Problem bezrobocia - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia
Konrad_88
Konrad_883 czerwca 2013

Problem bezrobocia - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia

PDF (799 KB)
73 strony
1Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Ekonomia: notatki z zakresu mikro e makroekonomii dotyczące problemu bezrobocia; uwarunkowania strukturyzacyjne i dynamika bezrobocia
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 73
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 73 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 73 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 73 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 73 pages
Pobierz dokument
Praca magisterska

.

Spis treści

Wstęp................................................................................................................................ 4

Rozdział I - Istota bezrobocia i jego podstawowe cechy........................................... 7

1.1. Definicje i pojęcia związane z bezrobociem. ................................................... 7

1.2. Rodzaje bezrobocia............................................................................................ 12

Rozdział II – Bezrobocie jako problem społeczny – wybrane aspekty ................. 17

2.1.Ekonomiczne i społeczne skutki bezrobocia. .................................................. 19

Rozdział III – Uwarunkowania strukturyzacyjne i dynamika bezrobocia

w Polsce ......................................................................................................................... 23

3.1.Bezrobotni według wieku .................................................................................. 23

3.2. Struktura bezrobotnych według płci. ............................................................... 28

3.3. Struktura bezrobotnych według wykształcenia. ............................................. 33

3.4. Bezrobocie długookresowe. .............................................................................. 34

3.5. Przeszłość zawodowa. ....................................................................................... 37

3.6. Bezrobocie na wsi. ............................................................................................. 39

3.7. Bezrobocie wśród niepełnosprawnych. ........................................................... 43

3.8. Przestrzenna struktura bezrobocia. .................................................................. 45

Rozdział IV – Problem bezrobocia w powiecie brzozowskim ............................... 50

4.1. Ogólna charakterystyka powiatu brzozowskiego. ......................................... 50

4.2. Sytuacja na rynku pracy w powiecie brzozowskim. ...................................... 51

Rozdział V – Formy walki z bezrobociem w powiecie brzozowskim................... 57

5.1. Program przeciwdziałania bezrobociu w powiecie brzozowskim. .............. 58

5.2. Sposoby przeciwdziałania bezrobociu i łagodzenie jego skutków .............. 63

5.3. Pośrednictwo pracy i poradnictwo zawodowe. .............................................. 66

Spis tabel........................................................................................................................ 71

Bibliografia.................................................................................................................... 73

4

Wstęp

Bezrobocie, które pojawiło się wraz z radykalnymi zmianami

politycznymi i społeczno-gospodarczymi, stało się trwałym elementem polskiej

rzeczywistości. Utrzymuje się ono mimo spadku w ostatnich latach na wysokim

poziomie i jest jednym z głównych problemów społecznych.

Bezrobocie rozprzestrzenia się coraz bardziej i nie służy z całą pewnością

Polskiej gospodarce, są oczywiście przyczyny obiektywne takiego stanu rzeczy,

należy do nich przede wszystkim restrukturyzacja polskiego przemysłu, na co

chcę zwrócić szczególną uwagę w mojej pracy, a także restrukturyzacja rolnic -

twa, co pośrednio jest skutkiem urynkowienia gospodarki. Nie ulega wątpliwo -

ści, że i w latach poprzednich mieliśmy do czynienia z ukrytym bezrobociem,

które zostało ujawnione po wprowadzeniu reformy służby zdrowia.

Jeszcze bardziej niepokojący wydaje się fakt, iż walka z bezrobociem

sprowadza się tylko do pustych deklaracji werbalnych, którym nie towarzyszą

propozycje konkretnych rozwiązań tego problemu. Doskonale wprawdzie

wiadomo, że wygenerowanie wolnych miejsc pracy - i to w tak olbrzymich

ilościach - wymaga czasu, toteż nikt nie oczekuje, że w ciągu kilku miesięcy na

rynku pracy nastąpią wyraźnie odczuwalne przeobrażenia, ale chciałoby się

odnotować, chociaż wolę walki z bezrobociem.

Do stworzenia wolnych miejsc pracy potrzebny jest także kapitał, którym

-w wystarczającym stopniu - ani rolnictwo, ani przemysł nie dysponują. Rozwi-

jają się jednak bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce - kapitał można

więc znaleźć, pod warunkiem, że dolarowi inwestorzy będą stale zachęcani do

lokowania pieniędzy właśnie na naszym rynku.

Chociaż mamy do czynienia z rosnącą koniunkturą gospodarczą, chociaż z

miesiąca na miesiąc rozwija się produkcja sprzedana przemysłu i budownic twa,

co zdaje się dobrą perspektywą dla osób szukających pracy, to jednak te dwa

5

czynniki nie rokują niestety szansy na rozwiązanie problemu polskiego bez-

robocia w dającej się określić perspektywie.

Ale właśnie to bezrobocie spośród wszystkich zjawisk kryzysowych najbar-

dziej niszczy tkankę społeczną. Dlatego zapobieganie jemu poprzez między in-

nymi tworzenie wolnych miejsc pracy powinno mieć w najbliższych latach ab-

solutne pierwszeństwo przed każdym innym celem polityki naszego państwa.

Również ważne jest zdanie sobie sprawy z istniejących w tym zakresie

zaniedbań, co powinno być ważnym czynnikiem do podjęcia działań, które

mogłyby przyczynić się do łagodzenia skutków bezrobocia.

Celem mojej pracy jest zapoznanie się ze zjawiskiem bezrobocia na terenie

powiatu brzozowskiego, ukazanie struktury bezrobocia osób zarejestrowanych w

Urzędzie Pracy w Brzozowie według określonych kryteriów.

AnalizaRozpatrzone zostaną również sposobów sposoby przeciwdziałaniu

zapobiegania narastającemu bezrobociutemu problemowi, zarówno w powiecie

brzozowskim jak i całej Polsce.

W pierwszym rozdziale omówiona została istota bezrobocia i jego

podstawowe cechy jako zjawiska społecznego w świetle literatury przedmiotu.

Drugi rozdział zawiera charakterystykę bezrobocia jako problemu społecznego.

Kolejny rozdział poświęcony jest strukturze bezrobocia w Polsce i czynnikom ją

kształtującym. Czwarty rozdział dotyczy ogólnej charakterystyki powiatu

brzozowskiego i problemu bezrobocia w tym powiecie. Ostatni rozdział

poświęcony jest formom walki z tym negatywnym zjawiskiem.

Dla realizacji przedmiotu i celu pracy zastosowano metodę pośrednią

wykorzystując bazę źródłową. Podstawowe znaczenie miały dane udostępnione

przez UP w Brzozowie i Wojewódzki Urząd Statystyczny w Rzeszowie. Należy

tu wymienić analizy i sprawozdania, które pozwoliły na uzyskanie danych

statystycznych dotyczących wielkości struktury zjawiska, aktywnych form

6

przeciwdziałania bezrobociu, a także informacji o brzozowskim rynku pracy oraz

podstawowych danych dotyczących całego rejonu.

