Analiza Biblii - Notatki - Biblia - Część 1, Notatki'z Teologia. University of Warsaw
Aleksander88
Aleksander881 marca 2013

Analiza Biblii - Notatki - Biblia - Część 1, Notatki'z Teologia. University of Warsaw

PDF (846 KB)
16 strona
1Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach zostają przedstawione i opisane tradycje antyczne i biblijne.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 16
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 16 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 16 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 16 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 16 pages
Pobierz dokument

qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwerty uiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasd fghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx cvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq wertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyui opasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfg hjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxc vbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq wertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyui opasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfg hjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxc vbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq wertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyui opasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfg hjklzxcvbnmrtyuiopasdfghjklzxcvbn mqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwert yuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopas dfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklz xcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnm qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwerty

TRADYCJE ANTYCZNE I

BIBLIJNE BIBLIA

docsity.com

2

TRADYCJE ANTYCZNE I BIBLIJNE

ks. prof. dr hab. Marek Starowieyski

WYKŁAD 1.

19.02.2008

1. BIBLIA (nazwa)  l.mn.od bibljon (księga)=> Byblon (miasto fenickie)  Świderkówna- księgi, księgozbiór. Zbiór utworów starego i nowego testamentu.  Zawiera wszystkie gatunki literackie: -poemat

-dialog filozoficzny

-aforyzm

-pieśń

-hymn

-psalm

-przypowieść

-list

 łac. testament=> hebr. Berit (przymierze- układ wiążący dla dwóch stron)

2. PISMO ŚWIĘTE  Biblie katolickie  Biblie niekatolickie

3. STARY TESTAMENT  Pięcioksiąg Mojżesza – Tora  Księgi historyczne  Księgi dydaktyczno-poetyckie  Księgi prorockie

4. ŻYDOWSKIE PISMO ŚWIĘTE:  PRAWO-TORA  PROROCY

a. Te księgi, które my nazywamy historycznymi b. Prorocy drudzy

 Pisma  Księgi dydaktyczne : św. Jana, Jakuba, Piotra

 W piśmie protestanckim jest tylko 39 ksiąg

5. SEPTUAGINTA -przekład na język grecki III-II wiek p.n.e,70 mędrców tłumaczyło ją przez 70 dni. Bardzo ważny dokument . Odrzucony przez Żydów. Liczyła 47 ksiąg.

Została przyjęta przez chrześcijan na Soborze Trydenckim(1545-1563)

6. KSIĘGI DEUTEROKANONICZNE Przez pierwsze wieki chrześcijaństwa istniały obok siebie dwa kanony ksiąg Starego Testamentu: pierwszy - ścisły kanon faryzejski,

którego akceptację przez judaizm podkreślili rabini pod koniec I wieku, oraz drugi -

kanon "aleksandryjski" Septuaginty, szerszy o siedem ksiąg. Księgi deuterokanoniczne -

są to właśnie księgi "drugiego kanonu" (1 i 2 Mch, Mdr, Syr, Tb, Jdt, Ba oraz fragmenty

Księgi Daniela: 3,24-90 i rozdziały 13 - 14 i greckie fragmenty księgi Estery). Od

początków chrześcijaństwa wszczynano też regularnie spory o kanon ksiąg natchnionych

STARY TESTAMENT- chrześcijański i żydowski

Nowy Testament - chrześcijański

docsity.com

3

- co zmuszało Kościół do orzeczeń w tej materii. Księgi deuterokanoniczne to księgi

Pisma Świętego, które nie zachowały się w języku hebrajskim i zostały wykluczone z

kanonu hebrajskiego przez rabinistycznych uczonych zebranych w latach 90-95 w Jamni

(Yavne) - w trosce o ortodoksję judaizmu, zagrożonego (jak mogło się wydawać...) m.in.

szybkim rozwojem chrześcijaństwa, używającego Septuaginty z równi ze ścisłym

kanonem faryzejskim. Z wyjątkiem księgi Syracha powstawały one w języku hebrajskim

lub aramejskim, jednak oryginalne wersje językowe zaginęły i dzisiaj dysponujemy tylko

ich greckimi przekładami z okresu między III a I wiekiem p.n.e. (Septuaginta). Ponieważ

w II i III wieku doszło do kilku polemik związanych z używanym kanonem Starego

Testamentu, orzeczono w IV wieku równoprawność ksiąg pierwszego i drugiego kanonu

("protokanonicznych" i "deuterokanonicznych" - synod w Hipponie, 3 sobór w

Kartaginie). Do bardziej kategorycznych orzeczeń w sprawie kanonu doszło w XVI

wieku podczas Soboru Trydenckiego w reakcji na Reformację, która przyjęła kanon

hebrajski (choć - niekonsekwentnie - kolejność ksiąg taką, jak w Septuagincie; jest więc

w protestanckich edycjach Biblii o siedem ksiąg mniej: nie 46, lecz tylko 39).

 Zostają przyjęte przez Lutra. Odrzucił tylko te, które mają niepewne pochodzenie.

7. I/II w.- ewangelie listy pawłowe. Uważane są za księgi, które są odpowiednikami ksiąg starego testamentu.

8. WYDANIA PISM ŚWIĘTYCH:  Wydania naukowe: Biblia Tysiąclecia, 3 tomowa Biblia Poznańska, Tysiąclecia z większym komentarzem – Jerozolimska, Warszawsko-Praska, protestanckie- bible society.

