma to szczególne znaczenie w przypadku dóbr substytucyjnych (czyli takich, które mogą się wzajemnie zastępować, ponieważ zaspokajają tę samą potrzebę) oraz dóbr komplementarnych (czyli takich, które muszą być kupowane razem z innymi i używane łącznie, ponieważ konsumowane osobno są właściwie bezużyteczne). Zależność między takimi dobrami wygląda tak, że jeśli cena danego towaru rośnie, to maleje popyt na niego, ale rośnie popyt na jego substytut. Z kolei jeśli cena dobra komplementarnego rośnie, to spada wielkość popytu na nie i jednocześnie zmniejsza się popyt na dobro komplementarne w stosunku do niego;

3. dochód - oznacza suma pieniędzy, jaka można przeznaczyć na transakcje na określonym rynku w danym czasie. Oczywiście nie bez znaczenia jest skłonność do oszczędzania. Jednak ogólnie rzecz biorąc im wyższy dochód, tym większy popyt zgłasza uczestnik rynku;

4. moda, preferencje, gust, postęp cywilizacyjny - czynniki te odgrywają coraz większą rolę w określaniu zgłaszanego popytu. Indywidualne upodobania kupującego mają znaczący wpływ na dokonywane zakupy. Coraz większą rolę przypisuje się reklamie, która w znacznej mierze kształtuje rozmiary popytu na współczesnych rynkach;

5. liczba kupujących - na rynku najczęściej występuje zależność następującej postaci: im więcej kupujących, tym większy popyt obserwowany na rynku;

6. przewidywania dotyczące cen w przyszłości - prognozy dotyczące kształtowania się cen w najbliższym czasie wpływają na popyt - jeśli wzrost ceny jest bardzo prawdopodobny, to popyt na produkt może wzrosnąć (ludzie będą chcieli kupić więcej towaru zanim stanie się on droższy niż obecnie);

7. pozostałe czynniki - przybierają postać najczęściej jakiejś chwilowej tendencji, zaleceń lekarzy, filmu itp. Przyczyny te często wydają się być nieracjonalne, jednak wpływają na rozmiary popytu.

Przyjmuje się, że o zmianie wielkości popytu mówi się w sytuacji zmiany ceny danego towaru. Jeśli zaś zmianie ulegają inne (pozacenowe) czynniki - mówimy o zmianie popytu.

Podaż i jej determinanty

Przez podaż rozumie się ilość produktów oferowanych do sprzedaży na rynku w określonym czasie po określonej cenie. Podaż związana jest ze stroną sprzedających na rynku.

Do najistotniejszych czynników oddziałujących na rozmiar podaży zalicza się:

1. cena danego produktu - oznacza określoną kwotę pieniędzy, jaką sprzedający (producent, dostawca itp.) otrzymuje za jednostkę tego produktu. Jeżeli cena danego towaru wzrasta, to rośnie także wielkość jego podaży, z kolei w sytuacji spadku ceny towaru, spada także jego podaż na rynku;

2. ceny czynników produkcji - zależność ta oznacza, że podaż danego towaru zależy od kosztów jego wytworzenia. Jeżeli koszty spadają, to rośnie opłacalność produkcji, a tym samymproducenci decydują o zwiększeniu podaży tegoż dobra;

3. dostępność czynników produkcji - dostępność czynników wytwórczych ma wpływ na ceny tych czynników, a tym samym wpływa na całą podaż;

4. technologia produkcji - oznacza pewien sposób zorganizowania procesu wytwarzania danego produktu (rodzaju i sposobu wykorzystanych czynników produkcji), najczęściej im lepsza technologia, tym niższe koszty wytwarzania, pozwalające na zwiększenie podaży.

5. ceny innych produktów - w sytuacji rosnących cen innych wyrobów, produkcja danego dobra staje się relatywnie nieopłacalna, więc producenci przesuwają swoje zasoby do tych dziedzin, w których ceny są wyższe i pozwalają na osiągnięcie większych przychodów i zysków;

6. liczba sprzedających - jeśli rośnie liczba producentów/dostawców danego towaru na rynek, wzrasta tym samym podaż danego produktu;

7. oczekiwania dotyczące przyszłych cen produktów i czynników wytwórczych - jeśli prawdopodobny jest wzrost cen czynników wytwórczych, podaż danego towaru zostanie najpierw zwiększona. Jeśli przewiduje się, że ceny dobra wzrosną, to podaż może zostać ograniczona;

8. pozostałe czynniki - w przypadku produktów spożywczych lub usług turystycznych rozmiary podaży zależą od klimatu i pogody.

W sytuacji zmiany ceny danego produktu mamy do czynienia ze zmiana wielkości podaży. Z kolei zmiana jakiegokolwiek z pozacenowych czynników wywołuje zmianę podaży.

5. Mechanizm powstawania równowagi rynkowej

Mechanizm rynkowy – proces obejmujący żywiołowe działania podmiotów na rynku, w wyniku którego dochodzi do ustalenia równowagi rynkowej, a więc samoczynnego dostosowania wielkości popytu (D) i podaży (S), poprzez odpowiednie ustalenie ceny równowagi (P).

W ujęciu procesowym, mechanizm rynkowy jest grą popytu i podaży, która prowadzi do obiektywnej wyceny poszczególnych towarów i zrównoważenia rynku, czyli zrównania się oferowanej ilości towaru z ilością pożądaną.

Jeżeli popyt na jakieś dobro przewyższa podaż, wówczas nabywcy są skłonni płacić za nie więcej. Gdy przejawiają tę skłonność na rynku, cena tego dobra rośnie. Wzrost ceny skłania natomiast producentów do zwiększenia jego produkcji, co doprowadzi w końcu do zrównania podaży z popytem.

