Socjologia i społeczeństwo - Notatki - Psychologia społeczna - Część 1, Notatki'z Psychologia Społeczna. University of Warsaw
Polanski_R
Polanski_R4 marca 2013

Socjologia i społeczeństwo - Notatki - Psychologia społeczna - Część 1, Notatki'z Psychologia Społeczna. University of Warsaw

PDF (786 KB)
20 strona
1Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Notatki omawiające stosunek wiedza społeczny a socjologii; definicje zgadnień.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 20
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 20 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 20 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 20 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 20 pages
Pobierz dokument

SOCJOLOGIA I SPOŁECZEŃSTWO

Wiedza społeczna a socjologia

SOCJOLOGIA to termin Augusta Comte’a, który na potrzeby nowej dziedziny nauki połączył z sobą

greckie słowa: socius (zbiorowość, społeczeństwo) i logos. Miało to miejsce w 1838 roku i stało się

symbolicznym początkiem nauki o społeczeństwie.

KATEDRY SOCJOLOGII:

● USA, Uniwersytet w Chicago (objął ją Albion Small) – 1892 r.

● Francja, Uniwersytet w Bordeaux (Emile Durkheim) – 1895 r.

● Niemcy, Uniwersytet w Monachium (Max Weber) – 1919 r.

● Polska, Uniwersytet w Poznaniu (Florian Znaniecki) – 1920 r.

Socjologia ma więc krótką historię pod względem akademickim, ale bardzo długą w rozumieniu

potocznym, nienaukowym. Mianowicie każdego człowieka od powstania pierwszych społeczeństw

cechuje pewna przed-socjologiczna wiedza o społeczeństwie.

Występuje ona w trzech postaciach:

wiedza potoczna

jest zbiorem dość przypadkowych i osobistych spostrzeżeń; każdy żyje w nieco odmiennych

zbiorowościach, w różnych warunkach a zarazem ma skłonność do generalizowania swoich

przekonań, traktowania ich jako typowych

jest fragmentaryczna i niespójna; tak jak zbiór porzekadeł ludowych nie tworzy zwartego systemu,

jest chaotyczna i często wewnętrznie sprzeczna

jest pochopna; do uzasadnienia swoich konkluzji nie potrzebuje rzetelnych argumentów a często

pojedynczych faktów, często pozornych, a nawet mitów

jest apodyktyczna; dużo w niej wartościowania, oceniania i moralizatorstwa

wrażliwość artystyczna

literatura realistyczna (Balzac, Zola, Steinbeck, Grass etc.)

malarstwo (Goya, Bosch)

muzyka: operowa, współczesna muzyka zaangażowana społecznie (np. Bob Dylan)

film, fotografia, reportaż

Ponieważ esencją sztuki jest los człowieka, nie może być ona wolna od kontekstów społecznych.

Jednak jej cele są różne od korzyści poznawczych, jakie płyną z nauki, ponieważ determinuje ją

forma, zbyt swobodna, by mogła spełniać jakiekolwiek kryteria akademickie.

filozofia społeczna

za cel stawia sobie odkrywanie prawdy o świecie

jest uprawiana profesjonalnie przez zawodowych myślicieli, a nie na boku, przy okazji codziennych

spraw, co pozwala jej wyjść poza indywidualne ramy i skoncentrować się na szerokich problemach

różnych społeczeństw

jest precyzyjna i wewnętrznie spójna, przede wszystkim rozumowa – fakty empiryczne i historyczne

służą jej przede wszystkim jako ilustracja

tworzy systemy

cechuje ją normatywny, wartościujący punkt widzenia, a także ambicja formułowania wskazówek i

zaleceń praktycznych czy politycznych

Socjologia wyłania się z tych trzech odmian myśli przed-socjologicznej. Kluczowe dla jej powstania

było spostrzeżenie, że „społeczeństwo (...) posiada swoiste, powtarzalne cechy i prawidłowości, a

zatem może być przedmiotem (...) nowoczesnej, empirycznej i eksperymentalnej nauki,

zmierzającej do formułowania ogólnych praw rzeczywistości”

Socjologia wyróżniała pod trojakim względem:

zdobywania wiedzy; za ostateczne kryterium prawdziwości uważała empirycznie czy

eksperymentalnie stwierdzone fakty społeczne; żądała kategorycznego formułowania sądów i

powstrzymywania się od ocen i wartościowania

docsity.com

formułowania rezultatów; do tego socjologia wprowadziła tzw. zmienne, czyli wyraźnie

zdefiniowane i najlepiej mierzalne pojęcia, stosowane w twierdzeniach o zależnościach pomiędzy

rozmaitymi faktami czy zjawiskami

korzystania ze zdobytej wiedzy; socjologia chciała zdobywszy pewną wiedzę umieć odpowiedzieć

na kilka pytań:

jak jest naprawdę? Tutaj rola socjologii polegała na obaleniu różnych mitów i złudzeń typowych dla

myślenia potocznego i przerysowań obecnych w sztuce. Miała ona szukać głębszych warstw

rzeczywistości społecznej i odkrywać konsekwencje społeczne działań podejmowanych przez

członków społeczeństwa.

dlaczego tak jest? Socjologia pragnęła odkrywać głębokie mechanizmy zjawisk, ukazywać ich

powiązania z kontekstem innych zjawisk równoczesnych, a także z sekwencją zjawisk wcześniejszych

jak będzie? Nie zadowalała się przeczuciami, lecz postanowiła z praw naukowych wyprowadzić

spodziewane tendencje, uzasadnione prognozy społeczne

Ponadto socjologia chciała udzielać naukowo ugruntowanych rad na temat tego, jak zmieniać

społeczeństwo w pożądanym kierunku

Wizje naukowości socjologii

Pozytywizm

August Comte stał się prekursorem pewnego myślenia o nauce i konkretnie socjologii, zwanego

pozytywistycznym. Proponował on, aby społeczeństwo wzorować na świecie przyrody, a socjologię

na znacznie dojrzalszych naukach, takich jak astronomia czy biologia.

Do tego modelu nauki należało kilka dyrektyw:

ograniczenie poznania naukowego do faktów bezpośrednio obserwowalnych zmysłowo

osiąganie wszelkich uogólnień drogą indukcji, poprzez gromadzenie coraz liczniejszych

obserwacji, a następnie klasyfikowanie ich wg podobieństw

sprowadzenie praw naukowych do prostych tez o zależnościach między faktami: występuję

razem, albo po sobie

proste, rozumowe wyprowadzenie z praw naukowych przewidywań na temat zjawisk przyszłych

wyprowadzanie z praw naukowych dyrektyw praktycznych na temat zapobiegania lub

wywoływania nowych faktów

Pogląd o jedności świata społecznego i przyrodniczego, o absolutnym podobieństwie dominujących w

nich mechanizmów, nazywa się naturalizmem. Stanowił on nieodłączne dopełnienie pozytywizmu.

Antypozytywizm / Socjologia humanistyczna

Dilthey, Rickert – w świecie ludzi występują zjawiska, których próżno byłoby szukać w

przyrodzie: znaczenia, symbole, reguły czy wartości, czyli wszystko, co określa się mianem kultury

Max Weber – nauka nie może sięgać jedynie do powierzchniowych faktów, lecz do ukrytych

znaczeń, które z tymi faktami wiążą ludzie; to może wykryć dopiero rozumowa interpretacja (metoda

rozumienia zjawisk społecznych wywarła bardzo silny wpływ na socjologię a zwłaszcza na jej nurt

zwany hermeneutycznym)

JurgenHabermas – interpretacja rozumiejąca nabiera charakteru obiektywnego, jeśli jest

formułowana drodze otwartej dyskusji, w warunkach całkowitej swobody wypowiedzi, równej

pozycji dyskutantów oraz braku jakichkolwiek nacisków zewnętrznych i argumentów

niemerytorycznych, czyli w tzw. idealnej sytuacji komunikacyjnej (tą teorię Habermas sformułował

w odpowiedzi na groźbę pojawienia się w nauce subiektywizmu interpretacji)

Znaniecki, Thomas – wszystkie fakty społeczne są związane z jakimiś ludźmi, są zawsze „czyjeś”,

mieszczą się w obrębie życiowych doświadczeń jakichś jednostek lub zbiorowości, które się z nimi

stykają, doznają i interpretują; mają więc w sobie z natury zawarty tzw. współczynnik

humanistyczny i badać je można tylko z perspektywy tych ludzi, w których doświadczeniu

występują, stawiając się w ich położeniu i patrząc na świat ich oczami

Pozytywistycznej teorii „symetrii wyjaśniania i przewidywania”,głoszącej, że dysponując

eksplanacyjną teorią naukową można formułować niezawodne przewidywania przyszłych zjawisk

socjologia humanistyczna przeciwstawiła się mówiąc o wielkiej ilości efektów niezamierzonych,

docsity.com

często nawet sprzecznych z zamierzeniami, które może wywoływać każde zachowanie. Według

socjologów humanistycznych, np. Giddensa, we współczesnym świecie powszechna jest niepewność

(„człowiek zawsze może zachować się inaczej niż tego oczekujemy”), która zwiększa się, gdy mamy

do czynienia z zachowaniami zbiorowymi czy masowymi.

