Demografia skrypt (1), Egzaminy'z Demografia przedsiębiorstw i nauki o środowisku. University of Warsaw
Maximus94
Maximus947 stycznia 2016

Demografia skrypt (1), Egzaminy'z Demografia przedsiębiorstw i nauki o środowisku. University of Warsaw

PDF (313 KB)
21 strona
3Liczba pobrań
837Liczba odwiedzin
Opis
Demografia skrypt
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 21

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 21 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 21 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 21 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 21 pages

Pobierz dokument
1

1. PRZEDMIOT, CEL I ZAKRES DEMOGRAFII.Demografia- nauka o prawidłowościach rozwoju ludności w konkretnych warunkach gospodarczych i społecznych badanego terytorium. (Achilles Guillard ‘Demografia’ 1855 r.) Cel- charakteryzowanie ludzi poprzez struktury i ich zmiany w określonym czasie, na określonym terytorium Przedmiot- opis ludności:

 liczba ludności

 rozmieszczenie ludności

 struktury ludności (wg płci, wieku, wykształcenia, miejsca zamieszkania, stanu cywilnego, społeczno- zawodowa)  ruch naturalny ludności (liczba urodzeń, zgonów i małżeństw)

 ruch wędrówkowy (migracje zewn. i wewn.)

2. ŹRÓDŁA DANYCH DEMOGRAFICZNYCH.

 statystyka- dostarcza danych liczbowych niezbędnych do badań demograficznych

 powszechne spisy ludności

 ewidencja bieżąca

 specjalne badania ankietowe

3. SPISY LUDNOŚCI / WARUNKI, ZASADY, CECHY SPISU/

Spis ludności- to pełne badanie statystyczne ustalające stan liczebny i strukturę ludności według określonych cech w określony m momencie czasu, na określonym terytorium w drodze indywidualnego uzyskania informacji o wszystkich jednostkach podlegających badaniu. Celem jest ustalenie liczby ludności, struktur i rozmieszczenia przestrzennego ludności w określonej jednostce terytorialnej i ściśle określonym momencie Zasady spisu powszechnego:

 anonimowość

 bezpośredniość

 centralizacja

 imienność

 jednoczesność

 powszechność

 regularność

 statystyczne ujęcie wyników Warunki dobrze przeprowadzonego spisu:

 określenie badanej zbiorowości (kto? gdzie? kiedy?)

 odpowiednia organizacja

 właściwy układ formularzy, jednoznaczne sformułowanie pytań

 wyznaczenie momentu krytycznego

 pozytywne nastawienie ludności do spisu Cechy spisów:

 geograficzne (miejsce urodzenia, zamieszkania, pracy ....)

 demograficzne (płeć, wiek, stan cywilny, wykształcenie, język, małżeństwo, dzieci...)

 ekonomiczne (aktywność ekonomiczna, zawód, stanowisko, źródło utrzymania ...)

4. ZASADY BUDOWY I INTERPRETACJI PODST. WSKAŹNIKÓW DEM.

wskaźniki demograficzne pełnią funkcję analogiczną do ogólnych charakterystyk zbiorowości statystycznych ogólny wzór współczynników demograficznych: W= F/L * C F= ogólna liczba faktów, które są badane L= średnia liczba badanej ludności ogólne: odnoszą się do całej liczby ludności cząstkowe: odnoszą się do wybranej zbiorowości (np. tylko do zbiorowości 0- 15 lat) natężenia: C = 100 struktury: Z1/Z (licznik zawiera się w mianowniku)

5. ANALIZA KOHORTOWA I SIATKA DEMOGRAFICZNA

Analiza kohortowa- polega na ocenie procesów zachodzących w takiej zbiorowości ludzi (kohorcie), która wyróżniona została na podstawie wspólnie przeżytych zdarzeń związanych z określonym momentem lub okresem analiza kohortowa potrzebuje informacji o wieku i roku urodzenia każdej jednostki kohorta osób jednocześnie urodzonych --> generacja / pokolenie Siatka demograficzna- służy do jednorazowego wyznaczenia daty urodzenia, zgonu i wieku poszczególnych osób == pozwala ustalić liczbę żyjących w dowolnie wybranym momencie - zbiorowość zdarzeń I rodzaju-zbiorowość zmarłych pierwszego rodzaju- urodzonych w jednym roku kalendarzowym, a zmarli w dwu latach kalendarzowych. - zbiorowość zdarzeń II rodzaju – zbiorowość zmarłych II rodzaju urodzonych w jednym roku kalendarzowym i zmarłych w jednym roku . - zbiorowość zdarzeń III rodzaju – zbiorowość zmarłych III rodzaju – urodzeni w ciągu 2 lat kalendarzowych , a zmarli w jednym roku. Metoda standaryzacji- używana jest przy porównaniach badań, gdy porównywanie pewnych zjawisk w czasie jest utrudnione stosuje się ją w trzech przypadkach:

 struktura wieku jest taka sama, natężenie cząstkowe różne

 struktura wieku jest różna, natężenie cząstkowe takie same

 struktura wieku jest różna i natężenie cząstkowe jest różne przyjęcie pewnej wielkości za stałą i obliczanie pozostałych wskaźników wg tej stałej

6. WITALIZM DEMOGRAFICZNY A TEORIA LUDNOŚCIOWA SOCJALIZMUwitalizm demograficzny: to najstarszy proces demograficzny (starożytność) uznaje potrzebę wzrostu ludności, jako środka ekspansji terytorialnej i dyfuzji społecznej XVI-XVII w.- witalizm demograficzny był doktryną polityczną (im więcej ludzi, tym państwo potężniejsze i bogatsze) Spencer: im wyższa klasa społeczna, tym mniej dzieci wszystkie gatunki żyjące w świecie charakteryzuje sprzężenie zwrotne między zdolnością do utrzymania się przy życiu a potencjałem rozrodczym. Im pewniejsze przetrwanie tym mniejsza rozrodczość. Człowiek ma największa zdolność utrzymania się przy życiu i najmniejszą rozrodczość. Każda populacja przechodzi cykl rozwojowy: -krzyżowanie się jednostek o zróżnicowanych cechach dzięki czemu wzrasta jakość komórek -dynamiczny rozwój -wyczerpanie się populacji. Fisher: upadek cywilizacji wynika z upadku najwyższych klas

Gine: uważał ze każda populacja ludzka przechodzi cykl rozwoju (jak rozwój organizmu) który obrazuje parabola teoria ludnościowa socjalizmu: przeciwna witalizmowi demograficznemu twórcami doktryny byli pisarze socjalistyczni lata 20. i 20. oraz po 2 WŚ w Polsce dobrobyt ustroju socjalistycznego sam w sobie wywoła dynamiczny przyrost ludności (wysoka rozrodczość, niska śmiertelność)

=prawo ludnościowe socjalizmu= stały i szybki wzrost ludności, wysoki poziom dobrobytu materialnego, mała ilość zachorowań i niska śmiertelność przy pełnym i racjonalnym

wykorzystaniu zdolnych do pracy ludzi teoria ta okazałą się zupełnie niekorzystna: nie przeprowadzano żadnych badań, nie było polityki ludnościowej, prognoz demograficznych wyż lat 50. potwierdził prawo ludnościowe, ale niż lat 60. je całkowicie zakwestionował

7. TEORIA MALTHUSA, MALTUZJANIZM, NEOMALTUZJANIZM 1588-G. Bolero- liczba ludności uzależniona jest od biologicznego potencjału rozrodczego oraz istniejących środków utrzymania zapewniających wyżywienie. Był to „wstęp” do teorii Malthusa. Thomas Malthus – koniec XVIIIw.

 ludności wzrasta w postępie geometrycznym (1,2,4,8…) i podwaja się co 25 lat a produkcja środków żywnościowych w postępie arytmetycznym (1,2,3,4,5…)  trzeba ograniczać prawa ubogich do zawierania małżeństwo oraz pozostawić ich (klasę robotniczą) na minimum egzystencji  głód, epidemie, klęski żywiołowe i wojny są korzystne, ponieważ naturalnie regulują liczbę ludności  ludność cechuje biologiczne, uniwersalne uwarunkowanie reprodukcji oraz wrodzone dążenie do stanu absolutnego przeludnienia (więc aby społeczeństwo przetrwało trzeba ograniczyć rozrodczość)

maltuzjanizm- grupa entuzjastów Malthusa

 nie podnosić poziomu życia-

 pilnować narodzin i zawierania małżeństwo (propagować ‘moralną wstrzemięźliwość’) neomaltuzjanizm- Ricardo, Mill

 poprawa lub utrzymanie dobrobytu jest nie do pogodzenia z ciągłym wzrostem ludności

 konieczne są drastyczne środki aby hamować rozrodczość (kontrola narodzin)

 skutkiem wzrostu ludności są: brak żywności, przestrzeni, zasobów, zniszczony krajobraz

