Superman w literatutrze masowej - Notatki - Wstęp do literaturoznawstwa, Notatki'z Literatura. University of Warsaw
Poznan_K
Poznan_K1 marca 2013

Superman w literatutrze masowej - Notatki - Wstęp do literaturoznawstwa, Notatki'z Literatura. University of Warsaw

PDF (185 KB)
4 strony
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Analiza literatury masowej przez pryzmat arystotelesowej teorii intrygi.
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 4

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 4 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 4 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 4 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 4 pages

Pobierz dokument
Projekcja „Love Story” musi wywołać w nas śmiech, ale również wzruszenie i płacz

Projekcja „Love Story” musi wywołać w nas śmiech, ale również

wzruszenie i płacz. Film tego rodzaju wywołuje płacz, ponieważ istnieje chemia

emocji, a jednym ze związków, który jej wywołuje jest dobrze pomyślana

intryga. Dobrze skonstruowana intryga potrafi budzić radość, przestrach, litość

oraz płacz.

Pierwszą teorię intrygi stworzył Arystoteles. Jego teoria mówi o

naśladowaniu biegu wypadków, czyli sekwencji zdarzeń, poprzez

skonstruowanie fabuły, czyli intrygi, sekwencji narracyjnej.

Rysunek charakterów (tj.psychologia) i sama wypowiedź (styl, technika) w

stosunku do sekwencji narracyjnej są wartościami drugorzędnymi.

Arystoteles twierdzi, że należy stworzyć postać, z którą czytelnik może się

utożsamić, niezupełnie złą, ale i nie całkiem doskonałą. Należy poprowadzić

akcję od jej szczęścia do nieszczęścia i na odwrót – poprzez perypetie i

rozpoznania. Napięcie musi rosnąć do granic możliwości tak, aby czytelnik i

widz odczuwał zarazem litość i trwogę. A w momencie, gdy emocje osiągną

szczyt musi nastąpić zdarzenie, które rozwiąże splątane fakty i namiętności.

Tym zdarzeniem może być cud, boska interwencja, nagłe odkrycie czy też kara.

Wynikiem musi być katharsis.

Arystoteles miał świadomość tego, że akceptowalność intrygi nie tkwi w niej

samej, lecz w opiniach, które regulują życie społeczne. Intryga musi być

prawdopodobna, dlatego też powinna być dostosowana do oczekiwań

publiczności.

Model Arystotelowski możemy zastosować do Króla Edypa, któremu

przytrafiają się rzeczy straszne. Samoukaranie się winnych przywraca jednak

porządek psychologiczny i prawny.

Natomiast w „Dyliżansie” Johna Forda to nie los, ale poczucie przynależności

do określonej kasty oraz bigoteria poddają bohaterów presji podczas podróży.

Jakie są elementy odróżniające „Dyliżans” od „Króla Edypa”? W „Dyliżansie”

wszystko rozgrywa się na poziomie intrygi: nie ma próby analizy

psychologicznej, gdyż każdy charakter jest określony w konwencjonalny

sposób. Natomiast można powiedzieć, że styl wypowiedzi nie istnieje lub po

prostu nie ujawnia się. Następną różnica między tymi dwoma dziełami jest to, że

w „Królu Edypie” porządek i spokój osiągalne są tylko za cenę wielkiej amor

fati. W rzeczywistości historia Edypa, w przeciwieństwie do „Dyliżansu” Forda,

nie jest pocieszycielska. W dziele Forda funkcję pocieszycielską spełnia

afirmacja życia i miłości, a nawet samej śmierci.

Istnieją zatem dwie możliwe interpretacje Arystotelesowskiego modelu:

Według pierwszej z nich katharsis rozwiązuje konflikt fabularny, ale nie godzi

widza z samym sobą, a nawet wręcz przeciwnie – koniec historii otwiera przed

nim nowy problem. Fabuła, a wraz z nią bohater, są problemowi: po

zakończeniu lektury czytelnik staje wobec serii pytań bez odpowiedzi, np. Kara

Raskolnikowa ani nas nie zadawala, ani nie wymierza nam sprawiedliwości. W

zakończeniu „Zbrodni i kary” mamy do czynienia z rozwiązaniem intrygi, ale

docsity.com

nie problemów przez nią wywołanych. Wymiar fabularny splata się tu z

wymiarem psychologicznym i ideologicznym. Stała wieloznaczność stylu

zamiast uprościć komplikuje konflikty u prowadzi do sprzecznych interpretacji.