Jeżeli w sytuacji równowagi rynkowej wystąpią okoliczności, których skutkiem będzie ograniczenie popytu na dane dobro (np. zmiana gustów konsumentów), wówczas nie wszystkie produkowane towary znajdą nabywców. Skłoni to część producentów do zmniejszenia produkcji i obniżenia ceny, celem zachęcenia części konsumentów do zakupu większych ilości towarów. Efektem będzie ustalenie się równowagi rynkowej przy niższym poziome produkcji i niższej cenie.

W pewnych sytuacjach rynkowych uzasadnione mogą być rządowe regulacje wprowadzające tzw. pułapy cenowe, tj.:

 Ceną minimalna – cena wprowadzona dla ochrony interesów producentów, poniżej której dobra na rynku nie mogą być sprzedawane. Ustalenie ceny minimalnej nie będzie miało żadnych skutków dla ceny równowagi. Natomiast gdy cena ta ustalona zostanie powyżej ceny równowagi spowoduje to nadwyżkę podaży nad popytem.

 Cena maksymalna – cena wprowadzona dla ochrony interesów konsumentów, powyżej której produkty nie mogą być sprzedawane. Wprowadzenie ceny maksymalnej nie będzie miało znaczenia dla równowagi rynkowej o ile cena ta ukształtowana będzie powyżej ceny równowagi. Natomiast cena maksymalna ukształtowana poniżej ceny równowagi spowoduje nadwyżkę popytu nad podażą.

6. Elastyczność cenowa popytu i podaży. Elastyczność dochodowa i mieszana

Elastyczność cenowa popytu -jest miarą relatywnej zmiany nabywanej ilości danego dobra względem relatywnej zmiany ceny tego dobra przy niezmienionych pozostałych czynnikach kształtujących popyt

-Tego typu obliczenia dają zawsze liczby ujemne, gdyż wzrost ceny wywołuje spadek popytu na to dobro -Interpretacja – jeśli np. nasze ep = 2,67 oznacza to, że jednoprocentowa zmiana ceny prowadzi do 2,67-procentowej zmiany wielkości popytu. Współczynniki elastyczności popytu względem ceny mogą przyjąć następujące wartości biorąc za kryterium ich wartość bezwzględną ep>1 popyt jest elastyczny ep<1 popyt jest nieelastyczny ep=0 popyt doskonale nieelastyczny(sztywny) ep=1 popyt o elastyczności jednostkowej ep = ∞ popyt doskonale elastyczny

Elastyczność podaży Mierzy się stosunkiem względnej zmiany ilości oferowanej na rynku do względnej zmiany ceny. Występuje tylko cenowa elastyczność podaży

Można ją wyliczyć wg następującej formuły:

-Jest to przypadek elastyczności jednostkowej. Podaż zmienia się jednakowo z ceną. -Ponieważ zmiany ilości oferowanej i zmiana ceny są w tym samym kierunku, współczynnik elastyczności podaży jest zawsze dodatni. Podaż dobra lub usługi jest elastyczna, gdy ilość oferowanych do sprzedaży dóbr lub usług może być łatwo i szybko zmieniona. Jest to prawdą w odniesieniu do wielu dóbr przemysłowych.

Podaż jakiegoś dobra lub usługi jest nieelastyczna, gdy nie może być ona łatwo i szybko

zmieniona. Jest to prawdą w przypadku podaży pracy na stanowisku wymagającym długiego czasu kształcenia.

ELASTYCZNOŚĆ DOCHODOWA POPYTU~ - jest miarą relatywnej zmiany wielkości popytu na dane dobro spowodowana relatywną zmianą realnych dochodów społeczeństwa, ceteris paribus

Poziom tego wskaźnika zależy przede wszystkim od dostępności substytutów, dóbr komplementarnych, a także zróżnicowania ich jakości. Stanowi to kryterium klasyfikacji dóbr. Należy jednak pamiętać, że współczynnik ten jest różny dla różnych grup nabywców i że jego poziom zmienia się w miarę upływu czasu.

Jeśli pod wpływem wzrostu dochodów nabywców (np. o 5%) popyt na dobro wzrasta stosunkowo silniej (np. o 6%), mamy do czynienia z dobrem luksusowym. Pozostałe dobra to dobra pierwszej potrzeby. Dobra normalne to takie, że zapotrzebowanie na nie wzrasta, ale w mniejszym stopniu niż wzrost dochodów nabywców.

Mieszana elastyczność popytu - wyraża relatywną zmianę nabywanej ilości danego dobra pod wpływem zmiany ceny innego dobra, ceteris paribus

- Jeżeli dobra są SUBSTYTUTAMI, to popyt na dobro A rośnie pod wpływem wzrostu ceny dobra B i elastyczność mieszana popytu jest wówczas większa od 0, eAB>0 - Jeżeli dobra są KOMPLEMENTARNE, to popyt na dobro A maleje pod wpływem wzrostu ceny dobra B i elastyczność mieszana popytu jest wówczas mniejsza od 0, eAB<0 -Jeżeli elastyczność mieszana popytu jest równa zero, to dobra są niezależne Elastyczność to wrażliwość popytu i podaży na własne determinanty.