Konsekwencją tych prądów było sformułowanie teorii zerowego przyrostu demograficznego jako niezbędnego warunku przetrwania ludzkości (teoria stacjonarna Milla)

8. TEORIA TRANSFORMACJI DEMOGRAFICZNEJ.efekt niezależnych badań trzech badaczy:Tomphson- typologia ludności daje podstawę do rozważań nad różnym rozwojem ludności w różnych krajach Landry- teoria rewolucji demograficznej, obniżenie umieralności powoduje, że przyrost naturalny wzrasta Notestein- na podstawie badań Tomphsona i Landry’ego tworzy teorię przejścia demograficznego, podział na fazy rozwojowe, wskazuje na wewnętrzna logikę tego procesu

ludność świata rozwija się wg schematu: I. faza tradycyjna, naturalna: dużo narodzin + dużo zgonów --> mały, zerowy lub ujemny przyrost naturalny II. faza przejściowa:

dużo narodzin + mniej zgonów (rola medycyny) --> przyrost naturalny wzrasta aż do eksplozji demograficznej

III. faza kontrolowanej, nowoczesnej reprodukcji: mniej narodzin + mało zgonów --> mały przyrost naturalny Blacker rozszerza ten schemat i tworzy 5 faz teorii przejścia demograficznego:

I. Naturalny proces reprodukcji (wysoka liczba urodzeń i zgonów). Przed rewolucją przemysłową (do XVIIw.) rozrodczość na poziomie maximum fizjologicznego a umieralnośc regulowana niemal całkowicie przez czynniki biologiczne. Nie wyklucza się możliwości istnienia reprodukcji prostej (liczba ur.=liczba zg.) wskaźnik dzietności: powyżej 6 dzieci na 1 kobietę, przeciętna długość życia: do 45 lat II. Po rewolucji obniża się umieralnośc a po pewnym czasie i rozrodczość (przyrost eksplozyjny) osiągnięcia medycyny i zasięg oddziaływania służby zdrowia mają duży wpływa na zmniejszenie natężenia zgonów. Zmiany obyczajów i świadomości przebiegają znacznie wolniej, stąd też natężenie urodzeń utrzymuje się na wysokim poziomie. Wskaźnik dzietności: od 6 do 4,5 dziecka na 1 kobietę, przeciętna długość życia 45-65 lat III. Regulacja urodzeń, stały poziom umieralności (przyrost bliski 0), wskaźnik dzietności: 4,5 dziecka na 1 kobietę, przeciętna długość życia: 55- 65 lat IV. Tempo spadku rodności jest większe niż tempo spadku umieralności, co w efekcie daje coraz mniejszy przyrost naturalny. Natężenie zgonów bliskie jest minimalnym wartościom, wynika z wysokiego poziomu wiedzy medycznej, dużego zasięgu służby itp. wskaźnik dzietności: 3 dzieci na 1 kobietę, przeciętna długość życia: powyżej 65 lat V. Poziom natężenia urodzeń zbliża się do poziomu umieralności. Może tu nastąpić stabilizacja procesu reprodukcji na niskim poziomie przyrostu naturalnego. Natężenie urodzeń może być niższe niż natężenie zgonów.

Pierwsze trzy fazy opisują strukturę krajów rozwijających się gospodarczo, natomiast dwie ostatnie typowe są dla współczesnych krajów rozwiniętych gospodarcza (Zachodnia Europa itp.)

9. ETAPY ROZWOJU LUDNOŚCI ŚWIATA.

na początku naszej ery: 250 mln --> rozwój ludności był powolny, zróżnicowany, hamowany przez głód, wojny i epidemie Imperium Rzymskie: 54 mln Europa poza Imperium: 11 mln Afryka poza Imperium: 20 mln Azja poza Imperium: 120 mln po upadku Imperium w Europie- 20 mln Do XVIII w przyrost ludności był stosunkowo niewielki (1348- 1350- liczba mieszkańców Europy rozstała zredukowana o 20%), wpływ na to miała niewielka wiedza z zakresu medycyny żyjących wówczas ludzi. Od Oświecenia, wraz ze wzrostem wiedzy medycznej, ludność świata zaczyna przyrastać coraz dynamiczniej. W Afryce i Azji rozwój był jeszcze wolniejszy. poł XVII- 100 mln osób w Europie Do końca XVII w. --- I FAZA PRZEJŚCIA DEMOGRAFICZNEGO (model prymitywny) ŚWIAT: coraz szybszy przyrost 250 mln – początek ery 545 mln- 1650 rok (XVI w – 2x)

1 mld 265 mln- 1850 rok (200 lat- 2x) 2 mld 515 mln- 1950 rok (100 lat- 2x) 5 mld- 1989 rok (39 lat- 2x) 6 mld 454 mln- 2005 rok EUROPA: 656 mln- 1970 rok 706 mln- 1985 rok 728 mln- 2000 rok 725 mln- 2005 rok(spadek, 5 faza przejścia dem., tylko Europa się starzeje) AZJA: 2 mld 143 mln- 1970 rok 2 mld 888 mln- 1985 rok 3 mld 680 mln- 2000 rok 3 mld 918 mln- 2005 rok AFRYKA: tempo wyraźnie wzrasta 221 mln- 1950 rok apogeum- połowa lat 70. 408 mln- 1975 rok (25 lat- 2x) II FAZA PRZEJŚCIA DEM. 622 mln- 1990 rok 888 mln- 2005 rok (4x więcej) Rozmieszczenie ludności na kuli ziemskiej jest bardzo nierównomierne. Ocenia się że zaledwie 30% powierzchni lądów jest zamieszkane stale, a 75% ludności żyje w Azji Południowej i Wschodniej, Europie i północno-wschodniej części Ameryki. 4 wyjątkowe gęsto zaludnione regiony świata: 1. Chin Wschodnie, Korea, Japonia, Indochiny, Filipiny i Indonezja 2.Dolina Gangesu, Indie Południowe i Cejlon 3.Europa bez rzadko zamieszkanych obszarów północnych i wschodnich 4.Obszar 1,3 mln km2 w północno-wschodniej części USA z ludnością 100mln osób. Ludność koncentruje się głównie w wielkich aglomeracjach miejskich Krajami o największej liczbie ludności w 2005r. były: Chiny-1,300mld Indie-1,080mld USA-300mln Indonezja-212mln Pierwsza rewolucja demograficzna: XVIII- XIXw. następuje pierwszy spadek umieralności w Europie(kraje rozwinięte) spowodowane masowymi szczepieniami --> olbrzymi przyrost ludności (efekt: przeludnienie w stosunku do poziomu gospodarczego) cały XVIIIw, przyrost naturalny w Europie na poziomie 1- 1,5 % koniec XIX, poczatek XXw.- Europa i Ameryka PN wchodzą w fazę starości demograficznej (niewielki przyrost w krajach rozwiniętych) --> kraje dobrze rozwijające się szybciej przechodzą fazy demograficzne, a więc szybciej się starzeją Druga rewolucja demograficzna: początek w latach 50. XXw. w Azji, Afryce i Ameryce Łacińskiej apogeum eksplozji w latach 70. potężniejsza od pierwszej rewolucji, była spowodowana dostarczenia tam antybiotyków i opanowania najgroźniejszych chorób --> efekt: niekontrolowana rozrodczość, gwałtowny spadek umieralności Średnia długość życia: XVIIIw.- ok.32 lata

XIXw.- ok. 40 lat lata 50. XXw.- ok. 50 lat obecnie- kobiety 80 lat/mężczyźni 75 lat

10. EKSPLOZJA DEMOGRA-FICZNA/geneza i charakterystyka zjawiska/

eksplozja demograficzna to wynik połowicznej (przekształceniu ulegają tylko zgony) modernizacji procesu reprodukcji Kategorie przyrostu naturalnego: Rodzaj przyrostu Roczna stopa przyrostu Czas podwojenia l. ludności Przyrost powolny Do 5 %o Ponad 139lat Przyrost umiarkowany 5-10%o 139-70lat Przyrost szybki 10-15%o 70-47lat Przyrost bardzo szybki 15-20%o 47-35lat Przyrost eksplozyjny -Powyżej 20%o