 Tłumaczenia artystyczne(tylko poszczególne księgi)  Psałterz: Staff, Kochanowski, Karpiński Roman Brandsteater Miłosz- niektóre Witwicki

9. Biblia jest zbiorem wielu ksiąg. Dlatego też napisana jest w wielu językach: Stary testament – hebrajski

- aramejski – tym językiem mówił Jezus

- grecki

Nowy testament- grecki Ewangelia św. Mateusza- napisana po aramejsku, ale zagubiona.

 Hebrajski- jest to język semicki. Dwie warstwy- górna i dolna. Język hebrajski był niezwokalizowany- same spółgłoski. W IX w. masoreci, zwokalizowali pismo święte

 Grecki- pisano pismem ciągłym. Rozdzielono słowa, wprowadzono interpunkcję. Napisane są wszystkie Majuskułą. Później wprowadzono kursywę (pismo biegnące). W IX w.

wprowadzono minuskułe (małe i duże litery) .

 Papirus- był pierwszym materiałem. Egipt miał monopol na papirusy -pergaminowe kodeksy

10. CHRONOLOGIA UTWORÓW STAREGO I NOWEGO TESTAMENTU  I w. p.n.e. - Księga mądrości XX/XIX w. –Abraham – najstarsza postać  19.18 w. – Patriarchowie – Księga Rodzaju

docsity.com

4

 13/14 w –wyjście Mojżesza z Egiptu 13 w.- wyjście do Ziemi Obiecanej 11 w. p.n.e. - monarchia izraelska 10 w. Salomon – świątynia IX- Salomon dzieli królestwo na część północną- 720 r. Upadek tej części; południowa 589 – upadek

 589- wielka niewola babilońska 400- wyzwolenie Żydów.  Równocześnie powstaje diaspora V w. - odbudowa świątyni II w. - hellenizacja państwa Żydów, narzucenie obyczajów greckich 63- Pompejusz wkracza do Jerozolimy powstaje intertestamentalna hierarchia, która zawiera apokryfy47 r. – wielka wspólnota Qumran i znalezienie najstarszych zwoi m.in. kodeks Izajasza!!! W okolicznych jaskiniach znaleziono w latach 1947-1956 liczne rękopisy z tego okresu,

zwane od nazwy osady rękopisami z Qumran. Inicjatorem badania i publikowania zwojów był

francuski archeolog i biblista, dominikanin Roland de Vaux.

NOWY TESTAMENT

 33 - ukrzyżowanie Chrystusa 36 - śmierć św. Szczepana 50 - Sobór Jerozolimski 45-67 - podróże św. Pawła 66-67 - śmierć św. Piotra i Pawła 67 - wybuch wojny żydowskiej 70 - zburzenie Jerozolimy 100 - śmierć ostatniego apostoła 120 – najstarszy fragment papirusu zawierający ewangelię

WYKŁAD 3.

26.02.08

KSIĘGI MOJŻESZOWE:

Genesis Rdz

Exodus Wj

Leviticus Kpł

Numeri Lb

Deuteronomium Pwp

 Ostateczna redakcja Ksiąg Mojżeszowych nastąpiła w związku z wygnaniem babilońskim. Mają one kilka idei wiodący:

1. Naród wybrany- ród Abrahama zostaje specjalnie wybrany przez Boga Ziemia Obiecana- ziemia ta jest ich ziemią świętą.

2. PRZYMIERZE – Stare przymierze ( Stary Testament) oraz przymierze Boga z Noem, Abrahamem, Mojżeszem.

3. PRAWO- cała rzeczywistość - przykazania Boże

docsity.com

5

- przykazania dotyczące życia religijnego

- prawo dotyczące życia małżeńskiego

Prawo może być albo kazuistyczne albo nakazujące

Deuteronomium- kodeks świętości. Miłość Boga i człowieka

4. IDEA WYJŚCIA

KSIĘGA RODZAJU

1. Pierwsza część to 11 rozdziałów . Jest to tekst teologiczny. Przedstawione są podstawowe idee monoteistyczne

2. Część druga to rozdziały od 12. Przedstawia ona pierwotną historie. Archaiczna historia narodu historycznego.

3. Opis powstania świata jest HYMNEM. O wyraźniej budowie stroficznej. „i upłynął poranek i dzień trzeci”- refren

4. idea przewodnia: „na początku Bóg stworzył niebo i ziemię”-> akt stworzenia. Wszystko co istnieje jest dziełem Boga.

5. Dwa obrazy stworzenia człowieka.  człowiek ma władze nad światem. Jest obrazem Boga, nosi go w sobie. Stworzył mężczyznę i kobietę, którzy mają być płodni i mają zaludnić ziemię.

 Bóg wziął proch z ziemi i tak stworzył człowieka. Dlatego też składamy się z prochu i ziemi - element materialny i element życia. Z Adama stworzył kobietę.

6. pochodzenie zła. Bardzo mocno podkreślone jest , że zło zostało powołane przez Boga malus (łac.) oznacza albo zło albo jabłko.

7. wypędzenie rodziców 8. Stopniowo następuje pewna degradacja świata 9. Po potopie następuje przymierze Boga z Noem. Znak przymierza; tęcza. 10. Wieża Babel: Opis degradacji ludzi, którzy chcą dostać się do Boga. Jest to wielka wieża,

która chce zbliżyć ludzi do Boga. Jest to zarówno próba wyjaśnienia, że jest wiele

języków. Babel oznacza poplątany.

HISTORYCZNE DZIEJE POSZCZEGÓLNYCH LUDZI

1. Abraham 2. Izaak 3. Jakub 4. Józef i jego bracia

1. ABRAHAM- Uważany za ojca narodu żydowskiego. Powołany z ziemi pogańskiej (Mezopotamia) i na przejście do ziemi obiecanej. Dostaje od Boga ziemie Jordanu.