7. Ceny maksymalne i minimalne. Wyjaśnij celowość ich stosowania.

Cena – wartość usługi lub towaru wyrażona najczęściej przy pomocy pieniądza. Funkcje ceny: - przekazywanie informacji, - zachęcanie do wykorzystywania najtańszych metod produkcji oraz stymulacja do wykorzystania zasobów w sposób optymalny,

Cena (P) S B A

E S > D

P0 P1

D

Ilość (Q) Q0 Q2 Q1

- umożliwienie sprawiedliwego podziału dochodów. Cena maksymalna chroni nabywcę, a cena minimalna stanowi wsparcie dla producenta. W efekcie zarówno krzywa popytu, jak i podaży jest złamana. Cena minimalna jest to najniższa cena, którą można uzgodnić w legalnej transakcji kupna i sprzedaży: - oferowana ilość jest większa niż zapotrzebowanie, - jest ustalana przez rząd w wyniku żądań producentów. Przykłady ceny minimalnej - cena cukru - ceny zbóż - minimalne płace

Wprowadzenie ceny minimalnej na poziomie P1 powoduje powstanie nadwyżki podaży wynoszącej AB. Nadwyżkę tę musi wykupić rząd po zagwarantowanej przez siebie minimalnej cenie. Budżet państwa poniesie w związku z tym koszty, których sumę wyraża pole Q1Q2BA

Cel wprowadzenia ceny minimalnej: - dla podniesienia dochodów producentów (głównie w produkcji rolnej dla zapewnienia opłacalności produkcji, czasem w postaci tzw. cen gwarantowanych) - dla ograniczenia konsumpcji danego dobra (dotyczyć może np. używek) Skutki wprowadzenia ceny minimalnej:

 powstawanie nadwyżki produkcji (przy wyższych cenach konsumenci kupują mniej a producenci wytwarzają więcej)

 konieczność wykupywania przez państwo nadwyżki produkcji – powstaje problem co zrobić ze skupioną nadwyżką

 problem producentów, którym nie udało się sprzedać państwu nadwyżek produkcyjnych  obniżenie realnych dochodów konsumentów na wskutek:

 podatków, z których finansowane są skupy nadwyżek  wyższych cen produktów na rynku

Wydatek państwa na skup nadwyżki, to zarazem konieczność opodatkowania konsumentów, by zgromadzić środki potrzebne na ten skup  problemy powstałe po likwidacji ceny minimalnej (istniejące zapasy powodują gwałtowny spadek cen i

ponowne naciski na wprowadzenie ceny minimalnej).  spadek konkurencyjności przedsiębiorstw – „i tak sprzedam w skupie”

Cena maksymalna jest to najwyższa cena, którą można uzgodnić w legalnej transakcji kupna i sprzedaży: - jest ona niższa od ceny równowagi, - oferowana ilość jest mniejsza od zapotrzebowania. Przykłady wprowadzenia ceny maksymalnej: - czynsze mieszkaniowe, - ceny żywności. Jeżeli rząd ustali maksymalną cenę sprzedaży danego towaru na poziomie P1, to efektem będzie nadwyżka

popytu wynosząca AB.

Cel wprowadzenia ceny maksymalnej: - ochrona najbiedniejszych konsumentów - dla ograniczenia dochodów producentów (np. w okresie powojennym w Europie dla zmniejszenia

dochodów wynajmujących mieszkania) - dla poszerzenia (uczynienia dostępną) konsumpcji danego dobra (jw. lub w Polsce w latach 90-tych,

żeby najemców było stać na wynajem mieszkań w prywatnych zasobach) - Możliwe skutki wprowadzenia ceny maksymalnej:

- powstawanie niedoboru produkcji (przy wyższych cenach konsumenci chca kupić więcej a producentom nie opłaca się wytwarzać więcej, w naszym przykładzie nie opłaca się budować mieszkań na wynajem)

- spadek produkcji - problem: co zrobić z niedoborem  rozwiązanie: różne rodzaje poza cenowego przydziału np. list,

kartek, talonów

- - subsydia dla producentów - kontrola kosztów (wertykalne rozszerzenie kontroli cen) - horyzontalne rozszerzenie zakresu kontroli cen - spadek jakości produktów i konkurencyjności firm - zahamowanie postępu i inwestycji Jeśli państwo nie wpływa na cenę równowagi, rynek nazywamy wolnym. PRZYKŁAD 1 – cena minimalna

PRZYKŁAD 2 – cena maksymalna

8. Modele konkurencji rynkowej

MODELE RYNKU – dla bezpieczeństwa porównać z innymi źródłami  W gospodarce rynkowej można wyróżnić cztery podstawowe modele struktur rynkowych. Są nimi: a) konkurencja doskonała b) monopol czysty (pełny, absolutny) c) konkurencja monopol. d) oligopol A) Podstawowe cechy modelu doskonałej konkurencji to: -duża liczba małych niezależnych przedsiębiorstw oraz duża liczba nabywców -jednolity wyrób u wszystkich sprzedawców -cena kształtowana jest przez mechanizm popytu i podaży -brak konkurencji poza cenowej (opartej na reklamie, promocji) -doskonała informacja (np. rolnictwo) B) W modelu czystego monopolu na rynku występuje tylko jeden producent (sprzedawca danego wyrobu) lub jedyny dostawca danej usługi. Produkt ma charakter unikatowy, jedyny w swoim rodzaju, czyli nie