-30-40%o -35-28lat -poniżej 25lat

geneza: ewenement cejloński W latach 40tych XXw na zajętej przez Amerykanów wyspie postanowiono zastosować środki ochronne przeciw chorobom tropikalnym (DDT- środek zabijający owady przenoszące malarię). Zmniejszyła się śmiertelność ludności co zaczęło rozprzestrzeniać się na inne kraje. Nastąpił gwałtowny eksplozyjny przyrost naturalny, urodzenia pozostały na tym samym poziomie (niekontrolowanym) ale drastycznie spadła liczba zgonów. Walka z malaria genezą eksplozji demograficznej- tak początkowo wyjaśniano to zjawisko. Powstała teza głosząca, że wzrost ludności uzależniony jest od postępu w medycynie i powszechności służby zdrowia. Inna teza natomiast wskazywała na sposób odżywiania się ludności jako czynnik warunkujący ów rozwój. Jeszcze inna, ze przyrost uzależniony jest od infrastruktury społeczno-ekonomicznej i postępu technologicznego. Negatywne konsekwencje eksplozji demograficznej: -bezrobocie -obniżenie stopy życiowej -zahamowanie rozwoju gospodarczego Apogeum przypada na lata 70te- przyrost naturalny 25%o, 80te i 90te (24%o). Zjawisko to jest obecnie charakterystyczne dla krajów 3go świata, Obejmuje ono 2/3 ludności świata.

11. DROGI WALKI Z EKSPLOZJĄ DEMOGRAFICZNĄ.

INDIE 1950r. – przyrost naturalny 4 % rocznie

 agresywna polityka ludnościowa (antynatalistyczna, propaganda w mediach, propagowanie idei małej rodziny oraz wzorców zachodnich i uświadamianie korzyści z tego płynących)  dystrybucja środków antykoncepcyjnych

 obozy antykoncepcyjne( od 1966 grupowano ochotników i poddawano ich sterylizacji, zgłaszali się ludzie posiadający kilkoro dzieci), stosowano różnego rodzaju zachęty: premie pieniężne, trzy posiłki dziennie. Wysterylizowano około 20 mln osób.

W 1973r. wycofano się z tej akcji gdyż była zbyt kosztowna i przynosiła niewielkie efekty (przyrost wynosił 3,5%) PAŃSTWA WYSP TROPIKALNYCH

 organizacja laboratoriów demograficznych przy pomocy personelu i subwencji z krajów uprzemysłowionych  utworzenie sieci klinik planowania rodziny uczono technik zapobiegania ciąży, współżycia seksualnego

Największy efekt na Mauritiusie (rozrodczość spadła o połowę) CHINY

 od 1971r. obowiązuje dekret Rady Państwa na mocy którego stworzono lokalne komórki propagujące ideę późnych małżeństw i kontroli urodzeń (system kar i nagród )  wprowadzono przymusowy odstęp między urodzeniami kolejnych dzieci (4-5lat)

 nakazano chińskim rodzinom posiadanie najwyżej jednego dziecka

 propagowano sterylizację (nagrody dla całej rodziny w zamian)

Te metody nie przyniosły efektów, przeciwnie:  przyrost naturalny był większy

 nie rejestrowano narodzin

 ogromny poziom umieralności noworodków (dziewczynkobójstwo) ONZ interweniuje, rząd zmienia nakaz (dozwolona 2 dzieci na wsiach)

12. DEMOGRAFICZNE STARZENIE SIĘ SPOŁECZEŃSTW

dynamiczny proces zmian w strukturze wieku polegający na wzroście proporcji udziału ludzi starych w społeczeństwie głównym czynnikiem postępu starzenia się społeczeństwo jest zmniejszająca się liczba urodzeń (zmniejszenie się umieralności może przyczynić się do starzenia tylko wówczas, gdyby poziom umieralności najbardziej obniżał się w starszych grupach wiekowych/// gdy obniża się w młodszych grupach wiekowych następuje odmłodzenie społeczeństwa) Wskaźnik starości demograficznej- liczba osób po 60tce przez liczbę ludności Proces demograficznego starzenia się społeczeństw zaobserwowano już w XIX w. W 1850 r. 6 krajów północnoeuropejskich znalazło się we wczesnej fazie przejściowej (Belgia, Dania, Francja=6,5%, Holandia, Szwecja i Wielka Brytania 4,6%). W 1870 roku Francja w fazie starości demograficznej, później Norwegia i Szwecja. W 1930 do tych państw dołączyły także Belgia, Dania, Niemcy, Włochy i Wielka Brytania a w 1940 Holandia Austria i Szwajcaria Regiony rozwinięte wchodzą w połowie XX w. w późna fazę przejściową, w 1965 roku znajdują się w fazie starości właściwej a obecnie przeszły do zaawansowanej starości demograficznej. Regiony rozwijające się w 1950 r znajdowały się w fazie wczesnej przejściowej, 20 lat później wróciły z powrotem do młodości demograficznej w wyniku podwyższenia rozrodczości i wydłużania się przeciętnego trwania życia. Najstarszym obszarem jest Europa, później Ameryka PN (obecnie faza przejściowa). Najmłodszym obszarem jest Afryka- udział osób starszych zmniejsza się , podobnie w Azji Południowej. W Polsce na początku XX w zaczęły występować pierwsze objawy starzenia się społeczeństwa. Przed I wojną światową w Polsce występowała faza między młodością a starością (urodzenia na poziomie 30%o)W czasie wojny występuje spadek liczby urodzeń, udział liczby osób starszych zwiększa się do 5% w 1939r. Po II wojnie światowej następuje wyż demograficzny (kompensacyjny. Rodzi się dużo dzieci, dzięki czemu znajdujemy się we wczesnej fazie przejściowej do końca lat 60tych. W 1968 Polska przechodzi do fazy przejściowej. W latach 80tych co 10ty Polak miał powyżej 60ciu lat. Aktualnie znajdujemy się w fazie starości właściwej. próg produkcyjny ustalony przez ONZ: 60 lat kobiety / 65 lat mężczyźni Klasyfikacja społeczeństw wg stopnia procesu starzenia się: Skala ONZ: -społeczeństwo młode-4% ludzi w wieku powyżej 65lat -społeczeństwo dojrzałe-4-7% powyżej 65 -społeczeństwo stare-powyżej 7%

Klonowicz: Do 4% ludzi powyżej 65lat- społeczeństwo młode 4-6,9%-wczesna faza przejścia między młodością a starością dem. 7-9,9%-późna faza przejścia między młodością a starością dem. 10-12%-starość właściwa Powyżej 13%- bardzo zaawansowana starość dem. Rosset -12-14%-początek starości dem. -14-16%-średni stopień zaawansowania starości dem. -16-18%-zaawansowana starość dem. -powyżej 18%-b. zaawansowana starość dem. Skutki starzenia się społeczeństwa:

 niekorzystne zmiany w strukturze popytu

 spadek liczby ludności w wieku produkcyjnym lub przedprodukcyjnym może spowodować spadek popytu w budownictwie  kosztowne utrzymanie systemów emerytalnych i służby zdrowia

 koszty rent i emerytur będą bardzo drogie

 realne załamanie się finansów publicznych pod ciężarem tych świadczeń

13. CHARAKTERYSTYKA STRUKTURY LUDNOŚCI WG PŁCI

Wskaźniki: - wskaźnik udziału kobiet w społeczeństwie: K/L * C = 52% - wskaźnik udziału mężczyzn w społeczeństwie: M/L*C = 48% - wskaźnik feminizacji: K/M*C = 107 kobiet na 100 mężczyzn(miasto: 111/100 wieś: 101/100) - wskaźnik maskulinizacji: M/K*C Charakterystyka struktury wg płci:

 ma bezpośredni wpływ na reprodukcję ludności

 zmienność w czasie (np. wojny)

 co roku rodzi się więcej chłopców ( 517 na 1000 urodzeń)

 umieralność kobiet w poszczególnych grupach wiekowych jest mniejsza niż umieralność mężczyzn, około 40 roku życia następuje wyrównanie liczby kobiet i mężczyzn, później zwiększa się przewaga kobiet  mężczyźni umierają częściej niż kobiety. Większa umieralność niemowląt płci męskiej wynika z przyczyn endogenicznych. W starszych grupach wiekowych udział czynników wewnętrznych wyraźnie się zmniejsza, natomiast wzrasta wpływ czynników egzogenicznych. Wśród osób starszych przyczyną śmierci są znów najczęściej czynniki endogeniczne.  przewaga liczebna kobiet występuje w miastach, co jest spowodowane migracją kobiet za pracą w sektorze usług. W Polsce największa przewaga kobiet występuje w woj. łódzkim, zaś ich niedobór wśród ludności wiejskiej i w niektórych ośrodkach przemysłowych. Niedobór kobiet występuje też w krajach lub okręgach przemysłowych gdzie zatrudnia się dużą liczbę mężczyzn napływających z zewnątrz.