2. Lot- bratanek Abrahama. 3. Abraham, Sara, Lot. Miała miejsce wyprawa przeciwko Lotowi. Była to wyprawa

królów. Abraham ze swoimi 318 poddanymi uwalnia Lota.

PATRIARCHOWIE

docsity.com

6

4. Zawarcie przymierza z Bogiem na zasadzie paktu. Bóg obiecał mu liczne potomstwo. Znakiem przymierza jest obrzezanie.

5. Gdy Abraham i jego małżonka Sara byli już starzy przyszli do niego ludzie, których nakarmił i napoił. Oni za to powiedzieli mu, że Sara porodzi syna. Narodził się Izaak.

Jednak Abraham miał syna z niewolnicą, która to za dokuczanie Sarze zostaje wygnana.

Bóg żąda od Abrahama złożenia Izaaka w ofierze. Jednak przed samym aktem zbrodni

sam zapobiega temu.

Abraham przed śmiercią wysyła sługę, aby przywiózł dla Izaaka żonę. Żoną Izaaka

staje się Rebeka.

BIBLIJNE PARY:

Abraham – Sara

Izaak – Rebeka

6. Rebeka rodzi dwóch synów bliźniaków Jakuba i Ezawa. Ezaw jest synem pierworodnym On staje się panem rodu Abrahamów. Jednak Rebeka wolała Jakuba i oszukała Abrahama

i to on dostaje pierworodne błogosławieństwo od ojca i staje się panem klanu, a nie Ezaw.

WYKŁAD 5.

4.03.08

1. IZZAK  Rebeka rodzi bliźniaków: Jakuba i Łzawa (pierworodny)  Ezaw sprzedał swój tytuł pierworodztwa za miskę soczewicy  Matka faworyzuje Jakuba i gdy Izaak umiera i chce pobłogosławić Ezawa,

matka wysyła gdzieś syna, a Jakub przebiera się i dostaje błogosławieństwo

 Rozpoczyna się walka braci, Jakub ucieka, zarabia na swoją żonę, wraca z dwiema.

2. JAKUB  Wracają z żoną, Jakub ma wizję i widzi drabinę prowadzącą do nieba  Druga ciekawa scena: walka Jakuba z aniołem, nie wiadomo jak rozwiązać metaforę.

3. Józef  Był wizjonerem  Opowiedział braciom, że widział jak mu się kłaniali  Narasta konflikt  Józef zostaje wysłany do braci, którzy paśli owce, bracia go biją i wrzucają do studni.  Ostatecznie sprzedają go kupcom za 30 srebrników  Zostaje zawieziony do Egiptu i sprzedany do niewoli.  Zdobywa coraz lepsze funkcje na służbie u Putyfara  Zakochuje się nim żona Putyfara, on ucieka.  Faraon ma sny, których nikt nie rozumie  Józef te sny wyjaśnia, faraon go mianuje nadzorcą dóbr  Romans grecko- żydowski-> „ Józej i Asenet ” (apokryf)  Józef w Egipcie żeni się z Asenet  Gdy nadchodzą lata chude, Jakub wysyła synów po zboże do Egiptu  Przy drugim pobycie braci, Józef daje się im rozpoznać („Jam jest Józef wasz brat”)

docsity.com

7

 Bracia osiedlają się w Egipcie, jest to odbicie rzeczywistej inwazji ludów pustyni na Egipt

 Józef umiera i każe, by jego ciało pogrzebano w Ziemi Obiecanej.

4. MOJŻESZ

 Opowiadają o nim 3 dalsze księgi  Mówimy o religii mojżeszowej i Pięcioksięgu Mojżesza  Przychodzi nowy faraon, który nienawidzi Żydów  Wszystkie dzieci płci męskiej mają zostać zabite  Matka Mojżesza plecie koszyk z papirusu i wysyła w nim Mojżesza Nilem  Odnajduje go jedna z nałożnic faraona i Mojżesz wychowuje się na dworze.  Mojżesz ucieka z Egiptu, bo zabił Egipcjanina  Żeni się po przekroczeniu Morza Czerwonego z kobietą z rodziny pasterskiej  Motyw płonącego krzaka, Jahwe każe Mojżeszowi wyprowadzić lud z Egiptu  Mojżesz nie umiał przemawiać, jąkał się, więc miał mu towarzyszyć jego brat Aaron  Mojżesz żąda od faraona, by wypuścił lud żydowski  Bóg zsyła plagi egipskie, ostatnia plaga to śmierć pierworodnych synów, anioł-

niszczyciel ominie domy pomazane krwią baranka

 Faraon zezwala na wyjście, żydzi wyruszają  Nie idą najprostszą drogą; faraon się rozmyśla i wyrusza z siłami, by wrócić Żydów  Następuje dramatyczne przejście przez Morze Czerwone, a raczej jego odnogę, która

zostaje osuszona przez wiatr od pustyni

 Wydanie jest wspomniane podczas święta Paschy  Rozpoczyna się wędrówka przez pustynię  Dochodzą do świętej góry, Mojżesz na nią wstępuje i otrzymuje od Boga 10

przykazań i prawo

 Dalsza wędrówka tęsknota za Egiptem  Gdy Mojżesz odchodzi na górę Synaj Aaron każe odlać złotego cielca  Mojżesz schodzi z góry, rozbija tablicę i każe zniszczyć cielca  Gdy ludzie nie mają czego pić, Mojżesz uderza laską w ziemię i wytryskuje źródło  Gdy nie mają jedzenia, z nieba spada manna