7

Rozdział I

Istota bezrobocia i jego podstawowe cechy.

1.1. Definicje i pojęcia związane z bezrobociem.

Sformułowanie precyzyjnej, a zarazem uniwersalnej definicji bezrobotnego

opartej na jednoznacznych i obiektywnych kryteriach jest trudne. Złożony i

wieloaspektowy charakter zjawiska sprawia, że inne kryteria wyznaczające treść

definicji bezrobocia interesują ekonomistę, polityka, prawnika, inne zaś

socjologa, psychologa czy politologa. W ujęciu makroekonomicznym i

makrospołecznym najczęściej stosowanym wyznacznikiem pojęcia „bezrobocie”

jest przedmiotowe i podmiotowe podejście do problemu. 1

W ujęciu przedmiotowym bezrobocie jest traktowane jako kategoria

analityczna rynku pracy i oznacza niezrealizowaną podaż pracy będącą

rezultatem nierównowagi między podażą siły roboczej (zasoby pracy), a

popytem na pracę (miejsca pracy). W tym rozumieniu, wskazującym wyraźnie na

przyczyny zjawiska, bezrobocie jawi się jako problem ekonomiczny. Natomiast

w ujęciu podmiotowym bezrobocie jest rozpatrywane od strony jednostek

dotkniętych brakiem pracy i oznacza stan bezczynności zawodowej osób

zdolnych do pracy i zgłaszających gotowość do jej podjęcia, dla których

podstawą egzystencji są dochody z pracy. To określenie odnosi się do

społecznych aspektów bezrobocia i wskazuje, że jest ono również ważną kwestią

społeczną. 2

Be zro bocie występuje wówczas, gdy liczba osób poszukujących pracy jest

większa niż liczba wolnych stanowisk. W tych warunkach pewna liczba ludzi

1 K. Mlonek: Bezrobocie w Polsce XX wieku w świetle badań, Krajowy Urząd Pracy, Warszawa 1999,op.

cit., s. 8 2 Ibidem, s. 8

8

zdolnych do pracy, chcących pracować i akceptujących istniejący poziom

wynagrodzeń, pozostaje bez pracy. 3

Według ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu

bezrobociu pojęcie bezro bot ny oznacza osobę niezatrudnioną i niewykonującą

innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia pracy w pełnym wymiarze

czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie, nieuczącą się w

systemie dziennym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania

(stałego lub czasowego) urzędzie pracy, jeżeli: 4

 ukończyła 18 lat, z wyjątkiem młodocianych absolwentów,

 kobieta nie ukończyła 60, a mężczyzna 65 lat,

 nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy,

 nie pobiera zasiłku przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego,

zasiłku chorobowego, macierzyńskiego lub wychowawczego,

 nie jest właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej o

powierzchni użytków rolnych powyżej 2 ha przeliczeniowe,

 nie jest osobą niepełnosprawną, której stan zdrowia pozwala na podjęcie

zatrudnienia co najmniej w połowie obowiązującego czasu pracy,

 nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia

wolności,

 nie uzyskuje miesięcznie dochodu w wysokości przekraczającej połowę

najniższego wynagrodzenia,

 nie pobiera zasiłku stałego, stałego wyrównawczego, okresowego lub

renty socjalnej.

Podstawowym pojęciem wiążącym się z bezrobociem jest zatr udnie nie .

Poprzez pełne zatrudnienie rozumie się stan, w którym każdy człowiek zdolny do

pracy i pragnący pracować może w stosunkowo krótkim czasie uzyskać pracę

3 Encyklopedia biznesu t. 1, Fundacja Innowacja, Warszawa 1995, op. cit., s. 71

4 Ustawa z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, Dz. U. z 1997 r. , nr 25, poz.

131

9

zgodną z jego kwalifikacjami. Z kolei racjonalne zatrudnienie oznacza stan, w

którym zatrudnieniu pełnemu towarzyszy rozmieszczenie pracujących w

układzie kwalifikacyjnym, zawodowym i terytorialnym zgodnie z potrzebami

gospodarki oraz aspiracjami i dążeniami pracowników, a jednocześnie należycie

wykorzystuje się czas pracy i kwalifikacje zatrudnionych. 5 Jest to najniższy

poziom bezrobocia osiągany przez gospodarkę. Przy pełnym zatrudnieniu na

bezrobocie składa się jedynie bezrobocie frykcyjne i strukturalne. 6

Bezrobocie stanowi zaprzeczenie pracy. Wywołuje negatywne skutki

ekonomiczne, dochodowe i społeczne. Pr ac a odgrywa doniosłą rolę w życiu

człowieka i społeczeństwa. Spełnia ona trzy podstawowe i współzależne

funkcje: 7

 funkcja ekonomiczna - tworzy nowe wartości, umożliwia wzrost

produkcji dóbr i usług, przyczynia się do wzrostu dobrobytu społecznego,

jest aktywnym czynnikiem wzrostu gospodarczego,

 funkcja dochodowa-praca jest najważniejszą formą dochodu,

 funkcja społeczna-środek zaspokojenia aspiracji zawodowych i

społecznych.

Ryne k pr ac y jest strukturą bardzo skomplikowaną o nieporównywalnie

wyższym stopniu złożoności niż np. rynki dóbr i usług. Jest to twór

wielopłaszczyznowy, na który składa się splot czynników ekonomicznych,

demograficznych, prawnych, psychospołecznych i wielu innych. Rynek pracy

jest miejscem spotkania popytu na pracę (w postaci ofert zatrudnienia

5 J. Unolt: Ekonomiczne problemy rynku pracy, PWE, Warszawa, 1996, s.20

6 A. Błaszczyński, J. Stygares: Słownik pojęć ekonomicznych, Towarzystwo Handlowe „Atlant”, Kraków

1995, op. cit.,s. 147 7 Ciągłość i transformacja gospodarki, pod red. P. Glikman, M. Kabaj, T. Muszkiet, Wydawnictwo Key