posiada substytutu. Równocześnie jest wielu nabywców, z których żaden nie ma wpływu na cenę. Czysty monopolista jest cenotwórcą tzn. posiada kontrolę nad ceną i może wpływać na jej poziom poprzez zmianę wielkości produkcji. Czysty monopol jest, zatem ekstremalnym rodzajem rynku przeciwstawnym do doskonałej konkurencji (np. przedsiębiorstwa użyteczności publicznej świadczące usługi w zakresie energii elektrycznej, wody, gazu). C) Pomiędzy czystą konkurencją i absolutnym monopolem znajduje się model konkurencji monopolistycznej posiadający cechy obu przy skłonności do czystej konkurencji. Model ten charakteryzuje występowanie względnie dużej liczby niezależnych przedsiębiorstw sprzedających wyroby będące bliskimi substytutami. Produkt określonej firmy ma jednak cechy odróżniający go od produktów pozostałych firm. Oznacza to, że wyrób ma swój rynek, co pozwala na ustalenie odrębnej ceny i stosowne kształtowanie wielkości produkcji (maksymalizację zysków). Znaczna liczba gałęzi jest bliska konkurencji monopolistycznej (np. handel detaliczny, meblowy, itp.). Producenci mają ograniczoną kontrolę nad ceną zależną od stopnia zróżnicowania produktu oraz od liczby i bliskości konkurentów. W odróżnieniu od czystego monopolu wejście na rynek jest stosunkowo łatwe (odpowiedni kapitał i reklama). Działania mające na celu zwiększenie sprzedaży sprowadzają się do: -zmiany ceny -zmiany jakości produktów -intensyfikacja reklamy Podstawowe znaczenie obecnie ma doskonalenie jakości wyrobów i udogodnienia w sprzedaży, unika się jednak konkurencji cenowej. D) Najczęściej spotykanym na rynku jest oligopol. Charakteryzuje go mała liczba firm dominujących nad całym rynkiem w produkcji danego dobra (duopol- dwóch dominujących producentów). Oligopoliści wytwarzają produkty zróżnicowane lub ujednolicone (rynek surowcowy, dobra konsumpcyjne jednorazowego użytku oraz przedmioty trwałego użytku). Raczej nie spotykamy wyrobów nietrwałych o zmiennych preferencjach. Wejście na rynek oligopolistyczny jest trudny, ale możliwy. Charakterystyczną cechą jest polityka cenowa. Kontrola nad ceną pojedynczej firmy jest ściśle ograniczona przez wzajemną współzależność firm działających na rynku oligopolistycznym. Konkurencja cenowa jest niebezpieczna, przy czym istnieje możliwość zawierania porozumień w myśl, których grupa firm podnosi lub obniża cenę sprawując w ten sposób kontrolę nad ceną. Ceny ustalone przez głównych producentów zapewniają odpowiednio wysoki zysk w długim okresie wymuszając podporządkowanie mniejszych firm cenom narzuconym przez głównych partnerów oligopolu. Wobec mało efektywnej i ryzykownej konkurencji cenowej konkurencja oligopolu przyjmuje postać konkurencji niecelowej (reklama, znak firmowy, atrakcyjność produktu). Na rynkach o zróżnicowanych produktach obserwuje się intensywną konkurencję za pomocą jakości. Stąd rozwój firm uzależniony jest od unowocześniania, ulepszania oraz wprowadzania nowych produktów. Rynek oligopolistyczny pokazuje, iż konkurencja to coś więcej niż chęć i zdolność do obniżania cen. W odróżnieniu od konkurencji doskonałej panującej na rynku wolno-konkurencyjnym pozostałe struktury rynkowe określamy mianem konkurencji niedoskonałej. Powyższe modele rynku funkcjonują po stronie producenta. Podobna różnorodność struktur istnieje po stronie kupującego, przy czym prawie wyłącznym kryterium ich wyróżniania jest liczba kupujących. Czystą konkurencję charakteryzuje ogromna liczba kupujących. Monopson to sytuacja, gdy mamy wielu małych dostawców, dostawców tylko jednego dużego odbiorcę. Konkurencja monopsonowa istnieje, gdy na rynku działa względnie duża liczba kupujących, natomiast każdy rynek jest zdominowany przez kilku kupujących mamy do czynienia z oligopsonem. W praktyce występują różne formy konkurencji monopolistycznej i oligopolistycznej w różnym stopniu zbliżone do konkurencji doskonałej i czystego monopolu. Powoduje to, iż w każdej gospodarce rynkowej istnieje nieogr. liczba rynków wzajemnie ze sobą powiązanych.

9. Cena monopolowa

CZYSTY MONOPOL – oznacza, że jedna firma jest jedynym producentem lub dostawcą danego produktu lub usługi. - Produkt monopolu nie ma dobrego czy bliskiego substytutu. - Czysty monopol jest zabezpieczony przed konkurencją za pomocą barier ekonomicznych, technologicznych, prawnych lub innych uniemożliwiających innym podmiotem wejście na rynek (polityka celna, koncesjonowanie, limity importowe, ochrona praw własności).

- Monopolista może podejmować działalność reklamową lub nie. - W przeciwieństwie do przedsiębiorstwa działającego w warunkach wolnej konkurencji, firma monopolistyczna może podnieść cenę swojego produktu sprzedając mniej lub ją obniżyć, aby sprzedaż więcej. Dokonuje ona wyboru takiej kombinacji cenowo- ilościowej, która maksymalizuje jej zysk. W gospodarce rynkowej występują również monopole naturalne i monopsony. MONOPOL NATURALNY – to taka gałąź gospodarki, w której długookresowe koszty przeciętne i krańcowe spadają wraz ze wzrostem produkcji, co prowadzi do zdominowania produkcji przez pojedynczą firmę. Przykładem monopolu naturalnego są przedsiębiorstwa użyteczności publicznej, takiej jak energetyka, sieć telefoniczna, wodociągi. MONOPSON – to wyłączny nabywca jakiegokolwiek towaru, usługi lub zasobu. Cechy wyróżniające podstawowe modele rynku.