WYKŁAD 7

HISTORIA NARODU WYBRANEGO

11.03.08

 Jordan granicą Ziemi Obiecanej, Żydzi przekraczają go z Jozuem Zdobycie Jerycha: zwiadowcy udają się do miasta i trafiają do domu publicznego,

ratuje ich od mieszkańców Rahab w zamian za ocalenie jej domu, mury Jerycha

rozpadają się dzięki graniu trąb (tak naprawdę miasto nawiedziło trzęsienie ziemi)

 Podczaj walki z pewnymi plemionami, Jozue kazał słońcu stanąć Następuje zdobycie ziemi przez Jozuego Jozue dzieli ziemię na 12 plemion (tworzyło je 12 synów Jakuba) Wiadomości historyczne o dziejach Izraela czerpiemy z:

o historii prorockich (prorocy starsi: Ks. Jozuego, Ks. Sędziów I i II, Ks. Samuela I i II Ks. Królewskie)

o Księgi te pokazują rozwój monarchii i jej upadek, aż do upadku Izraela, historię słów Pańskich, historię kultu i Arki Przymierza oraz świątyni

docsity.com

8

o Dwie Ks. Kronik: zaliczane do zwojów, skupiają się na dynastii Dawida, dziejach państwa Judy, w 2 nast. księgach hist. odbudowanie świątyni

 Ks. Sędziówo Jozue umiera, 12 plemion zostaje rozrzuconych pośród różnych narodówo Wielkie odstępstwo od wiary w jednego Bogao Przychodzą nieszczęściao Bóg powołuje sędziego (lub sędzinę), który staje a czele narodu i go

wyzwala

o Okres ten trwa około 150 lat o Deborah, Barak, Gedeon, Jefte (ofiarowuje Bogu córkę, bo obiecał, że

ofiaruje to, co pierwsze zobaczy po powrocie do domu), Samson i Dalila

wydobywa siły Samsona , która jest przyrzeczenie Bogu, że nie zetnie

włosów, ścinają mu włosy i oślepiają go; potem zabija całą starszyznę

filistyńską.

o Ks. Sędziów pokazuje ewaluowanie ku idei królestwa

 Ks. Ruth o Historia wiernej synowej, która pozostaje ze swoją teściową do końca o Ruth jest w genealogii Jezusa

 Ks. Królewskie o Mają one 4 wielkich bohaterów: Samuela, Saula, Dawida i Salomona

1) Samuel: a. Najpierw służył w świątyni, potem został sędzią b. To on wyświęcił pierwszego króla-Saula

2) Saul a. Powołany przez Boga b. Saul stoi wobec ogromnej potęgi Filistynów c. Saul najpierw wygrywa , ale gdy odwraca się od swego powołania, zaczynają

się niepowodzenia

d. walka Filistyna Goliata z Dawidem e. Dawid pierwszym strzałem z procy zabija Goliata f. W Saulu budzi się zazdrość g. przykład doskonałej przyjaźni Dawida i Jonatana, syna Saula h. Następuje wojna totalna z Filistynami, Saul przegrywa i. Saul udaje się do wróżki, aby przywołała ducha Samuela j. Saul słyszy, że jest niewinny, idzie więc walczyć i ginie wraz z Jonatanem

3) Dawid a. Zostaje królem b. Umacnia państwo Izrael c. Musi znaleźć stolicę, Jerozolima jest jednak nie do zdobycia d. Zdobywa ją Dawid e. Dawid pragnie zbudować świątynie, ale głos proroka Natana mówi, że jest

człowiekiem krwawych rąk i jego syn zbuduje świątynię; z rodu Dawida ma

też zrodzić się Mesjasz (babką Dawida była Ruth)

f. Pretendentem do tronu był Absalom, który zbuntował się przeciwko ojcu g. Absalom ginie w walce z wojskami ojca

docsity.com

9

4) Salomon a. Zostaje namaszczony dzięki prorokowi b. rozpoczyna budowę świątyni c. wybitny intelektualista, bardzo mądry d. sąd salomonowy e. przybywa do niego królowa Saby f. królowa słuchała Salomona, ze związku narodził się syn Melonik(?) g. królowa wraca z synem do Etiopii h. syn gdy dorasta, wyrusza do Jerozolimy, wtedy ginie Arka Przymierza i. Salomon wprowadza kultury obce do Jerozolimy j. Gdy Salomon umiera, pojawia się problem bo został tylko bezczelny syn

Roboam

k. Następuje podział Izraela na dwa królestwa: 1) królestwo płd. Judy z Jerozolimą 2)królestwo płn. Z Samarią

l. Historia paralelna obu państw m. Pojawiają się dwaj wielcy prorocy: Eliasz i jego uczeń Elizeusz n. Eliasz zostaje zabrany na rydwanie do nieba o. Elizeusz też walczył z kultem bogów pogańskich p. państwa walczą między sobą q. w 722 zostaje zniszczona Samaria i państwo północy r. państwo południowe idzie ku klęsce s. 586 r. p.n.e. kończy się królestwom upada świątynia - Żydzi wywiezieni do

Babilonu

WYKŁAD 9

 Wygnanie Heliodora z świątyni- Rafael  Po upadku Jerozolimy skończyły się dwie rzeczy: świątynia i Królestwo.  Abidzi – ważna rola w przekazywaniu tradycji ustnej w starożytnych kulturach  Pięcioksiąg został ostatecznie zrealizowany podczas niewoli babilońskiej bo wtedy

była potrzebna księga

Ezechiel - Życie i nauczanie: Prorok Ezechiel pochodził najprawdopodobniej z rodziny

kapłańskiej i sam był kapłanem. Data i miejsce urodzenia nie są znane. Mieszkał w

Jerozolimie lub w jej okolicach, a więc prawdopodobnie w młodości spotykał proroka

