Wzrost roli państwa w gospodarce światowej w latach trzydziestych XX w. - Notatki - Historia, Notatki'z Historia
xena_90
xena_9015 lipca 2013

Wzrost roli państwa w gospodarce światowej w latach trzydziestych XX w. - Notatki - Historia, Notatki'z Historia

PDF (188 KB)
3 strony
801Liczba odwiedzin
Opis
Notatki z historii opisujące wzrost roli państwa w gospodarce światowej w latach trzydziestych XX w.; przesłanki interwencjonizmu i teoria gospodarki regulowanej J. M. Keynesa.
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 3
Pobierz dokument

Anna Bednarska

grupa wykładowa nr 1

Wzrost roli państwa w gospodarce

światowej w latach trzydziestych XX w.

1. Przesłanki interwencjonizmu (etatyzmu)

Wielki kryzys gospodarczy lat trzydziestych, który ogarnął wiele państw, był tak głęboki i

przewlekły, że zniweczył przekonanie o automatycznej regulacji procesów gospodarczych w kapitalizmie.

Kryzys ten wstrząsnął systemami finansowymi państw, doprowadził do minimalizacji dochodów

budżetowych, pociągnął za sobą drastyczne ograniczenia działań gospodarczych. Stał się również

powodem powrotu do ingerencji państwa w sferę stosunków gospodarczych.

Swoje apogeum interwencjonizm państwowy osiągnął w latach 30., przede wszystkim w krajach

gospodarczo rozwiniętych, wykazujących skłonności do etatyzacji wewnętrznych stosunków

gospodarczych i — również w coraz większym zakresie — społeczno-politycznych.

2. Formy ingerencji państwa w sprawy gospodarcze.

W zależności od kształtu systemu politycznego, istniejącego w danym kraju, interwencjonizm był

sterowany w różnych kierunkach. Podstawowym jego celem było nakręcanie koniunktury drogą

zwiększania wydatków państwowych, przeznaczonych na tworzenie dodatkowego popytu. Pobudzało to

działalność gospodarczą i powodowało ogólne ożywienie. Prowadziły do tego różne drogi.

W krajach totalitarnych główny akcent kładziono na wspieranie robót publicznych i rozwój

produkcji zbrojeniowej — tą drogą uzyskując likwidację bezrobocia i pobudzanie popytu. W Niemczech

np. uruchamiano budowę sieci autostrad w ramach robót publicznych.

3. Teoria gospodarki regulowanej J. M. Keynesa.

John Maynard Keynes (1883-1946) angielski ekonomista, teoretyk polityki ekonomicznej państwa

rozwiniętego gospodarczo, wydał w 1936 roku pracę pt. Ogólna teoria zatrudnienia procentu i pieniądza.

Określała ona zasady tzw. regulowanego kapitalizmu, które pozwalałyby wyjść z kryzysu, uniknąć go w

przyszłości i budować społeczeństwo dobrobytu.

Keynes przyczyną kryzysu uczynił słaby popyt na dobra konsumpcyjne. Z tego powodu zalecał

„nakręcanie koniunktury”. Wyróżniano wówczas dwa rodzaje takich środków. Do pierwszych z nich –

pośrednich – zaliczano: kontrolowane zwiększanie ilości pieniądza w obiegu (kontrolowana inflacja),

progresywne opodatkowanie wysokich dochodów, zwiększenie świadczeń socjalnych (m. in. na

bezrobotnych), a także obniżanie stopy procentowej od oszczędności. Pośrednie środki nakręcania

koniunktury ograniczały tendencje do lokowania pieniędzy w papierach wartościowych i oszczędzania, ale

za to prowadziły do wzrostu popytu konsumpcyjnego i zwiększenia poziomu inwestycji. Drugi rodzaj

środków, czyli – bezpośrednie – polegały na organizowaniu robót publicznych w celu zmniejszenia

bezrobocia (prowadzenie różnych prac użytecznych, finansowanych ze skarbu państwa). Miały one na celu

uruchamiać popyt przez wzrost zatrudnienia, a nie zwiększać podaż.

4. Model amerykański interwencjonizmu (New Deal)

W okresie kryzysu w Stanach Zjednoczonych urząd prezydenta sprawował Herbert C. Hoover. On

jako pierwszy starał się przeciwdziałać złej sytuacji gospodarczej, wprowadzając w życie pewne działania

antykryzysowe. Jednak jego rozkaz krwawego stłumienia demonstracji weteranów wojennych przyczynił

się do utraty głosów w kolejnych wyborach.

W marcu 1933 roku prezydenturę w Stanach Zjednoczonych objął Franklin Delano Roosevelt. Od

razu przystąpił do realizacji szerokiego programu działań antykryzysowych, które miały doprowadzić do

budowy „nowego ładu” gospodarczego (tzw. New Deal).