Cecha Konkurencjadoskonała Konkurencja

monopolistyczna Oligopol Czysty monopol

Liczba firm Dużo Wiele Kilka Jedna

Rodzaj produktu Standardowy Zróżnicowany

Standardowy lub zróżnicowany

Unikatowy, brak bardzo bliskich

substytutów

Kontrola nad ceną Żadna

Pewna, ale w wąskim zakresie

Ograniczona wzajemną współzależnością,

znaczna w przypadku zmowy

Znaczna

Warunki wejścia na

rynek Bardzo łatwe Względnie łatwe Poważne przeszkody Wejście jestbardzo trudne

Konkurencja niecenowa Żadna

Znaczny nacisk na reklamę, nazwę lub

znak firmy

Znaczna, związana zwłaszcza ze

zróżnicowaniem produktu

Głównie reklama typu public

relation

Przykłady Rolnictwo Handel detaliczny,

produkcja butów czy sukienek

Produkcja stali, samochodów

Sieć wodociągowa, telefoniczna

10. Równowaga przedsiębiorstwa na rynku konkurencji doskonałej

RÓWNOWAGA W DOSKONAŁEJ KONKURENCJI Optymalną wielkość produkcji wyznacza warunek: P = MR =MC W krótkim okresie przedsiębiorstwo na rynku konkurencji doskonałej może osiągać zyski nadzwyczajne bądź notować straty. W długim okresie przedsiębiorstwo na rynku konkurencji doskonałej sprzedaje produkt po cenie równej minimalnemu kosztowi przeciętnemu, osiągając zerowy zysk ekonomiczny. Faktycznie przedsiębiorstwo to osiąga zysk normalny, wliczony przez nas w koszty (jako ekwiwalent kosztów alternatywnych). Poniższe rysunki przedstawiają równowagę przedsiębiorstwa na rynku konkurencji doskonałej w trzech różnych sytuacjach:

O Q O

(a) krótki okres: zysk nadzwyczajny (b) krótki okres strata

P = MR MC MC AC

A D C B AC

P=MR D CB A

Q – optymalna wielkość produkcji (MC=MR) OQCD – utarg całkowity OQBA – koszt całkowity ABCD – strata

Q – optymalna wielkość produkcji (MC = MR) OQCD – utarg całkowity OQBA – koszt całkowity ABCD – zysk nadzwyczajny

Q

Q – optymalna wielkość produkcji (MC = MR) OQBA – utarg całkowity i koszt całkowity zysk ekonomiczny (nadzwyczajny) = 0

MC - koszty marginalne ATC - przeciętny koszt całkowity MR - utarg krańcowy

Równowaga w doskonałej konkurencji- jest osiągana przy wielkości produkcji, przy której firma realizuje maksymalne zyski, a dzieje się to wtedy, gdy koszty krańcowe zrównają się z przychodami krańcowymi , czyli MC=MR

11. Konkurencja na rynku oligopolistycznym

Oligopol- forma struktury rynkowej, różna od doskonałej konkurencji, gdzie występuje znaczna liczba małych konkurentów, oraz od czystego monopolu, gdzie istnieje tylko jedna potężna firma; dominująca forma w krajach rozwiniętych; sytuacja na rynku, w której występuje tylko kilku dużych producentów danego dobra czy też dostawców usługi. Liczba firm: kilka, rodzaj produktu: standardowy lub zróżnicowany, kontrola nad ceną: ograniczona wzajemna współzależność, warunki wejścia na rynek: poważne przeszkody, konkurencja nie cenowa: znaczna (związana zwłaszcza ze zróżnicowaniem produktu), przykłady: produkcja stali, samochodów. Zachowania oligopolistyczne: • zmowa- jawne lub tajne porozumienie między funkcjonującymi przedsiębiorstwami, które ma na celu usunięcie wzajemnej konkurencji. -działające firmy zachowują się jak wielozakładowy monopolista-dążą do maksymalizacji łącznych zysków(zysków całkowitych), -dochodzi do porozumienia monopolistycznego- oligopoliści ustalają wielkość produkcji całej gałęzi przy ustalonej cenie, • konkurencja-może do niej dojść, gdy np. jeden z producentów wyłamie się ze zmowy-łamie umowę podnosząc cenę(= obniża cenę na sprzedawane produkty)- wtedy wzrastają jego zyski kosztem partnerów zmowy (muszą stracić),

Formy rynku oligopolistycznego:

KARTEL - porozumienie producentów, które może dotyczyć: 1)rozmiarów produkcji w

(c) długi okres: zerowy zysk ekonomiczny

ACMC P = MRB

A O

Q

poszczególnych firmach, 2)podziału rynków zbytu, 3)ustaleniu ceny).

Syndykat – to forma zjednoczenia monopolistycznego ograniczająca samodzielność handlową należących do niego firm ale pozostawiająca ich samodzielność prawną i wytwórczą. Firmy wchodzące w skład syndykatu tworzą wspólne biura sprzedaży.

Trust – to najwyższa forma zjednoczenia monopolistycznego. Powstała z połączenia większej liczby firm, które tworzą jedną firmę pod wspólnym zarządem i radą nadzorczą. Firmy tracą całkowicie swą samodzielność pod względem handlowym, wytwórczym i prawnym. Natomiast właściciele samodzielnych drobnych firm stają się udziałowcami trustu.

Koncern – to połączenie syndykatu z trustem lub kartelem, czyli zjednoczenie wielkich firm, różnych gałęzi przemysłu, firm handlowych i banków.

Złamana krzywa popytu w oligopolu - podwyższenie cen nie powoduje żadnej reakcji cenowej konkurentów- prowadzi to do dużej straty udziału w rynku na rzecz innych firm, - obniżenie cen jest naśladowane przez inne firmy (udziały w rynku nie zmieniają się) Pomocna przy analizie oligopolu jest TEORIA GIER- pozwala zbadać jak podejmowane są współzależne decyzje konkurentów w celu doboru najlepszych posunięć własnych. GRA- sytuacja, w której rozsądne decyzje nieuchronnie zależą od siebie. - gracze (firmy) dążą do maksymalizacji wygranych (długookresowych zysków) stosując długookresowe strategie. STRATEGIA- plan gry, opisujący jak gracz będzie działał tzn., jakie posunięcia wykona w każdej wyobrażonej sytuacji. Wejście na rynek: 1) Łatwe, 2) Trudne za sprawą przypadku, 3) utrudniane celowo, Konkurencja na rynku oligopolistycznym:

Mała liczba podmiotów- kiedy słyszymy o „wielkiej trójce”, „wielkiej czwórce” czy „wielkiej szóstce”, to możemy śmiało uważać, że reprezentują one gałęzie oligopolistyczne. To oczywiście nie oznacza, że ci wielcy dzielą między siebie cały rynek. Dominująca grupa kontroluje np. 60 do 80% obrotów rynku, a poza nią działa grupa mniejszych firm. Jeśli niewielka liczna firm zdominowała rynek, to każda z nich ma odpowiednio duży wpływ na jego funkcjonowanie. Polityka i wpływy każdej z firm natychmiast odbijają się na rywalach. Tak więc każda firma musi bardzo dokładnie rozważyć przewidywane reakcje swoich konsumentów przy podejmowaniu decyzji dotyczących zmian cen produktu, wydatków na reklamę, jakości produktów i wielu innych.