Koronnym argumentem humanistów jest to, że nawet gdyby nauka była w stanie wyprowadzić słuszne

przewidywania na temat wszystkich aspektów przyszłych społeczeństw, to nigdy nie będzie w stanie

przewidzieć stanu przyszłej ludzkiej wiedzy, od której w ogromnym stopniu zależy kształt

społeczeństwa.

Karol Marks nadał socjologii wymiar ideologiczny, co również miało czynić ją inną od

naturalistycznej. Uznał, że wiedza społeczna "staje się siłą realną, jeśli pociąga za sobą masy".

Koncepcje i teorie mają znaczenie praktyczne, gdyż wpływają na myslenie ludzi, ich postawy, a w

konsekwencji działanie.

Robert Merton z koleichcąc udowodnić, że ludzie mają znacznie większy wpływ na otaczającą ich

rzeczywistość niż sądzili pozytywiści, opisał mechanizm "prognoz samorealizujących się i

samodestrukcyjnych".

Przykłady:

prognoza samorealizująca się - sytuacja na giełdzie, gdy inwestorzy przekonani (gdyż tak mówi

teoria), że zbliża sie recesja, wycofują kapitały, co faktycznie owocuje krachem i kryzysem

prognoza samodestrukcyjna - ekolodzy zaniepokojeni teoriami efektu cieplarnianego, którzy

domagają się zakazu emisji pewnych gazów i tym samym przyczyniający się do poprawy sytuacji

SPOŁECZEŃSTWO - PRZEDMIOT SOCJOLOGII

"Dla dzisiejszej socjologii społeczeństwo to nie konkretna zbiorowość, lecz raczej swoisty rodzaj

rzeczywistości, która manifestuje się w najrozmaitszy sposób w zbiorowościach najrozmaitszej

skali"

W socjologii powstało siedem punktów widzenia na to, czym jest społeczeństwo:

demograficzny - społeczeństwo to populacja, pewien większy lub mniejszy zbiór jednostek; punkt

widzenia najbliższy potocznemu

grupowy (Comte, Spencer) - społeczeństwo to złożone z jednostek zintegrowane całości, już nie

luźne, a spoiste, przypominające organizm

systemowy (Parson, Luhmann) - społeczeństwo to układ pozycji i typowych dla nich ról, gdzie

rolą może być na przykład wykonywany zawód

strukturalny (Simmel, Levi-Strauss, Merton) - społeczeństwo to sieć relacji międzyludzkich, nie

obiektów, a form, schematów odnoszenia się ludzi do siebie

aktywistyczny (Weber, Cooley) - społeczeństwo to konglomerat wzajemnie zorientowanych

działań (np. drużyna piłkarska, grupa przyjaciół)

kulturalistyczny (Weber, Durkheim, Bourdieu, Foucalt) - społeczeństwo to matryca

podzielanych przez zbiorowość znaczeń, symboli i reguł odciskających piętno na zachowaniach ludzi

zdarzeniowy / polowy (Elias, Giddens) - społeczeństwo to nieustannie zmienne, płynne pole, pełne

zdarzeń społecznych, w którym jednostki podejmują względem siebie działania same wytwarzając

grupy społeczne, systemy, struktury i kulturę; społeczeństwo widziane w ten sposób nie jest statyczne,

ciągle "staje się"

Powyższe poglądy na społeczeństwo nie wykluczają się, a wzajemnie uzupełniają co doskonale widać

na przykładach takich jak rodzina, czy drużyna sportowa, gdzie istotna jest liczebność, role, wspólne

znaczenia i reguły, ale i pozostałe elementy.

Na podstawie tej wielowymiarowości można wyprowadzić następującą definicję:

"Socjologia to nauka o ludziach działających w polu wzajemnych relacji, którzy nadaję temu

polu nieustanną dynamikę funkcjonowania i stawania się, a utrwalone, często niezamierzone

efekty swoich działań pozostawiają jako ramy strukuralne i kulturowe kolejnych działań

następującym po sobie pokoleniom"

docsity.com

JEDNOSTKA W SPOŁECZEŃSTWIE - KONTEKSTY SPOŁECZNE

Istnieje mnóstwo kontekstów, w których człowiek znajduje się na przestrzeni całego swojego życia:

rodzinny, edukacyjny, sportowy, religijny, polityczny, ekonomiczny czy zabawowy.

Charakterystyczne dla jednostek jest to, że tworzą indywidualne zestawy takich kontekstów i układają

je hierarchicznie. W związku z tym każdy człowiek musi nabrać pewnej socjologicznej kompetencji,

niezbędnej do odszyfrowywania zachowań innych i do przyjmowania właściwych strategii

zachowania.

Socjologiczna wyobraźnia (termin C.W Millsa) - zdolność wiązania wszytkiego, co dzieje się w

społeczeństwie, z warunkami strukturalnymi, kulturalnymi i historycznymi oraz z działaniami

podejmowanymi w tych warunkach przez podmioty indywidualne i zbiorowe, które w efekcie

kształtują świat społeczny w całej jego złożoności i różnorodności

Zdaniem Millsa s.w. pozwala na umiejętne powiązanie biografii, społeczeństwa i historii i przydaje się

w wielu codzienych sytuacjach, jak choćby czytanie gazety.

Socjologiczna wyobraźnia jest niezbędną cechą obywateli społeczeństwa demokratycznego, gdzie

działania ludzi mają silniejszy niż w innych ustrojach wpływ na losy pozostałych.

Jeżeli s.w. będzie zjawiskiem coraz powszechniejszym to dominująca obecnie demokracja

przedstawicielska ma sznasę przekształcić się w "uczestniczącą", gdzie obywatele mają bezpośredni

wpływ na zmiany w państwie.

Socjologiczną wyobraźnię zwiększa się poszerzając kanon pojęć języka socjologicznego.

Im bardziej bogaty język, tym bogatsza percepcja. Żeby pojąć rozmate niuanse życia społecznego,

należy nauczyć się myśleć i mówić w tym języku

AKTYWNOŚĆ CZŁOWIEKA

Społeczeństwo – zbiorowość jakoś powiązanych ze sobą w przestrzeni międzyludzkiej jednostek,

która nieustannie się zmienia (wynika to z aktywności ludzi – wszystko co istnieje w społeczeństwie

to przejaw aktywności ludzi.

1. Zachowanie

- np. ruch – czynność ludzka

- behawioryzm – obserwacja ludzkich zachowań, uczenie się instrumentalne (+/-)

2. Działanie

- zachowanie „wyposażone” w sens, znaczenie np. modlitwa, ucieczka

= zachowanie + zamiary, cele, powody racje

- działania podświadome – Freud - wiele warstw znaczeniowych

- znaczenie wspólne uznane - to jak inni odbierają – przyjmujemy je od zbiorowości

- kultura - gotowe scenariusze

- język – wiele znaczeń kulturowych

3. Czynność społeczna

- kiedy adresujemy swoje działanie do innych. Chcemy przekazać jakąś treść innym np. mowa

- rodzaje czynności: wychowawcza, edukacyjna, władcza, zabawowa, informacyjna

- Florian Znaniecki

4. Działania społeczne

- działania w których uwzględnia się aktualne lub potencjalne reakcje innych i według tego

ukształtowanie przebiegu własnego działania

- jednostka jest wyraźna ( nie jest tylko biernym adresatem)

- rodzaje

A) racjonalne (przekalkulowane)

B) tradycjonalne ( rutynowe) – kiedy działamy w określony sposób ale nie znamy celu np. zatracony

cel niektórych obrzędów – nadal to robimy ale nie wiemy po co => PRZEŻYTKI KULTUROWE

C) afektywne (emocjonalne

- dwa rodzaje cywilizacji: „zimne” i „gorące”