Text, Warszawa 1997, op. cit., s. 122

10

zgłaszanych na podstawie umów o pracę i w innych formach np. umowy

zlecenia), z podażą pracy ze strony chętnych do jej podjęcia. 8

Popyt na pr acę wyraża odwrotną zależność między płacą realną a

wielkością zatrudnienia w danym okresie przy założeniu, że pozostałe czynniki

nie będą ulegały zmianie. Przy wyższym poziomie płac pracodawcy zatrudniają

mniej pracowników niż przy niższych płacach. Im wyższy popyt na dobra czy

usługi, tym większy popyt na pracę służącą do ich wytwarzania, a im większy

popyt na dany rodzaj pracy, tym wyższe płace. 9 Wzrost popytu na rynku pracy

jest wynikiem tworzenia nowych miejsc pracy i zmian wykorzystania

istniejących już stanowisk polegających na zwiększeniu obsady osobowej. 10

Część zasobów siły roboczej, która aktywnie poszukuje zatrudnienia za

pośrednictwem urzędów pracy lub poza nimi tworzy po daż pr ac y. Wyraża ona

dodatnią zależność między poziomem płac realnych, a liczbą pracowników lub

roboczogodzin oferowanych na rynku pracy w danym okresie, przy założeniu, iż

pozostałe czynniki nie ulegają zmianie. Przy wyższych stawkach płac więcej

pracowników będzie skłonnych dłużej pracować niż przy niższych. Podaż pracy

zależy od kosztów alternatywnych czasu pracownika. 11

Określają ją również Jest

również określona przez czynniki demograficzne, stan zdrowotności

społeczeństwa, regulacje prawne ustalające wiek produkcyjny, politykę

edukacyjną oraz ogólne warunki ekonomiczne i przyzwyczajenia społeczne

kształtujące aktywność zawodową. 12

Akt ywność zawo do wa oznacza wykonywanie lub gotowość do

wykonywania pracy w zamian za wynagrodzenie lub inną formę środków

8 Z. Fedorowicz: Polityka finansowa państwa a kształtowanie rynku pracy i aktywne zwalczanie

bezrobocia, „Rynek Pracy”, 1996, nr 10, 9 Słownik ekonomiczny dla przedsiębiorcy w warunkach rynku , Wydawnictwo „Znicz”, Szczecin 1992, s.

217 10

Z. Fedorowicz: Polityka finansowa..., 11

D. Kamerschen, R. McKenzie, C. Nard inelli: Ekonomia,, Fundacja Gospodarcza NSZZ „Solidarność”,

Gdańsk 1991,op. cit., s. 673 12

Z. Fedorowicz: Polityka finansowa..., op. cit.,

11

utrzymania. Miarą poziomu aktywności zawodowej jest ws półc zynni k

akt ywności zawo do wej – stosunek pracujących i bezrobotnych do liczby

całej populacji w danej kategorii wieku. 13

Z pomiarem bezrobocia wiążą się dwa terminy: 14

 Pozio m be zro boci a oznaczający globalną liczbę osób poszukujących

pracy, ustaloną na podstawie ewidencji urzędów pracy, badań aktywności

ekonomicznej ludności (BAEL) lub na podstawie specjalnych badań

ankietowych (np. bezrobocie ukryte na wsi).

 Sto pa be zro boci a, która jest miernikiem (wskaźnikiem) procentowym

wyrażającym najczęściej stosunek liczby bezrobotnych do liczby ludności

aktywnej zawodowo tj. pracującej i bezrobotnej łącznie.

Wskazuje, jaka część zdolnych do pracy zasobów siły roboczej pozostaje na

bieżąco bez pracy i obrazuje stopień natężenia zjawiska w różnych okresach

czasu (miesiąc, kwartał, rok), w wymiarze globalnym, regionalnym, lokalnym, w

odniesieniu do poszczególnych kategorii ludności, w miastach i na wsi oraz

porównawczo w skali międzynarodowej. 15

Bezrobocie nie może zostać nigdy wyeliminowane całkowicie. Zawsze

istnieje pewien minimalny procent siły roboczej, który nie znajduje zatrudnienia

z powodu strukturalnych problemów gospodarki i przechodzenia między

poszczególnymi miejscami pracy. Jest to tzw. nat ur al na sto pa be zro boci a.

Występuje wówczas, gdy rynek pracy jest w równowadze. Rzeczywista stopa

bezrobocia kształtuje się jednak na poziomie wyższym niż stopa naturalna. 16

13

K. Mlonek: Młodzież na rynku pracy w Polsce w świetle badań , Krajowy Urząd Pracy, Warszawa

1996, op. cit., s.84 14

K.Mlonek: Bezrobocie w Polsce..., op. cit., s.13 15

Ibidem, s. 13 16

D. Kamerschen, R. McKenzie, C. Nard inelli: Ekonomia, op. cit., s. 146

12

1.2. Rodzaje bezrobocia.

Bezrobocie jest złożonym i dynamicznym zjawiskiem gospodarki rynkowej,

generowanym przez wiele czynników o różnym stopniu trwałości działania. Z

punktu widzenia przyczyn, zasięgu, charakteru i cech struktury zjawiska

wyróżnia się kilka rodzajów bezrobocia. 17

Tradycyjny podział wyróżnia 4 kategorie – bezrobocie strukturalne,

koniunkturalne, sezonowe i frykcyjne, które różnią się ze względu na przyczyny

oraz konsekwencje dla gospodarki i bezrobotnego.