Tylko w Europie jest więcej kobiet niż mężczyzn (wojny światowe, migracje). Na pozostałych kontynentach występuje przewaga mężczyzn, szczególnie w Afryce i Azji, gdzie wysoka umieralność kobiet jest spowodowana wczesnym macierzyństwem oraz częstym pomijaniem kobiet w spisach ludności. W Ameryce i Australii ludność napływowa to głównie mężczyźni z Europy.

14. CHARAKTERYSTYKA STRUKTURY LUDNOŚCI WG WIEKU

Czynniki kształtujące strukturę wg wieku: -urodzenia -zgony -migracje

przedziały wieku:a) ludność przedprodukcyjna 0-17 1990- 11 mln 2005- 7,8 mln ludność produkcyjna 15-60/65 1990- 22 mln 2005- 24,4 mln ludność poprodukcyjna 60/65 < 1990- 4,8 mln 2005- 9,8 mln b) dzieci 0-14 dorośli 15-60/65 starzy 60/65 < Wskaźniki: - wskaźnik młodości demograficznej-(L 0-14/ L) - wskaźnik starości demograficznej-(L>60/L) - wskaźnik młodości demograficznej-(L 0-14/L >60) - wskaźnik obciążenia demograficznego- ( L 0-14+60</L 15-59) = 2 ludzi produkcyjnych przypada na 1 poprodukcyjnego - wskaźnik wnuków na 1 dziadka- (dzieci/starzy) = 0.62 wnuka - mediana wieku-wartość środkowa dzieląca społeczeństwo na dwie równe części- im jest ona wyższa tym społeczeństwo jest starsze= 2006 rok- mediana= 37 lat (kobiety: 39, mężczyźni 35, w miastach ludność jest starsza) - dominanta- wartość dominująca np. można obliczyć w jakim wieku ludzie danej populacji najczęściej umierają. Długość trwania życia: 1970 rok- kobiety 73 lata/ mężczyźni 66 lat obecnie- kobiety 80 lat/ mężczyźni 75 lat miasta: 71 lat wsie: 70 lat Trzy typy struktury wieku (piramidy wieku). Graficznym obrazem struktury wg płci i wieku jest piramida wieku – jest to specjalny wykres sporządzony na osi współrzędnych prostokątnych. Na osi X (rzędnych) mamy l. l. z podziałem na warianty płci, na prawo od punktu zerowego wyznaczane są liczebności kobiet, na lewo – mężczyzn. Na osi Y (odciętych) wyznacza się wiek. Na osi X wyznaczane są liczebności wyrażone w liczbach bezwzględnych (często w tysiącach osób), na osi Y można wyznaczyć odcinki odpowiadające poszczególnym rocznikom wieku lub 5-letnim grupom wieku. Wykres pozwala na analizę tej struktury. - Struktura ludności typu progresywnego – mamy tu do czynienia ze społ. młodszym o stosunkowo dużej, rosnącej z roku na rok liczbie urodzeń, którego cechą charakterystyczną jest stały wzrost l. l. Graficznym obrazem tej struktury jest piramida wieku o szerokiej podstawie – kształt trójkąta równoramiennego). Na lewo M, na prawo K. Tę szeroką podstawę stanowią liczne grupy wieku dziecięcego. Piramida ta zwęża się ku górze na skutek procesu wymierania lub migracji ludności. - Struktura ludności typu zastojowego – mamy tu do czynienia ze zbiorowością, w której roczna liczba urodzeń równa się rocznej liczbie zgonów, a każdy następny rocznik urodzeń jest liczebnie zbliżony do poprzedniego. Graficznym jej obrazem jest piramida wieku w kształcie dzwonu. Struktura ta przedstawia sytuację, gdzie l. urodzeń jest równa l. zgonów. Tu przyrost naturalny = 0. Występuje tu tendencja do starzenia się populacji, jeżeli te relacje urodzeń i zgonów nie ulegną zmianie. - Struktura ludności typu regresywnego – mamy tu do czynienia z malejącą z roku na rok liczbą urodzeń. Graficznym jej obrazem jest piramida wieku o zdecydowanie wąskiej podstawie, która rozszerza się ku górze a następnie ponownie się zwęża (kształt wrzeciona). Roczniki dzieci i młodzieży w tej piramidzie są najmniej liczne natomiast duży jest udział roczników starszych. Kształt piramidy wieku dostarcza wielu informacji o obecnej i przyszłej ludności danego kraju. Wyróżniamy zazwyczaj trzy etapy analizy zmian struktury wieku ludności: 1. analizę zmian struktury wieku dziecięcego (problem żłobków, przedszkoli, miejsc w szkołach) 2. analizę zmian struktury wieku produkcyjnego lub struktury wieku rozrodczego kobiet (na ogół w pięcioletnich grupach wieku) 3. analizę zmian struktury wieku ludności starszej, tj. będącej w wieku 60 lat i więcej.

15. STRUKTURA SPOŁECZNO-ZAWODOWA LUDNOŚCI POLSKI.

źródła utrzymania: rolnicze / pozarolnicze / niezarobkowe przeobrażenia struktury badamy na podstawie zmian udziału zatrudnienia w 3 sektorach gospodarki: rolnictwo i leśnictwo / przemysł i budownictwo / usługi państwa wysoko rozwinięte: mały odsetek ludności zatrudnionej w rolnictwie i leśnictwie państwa słabo rozwinięte: duży odsetek ludności zatrudnionej w rolnictwie i leśnictwie wskaźniki:- wskaźnik aktywności zawodowej: L aktywna zawodowo / L 15/18 < * C - wskaźnik zatrudnienia: L pracujących od 15/18 / L 15/18 < * C - wskaźnik bezrobocia: L bezrobotni/ L 15/18 < * C Polska: zmiany w strukturze po II WŚ były spowodowane zmianą gospodarki Polska znajduje się w grupie państw średnio rozwiniętych Pracujący ogółem: Pracujący w sektorze rolnictwa i leśnictwa: 1995- 15,5 mln 1995- 4 mln 2006- 13 mln 2006- 2 mln

16. ZMIANY W PROCESIE ZAWIERANIA MAŁŻEŃSTW W POLSCE 1975- 2005

Wpływa na rozwody mają: -mentalność narodu, tradycje -trudność/łatwość jego uzyskania -sytuacja ekonomiczna -religia Teoria jakości i stabilności małżeństwa-na jakość małżeństw ma wpływ wykształcenie, religia, status społeczny i zainteresowania współmałżonka. Wskaźniki:- wskaźnik zawierania małżeństw: M/L *C lub M/L 20< * C - wskaźnik rozwodów: R/L * C Małżeństwa zawarte i rozwiązane: 1980 zawarte: 307 tys. --> miasto: 187 tys. / wieś: 120 tys. rozwiązane: 210 tys. --> miasto: 127 tys. / wieś: 83 tys. 1990 zawarte: 255 tys. --> miasto: 141 tys. / wieś: 115 tys. rozwiązane: 226 tys. --> miasto: 139 tys. / wieś: 69 tys. 2000 zawarte: 211 tys. --> miasto: 128 tys. / wieś: 83 tys. rozwiązane: 210 tys. --> miasto: 135 tys. / wieś: 75 tys.

2005 zawarte: 207 tys. --> miasto: 126 tys. / wieś: 81 tys. rozwiązane: 229 tys. --> miasto: 150 tys. / wieś: 79 tys.