- ODCZAROWANIE ŚWIATA – zmniejszenie roli działań tradycyjnych i afektywnych na rzecz

działań racjonalnych

- Max Weber

OD DZIAŁAŃ SPOŁĘCZNYCH DO INTERAKCJI

1. złożyć schemat

docsity.com

- działanie inicjujące + działanie reagujące =>

kontakt społeczny

2. dystanse interakcyjne

- intymny 1 – 1,5 stopy

- osobisty 1,5 – 4 stóp

- socjalny 4 – 12 stóp

- publiczny <12 stóp

3. teorie interakcji

- behawioralna - wzajemnie powiązane zachowania jednostki – sekwencja bodźców i reakcji

- wymiany/ racjonalnego wyboru – wzajemna wymiana pewnych dóbr/ wartości między partnerami

- symboliczny interakcjonizm – wymiana idei, wartości, symboli, znaczeń,

- teoria dramaturgiczna - analogia życia codziennego do teatru, ludzie dążą do zrobienia na innych

dobrego wrażenia

OD INTERAKCJI PROSTYCH DO SIECI INTERAKCYJNYCH

- DIADA (Simmel) – interakcja między dwoma osobami

- działanie łączne - większa ilość uczestników interakcji

=> SIEĆ INTERAKCYJNA - pewna liczba współobecnych w czasie i przestrzenie osób, które

podejmują interakcje z wieloma partnerami w różnych kierunkach, jest niezmiernie płynna chaotyczna

i cały czas się zmienia

OD INTERAKCJI DO STOSUNKÓW SPOŁECZNYCH

Interakcje powtarzalne – te same osoby, podobna treść za każdym razem, zdarza się nieregularnie,

spontaniczna

Interakcje regularne – pojedyncze interakcje układają się w jakiś czasowy rytm, powtarzalność w

określonych momentach, stwarzają przyzwyczajenia

Interakcje regulowane - interakcje, które niosą ze sobą pewne zobowiązania, powinności, obowiązki,

zasadne oczekiwania – kiedy zaniedbanie następują społeczne sankcje

STOSUNEK SPOŁECZNY - wielość interakcji między tymi samymi partnerami, które są nie tylko

powtarzalne czy regularne, ale regulowane np. profesor – student

Cechy:

- wielość interakcji

- segmenty osobowości – część jest zainteresowana tylko jednym aspektem

- trwałość

- normatywna regulacja – reakcje wyznaczone przez pewne wzory

Pojęcia

Heterogamiczność stosunku społecznego – odmienność partnerów pod względem cech istotnych w

przebiegu interakcji : wieku, płci, narodowości

Homogamiczność -

……………………………………………………………………………………………………………

………………………………………

Cywilizacja „gorąca” – społeczność, w której reguły kulturowe dopuszczają publiczną ekspresję

emocji, a nawet jej wymagają

Cywilizacja „zimna” – społeczność, w której reguły kulturowe wymagają opanowania i

powściągliwości w publicznym wyrażaniu uczuć

Czynność społeczna – działanie celowe, adresowane do innych

Działanie - zachowanie , z którym związane jest znaczenie motywacyjne, kulturowe

Działanie społeczne – działanie, które bierze pod uwagę rzeczywiste lub spodziewane reakcje partnera

i jest nieustannie modyfikowane w zależności od takich reakcji

GIDDENS- Co to jest socjologia?

SOCJOLOGIA jest badaniem życia społecznego i społeczeństw. Przedmiotem socjologii jest

zachowanie ludzi jako istot społecznych. Szukanie odpowiedzi na pytanie dlaczego jesteśmy kim

jesteśmy i dlaczego działamy jak działamy.

docsity.com

WYOBRAŹNIA SOCJOLOGICZNA Wyzwolenie się z bezpośrednich uwarunkowań, patrzenie na

rzeczywistość i sprawy w szerszym kontekście; zdystansowanie się do codziennych czynności i nowe

na nie spojrzenie.

Tzn. sprawy z pozoru nieciekawe banalne są interesujące dla socjologów, którzy badają wiele

uwarunkowań, widzą tzw. :”drugie dno” Wiele zdarzeń na pozór dotyczących tylko jednostki

odzwierciedla w rzeczywistości szersze kwestie < np. rozwód, bezrobocie>

- badanie związków między tym, co robi z nami społeczeństwo a co sami ze sobą robimy

- nasze działania są kształtowane przez rzeczywistość, ale także ją samą kształtują

STRUKTURA SPOŁECZNA zdarzenia i czynności są poukładane w określone wzory; można

wyróżnić pewne PRAWIDŁOWOŚCI społeczeństwa są w ciągłym procesie strukturacji- przebudowy

Po co socjologia?

Pozwala patrzeć na świat z innego punktu widzenia

Badania socjologiczne pomagają w ocenie skutków działań inicjatyw społecznych

Pomaga w samopoznaniu, sprzyja organizacji inicjatyw oddolnych

ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ i prekursorzy socjologii

Socjologia dotyczy naszego życia i zachowań, dlatego od początku teoretycy spierali się, co do

podstaw tej nauki.

*początki badań socjologicznych-> koniec XVIII w.

*odejście od wiedzy potocznej, wierzeń religijnych

* okoliczności narodzin socjologii- wielkie rewolucje <francuska i przemysłowa> , bardzo wiele i w

bardzo szybkim czasie przemian społecznych

Pytania stawiane przez socjologów:

Czym jest natura ludzka?

Jak i dlaczego zmieniają się społeczeństwa?

Dlaczego tak jest ustrukturyzowane społeczeństwo?

AUGUSTE COMTE

Jako pierwszy użył słowa SOCJOLOGIA jako nauka o społeczeństwie wyjaśniająca prawa życia

społecznego, aby lepiej kształtować nasze losy.

Comte uważał, że socjologia to nauka pozytywna- zjawiska można badać i opisać oraz sformułować

prawa i przewidywać wydarzenia. Wiedza o społ. Oparta na podstawie badań empirycznych.

Prawo 3. Etapów:

- teologiczne ( wiara)

- metafizyczne (pojmowanie świata)

- pozytywne ( użycie technik naukowych)

EMIL DURKHEIM

Obiektywizm, nauka o podstawach empirycznych, Fakty społeczne traktowane jak rzeczy

( fakty społ to różne aspekty życia społ.):

Są zewnętrzne dla człowieka

Są przymusowe

Ludzie się im podporządkowują

Nie są widzialne ani namacalne, odkrywanie pośrednie

Społeczna i moralna solidarność

To, co je spaja wspólne wartości i obyczaje

Może być mechaniczna lub organiczna

ANOMIA stan rozkładu, poczucie bezcelowości i rozpaczy, upadek stylów życia, brak nowych

wartości po rozpadzie starych wzorów, poczucie bezsensowności

Analiza samobójstwa Durkheima:

To nie tylko akt osobisty

Wzory społeczne mają duży wpływ

Społeczne uwarunkowania samobójstwa- sam. Jako fakt społeczny\

-egoistyczne

-anomiczne

-altruistyczne

docsity.com

-fatalistyczne

Wniosek: POZORNIE OSOBISTE AKTY WYMAGAJĄ INTERPRETACJI SPOŁECZNEJ

KAROL MARKS

Próba wyjaśnienia zmian podczas rewolucji przemysłowej, praca poświęcona kwestiom

ekonomicznym

->kapitalizm- rządzący (posiadający kapitał) i robotnicy (klasa robotnicza, proletariat), WALKA

KLAS- wyzysk

->materialistyczna koncepcja dziejów- zmiana poprzez warunki ekonomiczne, konflikty klasowe

to motor historii

-> nieunikniona jest rewolucja robotnicza znosząca podziały klasowe

MAX WEBER

Badania empiryczne społeczeństw industrialnych

*natura i przyczyny zmiany społecznej- wielkie znaczenie przypisywał ideom i wartościom

* odrzuca materialną wizję dziejów

*badania DZIAŁAŃ społ. a nie struktur!

* TYP IDEALNY- modele pojęciowe i analityczne, występują rzadko, lub wcale, stałe punkty

odniesienia- „ czysta forma danego zjawiska”

*racjonalizacja- działania racjonalne, kalkulacja kosztów, zysków i strat; rozwój nauki, techniki i

biurokracji- oparcie na kryterium wydajności

Społ. tradycyjne zamienia się w społ. Nowoczesne- zanik sentymentalizmu, zagrożenia dla

duchowości

* twórcze oddziaływania człowieka na świat zewnętrzny, sensowny charakter DZIAŁANIA

SOCJOLOGIA DZIŚ

Różnice w poglądach

Perspektywy teoretyczne w socjologii

Comte -> Durkheim -> FUNKCJONALIZM

Marks----------------- MARKSIZM

Weber- - - - - - - - - - -> G. Mead-> SYMBOLICZNY INTERAKCJONIZM

- - - - - - - -  Posredni wpływ

--------------bezpośredni wpływ

FUNKCJONALIZM

Społeczeństwo działa współtworząc stabilną, zgraną całość; badania elementów społecznych; analogia

organiczna: porównanie do funkcjonowania organizmu; jak ludzkie ciało tak społ.. działa. Ważna

stabilność i porządek społeczny! Oraz KONSENS MORALNY

TEORIE KONFLIKTU

-model funkcjonowania społeczeństwa

-Odrzucenie konsensu społecznego

-podkreślenie podziałów społ.