Druga wersja Arystotelesowskiego modelu obejmuje literaturę mieszczącą się

pomiędzy „Tomem Jonesem” a „Trzema Muszkieterami” do współczesnych

spadkobierców powieści odcinkowej. W tym przypadku fabuła, rozwiązując

konflikty, pełni rolę pocieszycielską. Wszystko kończy się tak, jak byśmy sobie

tego życzyli.

Wybór, jaki model Arystotelesowski otwiera przed czytelnikiem, wskazuje na

różnicę pomiędzy powieścią problemową a powieścią zwaną popularną. Dzieje

się tak nie dlatego, że jest ona zrozumiała dla szerokiej publiczności, ale

dlatego, że autor intrygi musi wiedzieć, czego oczekuje jego publiczność.

Arystoteles pozostawiał jednak kwestię nie rozstrzygniętą; poznawszy

oczekiwania publiczności, należy zdecydować czy należy się im przeciwstawić,

czy też je zaspakajać. Taka jest właśnie powieść popularna, gdyż wybiera to

drugie rozwiązanie.

Powieść popularna będzie operować charakterami prefabrykowanymi –

wolnymi od subtelności psychologicznych, podobnie jak postacie z bajek. Styl

powieści popularnej posługuje się rozwiązaniami już zaakceptowanymi,

zdolnymi dostarczyć czytelnikowi satysfakcji z rozpoznania rzeczy znajomych.

Mamy do czynienia z intryga w stanie czystym, wolną od wszelkich napięć

problemowych. Przyjemność bycia pocieszanym odpowiada głębokim

potrzebom. Dlatego też wielu przedstawicieli powieści „problemowej” , przede

wszystkim Balzac, czerpało z repertuaru powieści popularnej.

Wraz z rozwojem literatury zmieniają się toposy, tak jak i to, czego tradycja

powieściowa nauczyła nas dziś pragnąć jako rozwiązania najbardziej

pocieszycielskiego. Dlatego tez będziemy mieć obecnie do czynienia z

powieścią popularną również i w tym przypadku, kiedy zachowanie bohatera

jest przewidywalne. Wtedy też najbardziej udanym zakończeniem wyda nam się

nagłe urwanie się wątku pozostawiające wszystko zawieszeniu. Ale również

znaczna część powieści popularnej, np.dziewiętnastowiecznej powieści

patriotyczno – historycznej domagała się śmierci ukochanej i smutnego końca

bohatera jako wzruszającego rozwiązania zgodnego z racjami serca

publiczności. Powieść popularna różni się od powieści problemowej tym, że w

pierwszej części toczyć się będzie walka dobra ze złem, rozstrzygająca się w

każdym przypadku na korzyść dobra. Dobro to pozostaje określone zgodnie z

pojęciami panującej moralności, ideologii i systemu norm. Powieść problemowa

natomiast proponuje rozwiązanie wieloznaczne. Tak więc powieść popularna

dąży do uspokojenia czytelnika, powieść problemowa zaś stawia go w stan

konfliktu z samym sobą. Jedynie tu przebiega linia podziału, gdyż cała reszta

może być, i często jest, wspólna.

Powieść odcinkowa narzuca technikę regularnych powtórzeń, zamierzonej

redundancji, odwoływania się do pamięci czytelnika, tak aby się nie zagubił i

docsity.com

mógł rozpoznać postacie. Wielki rozkwit powieści odcinkowej przypada na

epokę rewolucji mieszczańskich połowy XIX wieku i ich przedmarksowskiego

populistycznego reformizmu. Toposy tej powieści : Nadczłowiek i Tajne

Stowarzyszenie (teksty od Marksa do Gramsciego i Tortela), są ucieleśnieniem

tego właśnie populizmu. Powieść popularna jest jednak socjaldemokratyczna i

paternalistyczna nie tylko tematycznie, ale i strukturalnie, ponieważ ujawnia

kryzysy (psychologiczne, społeczne, narracyjne), które mogą być rozwiązane

podobnie jak w modelu Arystotelesowskim (perypetie, odkrycie, katharsis).

