Recepcja Pirandella w Polsce i w Europie - Notatki - Literatura współczesna, Notatki'z Literatura. University of Warsaw
Poznan_K
Poznan_K1 marca 2013

Recepcja Pirandella w Polsce i w Europie - Notatki - Literatura współczesna, Notatki'z Literatura. University of Warsaw

PDF (291 KB)
3 strony
805Liczba odwiedzin
100%on 1 votesLiczba głosów
Opis
Notatki dotyczą Luigi Pirandello który królował na scenach polskich i europejskich w latach 20; pirandellizm (relatywizm poznawczy)
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 3
Pobierz dokument
Recepcja Pirandella w Polsce i w Europie

1

Recepcja Pirandella w Polsce i w Europie.

Pirandello królował na scenach polskich i europejskich w latach 20, wtedy też dyskutowano o

pirandellizmie (relatywizm poznawczy)

- W 1934 r. otrzymał nagrodę Nobla

Lata 30 – znacznie osłabło zainteresowanie jego twórczością

Po II wojnie – całkiem odszedł w zapomnienie (poza Italią)

Ze scen europejskich wyparły go nowe propozycje (egzystencjalizm lat 40, paryska

awangarda lat 50, czyli te nurty, które dotrzymywały kroku przeobrażeniom literatury

dramatycznej)

- W Polsce Pirandello także został wyparty, pojawiał się jedynie w jakiś formach bez

znaczenia.

- W 1960 r. ukazał się tom z ośmioma przekładami sztuk Pirandella, ale i to nie doprowadziło

do renesansu Pirandella.

- Pierwszym sukcesem Pirandella we Włoszech i zagranica była powieść „ Świętej

pamięci Mateusz Pascal”, wydany w 1904 i w tym samym roku przetłumaczony na niemiecki

Nowele Pirandella (np. novelle per un Anno, miało ich być 365, wyszło 246) stanowiły

często źródło tematów i motywów dla jego dramatopisarstwa np. problem postaci,

podstawowy dla sztuki „Sześć postaci w poszukiwaniu autora” pojawia się po raz pierwszy w

dwóch opowiadaniach z 1911 i 1915 : „Tragedia postaci” i „Rozmowy z postaciami”. Nowele

często mają konstrukcje teatralna (żywy dialog, wyraziści bohaterowie). Model fabuły,

wyłożony w eseju L’umorismo – sytuacja codzienna zostaje zakłócona przez pojawienie się

elementu, który burzy dotychczasowy porządek.

Teatrowi Pirandello zawdzięcza światową sławę, wyrazem tego była nagroda Nobla (1934)

Jego sztuki były wystawiane na scenach Europy i USA.

Przykłady:

„Sześć postaci w poszukiwaniu autora” – wystawione w Włoszech w 1921, Nowy Jork i

Londyn w 1922, Paryz 1923, Wiedeń w 1924, Kraków w 1923

- Uznanie dla Pirandella ze strony Mussoliniego (którego P był gorącym zwolennikiem

,wstąpił do partii faszystowskiej w 1924)

- Wspólny tytuł sztuk Pirandellego „Nagie Maski” (Maschere nude) wyrażają wspólną wizję,

filozofie określona mianem „pirandellizmu”

- Następny cykl utworów inicjuje lata największych sukcesów teatralnych Pirandella (lata

1921-1923) obejmuje sztuki: „Sześć postaci”, „Każdy na swój sposób”, „Dziś wieczór

improwizujemy”, Henryk IV. Łączy je autotematyzm, motyw teatru w teatrze oraz

traktowanie sceny jako metafory ludzkiego losu.

Henryk IV – jedna z najgłośniejszych sztuk Pirandella, w której obłęd przedstawiony został

jako swoista inscenizacja i fikcja teatralna. Tytułowy bohater odgrywa swe szaleństwo –

prawdziwe, a następnie udane przed swoim dworem.

- Pirandella uważa się za prekursora współczesnego teatru. Wiele zawdzięcza mu teatr

absurdu i groteski jak i teatr egzystencjalistów. Przekształcił mieszczański dramat w

uniwersalną tragedię ludzkiego losu.

docsity.com

2

Pierwsza jednoaktówka Pirandella „sycylijskie cytryny” (Lumie di sicilia) Pirandello napisał

42 utwory sceniczne.

W 1925 r. Pirandello objął kierownictwo artystyczne nowo powstałego rzymskiego Teatro

dell’ arte i rozpoczął okres turnee po Europie z zespołem. Niektóre jego sztuki powstały lub

miały premierę za granica np. „Dziś wieczorem improwizujemy”

- Pirandello zyskał rozgłos we Włoszech i w Europie w ostatnim dwudziestoleciu swego

życia, kiedy poświęcił się głównie teatrowi i wniósł weń nowość i oryginalność tematów,

postaw, metod technicznych, które narzucał publiczności, zmuszając ją do wyjścia poza krąg

zwyczajowego repertuaru konwencjonalnych schematów.

Scena Polska

W latach 20 Pirandello burzył wyobrażenia o poznawalności świata, był sprawca głośnych

repertuarowych skandali. Widzów i recenzentów bulwersował w jego sztukach tzw.

Pirandellizm czyli relatywizm poznawczy (w aspekcie bardziej problematyki statusu

osobowości a nie teorii poznania w ogóle).

Punktem wyjścia do rozważań Pirandella jest pojęcie waloryzacji indywiduum – jednostki

ludzkiej, czy tez Istnienia Poszczególnego ( pojęcie to miało także wielkie znaczenie dla S.I

Witkiewicza i jego wizji nieuchronnej zagłady indywiduum twórczego)

Pirandello po raz pierwszy w dramacie XX w. poruszył problematykę statusu osobowości.