-Społ. to grupy chcące zrealizować swoje interesy, a że są one różne to może dochodzić do

konfliktów

- badania napięcia między uprzywilejowaną a nieuprzywilejowaną grupą

- ważne obszary konfliktów i podziałów

- podział na tych, którzy mają i nie mają- rządzących i rządzonych

Teoria działania społecznego

Uchwycenie sensu działania społ. i interakcji, a nie zewnętrznych sił!

Analiza zachowania poszczególnych osób

docsity.com

Struktury istnieją dzięki działaniu jednostek- Weber

INTERAKCJONIZM SYMBOLICZNY

Zainteresowanie językiem i znaczeniem

To język tworzy z nas istoty samoświadome

Kluczowy element to SYMBOL ( coś, co zastępuje coś innego)

Np. SŁOWA- symbole rzeczy

Swiat jest przesycony symbolami a każda interakcja zachodzi przy użyciu symboli

To on wnosi wiele do naszego działania w żuciu społ.

PODSUMOWANIE

Socjologia- SYSTEMATYCZNE BADANIE SPOŁ.

Uprawianie socjologii- korzystanie z wyobraźni i umiejętność oderwania się od zastanych idei

Zastosowanie praktyczne: lepsze panowanie nad zjawiskami, przewidywanie, rozwój, badanie

skutków, samopoznanie, zmiana warunków własnego zycia

Powstanie- aby poznać zmiany społeczne

Comte, Marks, Durkheim ,Weber= natura socjologii i wpływ zmian związany z modernizacją

rzeczywistości społ.

Różne podejścia teoretyczne

Dziś-

*funkcjonalizm

* teorie konfliktu

*interakcjonizm symboliczny

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

PLATON

- społeczeństwo musi być całościowym

systemem

- prawo ma zmierzać do ustanowienia wszystkich

ludzi szczęśliwymi

- każdy wnosi jakiś pożytek

- państwo jest trwałą organizacją

- po raz pierwszy użył metafory organizmu do

opisu państwa

- państwo powinno istnieć bez nierówności

(uważał, że państwo, w którym jest pieniądz nie

może być państwem zdrowym)

- indywidualistyczne podejście

ARYSTOTELES

- badacz, empiryk

- krytyk indywidualizmu

- wszyscy w państwie muszą być szczęśliwi

- państwo z natury jest pewną wielością

- „człowiek jest zwierzęciem politycznym” –

czyli „jest z natury stworzony do życia w

społeczeństwie

docsity.com

POLIS

- polis jest suwerenną wspólnotą obywateli

- obywatele sami rządzą

- brak struktur państwowych

- zazwyczaj obywatele znają się miedzy sobą

- człowiek świadomy samego siebie – może

decydować o polityce państwa

STOICY

- uważali, że człowiek obdarzony jest popędem

społecznym

- pojęcia: „społeczność powszechna”,

„kosmopolis” - partycypacja wszystkich

- wszyscy ludzie podlegają prawu naturalnemu –

prawu wiecznego Rozumu, zapisane są w duszy

- jednostka jest ludzka jest fragmentem dwóch

porządków: 1 – moralnego (rozumowego) 2 –

politycznego (nie zawsze zgodnego z rozumiem)

- uczyli cnoty, nie polityki

CHRZEŚCIJAŃSTWO

- ideał wspólnoty, przywołujący ludzi do

świadomego uczestnictwa

- w oczach chrześcijan fakt przynależności

jednostki do społeczności przestał być

zdeterminowany, a stał się sprawą świadomego

wyboru celu i sposobu życia

ŚREDNIOWIECZE

- istotą porządku świata jest hierarchia, w której

Bóg stoi na samym szczycie

- każdy człowiek daje i otrzymuje to, czego

wymagało od niego funkcjonalne miejsce w

społeczeństwie

- ośrodkiem średniowiecznego schematu

rzeczywistości były: wspólnotowość i

przynależności

- społeczeństwo nie przestaje być ciałem

mistycznym , ale okazuje się zarazem bytem

fizycznym

docsity.com

ODRODZENIE

- zerwanie ze średniowieczną koncepcją ładu

społecznego, w której każdy ma od urodzenia

jasno określone miejsce

- awans dla najbardziej utalentowanych i

energicznych

- społeczeństwo jest terenem współzawodnictwa

- nasilenie indywidualizmu

- umocnienie władzy państwowej

MACHIAVELLI

- odróżnia kwestie polityczne od moralnych

- jego rozważania dotyczą tego co zrobić aby

osiągnąć określony cel

- wizja społeczeństwa jednostkowego (jedyną

więzią między ludźmi jest podleganie jednej i tej

samej władzy państwowej)

- państwo to kreacja władcy – nie naturalna

wspólnota obywateli

- wynalazca „socjologii absolutystycznej”

JEAN BODIN

- pluralistyczna koncepcja społeczeństwa

- rodzina – naturalna wspólnota, jest podstawą

państwa

- społeczeństwo poddane absolutnej władzy

(skomplikowana struktura wewnętrzna)

PRAWO NATURALNE

- ład społeczny wynika z prawa naturalnego,

które jest wcześniejsze od władzy i czyjejkolwiek

woli

- jednostki i zbiorowość, bezwzględnie

obowiązują pewne zasady postępowania, które

nie zostały przez nich ustalone, lecz są im dane

docsity.com

UMOWA SPOŁECZNA

- przejście od stanu naturalnego do stanu

społecznego

- jednostki są z natury wolne i równe, tylko

porozumienie między nimi może ograniczać.

- społeczeństwo – stowarzyszenie tworzone

świadomie przez jednostki w celu zaspokojenia

określonych potrzeb i osiągnięcia określonych

celów

'Socjologia' Piotr Sztompka: Rozdział 5 - Od stosunków społecznych do organizacji

Środowisko społeczne

-to jednorodny zbiór takich samych lub przynajmniej istotnie podobnych pozycji i ról (np. Takie

samośrodowisko artystyczne)

-relacje wiążące takie same pozycje

-jednorodna wielość ról (lekarze, artyści, profesorowie itp.)

Emile Durkheim - solidarność mechaniczna - poczucie wspólnoty oparte na podobieństwie ról, funkcji

(więzi, nie stosunki)

- solidarność środowiskowa – wynika z podobieństwa trzech atrybutów pozycji:

*pozycje ról (sposób zachowania)

*mentalność środowiskowa (nosiciele podobnych koncepcji)

*interesy, „szanse życiowe” (zestaw typowych innych pozycji

z którymi jest powiązana)

*zaufanie a priori

*lojalność

*intensywne kontakty wewnątrzśrodowiskowe (np. endogamia

środowiskowa – tendencja do małżeństw z grupy)

Krąg społeczny -to krąg typowych partnerów

-każda pozycja w obrębie kręgu społecznego to pozycja perymeryczna

-konflikt w ramach pozycji społecznej / konflikt między segmenatmi roli (jeden człowiek sprawuje

kilka ról równocześnie, od każdej wymaga się czegoś innego; napięcie wywołane niemożnością

pogodzenia z sobą wszystkich ról)

-strategie radzenia sobie z napięciami (np. „meta-reguły”-reguły kulturowe-wprowadzają porządek

preferencji)

Konglomerat pozycji

-jednostka równocześnie zajmuje wiele pozycji społecznych

-każda ze składowych pozycji to pozycja cząstkowa (nie wszystkie są równorzędne; zależnie od

kultury i subiektywizmu niektóre są nadrzędne inne podrzędne)

-pozycja centralna-pozycja społeczna preferowana przez jednostkę

docsity.com

-pozycja peryferyczna-o mniejszym znaczeniu

-napięcie powstaje gdy pozycja nie zgadza się z kulturą

-skutki napięć:

*konflikt między pozycjami/rolami

*dysonans między poglądami (konferuizm)

*konflikt interesów (np. sędzina kuzynką oskarżonego)

*różne kierunki kontaktów społecznych i interakcji

Sekwencja pozycji

-gdy pozycje zmieniają się w czasie życia (kariera, awans)

-pozycje aktywizują się w różnym czasie (istnieją widoczne i utajone)