17. KSZTAŁTOWANIE ROZRODCZOŚCI W POLSCE / RODNOŚĆ A PŁODNOŚĆ/

Rodność-natężenie urodzeń w badanej zbiorowości w określonym czasie. (Wu=Ut/Lt*C) – obecnie wynosi 10,3‰ (wzrósł), na wsi jest wyższy Płodność/dzietność-natężenie urodzeń w badanej populacji kobiet w wieku rozrodczym. (Wpł= Ut/K15-49*C) – w 2006 wynosił 1,27 (jest około 4x wyższy od współcz. rodności) Współczynnik rodności: -w okresie międzywojennym od 24%o do 35%o w połowie lat 20tych. Silnie zregionalizowany, najwyższy w województwach wschodnich, najniższy w zachodnich -po wojnie 30%o-(np. były powiat Wolin), faza kompensacyjna, wartości należące do najwyższych w Europie -działanie polityki ludnościowej PRL i zmiany w czynnikach kształtujących poziom urodzeń spowodowały spadek ich liczby: lata 70te i 80te-echo wyżu demograficznego-18-19%o, połowa lat 80tych-14-15‰, 1994-12‰, 1995-11,2‰,1997-10,7‰ -obecnie Polska należy do państw o najniższej rodności Współczynnik cząstkowy- np. liczba urodzeń żywych do liczby kobiet o określonym przedziale wiekowym Od 1962 roku funkcjonuje klasyfikacja na:

 noworodki martwo urodzone-powyżej 1001g

 noworodki żywo urodzone- lub 600-1001 i przeżyły 24h

 noworodki niezdolne do życia bez oznak życia- waga 600-1001 i zgon przed całkowitym wydaleniem z ustroju matki

18. DZIETNOŚĆ I POSTAWY PROKREACYJNE

Dzietność-ilość dzieci posiadanych w całym okresie rozrodczym kobiety. Czynniki kształtujące dzietność: Subiektywne:

 stan zdrowia i biologiczne możliwości prokreacyjne (15% bezpłodnych małżeństw w PL i 20% nie donoszonych ciąży)  aspekt moralny-hierarchia wyznawanych warości, dziecko czy kariera?

 aspekt ekonomiczny

 rola polityki państwa (łączy się nierozerwalnie z aspektem ekonomicznym)

 indywidualne opinie małżonków Obiektywne:

 antynatalistyczna polityka państwa socjalistycznego- wymuszeni aktywności zamężnych kobiet  zaniedbania w budownictwie mieszkaniowym i infrastrukturze społecznej

 kryzysy gospodarczo-społeczne

 emigracja zagraniczna

 ponoszone przez rodziny koszty reform gospodarczych

 antyrodzina polityka podatkowa

 bezrobocie

 rola kościoła

 wzorce dzietności rodziców

 opinie lokalnego środowiska społecznego

na wskaźnik płodności wpływa:

 małżeńskość

 stosunki płciowe

 warunki społeczne

 itd. przedział wiekowy, na który przypada największa płodność to 20-24 oraz 25-29 średni wiek rodzenia pierwszego dziecka: w latach 90.--> 23 lata obecnie --> 27,5 roku Pierwszy odstęp urodzeniowy: okres od zawarcia małżeństwa do urodzenia pierwszego dziecka w roku 2000 wynosił 1,3 roku Drugi odstęp urodzeniowy: odstęp między pierwszym a drugim dzieckiem w roku 2000 wynosił 3,9 roku Postawy prokreacyjne: Generalnie większość kobiet chce mieć dwójkę dzieci (ok. 60%,) jedno dziecko jest mniej popularną opcją (11%) Największe niezadowolenie z liczby posiadanych dzieci sygnalizują kobiety posiadające jedno dziecko(50%) a największe zadowolenie kobiety posiadające dwójkę potomstwa(75%) Czynniki wpływające na postawy prokreacyjne:

 cechy społeczno-zawodowe( za jednym dzieckiem opowiadają się kobiety poniżej 25 r. życia, za trójka przeważnie między 30 a 35)  wykształcenie( wielodzietne kobiety są przeważnie słabo wykształcone, kobiety z wyższym wykształceniem przeważnie mają 1 dziecko)  poglądy religijne

 samoocena sytuacji materialnej. Postawy prokreacyjne współczesnych Polaków:

 zmiany w Polsce następują na wzór zmian z Europy Zach.

 pogląd, że optymalna ilość dzieci to dwójka (kobiety z niskim wykształceniem chcą mieć więcej dzieci)  kobiety mieszkające w miastach są za idea małej rodziny

 bezdzietność z wyboru jest w Polsce nadal mało popularna

 idea planowania rodziny, a więc regulacja poczęć cieszy się niemal pełną aprobatą

 naturalne sposoby zapobiegania ciąży nadal cieszą się większym uznaniem niż antykoncepcja nowoczesna

 kryzys małżeńskości- w 2001 roku wyniósł 5‰ (najniższy wynik od czasów IIWŚ)

 późniejsze zawieranie małżeństw, późniejsze zakładanie rodziny (25-29, 30-34)

 Polska ma najniższa dzietność spośród wszystkich państw UE

 liczba urodzeń pozamałżeńskich wzrasta (1990- 6-7%, 2006-17-19% w tym 22% w miastach, 15% na wsi)

od połowy lat 90. zarysowały się 2 typy zachowań prokreacyjnych:

1) zakładający szybkie zawieranie małżeństw i rodzenie dzieci

2) polegający na opóźnianiu decyzji matrymonialnych jak i decyzji o posiadaniu dzieci

Regulacja poczęć:1) Antykoncepcja: w 2001 roku akceptowana przez prawie 50% społeczeństwa

Przeciwko antykoncepcji i aborcji: w 1987- 46% społeczeństwa w 2002- 11% społeczeństwa przeciwko aborcji częściej opowiadają się kobiety niż mężczyźni, osoby mieszkające na wsi, te z niższym wykształceniem, bardziej religijne, a także należące do młodych grup wiekowych. 2/5 społeczeństwa jest przeciw ustawie o zakazie aborcji 2) Metody naturalne: akceptowane przez 25% społeczeństwa 3) Aborcja: 1993- ustawa o zakazie aborcji --> spadek liczby przeprowadzanych zabiegów na spadek liczby zabiegów wpływa również poprawa poziomu wiedzy Polaków na temat rozwoju ludzkiego płodu 4) Środki wczesnoporonne: w 1995 roku akceptowane przez 9% Polek (wyższe wykształcenie, mniej religijne) 5) Prezerwatywy: w 1995 roku akceptowane przez 9,5% społeczeństwa w 2001 roku akceptowane przez 25% społeczeństwa 6) inne: stosunek przerywany (42.5% w 1995), kalendarzyk małżeński (27.5% w 1995)

19. ANALIZA NATĘŻENIA UMIERALNOŚCI W POLSCE

Zgon-trwałe, czyli nieodwracalne ustanie czynności narządów niezbędnych do życia, konsekwencją czego jest ustanie czynności całego ustroju. Umieralność- liczba zgonów przez liczbę ludności Śmiertelność- liczba osób zmarłych z powodu określonej choroby przez liczbę osób które na nią zachorowały. Czynniki determinujące poziom umieralności:

 biologiczne

 Społeczne (postęp medycyny, poziom i sposób życia…) Przyczyny wywołujące zmiany w natężeniu i liczbie zgonów:

 główne: medycyna i służba zdrowia

 wahania sezonowe: szczyt zimowy (styczeń, luty) choroby, samobójstwa współczynnik zgonów- ogólna liczba zgonów w okresie czasie przez średnią liczbę ludności w tym okresie razy Constans. w 2006 wyniósł 9,7‰ W pewnych wypadkach, gdy chodzi o wyeliminowanie wpływu dużej ilości umieralności niemowlęcej na poziom współczynnika zgonów, celowe jest posługiwanie się ogólnym współczynnikiem zgonów osób w wieku 1 lat i więcej.

Na terenie ziem polskich w latach 1896-2000 nastąpił najsilniejszy spadek zgonów.

W XXw w Polsce na natężenie zgonów mają wpływ: wojny, epidemie, złe warunki życia i pracy, polityka eksterminacji. Od połowy lat sześćdziesiątych występuje wzrost natężenia zgonów, przede wszystkim wśród mężczyzn w wieku 30 lat i więcej. Zmi3ana trendu spowodowała, że od połowy lat siedemdziesiątych notuje się skracanie przeciętnej długości życia mężczyzn. Zjawisko to wystąpiło również wśród kobiet w latach osiemdziesiątych. W latach dziewięćdziesiątych przeciętna długość trwania życia zarówno kobiet jak i mężczyzn wydłużyła się. w 2007 roku umarło 279 tys.osób (więcej niż w 2006)

Nadumieralnośc mężczyzn ponad poziom umieralności kobiet. Na początku lat dziewięćdziesiątych umieralność mężczyzn w wieku 15-64 lata była 3-4 razy większa niż umieralność kobiet w analogicznych grupach wieku.

Obserwując umieralność w miastach i na wsi widzimy, że w 2000r. na wsi umieralność ludzi w wieku 5-54 lat i powyżej 70 lat jest większa niż w mieście, a w wieku 0-4 i 55-69 lat relacja to ulega odwróceniu.