Standaryzacja lub zróżnicowanie- oligopoliści mogą wytwarzać produktu zróżnicowane lub ujednolicone. Uogólniając, można powiedzieć, że te oligopolistyczne gałęzie, które dostarczają surowców naturalnych lub półproduktów, oferują nabywcom typowe dobra, ujednolicone. Na przykład większość produktów metolowych (stal, miedź, cynk) czy przemysłu spirytusowego oraz pewnych materiałów budowlanych jest ujednolicona i produkowana na rynkach zdominowanych przez kilku wytwórców. Z drugiej strony, oligopolistyczne przemysły produkujące finalne dobra konsumpcyjne oferują kupującym typowe dobra zróżnicowane (samochody, opony, mydła, papierosy, itp.)

Współzależność cenowa- na rynku oligopolistycznym ie ma skłonności do częstej zmiany ceny. W celu uniknięcia wojny cenowej firmy oligopolistyczne zawierają porozumienia, w myśl którego wszystkie razem podnoszą bądź zmniejszają cenę. Przy braku porozumień cenowych może być stosowana zasada „przywództwa cenowego”. Oznacza to, że najsilniejsza firma ustala cenę, a pozostałe się podporządkują.

Trudność wejścia- trudności przy wejściu na rynek oligopolistyczny są bardzo duże. Wejście na rynek innych firm uniemożliwiają wykupione patenty lub opanowane surowce. W przeciwieństwie do czystego monopolu wejście na rynek oligopolistyczny nie jest zupełnie zablokowane.

Reklama, konkurowanie jakością- konkurencja za pomocą reklamy jest zjawiskiem występującym między firmami produkującymi dobra zróżnicowane. Każdy znaczący producent samochodów czy papierosów przeznacza dużą część swojego budżetu na zapewnienie swojego klienta o tym, że to właśnie jego produkt jest najlepszy i góruje nad ofertą konkurentów. Z drugiej strony, reklama oparta na zasadach przyjemnego odnoszenia się do siebie jest sposobem, jakim posługują się firmy dostarczające produktów standardowych. Należy dodać, że producenci obydwu typów dóbr stosują także „reklamę społeczną”. Oznacza to, że prezentują się jako firmy robiące wiele dobrego na rzecz społeczeństwa, np. dbając o ochronę środowiska. Konkurencja za pomocą jakości może być intensywna na rynku o zróżnicowanych produktach. Rozróżniamy więc oligopol homogeniczny (produkty jednorodne) i heterogeniczny (produkty różnorodne).

12. Rynek czynników produkcji

Czynniki produkcji służące do wytwarzania różnorakich dóbr ekonomicznych dzielą się na 3 podstawowe grupy: ziemię, pracę i dobra kapitałowe.

Biorąc pod uwagę właściwości ekonomiczne , są to grupy odrębne. Różna jest przede wszystkim ich podaż; zasoby ziemi i pracy nie powstają w procesie gospodarowania, z kolei dobra kapitałowe występują zarówno jako nakład, jak i jako wynik produkcyjny.

W aspekcie ekonomicznym każdy proces produkcyjny polega na zastosowaniu czynników produkcji (zasobów) i przetwarzaniu ich w produkt Ziemia-jest to wszystko, co znajduje się na jej powierzchni i w jej wnętrzu i jest użyteczne dla człowieka, ale nie jest wytworem jego pracy (surowce mineralne, lasy, użytki rolne, woda) Praca ludzka- to wiedza i umiejętności poparte indywidualnymi psychofizycznymi predyspozycjami do podejmowania określonych decyzji i działań Kapitał- jest to wartość, która przynosi zysk. W jego skład wchodzi kapitał rzeczowy i kapitał finansowy. Kapitał rzeczowy to środki pracy (maszyny, budynki, narzędzia) i przedmioty pracy (surowce, półfabrykaty, materiały). Kapitał finansowy to środki pieniężne w postaci gotówki, akcji, obligacji i innych papierów wartościowych. Rynek czynników produkcji rozumiemy jako rynek, na którym są kupowane i sprzedawane czynniki produkcji do bieżącej produkcji

CZYNNIKI PRODUKCJI

Proces produkcji środki produkcji praca ludzka

środki pracy przedmioty pracy (surowce, półfabrykaty, materiały)

urządzenia produkcyjne maszyny produkcyjne energia budynki budowle paliwo

Produkcja- jest świadomą i celową działalnością ludzką polegającą na

przystosowaniu dóbr przyrody w dobra ekonomiczne, które będą już w stanie zaspokoić naszą określoną potrzebę

Rynek (ogólne pojęcie)- ogół transakcji kupna i sprzedaży towarów dokonujących się w sposób dobrowolny i ciągły, w wyniku których zostają określone ceny oraz ilości nabywane. -cechy rynku: odpłatność, dobrowolność, ekwiwalentność -cechy istnienia rynku: 2 osoby (kupujący i sprzedający), komunikacja, towar lub usługa