-pozycje zewnętrzne-pozycje treściowo odległe, nie tej samej sekwencji

wewnętrzne-pozycje treściowo bliskie

predestynujące-zwiększają szanse osiągnięcia innej pozycji

dyskryminujące-zmniejszające szanse osiągnięcia innej pozycji

Organizacja społeczna

-środowisko społeczne-te same pozycje różne osoby

-krąg społeczny-te same osoby różne pozycje

-organizacja społeczna-całość zbudowana z różnych osób zajmujących różne pozycje; zintegrowany

zbiór pozycji społecznych i stosunków społecznych, realizujących wspólne funkcje; odróżniająca się

od innych całość

-różne konteksty społeczne (rodzina, firma)

-współczesne społeczeństwo-”społeczeństwo organizacji” (przechodzenie z organizacji do organizacji)

-Max Weber-instrumentalna efektywność-dążenie do jak największych rezultatów w najmniej

kosztowny sposób

(odpowiednie budowanie pozycji społecznych i stosunków

społecznych)

-zmiany organizacji-ciągłe „odczarowywanie”

-biurokracja „typ idealny” (7 właściwości) – organizacje społeczne przybierają te formę (drabina

biurokratyczna):

*urzędy/stanowiska (hierarchia)

*specjalizacja/podział funkcji (kompetencje)

*depersonalizacja

*uniwersalistyczna rekrutacja (liczą się talent, umiejętności, wiedza fachowa)

*pisemna forma wszelkich czynności

*regularne, z góry ustalone kryteria i procedury awansowe

*otrzymywane z góry ustalone wynagrodzenie

-wszystko ma być zarejestrowane, udokumentowane

-biurokracja „typ realny”- każda z 7 właściwości jest terenem nadużyć i patologii

-inne problemy:

*nadmierna specjalizacja (zbyt podzielone funkcje)

*sztywność procedur (lekceważenie nietypowych przypadków)

*inercja procedur (brak adaptacji do zmian)

*”wyuczona bezradność”

*przesunięcie celów (celem sama procedura)

*myślenie grupowe (bezkrytyczna lojalność)

*syndrom „paragrafu 22” (mnożenie przepisów ponad miarę)

*konserwatyzm (opór przeciw innowacjom)

*oligarchizacja (kontrola opanowana przez małe nieformalne grono)

*uprzedmiotowienie (pełna depersonalizacja stosunków społecznych) – b. radykalna

krytyka

-biurokracja to przykład organizacji formalnej, w której pozycje, relacje między nimi są bardzo

szczegółowo określone

-rodzina – organizacja mniej sformalizowana (stosunki społeczne mają charakter pierwotny)

-grono przyjaciół – całkowicie nieformalne

docsity.com

-mogą zachodzić na siebie/w biurokracji jest to niedopuszczalne

-nałożenie się nieformalnej na formalna może mieć motywujące znaczenie

'Socjologia' Piotr Sztompka: Rozdział 6 - Od organizacji do struktury społecznej

-struktura społeczna – najbardziej fundamentalna i swoista właściwość społeczeństwa

-Georg Simmel – socjologia formalna; kontakty ludzkie – wymiana wartości

Struktura jako forma społeczna

-w pojęciu struktury społecznej znikają jednostki, pozycje i role – pozostaje jedynie czysta sieć relacji

między nimi/forma i kształt, nie treść organizacji

-Simmel – prekursor pojęcia struktury (oddzielenie formy i treści)

-socjologia - „geometria społeczna” - powinna badać czyste formy społeczne, formować ich

właściwości i prawa, abstrahując od realiów występowania

-taką formą jest: konflikt, współzawodnictwo, władza, kooperacja, hierarchia

-konfiguracja stosunków społecznych:

-scentralizowana (stosunki koncentrują się na jednej pozycji)

-liniowa (komunikacja)

-struktura społeczna/atrybutywne pojęcie struktury

-”jest strukturą” - zauważenie złożoności / „ma strukturę” - określenie części

-mikrostruktury / makrostruktury – małe / wielkie zbiorowości

-mikrostruktury – sieć powiązań między elementarnymi składnikami życia społecznego (ostatecznymi

i nierozkładalnymi) nowoczesna socjologia

-makrostruktury – struktura drugiego rzędu; sieć powiązań między złożonymi obiektami społecznymi

(same są wyposażone w strukturę)

-trzy rodzaje organizacji (społ. Prymitywne):

-struktura pokrewieństwa

-struktura komunikacyjna

-struktura socjometryczna (typowe układy wzajemnych sympatii, antypatii czy

obojętności)

Determinacja strukturalna

-co daje zdefiniowanie struktury? Struktura określa co się dzieje w organizacji >>> determinacja

strukturalna

-R.K. Merton - „funkcjonalizm”

-struktura społeczna – siatka norm i wartości skupiających się w postaci ról

społecznych; występują w niej wewnętrzne sprzeczności

-najważniejsze źródła zmian – innowacje normatywne, zinstytucjonalizowane

omijanie norm wywołujące ich powolną erozję i zanik

Cztery aspekty kultury

-atrybuty w relacjach: normy, przekonania, interesy, kanały interakcyjne

-cztery wymiary struktur:

*struktura normatywna – sieć relacji między regułami działania różnych osób o różnych

pozycjach (harmonijna/chaotyczna)

*struktura idealna – sieć relacji między przekonaniami i poglądami osób o różnych

pozycjach (konsensus/pluralizm poglądów; przejrzysta/sekretna)

*struktura interesów – szanse dostępu do społecznie cenionych dóbr

(nieegalitarna/imperatywnie skoordynowana zbiorowość)

*struktura interakcyjna – typowe formy komunikacji między osobami; łatwość

nawiązywania kontaktu (otwarte/zamknięte)

-wyżej wymienione struktury mają wpływ na funkcjonowanie, klimat stosunków i osiąganie celów

Dynamika struktur

-struktury organizacyjne są płynne i zmienne

-Norbert Elias – prekursor tego spojrzenia

- figuracja – struktury (np. Taniec)

docsity.com

-Giddens – strukturacja – immanentna dynamiczność wszelkich społecznych form

-struktury – ramy działania – społeczny nacisk

Funkcje ograniczające Funkcje ułatwiające

Struktura interakcyjna Zamyka kanały komunikacyjne

(poddany - król)

Otwiera inne kanały ułatwiając

interakcję (profesor ogłasza

dyżury)

Struktura interesów Ogranicza środki niezbędne do

pewnych działań

Sprzyja określonym działaniom

Struktura normatywna Zakazuje pewnych działań lub do

nich zniechęca (nie zabijaj)

Nakazuje określone działania,

skłania do ich podjęcia (pomagaj

bliźnim)

Struktura idealna Sugeruje odrzucenie pewnych

przekonań (zabobonów)

Wymaga uznawania innych

(demokratycznych)

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Sztompka rozdz 7. „Od działań masowych do ruchów społecznych”

Społeczeństwo masowe:

 przeważnie działamy w otoczeniu wielkiej liczby innych ludzi, w ogromnych zbiorowościach,

 trzy rodzaje aktywności zbiorowej:

Działania masowe:

wielu ludzi, podobnym czasie, ale osobno i dla indywidualnych celów, podejmuje podobne działania,

które przynoszą skumulowane skutki wykraczające poza zakres prywatny i jednostkowy, a uzyskujące

znaczenie ogólnospołeczne (np. odkładam oszczędności do banku, inni też, wszyscy razem

kształtujemy wartość złotówki, choć nie było to naszym bezpośrednim celem)

2. Zachowania zbiorowe:

wielu ludzi działa w pojedynkę, na własną rękę, ale w bliskości przestrzennej z innymi, w tych

samych warunkach sytuacyjnych, co prowadzi do modyfikacji zachowania każdego z nich w kierunku

opisywanym przez „psychologię tłumów” (w tłumie jednostki działają bardziej emocjonalnie,

bezkrytycznie, zawieszając myślenie racjonalne).

Tłum – bardzo wiele jednostek, które wzajemnie się nie znają, nie poczuwają do żadnej szczególnej

więzi, a jedyne, co ich łączy, to zgromadzenie w jednej przestrzeni i ewentualnie taki sam powód, dla

którego znaleźli się razem.

Audytorium/ widownia – równocześnie, ale niezależnie od siebie, równolegle, ale nie wspólnie.

Publiczność – zbiorowość obserwatorów, widzów lub słuchaczy, którzy równocześnie, choć w

rozproszeniu przestrzennym skupiają uwagę na tym samym zdarzeniu, programie tv i doznają

podobnych wrażeń i przeżyć.