20. ZMIANY W NATĘŻENIU UMIERALNOŚCI NIEMOWLĄT W POLSCENoworodki-dzieci w wieku do 28dni. Niemowlęta-dzieci, które nie ukończyły 1 roku życia Roczny współczynnik zgonu niemowląt: liczba zgonów poniżej 1 roku życia / liczbę żywych urodzeń wśród ludności danego obszaru w ciągu tego samego roku. w 2007 roku- 1,7 tys. Umieralność neonatalna: stosunek zgonów noworodków do ogólnej liczby żywych urodzeń Umieralność postneonatalna: stosunek gonów niemowląt (powyżej 28dnia życia) do ogólnej liczby żywych urodzeń. Umieralność endogeniczna: spowodowana wrodzonymi wadami, wątłością wrodzoną czy tez wcześniactwem, lub uszkodzeniami przy porodzie. Umieralność egzogeniczna- ma swoje źródło w styczności niemowląt z otoczeniem i jest prawie wyłącznie spowodowana chorobami zakaźnymi albo brakiem higieny, złym odżywianiem lub wypadkami. Umieralność okołoporodowa- stosunek urodzeń martwych i zgonów w pierwszym tygodniu trwania życia do ogólnej liczby urodzeń żywych i martwych. Wz ok.=(Um+Zn 0-6(dni)/Uż+Um)*C w 2006 roku wynosił 8 ‰. Letnie maksimum umieralności niemowląt- głównie z powodu nieżytu żołądka i jelit Wiosenne maksimum umieralności niemowląt- przez zapalenia płuc. wskaźnik αlfa – udział dzieci zmarłych w danym roku dotyczy również dzieci narodzonych w roku poprzednim, więcej zgonów będzie wśród dzieci urodzonych w roku bieżącym, niż w roku wcześniejszym, gdyż umieralność jest wysoka w pierwszych dniach życia, później szanse na przeżycie są coraz większe od 2000 roku natężenie zgonów od 0 do 6 dni w ogólnej liczbie zgonów od 0 do 27 dni wskazuje, że medycyna pozwala coraz skuteczniej zwalczać choroby wczesnego wieku niemowlęcego. Współczynnik zgonu niemowląt: 1980-25,5%o 1990-19,3%o 1995-13,6%o 1996-12,2%o 1997-10,2%o

 najczęściej umierają niemowlęta których rodzice pracują fizycznie

 umieralność niemowląt w rodzinie rośnie wraz z kolejnym posiadanym dzieckiem

 najwięcej niemowląt umiera do 5 miesiąca życia

 najniższy współczynnik w Finlandii, Szwecji, Norwegii i Holandii a najwyższy w Portugalii i krajach Bałkańskich.

21. GŁÓWNE PRZYCZYNY ZGONÓWPrzyczyny zgonu:

wyjściowa- choroba stanowiąca początek procesu chorobowego, który doprowadził do zgonu albo uraz, czy zatrucie, w wyniku których nastąpił zgon.  wtórna- jest to choroba, która rozwinęła się jako skutek chorobowy, lub zatrucia będącego przyczyną wyjściową i pozostaje w związku przyczynowo – skutkowym pomiędzy przyczyną wyjściową a bezpośrednią.  bezpośrednia- jest to choroba ( uraz ), która stała się ostateczną przyczyną zgonu, w następstwie chorób, urazu lub zatrucia, będących przyczynami wyjściową i wtórną.

Tablica trwania życia lub wymieralności- jest konstrukcją teoretyczną umożliwiającą prowadzenie szczegółowej analizy procesu wymierania badanej populacji. Tablice wymieralności generacji obrazują rzeczywisty proces wymierania wybranej generacji. Czas obserwacji zależny jest od dotychczasowej długości trwania życia osób w tej generacji. Główne przyczyny zgonów w Polsce:

 choroby układu krążenia (dot. gł. kobiet, 2005 roku 47%, jednak od tamtej pory maleje)

 nowotwory złośliwe (dot. gł. mężczyzn, 2005- 25%, wzrasta i obecnie jest najpoważniejszą chorobą)  choroby układu oddechowego

 gruczoły wydzielania wewnętrznego

 AIDS

 choroby zakaźne i pasożytnicze

 zaburzenia psychiczne

 urazy i zatrucia Przyczyny wywołujące zmiany w natężeniu i bezwzględnej liczbie zgonów:

1.Przyczyny główne: postęp medycyny oraz zwiększenie zakresu działalności służby zdrowia, zwłaszcza na wsi. 2.Przyczyny powodujące wahania sezonowe: zmiany pogody występujące corocznie w określonych miesiącach a powodujące wzrost natężenia zgonów (zwiększona śmiertelność np. na skutek chorób krążenia)

22. CHARAKTERYSTYKA RUCHÓW MIGRACYJNYCH W POLSCEMIGRACJE- przemieszczanie się ludności mające na celu zmianę miejsca pobytu. Migracje, czyli wędrówki albo ruch mechaniczny ludności, to element i podstawowa forma mobilności przestrzennej. Oznaczają one przemieszczenia terytorialne związane ze względnie trwałą zmianą miejsca zamieszkania. Migracjami są przemieszczenia się osoby z danej jednostki terytorialnej do innej na czas nie krótszy niż z góry ustalony.

Masowe wędrówki w Polsce możemy podzielić na 5 okresów:

o Pierwszy okres to lata od drugiej połowy XIX w. do 1939 r. Wszystkie migracje miały charakter przymusowy wynikający z przyczyn gospodarczo- politycznych. Nie możemy jednak zapominać o jakże ważnej emigracji dla Polski, która miała miejsce po upadku Powstania Listopadowego w 1831. Wielka Emigracja była spowodowana szeregiem przyczyn politycznych. Należała do największych ruchów migracyjnych w Europie tamtego czasu. Nasi rodacy wyjeżdżali głownie do Paryża, a w samej Francji było ich ok. 6 tysięcy. Inne ośrodki emigracyjne to Anglia i Belgia.. Jej wielkość nie odznaczała się tylko ilością, ale przede wszystkim strukturą ludzi, którzy opuścili Polskę. Wyemigrowało bardzo dużo ludzi nauki, artystów czy polityków. W latach 1871-1913 straty liczby ludności na wskutek wędrówek wyniosły ok.3, 5 mln osób. Były one spowodowane słabym tempem rozwoju gospodarczego, który nie nadążał za intensywnym rozwojem ludności. W czasie wojny 1914-1918 3, 6 mln osób opuściło nasz kraj, a po odzyskaniu niepodległości część przymusowych emigrantów pozostała poza granicami kraju. W tamtym okresie zmienił się charakter migracji, ze względu na trudności gospodarcze występujące w niektórych krajach zastosowano przepisy hamujące migrację. Pojawiła się nowa forma emigracji- emigracja sezonowa. W latach 1926-30 najwięcej naszych rodaków wyjechało do Francji, Stanów Zjednoczonych i Kanady, a w latach trzydziestych także do Palestyny i krajów południowoamerykańskich (głownie Brazylii).

o Drugi okres obejmuje lata 1939-1944. Podczas wojny występuje deformujący ruch wędrówkowy ludności. Wszystkie, bowiem migrację mają charakter przymusowy i pozostają w ścisłym związku z wydarzeniami wojennymi. Na przymusowe przemieszczenia ludności składają się ruchy takich grup jak: uchodźcy z 1939 r., jeńcy

wojenni, więźniowie uwolnieni z obozów oraz osób przymusowo uwięzionych. Według szacunków znalazło się poza granicami 2,5 mln osób.

o Trzeci okres migracji ma miejsce w latach 1944-1970 i można podzielić go na trzy okresy

1. 1944-50 cechą charakterystyczną tego okresu jest to, że obejmuje on zmiany granic oraz przymusowych przemieszczeń wojennych. Był to odpływ i administracyjne wysiedlenie ludności niemieckiej z obecnych terytoriów Polski i Czech oraz z części byłych Prus Wschodnich.

2. 1951-55 całkowite zahamowanie wędrówek zewnętrznych.

3. 1956-1970 migracje kształtowały się głównie pod wpływem repatriacji Polaków z byłego związku ZSRR, którzy zasiedlali głównie tereny ziem zachodnich i północnych. Zaczęły się masowe wymuszone wyjazdy Żydów od marca 1968, spowodowane przez antysemickie wystąpienie Władysława Gomułki. W latach 1952 -1958 wyemigrowało z Polski do RFN prawie 700 tysięcy osób z tego ponad 250 tysięcy z województwa katowickiego. Natężenie tego zjawiska było regulowane deklaracjami i porozumieniami między rządami PRL i RFN. Było to początkiem procesów normalizacji między obydwoma państwami. (Akcja łączenia rodzin)

 Czwarty okres trwał od 1971 r. do 1980 r. charakteryzował się niskim poziomem imigracji, a emigracja przewyższała średnio dziesięciokrotnie imigrację. Dane statystyczne 1970 r. I -1, 9 tys., E- 14,1 tys., 1980 I-1,5 , E-22,7.