Z faktu istnienia nieograniczonej skali potrzeb i ograniczonych środków, za które można nabyć towary do zaspokojenia tych potrzeb, wynika podstawowy problem ekonomiczny – problem rzadkości. ilość produktów ilość produktów jakie chcieliby kupić jakie ludzie mogą wytworzyć w określonym czasie w określonym czasie Konsekwencją rzadkości jest konieczność ciągłego dokonywania wyborów, a wiec gospodarowania. Podjęcie decyzji dotyczącej wyboru oznacza konieczność rezygnacji z innych dostępnych możliwości, wiąże się z tym pojęcie kosztu alternatywnego- czyli najkorzystniejsza możliwość, z której rezygnujemy dokonując konkretnego wyboru Możliwości wyborów gospodarczych prezentuje krzywa możliwości produkcyjnych, która jest graficznym przedstawieniem granic możliwości wytwórczych podmiotu. Jest ona zbiorem punktów (kombinacji), które odpowiadają max ilościom dóbr, jakie można wytworzyć przy danym stanie zasobów. telewizory

A D B

E C

Kombajny

Punkt D leżący powyżej krzywej możliwości produkcyjnej wykracza poza obszar dopuszczalnego wyboru ekonomicznego. Reprezentuje on wyższy rozmiar produkcji, a istniejące zasoby kapitału i pracy uniemożliwiają ich osiągnięcie. Punkt E natomiast oznacza , że przy tym samym zasobie czynników wytwórczych wytworzymy łącznie mniejszą produkcję. Praktycznie więc można by wytworzyć więcej. W tym sensie krzywa możliwości produkcyjnych reprezentuje na całej swej długości najlepszą możliwą do wytworzenia strukturę produkcji przy niezmienionym zasobie czynników wytwarzania.

W podanym przykładzie przejście z wariantu B do C oznacza zwiększenie produkcji kombajnów, ale dokonuje się to kosztem zmniejszenia produkcji telewizorów

13. Koszty produkcji w krótkim i długim okresie

Przez krótki okres rozumie się taki odcinek czasu w którym produkcja opiera się na danej technologii. W długim okresie na wskutek dokonanych inwestycji zmieniają się procesy technologiczne a zatem niemal organizacja produkcji, wzrastają (najczęściej) rozmiary produkcji stąd w długim okresie wszystkie koszty są zmienne. Okres krótki to taki, w którym przynajmniej jeden koszt jest stały. W związku z tym w krótkim okresie czasu koszty produkcji dzielą się na stałe i zmienne.

Koszty zmienne Koszty stałe

- płace pracowników produkcyjnych - koszty surowców, materiałów, półproduktów - koszty energii, wody

- płace pracowników administracji i obsługi - amortyzacja - koszty użytkowania ziemi, wynajmu lokali - koszty obsługi pożyczonego kapitału - kary z tytułu przeterminowanych zobowiązań

KOSZTY W KRÓTKIM CZASIE Wyróżnia się następujące rodzaje kosztów w krótkim okresie: Koszt stały całkowity (KSC) Jest to koszt, który jest ponoszony przez przedsiębiorstwo niezależnie od wielkości produkcji. Występują one nawet wówczas, gdy produkcja wynosi zero. Wykres krzywej kosztów stałych całkowitych ma kształt linii prostej. Koszt stały przeciętny (KSP)

Jest on często nazywany również kosztem stałym jednostkowym. Określa on wielkość całkowitego kosztu stałego przypadającą na jednostkę wytworzonego produktu:

Q KSCKSP

Koszt stały przeciętny zmniejsza się nieustannie wraz ze wzrostem rozmiarów produkcji, co oznacza że krzywa kosztów stałych przeciętnych jest nachylona w prawo w dół. KSP nie osiąga wartości równej zero. Nawet przy bardzo dużej produkcji na każdy wytworzony produkt przypada jakaś część kosztów stałych.

Koszt zmienny całkowity (KZC) Jest to koszt związany z wykorzystaniem w

procesie produkcji czynników zmiennych, których ilości wzrastają lub zmniejszają się w zależności od rozmiarów produkcji. Tempo wzrostu jest nierównomierne, początkowo rośnie wolniej

następnie po przekroczeniu pewnego poziomu zaczyna rosnąć szybciej.

Koszt zmienny przeciętny (KZP) Jest to koszt powstający w wyniku podzielenia

kosztu zmiennego całkowitego przez wielkość produkcji:

Q KZCKZP

Koszt zmienny przeciętny zmniejsza się wraz ze wzrostem produkcji, a następnie po przekroczeniu pewnej wielkości zaczyna rosnąć. Krzywa kosztu zmiennego przeciętnego jest do pewnego momentu nachylona w prawo w dół, a po przekroczeniu określonej wartości produkcji zaczyna wzrastać. Koszt całkowity (KC)

Jest to suma kosztów stałych całkowitych i kosztów zmiennych całkowitych: KC = KSC + KZC

Krzywa kosztów całkowitych zaczyna się w początku krzywej kosztów stałych kosztów całkowitych.

Koszt całkowity przeciętny (KCP) Jest to koszt, który wskazuje, jaka wielkość

kosztów całkowitych przypada na jednostkę wyrobu:

Q KCKCP

Krzywa KCP kształtuje się podobnie jak krzywa kosztu zmiennego przeciętnego, przy czym w stosunku do tej ostatniej jest przesunięta w górę.

Koszt marginalny (KM) Jest to zmiana kosztu całkowitego wynikająca ze zmiany wielkości produkcji na jedną

jednostkę. Pozwala ocenić rentowność decyzji dotyczącej powiększania produkcji o kolejną dodatkową jednostkę. Ponieważ koszt stały całkowity nie zmienia się w miarę zmian wielkości produkcji, stąd zmiany kosztu całkowitego są równe zmianom kosztu zmiennego całkowitego:

Q KZC

Q KCKM

 

 

Koszt marginalny w pierwszej fazie maleje, co wynika z tego, że początkowo produkcja kolejnych jednostek wyrobu jest związana z ponoszeniem relatywnie niewielkich

korzyści skali stabilizacja kosztów niekorzyści skali Q

D ługookresow

y koszt przeciętny

nakładów czynników zmiennych. Po osiągnięciu minimum kosztu marginalnego konieczne jest ponoszenie coraz większych nakładów czynników zmiennych ze względu na ograniczone zasoby i wymogi technologiczne.