Pokolenie - zbiorowość ludzi, którzy doświadczyli takich samych, ważnych wydarzeń historycznych,

przeżyli te same sytuacje, reagowali na te same wyzwania. Ale doświadczali tego osobno, każdy nieco

inaczej.

Działania zbiorowe:

bardziej złożona forma aktywności zbiorowej cechująca się tym, że wspólna, bardziej trwała i celowo,

strategicznie motywowana (np. antyglobaliści)

Ruchy społeczne- akcje zbiorowe zmierzające do wywołania lub powstrzymania zmiany społecznej.

RUCHY SPOŁECZNE:

1) ukierunkowane na szczególny cel, jakim jest zrealizowanie jakiegoś rodzaju zmiany społ.

2) przebiegają w ramach niezinstytucjonalizowanych i niesformalizowanych.

Przyczyny ruchów społecznych:

 urbanizacja - w bliskiej odległości mieszka wielu potencjalnych uczestników ruchów społ

 industrializacja - wielkie masy pracowników

docsity.com

 umasowienie edukacji - masy studentów

 rozwój nowoczesnych technologii

 rośnie pula niezadowolenia

 ideologia aktywistyczna – podkreśla wagę zmian.

 reżim demokratyczny

 wolny czas i dużo energii.

Klasyfikacja:

* ruchy reformatorskie („zorientowane na normy”)

pragną dokonać modyfikacji zastanych sposobów postępowania, w szczególności przez zmianę norm

regulujących postępowanie właściwe czy pożądane; normy prawne, obyczajowe, moralne

* ruchy radykalne („zorientowane na wartości”)

zmierzają do zmian najbardziej fundamentalnych, dotyczących podstawowych zasad porządku

społecznego, a także zmian wielostronnych, obejmujących różne obszary życia społ.

# ruch nastawiony na innowacje/ zachowawczy

* Nowe ruchy społeczne- ruchy o szerokim, heterogeniczym składzie uczestników, walczące o

realizację uniwersalnych, postmaterialistycznych wartości, harmonii z przyrodą, pokoju, itp.

* Stare ruchy społeczne- nastawienie na korzyści ekonomiczne

Warunki wyłaniania się ruchów społecznych:

„sprzyjający kontekst strukturalny”

pojawienie się” strukturalnego napięcia”

uogólnione przekonanie

relatywna deprywacja odczuwana jako niesprawiedliwa i niesłuszna, rozbieżność między

rzeczywistymi osiągnięciami a aspiracjami w dziedzinie standardu życia, zarobków, władzy czy

prestiżu.

zdarzenie inicjujące.

Etapy:

Rekrutacja członków:

model wulkaniczny- ruch „wybucha” pod presją gromadzących się, masowych oddolnych

napięć; ludzie przyłączają się lawinowo, spontanicznie.

model mobilizacji zasobów- r.s. jest efektem manipulatorskich zabiegów działaczy czy

ideologów, którzy propagują ideologię kontestacji i mobilizują bierne i nieświadome masy społeczne

do działań zbiorowych.

* rekrutacja pierwotna

obejmuje tych, którzy przyłączają się do ruchu z pobudek ideologicznych czy moralnych

* rekrutacja wtórna

przystąpienie do ruchu społ., który się rozwija i odnosi sukcesy w poszukiwaniu satysfakcji

wspólnotowych i towarzyskich, a także spełnienia własnych egoistycznych celów;

organizacja celem samym w sobie; ucieczka, gdy zaczyna iść coś nie tak.

W ruchach pojawia się przywódca charyzmatyczny. Charyzma jest pewną relacją między

jednostkami, a jej zwolennikami, fanami, poplecznikami. Oznacza takie cechy jednostkowe, na które

istnieje jakby zapotrzebowanie społeczne, które spełniają oczekiwania, współgrają z nastrojami.

Cechy przywódcy postrzegane są przez zbiorowość jako niemal nadludzkie, dlatego ludzie gotowi są

obdarzyć przywódcę pełnym posłuszeństwem, zaufaniem, lojalnością. Po pewnym czasie następuję

rytunizacja charyzmy- utrata charyzmy przez przywódcę na skutek włączenia go w rutynowe,

codzienne działania administracyjne czy organizatorskie, w których ujawnia swoje słabości, popełnia

błedy i okazuje się zastępowalny przez innych.

krystalizowanie się ideologii, wyłanianie się organizacji i powstawanie swoistego etosu; system.

- repertuar kontestacji metody działania akceptowane przez dany ruch jako właściwe dla

realizacji jego celów.

„kryzys wiktorii” demobilizacja ruchu, rozproszenie członków, rozpad struktur organ.,

dezaktualizacja ideologii

„ kryzys przegranej”  narastające rozczarowanie członków, stopniowa demobilizacja, zamieranie

aktywności, odpływ zwolenników.

docsity.com

Ruchliwość pozioma (przestrzenna) – przemieszczanie się ludzi w przestrzeni geograficznej: migracje,

turystyka, podróże, dojazd do pracy.

Kontrruch społeczny- mobilizacja działań zbiorowych skierowanych przeciwko rozwijającemu się

wcześniej ruchowi społ, mająca na celu jego demobilizację lub uniemożliwienie skutecznego

działania.

Wielość działań

o

indywidualnych

celach

Bliskość

przestrzenna

i sytuacyjna

Wspólne

cele i

koordynacja

Instytucjonalizacja Ukierunkowanie

na zmianę

społeczną

Działania

masowe

+

Zachowania

zbiorowe

+ +

Działania

zbiorowe

+ +

Ruchy

społeczne

+ + +

Działania

zorganizowane

+ + + +

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZMIANA SPOŁECZNA- GIDDENS

Zmianę społeczną trudno zdefiniować, bo w jakimś sensie wszystko się ciągle zmienia. By ustalić

czy zaszła zmiana, trzeba wykazać przekształcenia tego w czasie.

3 ZASADNICZE STAŁE ŹRÓDŁA ZMIANY SPOŁECZNEJ:

środowisko fizyczne

organizacje polityczne

czynniki kulturowe

ŚRODOWISKO FIZYCZNE: Często kształtuje rozwój organizacji społecznej. Najlepiej widać to na przykładzie skrajnych

warunków środowiskowych, w których życie ludzi jest podporządkowane warunkom pogodowym (

np. zwyczaje Eskimosów będą zupełnie inne, niż Aborygenów- życie mieszkańców Małkinii pewnie

też się zasadniczo różni od przeciętnego życia Polaka). No więc, chodzi głównie o to, że jeśli

mieszkamy np. w dżungli to mamy mniejsze szanse na rozwój dlatego, że tam możemy przeżyć tylko

będąc łowcami albo zbieraczami- w dżungli nie ma terenów ani roślin nadających się do uprawy, tak

samo nie znajdziemy zwierząt, które da się udomowić. (chyba, że makaki ).

CZYNNIKI POLITYCZNE

Istotny wpływ na zmianę społeczną ma siła militarna i wojny. Od XVII wieku potęga państw

zachodnich przyczyniła się do zdobycia przez nie kontroli we wszystkich częściach świata, promując

tym samym zachodni styl życia. Tak samo dzięki rozwojowi techniki oraz odbudowie zniszczeń

wojennych (np. po I i II wojnie św.) państwa się rozwijają, dochodząc wręcz do poziomu mocarstw

(np. Japonia, Niemcy , Wielka Brytania).

A np. Irak, gdzie jest ropa ma oczywiście również większe szanse na rozwój cywilizacyjny (to, że tak

się nie dzieje wynika tylko ze względów politycznych. I religijnych.)

docsity.com

CZYNNIKI KULTUROWE

Do kulturowych czynników zmiany społecznej należy przede wszystkim rozwój nauki oraz to, że

następuje zjawisko „mieszania się kultur”, czyli, że czerpiemy z każdej po trochu, biorąc to, co wydaje

się w każdej z nich najlepsze.

Giddens tak naprawdę mówił tylko o tym, a teraz łopatologiczny schemat rozwoju od społeczeństwa

pierwotnego do nowoczesnego. Oczywiście przy każdej zmianie można wyróżnić znacznie więcej jej

czynników, ale ja umownie i przykładowo tylko przyjęłam jeden główny. Pamiętajcie też, że jedne

społeczeństwa te czynniki przyjmują, a drugie nie ( i zostają w tyle). Jedno jest pewne- ZMIANA

JEST NIEODWRACALNA!!!