 Piąty okres rozpoczął się od 1981r. i trwa do dziś. Nasilony okres emigracji obserwujemy w latach 1980-89. Za granicę uciekło bardzo wielu specjalistów m.in. lekarze, inżynierowie. Przyczyną emigracji było załamanie się polityki po 1975, nie podjęcie różnorakich reform, co zmusiło wiele jednostek do wyjazdu. W latach 80-tych narastała opozycja, której działacze niejednokrotnie, aby uniknąć więzienia, wyjeżdżali za granicę. W latach 90- tych, po upadku komunizmu w Polsce, do Włoch zaczęła napływać nowa fala emigracji zarobkowej. Polacy przyjeżdżali na Półwysep Apeniński „za chlebem“ i „na handel“. Głównym powodem wyboru kraju, był fakt, że we Włoszech jest polski papież Jan Paweł II, co określiło w sposób jednoznaczny katolicki profil polskiej emigracji, pochodzącej w większości z miast i wsi. Polacy pracowali przeważnie „na czarno“, ale byli doceniani przez Włochów, szybko uczyli się języka i obyczajów. Ich typowymi kategoriami zawodowymi były usługi, obsługa hotelowo-restauracyjna oraz rzemieślnictwo (Mężczyźni wykonują zwykle prace fizyczne różnego typu: sezonowa w rolnictwie, budownictwo oraz usługi rzemieślnicze. Kobiety są zatrudniane jako pomoc domowa, opiekują się starszymi ludźmi lub sprzątają na godziny).

mobilność ludności: skłonność ludności do wyjazdów

współczynnik napływu: imigranci/ ludność * C

współczynnik odpływu: emigranci/ ludność * C

saldo migracji: imigranci – emigranci / ludność * C 2007- saldo na pobyt stały wynosi – 16 tys.

współczynnik efektywności migracji: imigranci – emigranci / wszystkich migrujących * C

Obecnie Polska ma najmniej w Europie cudzoziemskich mieszkańców w proporcji do całej populacji - ok. 3% ogółu ludności to imigranci. W latach 1994-1997 największą grupę imigrantów w Polsce stanowiła ludność z Armenii, Sri Lanki, Bośni i Hercegowiny, Iraku, Indii, Rosji i Afganistanu. Według danych zebranych w Spisie Powszechnym z 2002 r. w Polsce żyje: - ok. 50 tysięcy Białorusinów, w większości zamieszkujących tereny województwa podlaskiego (najwięcej w Białymstoku 7,5tys.) - ok. 27 tys. Ukraińców (w tym: w województwie warmińsko-mazurskim - 11 881, zachodniopomorskim - 3 703, podkarpackim - 2 984, pomorskim - 2 831, dolnośląskim - 1 422, podlaskim - 1 366, lubuskim - 615, mazowieckim - 579, małopolskim - 472, lubelskim - 389, śląskim - 309) - ok. 150 tys. Niemców

-ok. 20 tys. Ormian

2002: Według wyników ostatniego, najbardziej aktualnego Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań w maju 2002 roku przebywało za granicą 786 tys. mieszkańców Polski (1,8% populacji), z czego ponad 626 tys. przez okres co najmniej 12-tu miesięcy, a zatem grupa tych osób posiadała już wówczas status rezydenta innego kraju. Dane te nie odzwierciedlają w pełni skali zjawiska, na pewno rzeczywista emigracja w tym okresie była większa, ale dane spisu ludności nie ujęły osób, które opuściły Polskę po wymeldowaniu się z pobytu stałego (czyli około 300 tysięcy).

do 2004 roku 25 tys. Polaków rocznie opuszczało kraj, od 1990- 2004 Polskę opuściło 330 tys. ludzi, którzy wyjeżdżali głównie do Niemiec, USA i Kanady. Sytuacja uległa zmianie w 2004 roku, kiedy Polska weszła do Unii Europejskiej.

Obecnie 64% polskich emigrantów znajduje się w Wielkiej Brytanii, na drugie miejsce spadły Niemcy, na trzecim jest Irlandia, a na czwartym Niderlandy.

w 2006 roku Polskę opuściło 47 tys. obywateli, imigranci stanowili 11 tys.

POLACY NAJCHĘTNIEJ MIGRUJĄ DO KRAJÓW EUROPEJSKICH.

NAJCHĘTNIEJ MIGRUJE MŁODSZY WIEK PRODUKCYJNY (za pracą i poprawą warunków życia)

KOBIETY CZĘŚCIEJ MIGRUJĄ WEWNĘTRZNIE

DO TEJ PORY PRZEWAŻAŁY MIGRACJE ZE WSI DO MIASTA, OBECNIE SYTUACJA SIE ODWRÓCIŁA

NA ŚLĄSKU JEST NAJWIĘKSZA LICZBA MIGRACJI Z MIASTA DO MIASTA

NAJWIĘCEJ POLAKÓW MIGRUJE DO WOJEWÓDZTW: MAZOWIECKIEGO, ŚLĄSKIEGO, WIELKOPOLSKIEGO

Skutki migracji: -problemy integracji grup cudzoziemców z ludnością miejscową -imigranci, jaki tania siła robocza, zapełniająca drugorzędne sektory pracy -„drenaż mózgów”, czyli wyjazdy osób wykształconych i mających fachową wiedzę -kraje emigracji –większy popyt i większe wpływy z podatków (zasilanie systemów emerytalnych) -kraje imigracji- transfer pieniędzy, wiedza i umiejętności nabyte przez emigrantów.

23. SYNTETYCZNE MIARY REPRODUCKJI LUDNOŚCI

pozwalają określić tempo wzrostu ludności ogółem oraz wielkość potencjału demograficznego całej ludności reprodukcja ludności:

prosta gdy dzieci zastępują pokolenie swoich rodziców

rozszerzona gdy więcej dzieci zastępuje pokolenie rodziców, niż jest to niezbędne

zawężona gdy pokolenie nie odtwarza się w pełni (w Polsce od 1989 roku) stopnie przyrostu naturalnego: 5 ‰ – niski 5-10‰- średni (państwa dobrze rozwinięte) 10-15‰- wysoki powyżej 15‰- bardzo wysoki (15-30‰ państwa słabo rozwinięte) Współczynnik przyrostu naturalnego-stosunek liczby urodzeń minus liczba zgonów do średniej liczby ludności na określonym terytorium w danym czasie (lub W urodzeń- W zgonów) Daje obraz tempa wzrostu liczby ludności danej populacji. Może być ujemny lub dodatni. Gdy jest ujemny mówimy o ubytku naturalnym (Polska w latach 2000nych) świat: ujemny: Ukraina, Węgry ... / dodatni: Irlandia, Francja... Współczynnik dynamiki demograficznej-liczba urodzeń przez liczbę zgonów: WDD= od 0 do 1 - zawężona reprodukcja ludności(liczba urodzeń niższa od liczby zgonów) WDD=1 -liczba populacji nie ulega zmianie (tyle samo urodzeń ile zgonów) WDD= większy od 1 - rozszerzona reprodukcja ludności (liczba urodzeń przewyższa liczbę zgonów) w Polsce: 1950- 2,6, później współczynnik spadał, w 2006 wzrósł ponownie do 1,1