Jeremiasza lub przynajmniej znał jego naukę. Wprawdzie w swojej księdze nigdzie nie

wspomina Jeremiasza, ale niektóre rysy jego nauczania wykazują wpływ proroka z Anatot, a

poprzez niego wpływ Ozeasza. Ezechiel był osobą zaangażowaną w sprawy polityczne i

religijne Izraela, o czym może świadczyć fakt, iż w 597 p.n.e. został uprowadzony wraz z

dworem króla Jojakima do Babilonii, gdzie osiadł w Tell-Abib. Data i miejsce jego śmierci

nie są znane. Ok. 592 r. p.n.e. został powołany na proroka i swój urząd sprawował do ok. 570

r. p.n.e. Ezechiel, jak i jego poprzednicy prorocy, śledził wydarzenia polityczne. Odnotowuje

to w swym dziele: ze sceny politycznej ustąpiła Asyria (Ez 32,22 n.), a Palestyna znalazła się

w strefie wpływów Babilonii i Egiptu. Królestwo Judy, zagrożone przez Babilończyków

szukało bezskutecznie pomocy u Egipcjan (Ez 17, 1 nn.; 30,20 nn.). W tym czasie, czyli w

pierwszym okresie działalności (aż do 598 r.), prorok krytykował i piętnował wady ziomków i

zapowiadał kary Boże aż do zniszczenia Królestwa Judzkiego włącznie. Na wygnaniu

docsity.com

10

pocieszał i zapowiadał odrodzenie Izraela (Ez 34-37), a także mówił o nadejściu nowej

rzeczywistości w czasach eschatologicznych (Ez 38-48). Posiadał wiedzę z zakresu historii i

zagadnień społeczno-politycznych. Odnotował ruchy wojsk Nabuchodonozora (Ez 21,23 nn.).

Wiedział również o wrogim nastawieniu i postępowaniu narodów ościennych, Ammonitów

(Ez 25,2 nn.) i Edomitów (Ez 25, 12 nn.) Śledził na bieżąco wydarzenia zachodzące w

ojczyźnie. Obok tej wiedzy o charakterze historycznym, stykamy się u niego ze znajomością

tradycji o charakterze mitologicznym czy baśniowym (Ez 16,1 nn.; 28,11 nn.; 31,1 nn.)

Wykorzystanie tego materiału i połączenie go z innymi elementami przepowiadania są

charakterystyczne dla Ezechiela i świadczą o jego wielkiej sile twórczej. Znał także przekazy

dotyczące tradycji historio-zbawczej i sakralno-prawnej. Największy wpływ wywarł na jego

myśl i nauczanie pobyt na wygnaniu. Przywiązany całym sercem i umysłem do tradycji

narodowych i rodzinnych, myślał i pisał o swojej ojczyźnie. Wywodząc się z rodziny

kapłańskiej, Ezechiel z wielką czcią odnosił się do kultu świątynnego, którego niestety nie

mógł sprawować na obczyźnie. Uważał się za stróża Izraela i duszpasterza, którego

posługiwanie i cierpienie miały być znakiem dla Izraelitów. Jego idee wywarły wpływ na

hagiografów Starego i Nowego Testamentu oraz na wspólnotę z Qumran. Uważa się go za

ojca judaizmu, bo Żydzi przejęli wiele z jego idei, np. troskę o kult świątyni i Tory, o

świętość itp. Księga Ezechiela powstała już po przesiedleniu. Została napisana w języku

hebrajskim, głównie prozą. Odróżnia ją od innych ksiąg prorockich Starego Testamentu

logiczny i chronologiczny układ treści. Mimo iż prorok nie mógł służyć w świątyni z powodu

niewoli, Księga Ezechiela ma bardzo kapłański charakter - znajdują się w niej liczne widzenia

i proroctwa związane z samą świątynią. Prorok piętnuje w księdze niewierność Izraela i

zapowiada karę za jego grzechy. Jednocześnie księga zawiera treści mesjańskie i zapowiedź

nowego przymierza. Księga Ezechiela jest zaliczana do kanonu Biblii przez wyznawców

judaizmu i chrześcijaństwa

 Babilon zostaje obalony i powstaje państwo Perskie  Cyrrus Perski wydaje pozwolenie na powrót Żydów. Zwraca naczynia, menorę i daje

pieniądze na odbudowanie Jerozolimy

 W Jerozolimie nie ma nic, a dodatkowo inne plemiona np. Edończycy wszystko poniszczyli i rozkradli

 Na początek chce odbudować mury, co spotyka się z wrogością.  Ezdrasz (V - IV w. p.n.e.) - kapłan żydowski, jeden z przywódców Żydów po

powrocie z niewoli babilońskiej, znany jako przepisywacz Prawa Mojżeszowego. Miał

olbrzymi wkład w skompletowanie i zachowanie tekstu Starego Testamentu. Jest on

jednym z głównych bohaterów Księgi Ezdrasza, Księgi Nehemiasza (nazywanej też 2

Księgą Ezdrasza) i dwóch ksiąg deuterokanonicznych: 3 i 4 Księgi Ezdrasza.