SPOŁECZEŃSTWO ZBIERACKO- ŁOWIECKIE ( wszyscy równi, robią to samo- zbierają korzonki

i polują na dziki)

Czynnik zmiany- np. udomowienie krowy, mamy więc zmianę

2. SPOŁECZEŃSTWO PASTERSKIE- WĘDRUJĄCE

Po udomowieniu krowy trzeba zacząć szukać dla niej terenów pasterskich (no w sensie, żeby miała co

jeść). Tak samo po odkryciu krowy zaczynają pić np. mleko i jeść nabiał- zmiana odżywiania.

I tak wędrując odkrywają np. kukurydzę- zaczynają ja hodować, a żeby ja hodować trzeba zacząć

przejmować się pogodą- pojawia się rola szamana i kapłana, jak również, żeby cos uprawiać trzeba

zacząć prowadzić osiadły tryb życia.

Czynnik zmiany- odkrycie kukurydzy

3.SPOŁECZEŃSTWO ROLNICZE, OSIADŁE

Jak to zwykle bywa, tam, gdzie dużo ludzi siedzi w jednym miejscu, tam ktoś chce rządzić

Czynnik zmiany- polityczny, najsilniejszy chce rządzić, a to prowadzi to feudalizmu

SPOŁECZEŃSWTO FEUDALNE

Jeśli mamy feudalizm to mamy osoby rządzące i rządzone, czyli najczęściej rzemieślników, rolników

oraz panów i panie innych profesji. W ten sposób przy okazji nowe wynalazki,np. maszyna parowa

Czynnik zmiany- np. wynalezienie maszyny parowej

SPOŁECZEŃSTWO PRZEMYSŁOWE

Jeśli mamy przemysł to pojawiają się fabryki (jedne produkują szyny, drugie szyby, a trzecie wagony

– wszystko potrzebne maszynie parowej), czyli rozwój i produkcja trwa, a co za tym idzie wzrasta

znaczenie pieniądza

Czynnik zmiany- wzrost znaczenia pieniądza

SPOŁECZEŃSTWO KAPITALISTYCZNE

A tu już najważniejsze są usługi i pieniądze.

Ciągły rozwój.

NOWOCZESNOŚĆ (Internet, komórki itd.)

Tu już nie damy rady wyróżnić konkretnych czynników zmiany, bo wszystko zmienia się w

błyskawicznym tempie (np. wczoraj MP3, a dziś MP4).

ZMIANA SPOŁECZNA

Zmiana społeczna – różnica między stanem systemu społecznego ( grupy, organizacji ) w jednym

momencie czasu i stanem tego samego systemu w innym momencie czasu. Różnice te mogą wynikać

z różnych względów dlatego wyróżniamy:

zmiana składu systemu – np. migracje, rekrutacje do grupy, mobilizacja, reforma organizacyjna

docsity.com

zmiana struktury systemu – modyfikacja czworakich sieci powiązań między elementami:

interakcjami, interesami, normami i ideałami; i tak wyłaniają się: a) nowe struktury interakcyjne –

ludzie nawiązują nowe kontakty, wchodzą w nowe grupy; b) nowe struktury interesów – ludzie

bogacą się lub biednieją, wychodzą z podporządkowania lub popadają w niezależność; c) nowe

struktury normatywne – ludzie zaczynają wyznawać nowe wartości, kierować się nowymi normami,

odgrywać nowe role, karać i nagradzać za co innego niż dawniej d) nowe struktury idealne – ludzie

zaczynią wyznawać innych bogów, akceptować nowe ideologie, zyskiwać nową wiedzę o świecie *

zmiany struktury systemu traktowane są jako najważniejsze, kiedy ogarniają wszystkie

struktury, mówi czasem o zmianach rewolucyjnych

zmiana funkcji pełnionej przez elementy społeczeństwa np zmiana funkcji rodziny: rodzina

tradycyjna była grupą wielofunkcyjną: spełniała funkcje ekonomiczne, prokreacyjne, socjalizacyjne,

religijne itp. Z biegiem czasu wiele z tych funkcji zostały przełożone wyspecjalizowane instytucje: np.

funkcja wychowawcza przełożona na szkołę, religijna na Kościół

zmiana granicy systemu – np dwie korporacje łączą się w jedną, dwie rodziny łączą się przez

małżeństwo dzieci

zmiana w otoczeniu systemu – powódź niszczy sieć dróg i odcina miasteczko od świata, podbój

zmienia położenie geopolityczne społeczeństwa.

Proces społeczny – ciąg, sekwencja następujących po sobie i przyczynowo uwarunkowanych zmian

systemu, które nazywamy fazami lub etapami. Aby można było mówić o jednym procesie, system

pomimo tych zmian musi zachować podstawową tożsamość np. powolny rozpad rodziny. W

społeczeństwie wyróżniamy:

proces kierunkowy – 1. żadna faza procesu nie jest identyczna z jakąkolwiek inną ( proces ten jest

nie odwracalny ) 2. każda faza późniejsza w czasie przybliża ( upodabnia ) stan systemu do pewnego

stanu wyróżnionego, preferowanego lub postrzeganego negatywnie, fatalnego końca. Przykład:

dojrzewanie organizmu, starzenie się, śmierć.

proces cykliczny - cechuje się tym, że po pewnym czasie stan systemu powraca do punktu wyjścia,

do stanu początkowego, np cykle koniunkturalne wzrostu i recesji.

Rozwój społeczny – proces kierunkowy + 1. kierunek procesu jest pozytywny tzn. z upływem czasu

zwiększa się poziom pewnej zmiennej lub kompleksu zmiennych 2. kierunkowa sekwencja zmian

społecznych jest uruchomiana, popychana przez mechanizmy wewnątrz społeczne ( endogenne –

zamknięte w ramach rozważanego społeczeństwa ). Wyróżniamy:

rozwój jednoliniowy ( unilinearny ) – sekwencja zmian biegnie zawsze tym samym, jednym torem,

po regularnej wyznaczonej jakby z góry trajektorii

rozwój wieloliniowy ( multilinearny ) – różne sekwencje zmian mają jedynie zbliżony ogólny

kierunek, ale przebiegają w różny sposób, w zależności o konkretnych warunków historycznych czy

kulturowych danego społeczeństwa.

Rozwój skokowy – podobny do jednoliniowego w ostatecznym efekcie, ale różniący się przebiegiem;

po okresie kumulowania się zmian ilościowych, cząsteczkowych, dochodzi do pewnego progu

nasycenia, po którego minięciu występuje zasadnicza zmiana itd.

Postęp społeczny - proces rozwojowy, którego kierunek jest wartościowany pozytywnie, przybliża

społeczeństwo do stany, który jest uważany za dobry, sprawiedliwy, szczęśliwy, godny itp.

Przeciwieństwem postępu jest regres. Żadna zmiana nie jest postępem ani regresem sama w sobie,

może natomiast uzyskać kwalifikacje postępu, gdy stanie się przedmiotem rozpowszechnionej w

jakiejś zbiorowości pozytywnej oceny, dokonanej w myśl pewnych kryteriów aksjologicznych. Tak

więc postępowość ( regresywność ) jest zawsze zrelatywizowana. Postępem jest to, co dane

społeczeństwo uważa za postęp; dotyczy spraw będących w interesie uniwersalnym wszystkich

ludzi, które są przez nich podobnie odczuwane, niezależnie od grupowych przynależności.

Dzieje idei postępu. Idea postępu w wersji wyraźniej sformułowanej narodziła się ponad 2500 lat temu w starożytnej

Grecji i Rzymie. Należy jednak sądzić, że istniała już dużo wcześniej w spontanicznym myśleniu

potocznym. Ksenofanes po raz pierwsze sformułował idee postępu, zaś Lukrecjusz jest uważany za

ojca tego terminu.

Rozważania o postępie w:

- starożytnej Grecji – Ajschylos, Protagoras, Sokrates, Platon

docsity.com

- starożytnym Rzymie – Seneka

- średniowiecznym chrześcijaństwie - św. Augustyn

- myśli renesansowej – Machiavelli, Bacon, Eraz z Rotterdam

- oświeceniu – Bodin, Vico, Leibniz

Triumf idei postępu przypisywany się XIX wiekowi, zwanym „wiekiem postępu”. W tym czasie

wizja postępu przeniknęła niemal wszystkie teorie społeczne ( ewolucjonizm, Durkheim, Marks itd. )

oraz stała się udziałem potocznego myślenia. Wiek XIX to wiek optymizmu: wiary w rozum, naukę,

technikę, wzrost ekonomiczny, rozmach cywilizacyjny. Potencja człowieka zdaje się być

nieograniczony, a przyszłości bezkresna, wspaniała i otwarta.