Be zro bocie str ukt ur al ne wynika z ogólnej nierównowagi między liczbą

chętnych do podjęcia zatrudnienia, a liczbą miejsc pracy w całej gospodarce i

przekroju regionalnym, kwalifikacyjnym lub gałęziowym. 18

Może być wywołane

przez niedostosowanie poziomu i struktury kształcenia kadr do rzeczywistych

potrzeb gospodarki, zmiany technologii, czynniki geograficzne lub

demograficzne, zmiany popytu konsumpcyjnego lub konkurencję zagraniczną,

restrukturyzację czy likwidację pewnych dziedzin produkcji, ogólny niedorozwój

gospodarki, niemożność stworzenia niezbędnej liczby stanowisk pr acy. Ma

charakter masowy i długotrwały. 19

Bezrobocie strukturalne może przekształcić się w st r ukt ur al no-

patolo gic zne (patologiczne) oznaczające utrwalenie się wśród bezrobotnych

postaw beznadziejności i rezygnacji z poszukiwania stałej pracy oraz pogłębianie

się niechęci pracodawców do zatrudniania długotrwale bezrobotnych. 20

Bezrobocie strukturalne jest często bezro bocie m tec hnolo gic znym , które

towarzyszy wprowadzaniu postępu technicznego, mechanizacji i automatyzacji

procesów wytwórczych, dających znaczne oszczędności pracy żywej,

17

K. Mlonek: Bezrobocie w Polsce..., op. cit., s. 8 18

Ciągłość i transformacja..., op. cit., s. 132 19

M. Nasiłkowski: System rynkowy - podstawy mikro- i makroekonomii, wydawnictwo Key Text,

Warszawa 1993, op. cit., s. 20

K. Mlonek: Bezrobocie w Polsce..., op. cit., s. 9

13

prowadzących do redukcji osób o niższych kwalifikacjach i mniejszej

przydatności do pracy. 21

Be zro bocie ko ni unkt ur al ne (cykliczne) wywoływane jest przez

powtarzające się w pewnych odstępach czasu cykle koniunkturalne. Wysoka

koniunktura sprzyja maksymalnemu wzrostowi zatrudnienia, a kryzys, recesja

powoduje spadek popytu na pracę i pojawienie się bezrobocia cyklicznego. Ma

ono charakter przejściowy, wraz z ożywieniem gospodarczym jego negatywne

oddziaływanie stopniowo ustaje. 22

Symptomem normalnie funkcjonującego rynku pracy jest be zro bocie

frykc yj ne (płynne, przejściowe), związane z naturalną ruchliwością siły

roboczej, którą umożliwiają mechanizmy rynku pracy i pełna swoboda zmiany

miejsca pracy. 23

Stan okresowej dezaktywizacji zawodowej jest spowodowany

przejściowym niedostosowaniem struktury podaży do potrzeb rynku, małą

mobilnością zawodową i przestrzenną siły roboczej oraz słabą sprawnością

pośrednictwa pracy. Do bezrobotnych w tej grupie należą osoby

niepełnosprawne fizycznie i psychicznie, niezdolne do podjęcia pracy

zawodowej oraz chwilowo pozbawione zatrudnienia, zmieniające pracę lub

zawód. Czas poszukiwania pracy jest stosunkowo krótki. Umiarkowany poziom

bezrobocia frykcyjnego (3-5% ludności aktywnej zawodowo) może spełniać

pozytywną rolę jako czynnik elastyczności rynku pracy, hamowania

nadmiernego wzrostu płac i umacniania dyscypliny pracy. 24

Be zro bocie se zo no we (okresowe) ma charakter cykliczny i wynika z

sezonowości produkcji bezpośrednio lub pośrednio zależnej od warunków

klimatycznych w takich dziedzinach jak np. rolnictwo, przemysł spożywczy,

budownictwo, turystyka, a także bezrobocie absolwentów, których wejście na

21

Ibidem, s. 10 22

Ibidem, s. 10 23

M. Kabaj: Program przeciwdziałaniu bezrobociu, IPiSS, Wars zawa 1993, s.10 24

D.Begg, R. Dornbusch: Ekonomia t.2 , PW E, Warszawa,1994, s.

14

rynek pracy dokonuje się stopniowo i jest związane z terminem zakończenia

nauki w szkołach. 25

Wyróżnia się dwie główne formy bezrobocia : 26

 be zro bocie j awne ustalone na podstawie ewidencji urzędów pracy i

określane jako bezrobocie rejestrowane (statystyczne) lub na podstawie

badania aktywności ekonomicznej ludności (BAEL), czyli bezrobocie

rzeczywiste (faktyczne). Jego skalę kształtują aktualne regulacje prawne

określające kryteria rejestrowania osób poszukujących pracy i uprawnień

do zasiłku. Występuje przede wszystkim w miastach i częściowo na wsi.

 be zro bocie ut ajo ne , czyli nie ewidencjonowane - jego rozpoznanie

wymaga specjalnych badań ankietowych lub statystycznych metod

szacunkowych. Dotyczy głównie indywidualnych gospodarstw rolnych na

wsi. Są to zbędni w procesie produkcji rolnej członkowie rodzinnych

gospodarstw chłopskich.

Bezrobocie utajone występuje również w dużych zakładach pracy w postaci

nadmiernego w stosunku do rzeczywistych potrzeb techniczno-ekonomicznych

zatrudnienia, w formie wcześniejszych emerytur spowodowanych brakiem

możliwości zatrudnienia ludzi w wieku przedemerytalnym w warunkach

masowego bezrobocia, oznacza wyłączanie na stałe z zasobów siły roboczej osób

jeszcze zdolnych do pracy, jako praca w niepełnym wymiarze czasu z braku

możliwości zatrudnienia na pełnym etacie, wśród bezrobotnych zniechęconych

bezskutecznością poszukiwań pracy. 27

Bezrobocie może być dobrowolne i przymusowe. Be zro bocie do bro wol ne

występuje, gdy niektóre osoby uważają, że lepiej pozostawać bezrobotnym niż

pracować za bieżące, obowiązujące na rynku wynagrodzenie. Prywatne korzyści

np. wolny czas, otrzymywanie zasiłku czy oczekiwanie na lepszą pracę mają

25

K. Mlonek: Bezrobocie w Polsce..., op. cit., s. 10 26

Ibidem, s.10 27

Ciągłość i transformacja....,op. cit., s. 131

15

większe znaczenie niż utracona płaca z powodu niepodjęcia pracy. Natomiast,

jeśli pracownik jest gotowy zaakceptować przedłożoną mu ofertę pracy za

obowiązującą na rynku płacę, a mimo to nie może znaleźć zatrudnienia ze

względu na nadmierną podaż siły roboczej staje się bezro bot nym

pr zymuso wym. 28

W związku z prywatyzacją państwowego sektora gospodarki, w Polsce

pojawiła się nowa forma bezrobocia tzw. be zro bocie o dło żo ne ( przesunięte

w czasie). Jest ono wynikiem negocjacji związków zawodowych z nowym

właścicielem przedsiębiorstwa, który zobowiązuje się utrzymać przez określony

czas dotychczasowy stan zatrudnienia, przesuwając zwolnienia pracowników na

okres późniejszy. 29

Wyróżnia się także be zro bocie mar gi neso we , do którego zalicza się

osoby niezdolne lub o ograniczonej zdolności do pracy, poszukujące zatrudnienia

jako źródła uzupełnienia posiadanych środków utrzymania lub w celu nabycia

uprawnień do świadczeń socjalnych. 30

Zupełnie inne przyczyny leżą u źródeł be zro boci a po zor ne go

(fikcyjnego), które tworzą osoby poszukujące pracy mimo posiadania

zarobkowych (własny warsztat pracy) lub niezarobkowych (renta, alimenty)

źródeł utrzymania. Wynika ono bądź z chęci uniknięcia płacenia podatków, bądź

też uzyskania świadczeń socjalnych. 31

Bezrobocie może oznaczać brak jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego

(be zro bocie c ał ko wite) lub zatrudnienie dorywcze czy w niepełnym

wymiarze czasu pracy (be zro boc ie c zęśc io we ). 32

Ze względu na przestrzenne zróżnicowanie wyróżnia się be zro bocie

po ws zec hne (ogólne)–występujące na terenie całego kraju i be zro bocie

28

D.Begg, R. Dornbusch: Ekonomia, op. cit., s. 29

K. Mlonek: Bezrobocie w Polsce..., op. cit., s.12 30

Ibidem, s. 12 31

Ibidem, s. 12 32

Ibidem, s. 12

16

lokal ne (regionalne, terenowe)–występuje tylko na niektórych obszarach kraju,

spowodowane jest np. zacofaniem gospodarczym, wyczerpaniem miejscowych

zasobów surowcowych, restrukturyzacją lub likwidacją nierentownych

przedsiębiorstw, małą mobilnością pracowników itp. 33

Bezrobocie może dotyczyć różnych kategorii społeczno-zawodowych -

mężczyzn, kobiet, młodzieży (w tym absolwentów), poszczególnych grup

zawodowych-nauczyciele, lekarze, górnicy, rolnicy, bezrobocie w miastach i na

wsi.