 20-15 lat później Nechemiasz stara się robić to samo co Ezdrasz. Zachowywały się jego pamiętniki. W literaturze biblijnej są to nieliczne pamiętniki

 Palestyna jest kluczowym miejscem, bo wojska Egipskie i Antodejskie muszą przejść przez Jerozolimę

 Palestyna zostaje podbita pod koniec III w.  Juda Machabeusz - jeden z przywódców żydowskiego powstania Machabeuszy

przeciwko Seleucydom 167 p.n.e. - 160 p.n.e. Był trzecim synem kapłana

żydowskiego Matatiasza Hasmoneusza. W 175 p.n.e., Antioch IV Epifanes rozpoczął

działania, mające na celu pełną asymilację Żydów w swoim państwie. Sprzedał

funkcję arcykapłana Jezusowi Jazonowi. W Świątyni Jerozolimskiej Grecy zbudowali

ołtarz ku czci Zeusa Olimpijskiego, na którym złożyli ofiarę ze świni. Kapłani

żydowscy zmuszani byli do odprawiania nabożeństw ku czci bogów greckich, co

spowodowało powszechne wzburzenie. Sygnał do rewolty dał ojciec Judy Matatiasz,

docsity.com

11

który publicznie odmówił podporządkowania się rozkazom władcy i wzniecił

powstanie. Przed 167 p.n.e. Matatiasz wyznaczył Judę jako naczelnego dowódcę

wojsk powstańczych. Juda, na czele kilkuset zbrojnych mieszkańców Judei skutecznie

nękał wojska Antiocha atakami swoich partyzantów. Wojska Judy pobiły

przeważające liczebnie armie Seleucydów w otwartym polu w bitwach pod Nahal el-

Haramiah, Beit Horon i Emaus. W 164 p.n.e. Juda triumfalnie wkroczył do zdobytej

Jerozolimy, dokonując ponownego poświęcenia odbudowanej Świątyni

Jerozolimskiej. Według podań nastąpił wówczas cud, gdyż jednodniowe zapasy oliwy

do palenia w menorze, wystarczyły na dni osiem. Stąd powstało święto żydowskie

Chanuki. W 161 p.n.e. Juda wysłał poselstwo do Rzymu, prosząc o uznanie

niepodległości Judei. Rzymianie zrobili to tym chętniej, że sami byli zagrożeni przez

Seleucydów. W 160 p.n.e. Juda zginął bitwie pod Elasą z wojskami Demetriusza I

Sotera.

 Nowele był to gatunek popularny w świecie greckim i rzymskim o Ks. Ruth o Ks. Tobiasza - księga opowiada o dziejach ojca i syna (aram. Tobi i Tobijah,

lub gr. Tobit i Tobias - obydwa imiona tłumaczone wg. Biblii Tysiąclecia na

Tobiasz) z pokolenia Neftalego . Początek księgi zawiera opis sprawiedliwego

życia Tobiasza-ojca i uprowadzenie rodziny Tobiasza do Asyrii (734 p.n.e.),

gdzie naraża się on królowi Sannacherybowi przez potajemne grzebanie

pomordowanych Izraelitów. Gdy traci wzrok, zaczyna prosić Boga o śmierć.

Wkrótce potem przypomina sobie, iż jeden z mieszkańców Medii jest mu

winien 10 talentów srebra. Wysyła więc swego syna, Tobiasza w podróż do

Medii, aby przed śmiercią ojca odebrał dług. W podróży towarzyszy mu

Archanioł Rafael, który namawia Tobiasza-syna do ślubu z Sarą, pomaga w

uwolnieniu jej od złego ducha, Asmodeusza i przekazuje mu sposób, w jaki

może uzdrowić ślepotę ojca . Po powrocie do Niniwy, Archanioł Rafael

wyjawia kim jest, oraz przekazuje Tobiaszom rady i polecenia, m.in. aby

spisali to co ich spotkało.

o Ks. Judyty - księga Judyty [Jd] to jedna z ksiąg biblijnych wchodząca w skład katolickiego i prawosławnego kanonu Starego Testamentu, zaliczana do

ksiąg deuterokanonicznych. Przez Kościoły protestanckie uważana jest za

apokryficzną. W Septuagincie i jej przekładach na inne języki, znajduje się

bezpośrednio po Księdze Tobiasza. Księga podzielona jest na 16 rozdziałów.

Nabuchodonozor, który w żadnym wypadku nie może być identyfikowany z

którymś z historycznych władców, wzywa wszystkie ludy ziemi do walki z

Arfaksadem królem Medów. Jego wezwanie pozostaje jednak bez odpowiedzi.

Po wygranej wojnie władca decyduje się zemścić na opornych wasalach.

Najlepszy jego wódz Holofernes, na czele potężnej armii wyrusza na wojnę.

Lud Izraela, który niedawno wrócił z niewoli, pod dowództwem najwyższego

kapłana Joakima, decyduje się odeprzeć wroga. Zajmują miasto Betulię.

Holofernes tymczasem dotarł już w okolice i niebawem rozpoczął oblężenie

miasta, jednak po 34 dniach oblężenia Betulia nie mogła się dłużej bronić. W

tym momencie pojawia się Judyta, młoda i piękna wdowa, zdecydowana sama

obronić miasto. Po modlitwie wieczornej, pięknie odziana, udaje się do obozu

Asyryjczyków, każe się zaprowadzić do Holofernesa i uwodzi go w ciągu

trzech dni. Czwartego dnia w czasie wspólnej wieczerzy, gdy Holofernes się

upija, Judyta odcina mu głowę. Wkłada do kosza i powraca do Betulii. O

świcie wywieszono głowę na murach miasta. Gdy ją ujrzało wojsko asyryjskie,

docsity.com

12

uciekło w popłochu. Izraelici rzucili się w pogoni za nimi i ich rozgromili.