Wiek XX – wspaniały i straszny zarazem. Z jednej strony niebywałe przyśpieszenie postępu

naukowego, technicznego, medycznego, podniesienie poziomu życia i wzrost dobrobytu.

Równocześnie w tym samym czasie I i II wojna światowa, faszyzm, holokaust, komunistyczna idea

socjalizmu rodząca zbrodniczy system stalinowski, rozkwit fundamentalizmu, szowinizm, pod

sztandarem postępowych ideologii rodzi się terroryzm, cywilizacja powoduje epidemie nowych

chorób, technika i przemysł sprowadzają katastrofę ekologiczną – powstają realne szanse

unicestwienia ludzkości. Rozum zastępuje przemoc, nadzieję – rezygnacja.

Koniec XX wiekuprzynosi załamanie idei postępu, zarówno w teoriach społecznych jak i

powszechnej świadomości. Oprócz dogmatu postępu załamuje się wiara w ideologie, w religie, mówi

się „o końcu historii”. Jedni mówią, że umarł Bóg, inni że umarł Marks. Słowo postęp zastępuje

kryzys. ( zmiana znaczenia słowa kryzys, niegdyś kryzys – oznaczał stan przejściowy, o kluczowym,

decydującym znaczeniu dla ludzkości; obecnie mówiąc o kryzysie mamy na myśli sytuacje trwałą,

chroniczną i ciągłą ). Następuje odejście od optymistycznego myślenia. Kryzys stał się czymś

naturalnym. W świadomości potocznej objawia się to w postawie: zwątpienia, rozczarowania,

bezsilności, zatraceniu sensu życia, zerwania poczucia ciągłości z tradycją, w prywatyzacji celów,

ignorowaniu spraw publicznych.

W obszarze teorii społecznych: prowadzi do relatywizmu i subiektywizmu, w prawidłowość życia

społecznego, podkreślenia roli przypadku, emocji, zastąpienia wartości etycznych przez

powierzchowne przeżycie życia estetyczne.

Wiara w postęp uważana jest powszechnie za naiwną i anachroniczną, za przeżytek mienionej

epoki.

Wg Sztompki by zrehabilitować pojęcie postępu należałoby wyraźniej sprecyzować jego sens,

wyróżnić typowe formy jakie dotąd przybierał i naszkicować nowe, proponowane pojecie postępu,

które bardzie bardziej użyteczne.

Sztompka – rozdział 20: Trauma zmian społecznych

co wywołuje traumę:

nagła, szybka, gwałtowna zmiana, dokonana w krótkim czasie

zmiana o szerokim zakresie , obejmująca równocześnie różne dziedziny życia społecznego

zmiana głęboka i radykalna, dotykająca centralnych dla zbiorowości wartości, reguł, bądź przekonań.

zmiana niespodziewana, zaskakująca i szokująca

poziomy traumy:

biografii indywidualnej – najniższy poziom traumy; typowych sytuacji traumatycznych człowiek

doznaje w rodzinie: rozwód rodziców, śmierć kogoś bliskiego, choroba; w sferze zawodowej: zmiana

posady, utrata pracy, niespodziewany i nagły awans; inne dziedziny życia: przeprowadzka do innej

miejscowości, aresztowanie, wyrok sądowy. We wszystkich przypadkach zaburzeniu ulega świat

nawyków, zwyczajów, sensów.

zbiorowości – to wszystkie zmiany szybkie, niespodziewane, a mikroskali występują także zmiany

traumatogenne długotrwałe i powolne, kumulujące się aż do progu ostrej traumy np. narastające

konflikty i rozpad wspólnoty lokalnej, demoralizacja oddziału wojskowego, korupcja w partii

politycznej etc. Destrukcji i dezorganizacji ulegają kultury grupowe, spajający zbiorowość system

wartości, norm, przekonań, aż do całkowitej zatraty grupowej tożsamości.

historyczna – ulega jej całe społeczeństwo – etniczne, narodowe, regiony, cywilizacja czy nawet

społeczeństwo globalne. Np. wojny, rewolucje, przełomy ustrojowe, kryzysy ekonomiczne,

kolonizacja, masowe migracje itd. Obok zmian gwałtownych, nieprzewidzianych, występuje

docsity.com

długotrwałe procesy kumulujące się: rosnące przeludnienie, zagęszczenie się ruchu drogowego,

zwiększenie umieralności, zatłoczenie miast, rozpowszechnienie się chorób cywilizacyjnych, przesyt

technologiczny czy konsumpcyjny. Zmiany te mogą zagrozić całej tkance kulturowej i tożsamości

społecznej.

Sekwencja traumatyczna

Moment inicjujący – zmiana społeczna o potencjalnie traumatycznym charakterze

Rozbicie dominującej kultury, które wyraża się w: a) na poziomie społecznym: dezorganizacji,

chaosie, fragmentacji, dualizmie – anomi b) na poziomie jednostkowym: dezorientacji kulturowej,

brak nawyków niezbędnych do odnalezienia się w nowej sytuacji. Stopień ten zależy od: 1.

jednorodności i spoistości kultury dawnej, 2.głębokości dysonansu między kulturą starą i nową, 3.

poprzedzająca przełom izolacja lub otwartość na kulturę alternatywną 4. uprzednie występowanie

enklaw środowiskowych związanych z kulturą, która ma zapanować dopiero w przyszłości.

Ciąg żywiołowych zmian oraz celowych reform w obszarze struktury społecznej, instytucji

ekonomicznych, ustroju politycznego itp. Zmiany te mogą generować niezamierzone skutki uboczne,

które w sytuacji dezorganizacji i dezorientacji mogą potęgować traumę.

Symptomy traumy

syndrom braku zaufania

pasywizm, apatia, poczucie bezsilności

nostalgia na temat przeszłości

orientacja na dzień dzisiejszy i skrócenie perspektywy czasowej w odniesieniu do przyszłości

nastrój niepokoju, obaw, lęków, podatność na plotki, fantazje, konfabulacje i mity

„panika moralna”, gorące, masowe dyskusje, spory, mobilizacja się ruchów społecznych

Radzenie sobie z traumą

Strategie indywidualne: polegają na możliwie najlepszej adaptacji do panujących warunków –

skuteczne zabezpieczanie się przed zagrożeniami – znalezienie dla siebie niszy, w której da się

przeżyć, podjąć akcje przeciwdziałające. Np. montowanie zamków i alarmów w domach,

wynajmowanie ochrony,

Strategie masowe: polegają na spontanicznej ekspresji niezadowolenia czy sprzeciwu przez wielu

ludzi równocześnie, ale niejako obok siebie, bez rozwiniętych interakcji czy wzajemnej komunikacji.

Np. wyjście ludzi na ulicę, zamieszki, akty zbiorowego wandalizmu, podpalenia i rabowanie sklepów.

Strategie zbiorowe: polegają na podejmowaniu wspólnych, zorganizowanych i celowych działań

zaplanowanych i kierowanych przez przywódców. Np. strajki, głodówki, marsze protestacyjne, akcje

charytatywne.

Podział ze względu na treść podejmowanych działań

Strategie aktywne:

- innowacja – poprawienie własnej sytuacji indywidualnej lub grupowej wobec traumatycznych

warunków czy zagrożeń ( Merton )

-cyniczny hedonizm – zachłanne korzystanie z radości dnia dzisiejszego zanim nadejdzie katastrofa

( Giddens )

-rebelia (Merton ) = aktywna kontestacja ( Giddens ) zmierzająca do zasadniczej zmiany

warunków życia i usunięcia źródeł traumy

Strategie pasywne:

- rytualizm (Merton) = pragmatyczna akceptacja (Giddens) czyli kontynuowanie tradycyjnych,

zastałych sposobów życia i ignorowanie traumatycznych zagrożeń

- wycofanie się (Merton) w dwóch formach 1. pasywnej rezygnacji – poddanie się traumie 2. bierne

zdanie się na los lub szczęście „jakoś to będzie”

Cele na które ukierunkowane są strategie:Interpretowanie i definiowanie: strategia ma wyjaśnić traumę, odnaleźć jej przyczyny,

zracjonalizować traumę, wskazać że jest ona niezbędna lub jest przejściowym kosztem ważnych i

korzystnych reform.

Umocnienie nowych wartości, norm, wzorów zawartych w kulturze, a także podtrzymanie wzorów

kultury tradycyjnej, narodowej

Złagodzenie lub usunięcie obiektywnych zjawisk negatywnych, patologicznych, kryzysowych np.

działania odgórne, polityczne, spontaniczne, obywatelskie w celu zmniejszenie przestępczości,

bezrobocia etc.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 20 pages
Pobierz dokument