Pirandello analizował mechanizmy działania społecznych konwencji, zniewoleń i opresji,

które narzucają jednostce ludzkiej role i maski. Są narzucone, więc nie mają statusu prawdy.

Prawda jest ukryta bardzo głęboko i zwykle nie dochodzi do głosu zniweczona rola i maską.

Maski także mogą być obronne, czasami mogą stać się także niepotrzebne. Maski i role

zniewalają indywiduum. Jednakże wśród ról i masek istnieje wg Pirandella to „coś” co warto

bronić przed mechanizmami zniewolenia. W tym momencie dochodzimy do pojęcia

gombrowiczowskiej formy, która nas stwarza, określa, a zarazem zniekształca, jest

wszechobecna i wszechwładna. Należy jej umykać chcąc wykreować siebie.

Gombrowicz:„nie wiem, jaki jestem naprawdę, ale cierpię, gdy mnie deformują. A więc,

wiem przynajmniej kim nie jestem. Może moje „ja” to może tylko moja wola żeby być sobą,

nic więcej”.

Dzieło Jeana Geneta: wizja totalnej teatralizacji, magii rytuału społecznych ról i wcieleń,

replik i odbitek, które wykreują nową prawdę. Rzeczywistość będzie labiryntem luster ,

którego nie da się już wyjść.

Obaj Panowie nie wspominają Pirandella, ale to on był ich poprzednikiem w dramacie XX w.

Podobieństwo postaci dramatu Pirandella „Sześć postaci w poszukiwaniu autora” i „Za

zamkniętymi drzwiami Sarte’a. – nieszczęsne postacie, które zostały pozbawione szansy

zaprzeczenia własnemu losowi, byty w sobie” a nie „byty dla siebie”, postacie pozbawione

możliwości działania, nie mające wpływu na los (zostały osądzone jedne przez drugie.

Sarte’owski aforyzm „Piekło to inni” przewija się przez całą twórczość Pirandella.

docsity.com

3

- Pirandello był także twórcą tzw. autotematyzmu, jednego z kluczowych zjawisk w całej

literaturze XX w. Autotematyzm pojawia się głównie w prozie, ale nierzadko też w dramacie,

najczęściej jako narzędzie rozbijania iluzji świata przedstawionego. Z tym pojęciem związani

są także polscy pisarze: Stanisław Wyspiański (20 lat przed P(„Wyzwolenie”) i T. Różewicz

(40 lat po P)(„Akt przerywany i „Przyrost naturalny”)0

Trzech panów dzielą lata, historia i kultura, ale wszyscy budują struktury autotematyczne dla

uchwycenia sytuacji kryzysowej, do której doszli w swoim widzeniu świata.

- Pirandellowski sceptycyzm wobec komunikacji werbalnej. Najlepiej obrazuje go kwestia

Ojca z „sześciu postaci”: „I jak możemy porozumieć się, proszę pana, jeżeli słowom, jakie

wypowiadam, nadaję znaczenie i wartość tego co jest we mnie, gdy tymczasem dla tego który

mnie słucha, słowa te nabierają, z konieczności znaczenia i wartości, jakie mają w sobie

zależnie od świata, jaki jest w nim. Zdaje nam się, że się rozumiemy- nie rozumiemy się

nigdy!” to SOLIPSYZM ANTYWERBALNY

solipsyzm [łac.], filoz. pogląd, wg którego istnieje tylko podmiot poznający („ja”), a cała

rzeczywistość jest zespołem jego wrażeń; stanowi konsekwencję skrajnego idealizmu

subiektywnego; gł. przedstawiciel G. Berkeley.

Niepełność, niedostateczność, ułomność komunikacji werbalnej  słowo nie umożliwia

ekspresji indywiduum.

Dzieło Czechowa – postacie dużo mówią, ale to co najistotniejsze jest nie do wypowiedzenia.

Sztuki Becketta „Czekając na Godota” i „Radosne dni” postaci mówią aż za dużo, a słowa

egzystują tylko na powierzchni dramatu.

Sławomir Mrożek – stereotypy „nowomowy” i propagandy okresu stalinowskiego posłużyły

mu jako materiał do demonstracji mechanizmów zniewolenia przez absurdalna logikę

konstrukcji językowych.

Niedostateczność komunikacji werbalnej spowodowała także Wielką Reforma teatru –

odnowienie aktorskiej ekspresji cielesnej.

Rozmowa Susan Sontag i Leonarda Sciascia (1979)

Susan Sontag chciała wystawić sztukę „Jaka mnie pragniesz” (Come tu mi vuoi) Ligi

Pirandella w Teatro Stabile w Turynie.

Główna bohaterka – kobieta

Problem – tożsamość kobiety; kobieta być może obłąkana być może straciła swoją tożsamość,

wszyscy chcą ją posiadać.

Akcja – Berlin (jedyna komedia, której akcja jest za granicą)

Przed wojna fil wg „Jaką mnie pragniesz” z Greta Garbo i Erikiem von Stroheim. (Pirandello

pojechał do Hollywood)

- Powiązania Pirandella z faszyzmem

- gdyby nie to, że za granicą wystawiano sztuki Pirandella, zniszczyliby go krytycy.

- Croce: „Pirandello jest na wpół filozofem, a więc nie jest pisarzem. Pirandello to nieudany

filozof, dyletant, a zatem nie może być brany na serio ani jako filozof, ani jako pisarz.”

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
Pobierz dokument