Działania te miały doprowadzić do zwiększenia siły nabywczej ludności i cen dla zapewnienia

zysków producentom (w szczególności farmerom). Miało to na celu zwiększenie konsumpcji i wprawienie

w ruch mechanizmu gospodarki. Zakazano wywozu złota za granicę, zniesienia wymienialności dolarów na

złoto i zapowiedziano jego 50% dewaluację. Miało to zwiększyć konkurencyjność towarów amerykańskich

przez obniżenie ich cen. Dążono także do zmniejszenia produkcji rolnej, gdyż to podniosłoby poziom cen

produktów rolnych. W tym celu państwo gwarantowało odszkodowania farmerom ograniczającym uprawy

zboża, tytoniu, kukurydzy. Zawieszono też spłaty długów dla rolników i ograniczono stopę procentową od

udzielanych im pożyczek. Wprowadzono renty starcze, ubezpieczenia dla bezrobotnych i minimalną płacę.

Przedsiębiorców zobowiązywano do zawierania umów z państwem w ramach tzw. kodu generalnego, które

ustalały warunki i czas pracy, a także zwiększały uprawnienia związków zawodowych w rokowaniach z

pracodawcami. Aby zwalczyć bezrobocie organizowano przede wszystkim roboty publiczne (budowa

stadionów, porządkowanie miasta, zalesianie obszarów i regulacja rzek). Powołano w tym celu

Administrację Robót Publicznych, jako urząd państwowy.

W 1937 roku pojawiły się oznaki nowego kryzysu (bezrobocie wynosiło 14 mln osób). Jednak

szybka interwencja państwa (zmniejszenie oprocentowania pożyczek, rozwinięcie szerokiego frontu robót

publicznych) spowodowała wzrost produkcji przemysłowej. Sukcesy były widoczne, jednak dopiero

wybuch II wojny światowej w Europie w 1939 roku otworzył możliwości pełniejszego wykorzystania

wielkich zdolności produkcyjnych.

5. Model niemiecki

Po zwycięstwie partii hitlerowskiej w Niemczech, całość życia społecznego została poddana

kontroli totalitarnego państwa, a jej strukturę podporządkowano władzy.

Gospodarka niemiecka, od marca 1933 roku, kiedy to Hitler otrzymał pełnomocnictwo do

całkowitej jej przebudowy, przybrała charakter gospodarki kierowanej. Oznaczało to, że państwo

stosowało pełny interwencjonizm. W praktyce polegało to na reglamentowaniu produkcji poszczególnych

towarów oraz ograniczaniu działania rynku. Oprócz tego uznano, że istnieć mogą tylko gospodarstwa duże

(do 125 ha), uprawiane przez rodzinę właściciela, niepodzielne i dziedziczone przez jednego członka

rodziny – Niemca czystej rasy. Jeśli chodzi o przemysł i handel, to tu rządziły tzw. grupy gospodarcze,

kierowane przez wysoko postawionych członków partii. Utworzono także Front Pracy (po rozwiązaniu

związków zawodowych w maju 1933 roku). Obejmował on robotników i przedsiębiorców, a kierowali nim

funkcjonariusze NSDAP. W gospodarce panowała zasada „wodzostwa” oddająca robotników pod

nieograniczoną władzę przełożonych, z pełnym zakazem strajków.

Gospodarką niemiecką z początku kierował Hjalmar Schacht, minister gospodarki i prezes Banku

Rzeszy, a po nim Hermann Göring – minister lotnictwa i twórca Gestapo (tajnej policji). W Niemczech

realizowano plan czteroletni – plan zdobycia niezależności surowcowej, co miało skierować przemysł

niemiecki w kierunku produkcji zbrojeniowej. W 1937 roku został utworzony olbrzymi państwowy

koncern górniczo-hutniczy Reichswerke Hermann Göring, który był trzonem tejże produkcji właśnie.

Jedną z podstaw polityki gospodarczej była autarkia, czyli zasada samowystarczalności

gospodarczej kraju. Rozwijano w tym celu produkcję środków zastępczych – np. benzyna syntetyczna z

węgla brunatnego. Dużą wagę przywiązywano do rozbudowy zakładów produkujących nowoczesne środki

walki (samoloty, broń pancerna, łodzie podwodne). Oprócz tego był realizowany szeroki program robót

publicznych (budowa autostrad, stadionów, poligonów)

Polityka gospodarcza III Rzeszy – inaczej niż w USA – była nastawiona na ograniczanie popytu

ludności, płace nie rosły. Wzywano też do wyrzeczeń w imię celów polityczno-militarnych (słynne hasło:

„armaty zamiast masła”).

komentarze (0)

Brak komentarzy

Bądź autorem pierwszego komentarza!

Pobierz dokument