KOSZTY W DŁUGIM CZASIE Długi czas jest często nazywany również horyzontem planowania. W długim okresie czasu

mogą zmieniać się: rozmiary przedsiębiorstwa, metody produkcji, pracownicy i ich liczba, umowy z dostawcami surowców. Nowe kombinacje czynników produkcji (nowy zestaw) mogą minimalizować koszty, a w szczególności wielkość wyposażenia produkcyjnego zależnie od przewidywanego rozmiaru produkcji. Kształt krzywych kosztów w okresie krótkim jest wynikiem działania prawa malejących przychodów. Krzywa długookresowych kosztów jest również u-kształtna, inna jest tu jednak przyczyna tego zjawiska. Kształt krzywej wynika mianowicie ze zmian skali produkcji (zjawiska korzyści i niekorzyści skali).

Jeżeli koszty

całkowite rosną wolniej niż rozmiary produkcji, krzywa długookresowego kosztu opada – koszty przeciętne obniżają się. Oznacza to, że przedsiębiorstwo osiąga korzyści skali. Uzyskiwanie ich jest jednym z głównych argumentów uzasadniających dominację dużych przedsiębiorstw w gospodarce światowej.

14. Dlaczego krzywa przeciętnych kosztów całkowitych, przeciętnych kosztów zmiennych oraz kosztów krańcowych ma kształt litery U?

15. Prawa gospodarki rynkowej i wyjątki od prawa popytu

Gospodarka rynkowa – system ekonomiczny, w którym decyzje dotyczące gospodarki podejmowane są przez niezależne podmioty gospodarcze (ludzi, firmy i rząd).  Podmiotami gospodarki rynkowej są :

•gospodarstwa domowe, •przedsiębiorstwa, •instytucje finansowe, •administracja państwowa, •władza lokalna.

 Gospodarka rynkowa:

•Jest oparta na mechanizmie cenowym i niewielkiej ingerencji rządu. •Większość zasobów znajduje się w rękach prywatnych a o ich alokacji decyduje rynek. Jest to gospodarka, w której zasadniczym regulatorem procesów gospodarczych jest samoczynnie działający rynek czy mechanizm rynkowy. •Wszelkie decyzje są pozostawione jednostkom i przedsiębiorcom.

•Gospodarstwa domowe decydują o podaży pracy i innych czynników produkcji oraz o strukturze konsumpcji  Cechy gospodarki rynkowej:

- własność prywatna - wolność wyboru - interes własny - funkcjonowanie mechanizmu cenowego - konkurencja - ograniczona rola rządu  Mechanizm rynkowy (cenowy) wynika z wzajemnych zależności między ceną,

popytem i podążą polega na tym, że jakakolwiek nierównowaga między tymi elementami rynku uruchamia siły (reakcje sprzedających i kupujących), które kierują popyt i podaż do stanu równowagi osiąganego przy cenie równowagi rynkowej. Przy cenie równowagi rynkowej wielkość podaży oferowanej przez sprzedających odpowiada dokładnie wielkości popytu zgłaszanego przez nabywców, czyli ilość dóbr dostarczanych na rynek równa się ilości dóbr pożądanych. Ilość tę nazywamy ilością równowagi.

PRAWO PODAŻY, stanowi, że:  Wzrost ceny dobra prowadzi do wzrostu oferowanych ilości tego dobra,  Spadek ceny dobra wywołuje zmniejszenie oferowanych ilości tego dobra, ceteris paribus

Prawo popytu- funkcjonalna zależność między nabytą ilością danego dobra i jego ceną. Wyjątki od prawa popytu

Efekt Veblena- zwany inaczej efektem prestiżowym, polega na tym, że niektóre gospodarstwa domowe nabywają tym większe ilości danego dobra, im jest ono droższe. Korzyść konsumpcyjna polega wówczas na demonstrowaniu swoich możliwości konsumpcyjnych.

Efekt snobizmu - (opisany przez Leibensteina)polega na tym ,że niektóre gospodarstwa domowe mniej cenią te dobra, które konsumują inni, a zatem nabywają ich mniej lub w ogóle eliminują je ze swoich zakupów, ponieważ są one nabywane przez inne gospodarstwa domowe.

Efekt owczego pędu - (również opisany przez Leibensteina) polega na tym, że pewne gospodarstwa domowe tym wyżej cenią pewne dobra i tym więcej ich nabywają, im bardziej cenią i więcej nabywają inne gospodarstwa domowe.

Paradoks R. Giffena - dotyczy dóbr podstawowych. Przy niskich dochodach, mimo wzrostu ceny podstawowego składnika żywności, popyt na ten składnik wzrasta, gdyż inne produkty są nieosiągalne ze względu na jeszcze wyższe ceny.

II Makroekonomia 16. Schemat okrężnego obiegu strumienia dochodów i wydatków w gospodarce narodowej

Gospodarka narodowa każdego kraju dzieli się na działy, do których zaliczmy: przemysł, rolnictwo, budownictwo, transport, łączność, handel oraz różne usługi. Niektóre z tych działów, jak np. przemysł dzieli się na szereg gałęzi.

Gospodarka jest w wysokim stopniu współzależna i pracuje w ruchu okrężnym. W dużym uproszczeniu można przedstawić model makroekonomiczny, w którym gospodarstwa domowe spełniaj ą dwie funkcje: dostarczają dla przedsiębiorstw takie

komentarze (0)

Brak komentarzy

Bądź autorem pierwszego komentarza!

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 178 pages

Pobierz dokument