Opowieść ta nie znajduje potwierdzenia w faktach historycznych. Księgę do

kanonu Kościoła katolickiego włączył Sobór trydencki. Należy do tzw. ksiąg

wtórnokanonicznych. Oryginalny tekst był zapewne semicki (hebrajski lub

aramejski). Dzisiaj posiadamy jedynie opracowanie greckie. Św. Hieronim

znał krótszy tekst aramejski. Księga powstała najprawdopodobniej w okresie

machabejskim II w. p.n.e. Tradycja katolicka i prawosławna widzi w Judycie,

bohaterskiej niewieście, typ Maryi, Matki Jezusa. Z tego powodu bardzo

często czytania liturgiczne świąt maryjnych zaczerpnięte są z tej księgi.

o Ks. Estery – księga składająca się z 10 rozdziałów, zawiera opowieść o pewnym epizodzie z życia dworskiego, perskiego króla Achaszwerosza

(zwanego także Assuerusem, lub Aswerusem, w formie greckiej Kserksesem).

Na jego dworze w Suzie pojawia się młoda Żydówka Estera i po oddaleniu

przez króla jego żony Waszti (1 rozdział), Estera zostaje jego żoną. Opiekun

Estery Mordechaj (Mardocheusz) zakazał jej wyjawiać swoje pochodzenie.

Odkrywszy spisek przeciw królowi, uprzedza władcę o zamachu na jego życie.

Największemu dostojnikowi dworskiemu Agagitowi Hamanowi tymczasem

udało się wymóc na królu dekret przeciw Żydom, którzy mieli być zgładzeni

(3 rozdział). Estera - po poleceniu Mordechaja (4 rozdział) - stawia się przed

królem i jednak przekonuje władcę do cofnięcia dekretu. Haman traci humor,

gdy Mordechaj znów nie chcę mu się pokłonić; poleca więc postawić bardzo

wysoki pal i postanawia, że namówi króla, by powieszono na nim Mordechaja

(5 rozdział). Król czyta kroniki, z których dowiaduje się, że Mordechaj wykrył

zamach na jego życie, ale nie został za to nagrodzony, gdy pojawia się Haman,

pyta go, co należy uczynić dla osoby, którą król chciałby uhonorować. Haman

myśli, że chodzi o niego, toteż podaje wyszukane propozycje, po czym

otrzymuje polecenie, aby w ten sposób uczcił Mordechaja (6 rozdział). Estera

wyjawia królowi, że Haman wydał ją wraz z jej ludem na zagładę. Haman

zostaje powieszony przez króla (7 rozdział). Mordechaj zajmuje jego miejsce.

Żydom król zezwala zgładzić swych wrogów. 14 dnia miesiąca adar, Żydzi

zabijają 75 000 swoich wrogów. Następnego dnia zgładzono także wszystkich

synów Hamana i innych wrogów (8 rozdział).Na cześć tych zajść wyznaczono

święto i dzień odpoczynku dla wszystkich Żydów zwane Purim, które

odbywało się od tej pory 14 i 15 dnia miesiąca adar (9 rozdział). Mordechaj

zostaje drugą osobistością po królu i działa dla dobra Żydów (10 rozdział).

 Wszystko to są opowiadania legendarne, nie trzeba ich analizować czy było to czy nie

WYKŁAD 11

 Księgi sapiencjalne (mądrościowe) o Nie jest to filozofia spekulatywna o Postępowanie wedle prawa Bożego o Dobre rozumienie świata i konsekwentne wyciągnięcie praktycznych

wniosków

o Większość jest przypisywana Salomonowi o Dotyczy również najważniejszych problemów egzystencjalnych:

 Problem sprawiedliwości społecznej

 Ludzkiego cierpienia (Hb)

 Miłości (PnP)

docsity.com

13

 Przemijanie (Koh)  Występuje szereg ksiąg dydaktyczno-mądrościowych (Żydzi nazywają je zwojami):

 Ks. Hioba

 Ks. Psalmów

 Ks. Koheleta (Eklezjastes)

 Pieśń nad Pieśniami

 Ks. Mądrościowe

 Mądrość Syracha (Eklezjastyk)  Jest to literatura filozoficzna. Określenia, które tam występują są mądrościowe. Nie

jest to literatura oryginalna. Została zapożyczona

 Są to księgi poetyckie  Przysłów  Koheleta  Mądrości  Hiob  PnP  Ks.Psalmów

FORMY WYRAŻANIA MĄDROŚCI:

 PRZYSŁOWIA  Przypowieści  Alegorie  Zagadki  Bajki  Opowiadania w formie ciągłej

CECHY POEZJI:

 Popularna, powszechna  W użytku codziennym  Język wyszukany i piękny, ale potoczny i powszechnie zrozumiały  Budowa stroficzna, strofy oddzielone  Rym, refren  Aklamacje  Każdy wers zaczyna się od kolejnej litery (abecedariusz)

1)PSALMY

 Powszechna modlitwa  Przeszły z Izraela do chrześcijaństwa  „najszlachetniejszy krwioobieg myślenia”  Najważniejszy wpływa na literaturę obok Rdz  Gr. psalmos- pieśń pochwalna, niewłaściwy tytuł - właściwe hymny  150 psalmów + apokryficzne, ale są dublety  Nie potrafimy zrekonstruować melodii  Powstały w III-II w. p.n.e. - część związana z królem Dawidem  Dawid zbierał te psalmy

dydaktyczne

Dzieła poetyckie

docsity.com

14

 Bogata tematyka  Ekspresyjne błaganie o przebaczenie  Psalmy pochwalne, błagalne, lamentacje (zbiorowe i indywidualne),

królewskie, prorockie, gradualne (wstępujące do świątyni), babilońskie,

mesjańskie (mówiące o nadejściu Mesjasza, opiece Jahwe)

Polskie przekłady psalmów:

 Jan Kochanowski  Julian Tuwim („Kwiaty polskie”)  Kornel Ujejski (psalm 137-> o babilońskich brzegach)  Władysław Broniewski-> psalm 137

Miserere-> początek jednego z psalmów, wyraz rozpaczy, błaganie o pomoc.