Inny podział to według okresu poszukiwania pracy W zależności od czasu

trwania tego okresu wyróżnia się: bezrobocie krótkookresowe (do 3 miesięcy),

średniookresowe (4 do 6 miesięcy), długookresowe ( 7 do 12 miesięcy),

długotrwałe (powyżej 1 roku) i jego postać chroniczną (powyżej 2 lat). 34

Prawidłowa ocena rodzaju, form i charakteru bezrobocia stanowi podstawę

wyboru odpowiedniej strategii działania w celu zahamowania wzrostu i

eliminowania źródeł zjawiska.

W świetle przedstawionych rodzajów bezrobocia nie da się jednoznacznie

określić charakteru polskiego bezrobocia. Jest w dużym stopniu koniunkturalne

jako efekt recesji i procesu transformacji ustrojowej, ale równocześnie

strukturalne ze względu na niedostosowanie rozmiarów i struktury kształcenia

kadr do potrzeb gospodarki.

33

Ibidem, s. 12 34

Ibidem, s. 13

17

Rozdział II

Bezrobocie jako problem społeczny w Polsce w badaniach

socjologicznych – wybrane aspekty

Bezrobocie dla jednostek i rodzin nim dotkniętych oznacza:

 Pauperyzację i spadek aspiracji do uczestnictwa w kulturze i kształcenia

dzieci. Zepchnięcie wielu ludzi na poziom biedy a nawet nędzy, których

przejawami są: niepłacenie za mieszkanie, światło, gaz, obniżenie

wartości odżywczych posiłków, pojawianie się ludzi w łachmanach.

 Degradację moralną – degradację podmiotowości szczególnie ludzi

młodych i dorastającej młodzieży, przestępczość, udział w zamieszkach,

zadymach.

 Bezrobotni są potencjalną bazą społeczną skrajnych ruchów politycznych

zagrażających prawu, demokracji, destabilizujących państwo.

Nasuwa się zatem obraz jednostki w średnim lub starszym wieku,

mieszkającej z reguły na wsi, lub w małym mieście, słabo wykształconej, o

niskich, bądź wąskich kwalifikacjach, nie dających konkurencyjności na rynku

pracy, zmuszonej do trwałej zmiany stylu życia z powodu gwałtownego

obniżenia poziomu dochodów. Cała jej uwaga zostaje skoncentrowana na

obronie zagrożonej pozycji społecznej, standardu życiowego i bezpieczeństwa

socjalnego 35

. Dotychczasowe miejsce pracy w państwowym przedsiębiorstwie

często przestaje istnieć, brak środków finansowych, i przede wszystkim

elastyczności i przedsiębiorczości, uniemożliwia samodzielne podjęcie

działalności gospodarczej, czy choćby przekwalifikowanie się i dostosowanie do

wymagań potencjalnych pracodawców. Świadomość ograniczenia możliwości

35

M.Zió łkowski „Postawy wobec władzy i demokracji w okresie transformacji ustrojowej”, s.87

18

życiowych prowadzi raczej do pasywności i apatii niż postaw aktywnych 36

, stąd

pojawia się frustracja, depresja, postawy roszczeniowe, niechęć wyrażana wobec

systemu i tych, którym udało się odnieść sukces.

Koszty przemian dotyczą bardzo różnych obszarów funkcjonowania

społecznego, ale wskazać należy wśród nich przede wszystkim na długotrwałe

bezrobocie, narastającą degradację ekonomiczną i związaną z nią marginalizację

społeczną, bardzo niski poziom konsumpcji, słaby dostęp do edukacji, brak

uczestnictwa w życiu społeczno-kulturalnym, brak poczucia wpływu na własne

życie, przekonanie o niereprezentatywności instytucji demokratycznych.

Elementy te mają charakter dziedziczny – w olbrzymiej mierze przenoszą się na

kolejne pokolenia. Stąd z opisaną wyżej kategorią, wiąże się także grupa osób,

które można określić mianem przegrywających. Ich szanse na przystosowanie się

i zaadaptowanie do warunków nowej gospodarki są w dużej mierze ograniczone,

choć nadal istnieją. Dotyczy to przede wszystkim młodzież wkraczającą dopiero

na rynek pracy, a wywodzącą się ze środowisk dotkniętych systemowym

ubóstwem (m.in. z obszarów wiejskich, wśród długotrwale bezrobotnych itd.).

Utrudniony dostęp do edukacji spowodowany trudnym położeniem

materialnym rodzin pochodzenia, duże bezrobocie panujące wśród absolwentów

masowo opuszczających przestarzałe szkolnictwo zawodowe, nikła perspektywa

budowania kariery zawodowej i podniesienia swojego statusu społeczno-

materialnego – wszystko to sprawia, że stają oni przed niezwykle trudną

sytuacją. Wyjściem z niej jest wyłącznie zdobycie praktycznej wiedzy o

zasadach funkcjonowania gospodarki rynkowej i podjęcie aktywnych działań,

zmierzających do poprawy swojej sytuacji, zamiast kontynuacji negatywnych

wzorów przejętych od otoczenia. Z szerszego punktu widzenia, szansą na

minimalizowanie kosztów przemian wśród ludzi młodych, może być tylko

36

A.Kojder „Spojrzen ie na przemiany ustrojowe w Polsce w latach 1989 -1997” s. 26

19

właściwie prowadzona polityka państwa, ukierunkowana na reformę systemu

szkolnictwa średniego i wyższego szczebla, nastawioną na zwiększenie jego

dostępności i dostosowanie do oczekiwań rynku. Jak dotąd władze centralne nie

uczyniły przez cały okres transformacji niczego istotnego dla dopasowania

modelu edukacji do potrzeb gospodarki wolnorynkowej. Kurczenie się najmniej

przydatnego w nowych warunkach typu kształcenia tj. zasadniczego

zawodowego, wynikało z upadku szkół przyzakładowych i nie miało ani

odpowiedniej skali, ani wspieranej przez państwo alternatywy w postaci

szybkiego rozwoju średniego szkolnictwa ogólnokształcącego i wyższego.