Współczynnik efektywności przyrostu naturalnego- U-Z/U+Z Współczynnik dzietności-suma rocznych współczynników płodności liczonych dla kolejnych roczników kobiet (15-49); wyraża przeciętna liczbę dzieci rodzonych przez kobietę w ciągu całego okresu rozrodczego przy stałym poziomie cząstkowych współczynników płodności. współczynnik ten jest niższy u kobiet mieszkających w miastach oraz u kobiet pracujących najbardziej korzystny, gdy wynosi od 2,1 do 2,15 (na kobietę przypada 2 dzieci) w Polsce: 1980- 2,6 (zapewniał prostą zastępowalność pokolenia), w latach 90. spadał najpierw w miastach, potem na wsiach, w 2006 roku wyniósł 1,26Współczynnik reprodukcji brutto-liczba żywo urodzonych dziewczynek przypadająca na jedna kobietę będącą aktualnie w wieku rozrodczym. Współczynnik reprodukcji brutto jest iloczynem współczynnika dzietności i współczynnika wyrażającego częstość rodzenia dziewcząt. w Polsce w 2006 roku wynosił o,615Współczynnik reprodukcji netto-średnia liczba żywo urodzonych dziewczynek, które dożyją wieku swych matek, a przypadających na jedną kobietę będącą w wieku rozrodczym, przy założeniu niezmiennego aktualnego poziomu cząstkowych współczynników płodności i umieralności zgodnych z tablicami płodności i trwania życia (wymieralności). Współczynnik ten wyraża stosunek liczebności dwóch kolejnych pokoleń kobiet, przy określonej, niezmiennej umieralności i płodności. w Polsce do 2006 roku wynosił 0,58, a w 2006 roku 0,611 (co oznacza, że dzisiejsze 100 matek zostanie zastąpione przez 61 córek) Jeśli jest większy niż 1 to dochodzi do prostej zastępowalności pokolenia, liczba ludności będzie rosła Jeżeli jest równy 1 to ludność jest zastojowa Jeżeli jest mniejszy niż 1 to dochodzi do zawężonej zastępowalności pokolenia, liczba ludności będzie malała

24. POJĘCIE, RODZAJE I FUNKCJE PROGNOZ DEMOGRAFICZNYCHPrognoza demograficzna- zespół poglądów na przyszłą liczbę i strukturę ludności na określonym terenie w określonym horyzoncie czasowym. Z uwagi na horyzont czasowy wyróżniamy prognozy:

krótkotrwałe(do 5ciu lat)-postawa pasywna prognozującego

średniookresowe-(5-15lat)- w prognozowanych procesach zachodzą zmiany- przeważa postawa aktywna prognozującego  długookresowe(powyżej 15 lat)-uwzględniają wiele różnych zmian jakościowych- postawa aktywna.

Z uwagi na funkcję prognozy wyróżniamy:

dopuszczalne-pełnia funkcję preparacyjne, dostarczają podstaw do podejmowania decyzji  badawcze-pełnią funkcje aktywizujące, których celem jest wszechstronne rozpoznanie przyszłości.

Z uwagi na cel:poznawcze-służące rozwojowi teorii

informacyjne-służące procesom planistycznym

ostrzegawcze-podające sygnały o niekorzystnym przebiegu badanych procesów

normatywne-ukazujące pożądane stany procesów (wykonywane przy wykorzystaniu kryterium wartościującego)

Metody prognozowania:

metoda statystyczna-prognozą tworzy się przez przełożenie badań z przeszłości w przyszłość, gdy prawidłowość danego procesu jest z założenia niezmienna w czasie. Służy do opracowywania prognoz krótkoterminowych.  metoda modelowania-bada związki przyczynowo-skutkowe

metoda heurystyczna(?)-polega na wykorzystaniu opartej na intuicji i doświadczeniu opinii eksperta

Postarzanie ludności-przemnożenie kolejnych roczników ludności przez prawdopodobieństwo przeżycia na podstawie tablic wymieralności lub danych ewidencji ruchu naturalnego.

25. ETAPY OPRACOWYWANIA PROGNOZ DEMOGRAFICZNYCH.Metody projekcji demograficznej:

 matematyczna- polega na użyciu funkcji trendu

 ekonomiczna- relacja między liczbą ludności a zmiennymi społeczno-ekonomicznymi

 składnikowa/czynnikowa (?)- polega na prognozowaniu na podstawie cząstkowych wyników kolejnych osobnych składników: płodności, umieralności, natężenia ruchów migracyjnych itp…

Etapy tworzenia prognozy demograficznej.

I. Ustalenie stanu liczebnego i struktury ludności w momencie wyjściowego prognozy

II. Postarzanie ludności

III. Wyznaczenie przewidywanej liczby urodzeń-ustalone w drodze przemnożenia liczby kobiet w poszczególnych grupach wieku rozrodczego przez odpowiednie współczynniki płodności

IV. Ustalenie wyników współczynników demograficznych

V. Uzupełnienie prognozy biologicznej o przyszłe przewidywane ruchy wędrówkowe ludności.

26. PROJEKCJE ROZWOJU LICZBY LUDNOŚCI ŚWIATA.

Prognozy ONZ: 1) przy niskim przyroście naturalnym w 2150 r na świecie będzie 3,6 mld. ludzi

2) przy średnim przyroście naturalnym w 2150 r na świecie będzie 10,8 mld. ludzi 3) przy radykalnym zmniejszeniu dzietności w Afryce i Azji w 2150 r na świecie będzie 27 mld. ludzi

2025 świat: 8 mld 59 os/km2 Afryka: 1,5 mld 48 os/km2 (największy wzrost) Ameryka PN: 370 mln 17 os / km2 Azja: 4,8 mld 151 os/ km2 Europa: 700 mln (2000- 730 mln) 31 os/ km2 (2000- 32 os) Oceania: 41 mln 5 os/ km2 Indie w 2025 roku zastąpią Chiny na pozycji państwa o największej liczbie ludności. Obecnie w Chinach mieszka 1,3 mld ludzi, w Indiach 1,1 mld. Jednak w Indiach przyrost naturalny jest bardzo wysoki i taki pozostanie przez wiele dekad. Co roku przybywa tam 15 mln ludzi, to 2x więcej niż w Chinach, gdzie z kolei przyrost naturalny szybko gaśnie, a w 2030 roku powinien stać się ujemny. W rezultacie w 2050 roku Indie będą liczyły 1,6 mld ludzi, a Chiny 1,4 mld. W krajach rozwijających się nadal będzie widoczna eksplozja demograficzna, obecnie zamieszkuje je ponad 5 mld ludzi, za 50 lat będzie o 3 mld więcej. prognozowane najludniejsze państwa świata: 1) Indie 2) Chiny

3) USA 4) Indonezja 5) Nigeria 6) Demokratyczna Republika Konga (zastąpi Rosję) 7) Etiopia (zastąpi Japonię) Konsekwencje takiej sytuacji:1)w krajach starzejących się pojawią sięduże napięcia budżetowe, może spaść tempo wzrostu PKB, przy założeniu, że nie zostaną podjęte niezbędne i skuteczne reformy 2) wzrośnie proces migracji ludności, brak ludzi do pracy w krajach rozwiniętych spowoduje przypływ imigrantów z krajów biednych, którzy zaakceptują niższe wynagrodzenia i trudniejsze warunki pracy.

27. POLSKIE PROGNOZY DEMOGRAFICZNE

do roku 2050

dzietność – utrzyma się na niskim poziomie (1,35 dziecka)

liczba ludności będzie spadać (wersja optymistyczna: 36,6 mln/ pesymistyczna: 29,6mln  liczba kobiet ciągle będzie wyższa od liczby mężczyzn

przyrost naturalny będzie ujemny (-1,35)

ruchy migracyjne: do 2010- dużo emigracji, po 2010- liczba emigrantów spadnie, ludność napływająca utrzyma się na tym samym poziomie  gęstość zaludnienia spadnie o 30%

piramida wieku będzie regresywna, przewaga osób w wieku 60- 75 lat

mediana wieku podniesie się do 57

obciążenie demograficzne wzrośnie (70 os. na 100 w wieku 15-64)

udział starych w społeczeństwie wzrośnie z 2,5 % obecnie do 9,5 %

liczba urodzeń będzie spadać

liczba zgonów wzrośnie

współczynnik reprodukcji netto wyniesie 0,6

przeciętne dalsze trwanie życia będzie wzrastać (kobiety 85 lat, mężczyźni 77 lat) 30 IX 2007 ludność Polski: 38 mln 126 tys. gęstość zaludnienia: 122 os/km2 (miasto: 1105, wieś 50)ludność miejska stanowi 61,5% Śląsk 4 mln 714 tys / 394 os/km2Małopolska 3 mln 252 tys / 214 os/km2Mazowieckie 5 mln 135 tys / 143 os/km2ludność świata 6 mld 633 mlnludność Europy 725 mlnbezrobocie w Polsce: 1998- 10% obecnie- 14%do IX 2007 295 tys urodzeń żywych 2005 1990

dzieci --> 16% 6 mln 189 tys dzieci --> 39,3%dorośli --> 69% 26 mln 892 tys dorośli --> 54,4%starzy --> 15% 5 mln 752 tys starzy --> 6,3%

komentarze (0)

Brak komentarzy

Bądź autorem pierwszego komentarza!

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 21 pages

Pobierz dokument