Dynamika pobudzenia – rozwiązania (czy też prowokacji i uspokojenia) wraz z

populistycznym przesłaniem czynią z powieści popularnej zarówno rejestr

oskarżeń pod adresem okrutnych sprzeczności społecznych, jak i rejestr

pocieszycielskich rozwiązań. Powieść staje się machiną gratyfikacyjną,

ponieważ gratyfikacja musi nastąpić jeszcze przed zakończeniem powieści i nie

może być nigdy powierzona swobodnej decyzji czytelnika. Rozwiązanie musi

nastąpić w taki sposób, aby zaskoczyło czytelnika. Powinno stworzyć złudzenie,

że znajduje się poza jego możliwościami przewidzenia sytuacji. Ale w

rzeczywistości jest ono takie, jakiego się spodziewał.

Charyzmatyczny bohater powieści popularnej musi być kimś, kto wraz z

autorem posiada władzę, której pozbawiony jest czytelnik. Aby ja okazać musi

zatroszczyć się nie o jedno rozwiązanie, ale o całą ich serię składającą się na

reakcje łańcuchową.

Wszystko to kontrastuje z „rewolucyjną” idea literatury, ponieważ hipoteza

rewolucyjna dąży do wyodrębnienia istoty sprzeczności. Dla ich całkowitego

rozwiązania postuluje całościowe odwrócenie porządku zdarzeń. Tak więc

struktura narracyjna, która likwiduje stopniowo drobne kryzysy poprzez

częściowe rozwiązania, jest najdoskonalszym wyrazem reformistycznej

ideologii.

Archetyp powieści kulturalnej, czyli angielska powieść osiemnastowieczna,

powstaje jako produkt nowego przemysłu kulturalnego zwracającego się do

owych nabywców, miejskiej burżuazji oraz publiczności głownie kobiecej.

Czytelniczki pragną, aby powieść zastąpiła im wartości religijne,

arystokratyczne i ludowe. Gwarancji harmonii upatrują więc w przystosowaniu

się do ustalonego porządku. Społeczeństwo mieszczańskie to królestwo faktów,

a powieść jest jego zmiennym, funkcjonalnym traktatem ideologicznym.

Demokratyczna powieść postawi natomiast problem „politycznego” rozwiązania

sprzeczności. Ale również i w tym przypadku chodzi zawsze o inicjatywę

jednego lub kilku bohaterów charyzmatycznych, których interwencja przywraca

ład i równowagę w społeczeństwie.

Kiedy minęła już faza demokratyczna, powieść popularna zachowała

klasyczne schematy i modelowe postacie pozbawione odkupicielskiej funkcji,

która przypisywała im z góry zamierzoną wartość ideologiczną. Konserwatywna

powieść z końca XIX wieku, a także jej reakcyjna odmiana z początku XX

docsity.com

wieku, posłuży się repertuarem powieści odcinkowej pozbawionej swojego

funkcjonalnego kontekstu.

Fakt, że klasyczne modele i ich późniejsze imitacje mogą być również

fascynujące, wynika z tego, że wszelka dobrze pomyślana intryga, choćby

powtarzała znane już elementy i posługiwała się nimi bez uzasadnionych

powodów, dostarcza zawsze przyjemności wynikającej z samego śledzenia

opowiadanej historii. Nie ulega wątpliwości, że parabola powieści odcinkowej

zbliża się coraz bardziej do prozy zdegradowanej, której doskonałym

przykładem jest bezwzględnie skonstruowana intryga kryminałów, gdzie ład

społeczny stanowi jedyne niewyraźne, ledwie dostrzegalne tło.

Abstrakcyjne modele powieści historycznej i powieści popularnej, jak i z

resztą powieści problemowej i powieści pocieszycielskiej, stanowią jedynie

modele, a poszczególne dzieła jawią się jako skutek wielorakich kombinacji i

każde z nich musi rozstrzygnąć te kwestie na swój sposób.

Umberto Eco wyraża życzenie, aby powrót powieści odcinkowej nie był jedynie

przejawem nostalgii, lecz stał się okazją do krytycznej dyskusji. Dyskusja ta

musi być jednak wolna od moralistycznych przesądów oraz od ironii.

Narracja w ostatnim stadium pocieszycielskiej degradacji dysponuje pewnymi

racjami i mechanizmami i cały sęk w tym, aby umieć rozmontować ten

mechanizm.

docsity.com

komentarze (0)

Brak komentarzy

Bądź autorem pierwszego komentarza!

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 4 pages

Pobierz dokument