Gwałtowny wzrost liczby studentów był z kolei rezultatem decyzji

poszczególnych uczelni i równie gwałtownie się skończył, gdy okazało się, że

ani rząd, ani parlament nie zamierzają w najmniejszym stopniu angażować się

finansowo w rozwój szkolnictwa wyższego. Wszystkie te spontaniczne i

pozbawione państwowego wsparcia zmiany strukturalne oraz ilościowe w

oświacie, a także w nauce, dalece nie nadążały za zmianami systemowymi w

gospodarce 37

.

2.1.Ekonomiczne i społeczne skutki bezrobocia.

Konsekwencje bezrobocia można rozpatrywać w różnych płaszczyznach:

ekonomicznej, społecznej, prawnej, politycznej, psycho logicznej, w odniesieniu

do jednostek, rodzin, środowisk lokalnych i całego społeczeństwa, z punktu

widzenia zagrożeń bieżących i przewidywanych. 38

Bezrobocie nie jest społecznie groźne, gdy mieści się w granicach do 4 -6 %

ludności zawodowo czynnej, a stopa bezrobocia długookresowego nie przekracza

2-3 %.W Polsce granice te zostały znacznie przekroczone, co dowodzi małej

skuteczności dotychczasowych programów przeciwdziałania bezrobociu. 39

37

J.Czapiński „Czy szczyt stresu za nami?”, Reczpospolita z dn. 1994.07.12 38

Ibidem, s. 158 39

Encyklopedia biznesu t.1, pod red. W. Pomykało, Fundacja Innowacja, Warszawa 1995, op. cit., s. 73