De profundis -> z głębokości

2)KSIĘGA HIOBA

 Problem bólu, cierpienia, winy  Nie wiadomo czy Hiob był postacią historyczną  Stylizacja aramejska  Utwór powstał prawdopodobnie w czasach hellenistycznych  Anna Kamieńska pisała wiesze o Hiobie

3) PIEŚŃ NAD PIEŚNIAMI

 Księga Salomona- wiele aluzji geograficznych i przyrodniczych  Ks. złożona z kilku pieśni  Typowy poemat miłosny  Dialog Oblubieńca i Oblubienicy + chór dziewcząt  Żarliwe uczucie  Akcja zredukowana do minimum, raczej dialog  Bukoliczny charakter  Wielka afirmacja miłości  Symbol miłości Boga do swego ludu  Różne interpretacje księgi

POZOSTAŁE KSIĘGI MĄDROŚCIOWE:

1)KSIĘGA KOHELETA(EKLEZJESTES)

 Człowiek, który przemawia (kaznodzieja)  Autor podaje się za Salomona  Zaczyna się od: Vanitas vanitatum et omnia vanitas  Wszystko co przemija jest marnością  Wszystko ma swój czas  Pesymizm, ale optymistyczne zakończenie

docsity.com

15

2) KSIĘGA PRZYSŁÓW

 Dawniej jako księga przypowieści  Typowy gatunek w literaturze starożytnej  Dosadność  Częstym tematem jest głupota  Nie są to nakazy, ale wyniki ludzkiej powszechnej mądrości w kontekście

monoteistycznym.

 Paralelizm synonimiczny  Zbiory mądrości, powstała w V w. p.n.e.  Mądrość upersonifikowana, podkreślenie jej boskości

3) MĄDROŚĆ SYRACHA(EKLEZJASTYK)

 Księga kościelna  Zawiera przysłowia  Używana w kościele dla katechumenów  Ks. Poprzedzona wstępem wnuka  Powstała w III/II w. p.n.e.  Starożytny przekład to parafrazy, skróty  Wyłącznie zachowała się po grecku  Księga deuterokanoniczna, choć powszechnie czytana  Dydaktyczna, składa się z sentencji (I część) dalej pochwała upersonifikowanej

mądrości

 Bardziej religijna niż księga przysłów  Coraz silniej upersonifikowana mądrość

5) Księga Mądrości

 Napisana w grece  Nawiązuje do zwyczajów egipskich i polemizuje z nimi  Słownictwo filozoficzne (czyli Aleksandria wieku II)  Autorem jest Żyd, widzący odejście od prawa hebrajskiego  Księga wyraźnie polemiczna  Ma wzbudzać dumę u Izraelitów, ukazać wielkość przeszłości  Ks. propagandowa, ma nakłaniać pogan do przyjęcie religii mojżeszowej  3 część:

o Mądrość subiektywna wpływająca na życie człowieka o Pochwała pięknej i wielkiej mądrości o Mądrość w dziejach Izraela o Mowa o nagrodzie i karze po śmierci o Wprowadzenie nowego pojęcia: psyche -> dusza o Przejście do judaizmu biblijnego do NT (nauka o obiektywnej mądrości ) o Ks. Często cytowana przez św. Pawła w NT

KSIĘGI PROROCKIE

 Fenomen proroctwa typowy dla judaizmu  Prorok- głosiciel, mówiący w czyimś imieniu(Boga)  Obok proroków są też pseudoprorocy

docsity.com

16

 Eliasz i Elizeusz to wielcy prorocy, którzy nic nie napisali  Niektórych pisma się nie zachowały  Proroków dzielimy na 2 grupy:

o Większychch: Izajasz, Jeremiasz i jego krąg (Baruch), Ezechiel, Daniel o Mniejszych (12)

 Brak jednolitej formy literackiej, jest w nich wszystko  Sprawy moralne, społeczne  Występowanie w obronie biednych  Intencje polityczne  Pisma najbardziej czytywane  Oczekiwanie na Mesjasza

1) Izajasz („Jahwe jest zbawieniem”)

 Imiona teoforyczne (zawierające imię Boga)  Ur. 765  Świetne wykształcenie, wielki poeta  Żonaty, miał 2 synów  Ok. 740 p.n.e. następuje powołanie na proroka (piękny opis)  Występuje przeciwko Asyryjczykom  Gani zbytek, pychę, wyzysk, niesprawiedliwość  Jeden z reformatorów Izraela, walczy o przywrócenie kultu Boga jedynego  Działalność społeczna, polityczna, religijna  Zm. ok. 701 r. p.n.e.

I część -> księgi protoizajasza

 Piękny opis powołania  Ks. Emmamuela („Bóg jest z nami”)  Idea Mesjasza, który niesie pokój

II cześć- deuteroizajasz

 Mesjasz cierpiący, biczowany, w którym nie ma niczego pięknego

III część- tritoizajasz

 Ks. Trymfu  Do Jerozolimy spłyną wszystkie narody, radosna uczta na koniec świata  Idea uniwersalizmu

2) Jeremiasz + lamentacje + ks. Barucha

 Jego działalność przypada na okres upadku Jerozolimy i niewoli babilońskiej  Wszyscy są przeciwko prorokowi, również król  Pierwsze wydanie jego księgi zostało zniszczone na rozkaz króla  Piękny opis powołania  Tragizm, żal, ból -> jeremidy

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 16 pages
Pobierz dokument