20

Bezrobocie jest przyczyną dużych strat ponoszonych przez całą gospodarkę

narodową. Straty te są proporcjonalne do poziomu kwalifikacji osób

bezrobotnych. 40

Wiąże się z dużymi kosztami ekonomicznymi, gospodarczymi i

społecznymi. Powoduje: utratę części potencjalnej produkcji, pogorszenie stanu

budżetu państwa – wydatki bezpośrednie na zasiłki i pomoc społeczną,

wyłączenie dużej liczby osób zdolnych do pracy i chcących pracować ze sfery

wytwarzania i przemieszczenie ich do sfery podziału (pomocy społecznej),

obniżenie dochodów realnych i standardu życiowego bezrobotnych, trudne do

oszacowania skutki społeczne i moralne. 41

Wysoki udział ludzi młodych nieposiadających pracy powoduje duże straty

gospodarcze. Niewykorzystana zostaje znaczna część najbardziej dynamicznych

zasobów pracy (siła fizyczna, sprawność umysłowa). Długi okres pozostawania

bez pracy powoduje, że bezrobotny traci zaufanie do prowadzonej przez państwo

polityki zatrudnienia i przeciwdziałania bezrobociu. 42

W przypadku absolwentów kłopoty na rynku pracy mogą opóźnić założenie

rodziny lub utrudniać jej funkcjonowanie. Brak możliwości podjęcia pracy może

być także źródłem nasilenia zachowań społecznie niepożądanych o charakterze

kryminogennym. 43

Przymusowa bezczynność i nie uregulowany tryb życia

sprzyjają takim zaburzeniom jak apatia, załamania nerwowe, bezsenność,

alkoholizm, samobójstwa. Trudności w znalezieniu pracy i postępujące

wyczerpywanie się zasobów finansowych prowadzą do poczucia nieprzydatności

dla społeczeństwa, narastającej agresywności, chorób wymagających pomocy

lekarskiej lub leczenia szpitalnego – zaburzenia snu, alkoholizm, nikotynizm,

40

H. Guzik: Tendencje kształtowania się rozmiarów i struktury bezrobocia w Polsce płd -wsch, Zeszyty

Naukowe AE w Krakowie Nr 453, s. 60 41

Ciągłość i transformacja...., op. cit., s. 151 42

J. Piekarska: Sytuacja bezrobotnych absolwentów w świetle przepisów, „Polityka Społeczna”, 1997,

nr10, s. 10 43

A. Kowalska, J. Witkowski: Losy zawodowe absolwentów na podstawie badania aktywności

ekonomicznej ludności, „Rynek Pracy”, 1996, nr5,

21

branie leków uspokajających. Bezrobotni rzadko doznają wsparcia ze strony

przyjaciół i rodziny, ukrywają przed nimi ten fakt. 44

Przy dłuższym okresie pozostawania bez pracy rozpoczyna się proces

destrukcji. Wyraża się on brakiem kontaktu z kolegami, izolacją społeczną,

brakiem zaufania do samego siebie, spadkiem kondycji intelektualnej,

niewystarczającym stopniem mobilności zawodowej i zwiększonymi

trudnościami znalezienia nowej pracy. 45

Stan wymuszonej bezczynności sprzyja

powstawaniu konfliktowych sytuacji w rodzinach, stwarza dogodne warunki do

rozpowszechniania się uzależnień, kreuje niepożądane czy patologiczne rodzaje

zachowań, od nielegalnego zarobkowania po różne formy przestępczości. W

rezultacie odbija się to niekorzystnie na jakości życia społecznego. 46

Ograniczenie możliwości tworzenia nowych miejsc pracy oraz likwidacja

niektórych zakładów, instytucji lub branż jest nie tylko powodem zaprzestania

pracy przez duże rzesze ludności, lecz także znacznie ogranicza możliwości

znalezienia nowego miejsca pracy. W istotny sposób zniekształca proces

aktywizacji zawodowej młodzieży, opóźnia, a nawet uniemożliwia jej

ekonomiczne i społeczne usamodzielnienie się. 47

Bezrobocie długookresowe charakterystyczne dla obszaru Polski

południowo-wschodniej i całego kraju jest jednym z najbardziej niekorzystnych

aspektów rynku pracy, zarówno w wymiarze gospodarczym jak i społecznym i

rodzi ogromne zagrożenia w tym zakresie. 48

Wywołuje degradację ekonomiczną

i spadek poziomu konsumpcji, rodzin, szczególnie długotrwale bezrobotnych i w

których wystąpiła kumulacja zjawiska, potęguje biedę. Jego skutkiem jest

wyraźne pogorszenie sytuacji materialnej i oznaki niedostatku powodujące

44

M. Goszczyńska: Poczucie jakości życia u bezrobotnych , „Polityka Społeczna”, 1996, nr 1, 45

M. Nasiłkowski: System rynkowy..., op. cit ., 46

S. Golinowska: Tworzenie nowych miejsc pracy i restrukturyzacja ekonomiczna , „Polityka Społeczna”,

1999, nr 1, 47

K. Mlonek: Młodzież na rynku pracy..., op. cit., 48

H. Guzik: Tendencje kształtowania się..., op. cit.,

22

niemożność zaspokojenia niektórych potrzeb, rezygnację z planowanych

zamierzeń. Konsekwencje bezrobocia to m. in.: kupowanie tańszej żywności i

odzieży, ograniczenie wydatków na kulturę i rozrywkę, przejazdy i transport,

odpłatne usługi i opiekę zdrowotną, leki, sprzęt rehabilitacyjny, rezygnacja z

dalszego kształcenia dzieci, a nawet przerwanie nauki i podjęcie przez nie pracy

zarobkowej, zaciąganie pożyczek, zadłużenie związane z mieszkaniem i jego

użytkowaniem, pogorszenie stanu zdrowia i samopoczucia, przygnębienie,

rozdrażnienie, lęk przed przyszłością, niska samoocena. Bezrobocie młodzieży

obniża kwalifikacje zawodowe, aspiracje edukacyjne, osłabia wolę pracy,

poczucie więzi rodzinnych i społecznych, sprzyja frustracji lub obojętności,

hamuje rozwój osobowości. 49

Wielokrotne rejestracje powodują spotęgowanie tych skutków, ich

koncentrację w dosyć wąskiej grupie osób, które tracą swoje wcześniejsze

kwalifikacje i pewne nawyki pracy, stają się słabszymi konkurentami w

staraniach o zdobycie miejsc pracy. 50

Negatywne efekty bezrobocia zwiększa:

niepełność rodziny – brak jednego z rodziców, wielodzietność, wewnętrzna

konfliktowość, choroby, przypadki niepełnosprawności, zaniedbywanie

obowiązków rodzinnych. Te rodziny dotkliwiej odczuwają utratę pracy swych

członków w sferze materialnej egzystencji i wewnętrznych stosunków

międzyludzkich. Są to dodatkowe utrudnienia w sytuacji życiowej bezrobotnego

i jego aktywizacji zawodowej. 51

49

K. Mlonek: Bezrobocie w Polsce..., op. cit., s.166 50

E. Kwiatkowski: Wielokrotne rejestracje bezrobotnych , „Rynek Pracy”, 1997, nr 6, 51

Z. Tyszka: Determinanty bezrobocia i jego skutki dla rodzin, „Po lityka Społeczna”, 1995, n r 7, s. 14

23

Rozdział III

Uwarunkowania strukturyzacyjne i dynamika bezrobocia

w Polsce

Rozpoznanie struktury demograficzno-społecznej bezrobotnych umożliwia

określenie stopnia zagrożenia bezrobociem różnych grup ludności i ma istotne

znaczenie w podejmowaniu wielu decyzji ekonomiczno-społecznych. Głównymi

cechami zróżnicowania bezrobotnych są wiek, płeć, miejsce zamieszkania,

poziom wykształcenia, sektor własności ostatniego miejsca pracy i czas

pozostawania bez pracy. 52

3.1.Bezrobotni według wieku.

Cechą najsilniej różnicującą poziom i natężenie bezrobocia jest wiek. Wśród

ogółu bezrobotnych w Polsce najliczniejszą grupę stanowi młodzież w wieku do

24 lat, która do 1995 roku stanowiła ok.35% ogółu zarejestrowanych, w latach

1996-1999 odsetek ten zmniejszył się do 31% (zob. tab.1)..

Odsetek bezrobotnych w wieku 25-34 lat spadał do 1995 roku, w następnych

latach rósł, w wieku 35-44 lat nieznacznie się wahał (około 25%), natomiast stale

zwiększał się odsetek bezrobotnych w wieku powyżej 45 lat, który w 1999 roku

wyniósł aż 17,4%.

W latach 1991-1999 prawie 75% 2 /3 ogólnej liczby zarejestrowanych

bezrobotnych nie przekroczyło 34 roku życia, a zdecydowana większość (80 -

90%) była w wieku mobilnym tj. do 44 lat. Oznacza to, że większość

bezrobotnych w Polsce była w wieku najwyższej aktywności zawodowej, a

wśród nich dominowała młodzież.

52

Ibidem, op. cit., s. 121

24

Tabela.1. Struktura bezrobotnych według wieku w Polsce w latach 1991-1999.

Rok Ogółem w tym w wieku

do 24 25-34 35-44 45-54 55 i <

1991 100 35,1 29,9 24,6 8,7 1,8

1992 100 34,6 29,7 24,7 9,2 1,7

1993 100 34,3 28,5 25,2 9,8 2,0

1994 100 34,5 27,4 25,3 10,7 2,1

1995 100 34,6 26,9 25,1 11,3 2,0

1996 100 31,2 27,3 25,8 13,3 2,4

1997 100 30,8 27,8 26,4 13,3 1,7

1998 100 30,9 27,1 25,8 14,4 1,8

1999 100 31,0 26,5 25,0 15,6 1,8

Źródło: „Bezrobocie rejestrowane w Polsce I-IV kwartał 1991-1999”.(opr.UP Rzeszów)

Struktura bezrobotnych według wieku cechuje się nadal dominacją młodzieży

do 24 lat włącznie. W 1996 roku udział tej najmłodszej grupy wiekowej

bezrobotnych nieco obniżył się, jednak w znacznej mierze było to spowodowane

zmianą regulacji prawno-systemowych dotyczących młodzieży i absolwentów.

Do 1 marca 1996 roku nabywali oni uprawnienia do zasiłku po upływie 3

miesięcy od daty zarejestrowania w urzędzie pracy. Obecnie zaś nie mają prawa

do zasiłku, mogą natomiast otrzymywać stypendium, jeśli urząd pracy skieruje

ich na szkolenie lub staż do pracodawcy. W następstwie tych zmian absolwenci

w zdecydowanej większości nie rejestrują się w urzędach pracy, zaś stype ndiami

objęta jest bardzo niewielka część młodzieży. 53

Bezrobocie dotknęło przede wszystkim absolwentów i stało się głównym

zagrożeniem startu zawodowego oraz jedną z barier blokujących zaspokojenie

potrzeb i inspiracji młodego pokolenia. Młodzież stanowi najmłodszą część

podstawowych zasobów siły roboczej. Jest to grupa zróżnicowana i podlegająca

ciągłym przeobrażeniom. 54

53

W. Padowicz: Rynek pracy..., op. cit., s. 9 54

K. Mlonek: Młodzież na rynku..., op. cit., s.

25

Na kształtowanie się proporcji młodzieży aktywnej i biernej zawodowo

wpływa wiele czynników: 55

 ekonomiczne: poziom rozwoju gospodarczego kraju, sytuacja na rynku

pracy, poziom dochodów rodzin,

 społeczne: rozwój i stopień upowszechniania szkolnictwa wszystkich

szczebli, jakość kształcenia, poziom i dostępność innych elementów

infrastruktury społecznej (zdrowie, wypoczynek, rekreacja), szanse

rozwoju zawodowego młodzieży wiejskiej, ogólny poziom życia i kultury

społeczeństwa,

 demograficzne: liczebność roczników młodzieży „sięgającej” po

wykształcenie i pracę, wahania liczebności populacji w skali kraju i

poszczególnych regionach,

 formalno-prawne: unormowania dotyczące zatrudnienia i bezrobocia,

minimalnego wieku zatrudnienia, ochrony pracy młodocianych, pomocy

społecznej.

Aktywność zawodowa młodzieży jest przede wszystkim funkcją jej

kształcenia. W miarę wzrostu poziomu kształcenia i wydłużania się okresu nauki

następuje opóźnienie momentu wejścia na rynek pracy i podejmowania ról

społeczno-zawodowych właściwych ludziom dorosłym. Jest także funkcją

efektywnego popytu na pracę. W warunkach niedostatecznego popytu i

masowego bezrobocia proces aktywizacji zawodowej młodzieży jest poważnie

zagrożony ryzykiem utraty pracy i wydłużaniem się czasu poszukiwania nowego

lub pierwszego w życiu zatrudnienia. 56

Mała aktywność młodzieży w poszukiwaniu pracy może być spowodowana

rezygnacją z planów zawodowych ze względu na małe szanse otrzymania pracy

w miejscu zamieszkania, brakiem środków finansowych na dokształcanie się,

55

K. Mlonek: Aktywność zawodowa młodzieży w Polsce w świetle badań, „Rynek Pracy”, 1995, nr 6, 56

K. Mlonek: Młodzież na rynku..., op. cit., s.

26

nadopiekuńczością rodziców, dobrą sytuacją materialną w rodzinie, niewiedzą o

sposobach poszukiwania pracy, zbyt małą różnicą między otrzymywanym

zasiłkiem dla bezrobotnych a wynagrodzeniem proponowanym w zakładzie

pracy. 57

Popadanie młodych ludzi w bezrobocie jest uwarunkowane biologicznie

okresem psychicznego i społecznego dojrzewania i kształtowania się tożsamości

i osobowości, także zawodowej w czasie podejmowania decyzji o wyborze

szkoły średniej i przyszłego zawodu oraz przez czynniki społeczno-gospodarcze

okresu transformacji ustrojowej. Jest to stadium życia, które ma przełomowe

znaczenie dla dalszych losów i wiąże się z koniecznością podejmowania decyzji

o przyszłym zawodzie i pracy, co jest dla wię kszości nieprzewidywalne

i niewyobrażalne. Młody człowiek stoi przed wyborem nie mając dostatecznych

informacji, narzędzi i doświadczenia. Charakteryzuje go mała znajomość

własnych możliwości charakterystyczne w okresie dojrzewania napięcia w

kontaktach z rodzicami, nauczycielami, wrogie odnoszenie się do sugestii i rad

dorosłych, zaznaczanie własnej niezależności i samowystarczalności, kryzys

wartości, moralności i kultury. 58

Często dochodzi do przypadkowego wyboru szkoły i przyszłego zawodu.

Szkoła średnia nie jest traktowana jako etap w zdobywaniu wiedzy i solidnego

przygotowania się do wykonywania zawodu. Nieprzemyślany wybór kariery

zawodowej kończy się brakiem integracji osobowości zawodowej i identyfikacji

z wykonywaną pracą. 59

Istotną przyczyną bezrobocia wśród młodzieży są jej postawy i plany

życiowe. Bezrobocie często powiela się w rodzinie, zwłaszcza o niskim poziomie

dochodów i wykształcenia. Przekonanie młodych ludzi, że staną się

57

E. Nowacka: Perspektywy młodzieży na rynku pracy, „Rynek Pracy”, 1995, nr 6, 58

B. Makselon-Kowalska: Psychologiczne aspekty bezrobocia młodzieży, „Polityka Społeczna”, 1998 , nr

11/12, 59

Ibidem,

27

bezrobotnymi może osłabić wiarę we własne siły oraz aktywność i upór w

poszukiwaniu pracy. Młodzi bezrobotni preferują życie bez pośpiechu,

nadmiernych ambicji i rywalizacji, spokojnie egzystują wśród bl iskich osób.

Za swoje niepowodzenia winią złe funkcjonowanie rynku pracy i wygórowane

wymagania stawiane przez pracodawców, a nie własne niewystarczające

kwalifikacje i umiejętności. 60

Uzyskane umiejętności i typ wykształcenia, a w konsekwencji zawód

wyuczony mogą decydować o szybkości i skuteczności wejścia na rynek pracy.

Formalnie absolwenci wchodzący na rynek pracy są coraz lepiej wykształceni,

jednak bardzo często oznacza to jedynie uzyskanie podstawowych kwalifikacji

zawodowych. Coraz bardziej doceniane są zawody z grupy specjalistów i różne

formy zdobywania dodatkowych umiejętności. 61

Brak ofert pracy w zawodzie wyuczonym jest główną przyczyną zniechęcenia

bezskutecznym poszukiwaniem zatrudnienia. Absolwenci nie czują się

przygotowani do zmiany zawodu, co ogranicza ich elastyczność. Pozyskanie

pracy wymaga bowiem znajomości źródeł informacji o ofertach pracy, ich

analizy, umiejętności autoprezentacji, prowadzenia rozmowy z pracodawcą. Im

wyższe kwalifikacje zawodowe tym większy odsetek osób, które podejmują

pracę. Decyduje to także o trwałości zatrudnienia w pierwszym miejscu pracy. 62

Czynnikiem strukturalnym bezrobocia decydującym o pozycji młodzieży na

rynku pracy jest niedostosowanie rozmiarów i struktury kształcenia kadr na

potrzeby gospodarki i kultury narodowej, dysproporcja między edukacją i pracą

– nieracjonalne zatrudnianie młodych kadr, niezgodność zatrudnienia z

posiadanym wykształceniem, nieelastyczna polityka edukacyjna. 63

60

Ibidem, 61

A. Kowalska, J. Witkowski: Losy zawodowe absolwentów na podstawie badań aktywności

ekonomicznej ludności, „Rynek Pracy”, 1996, nr 5, 62

Ibidem, 63

K. Mlonek: Młodzież na rynku..., op. cit.,

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 73 pages
Pobierz dokument